ଶୋକଦୁଃଖଭଯତ୍ରସ୍ତା ଵିହ୍ଵଲାଶ୍ଚ ସୁମଧ୍ଯମାଃ । ତାସାଂ ନିଶ୍ଵାସଵାତେନ ସର୍ଵତଃ ସମ୍ପ୍ରଦୀପିତମ୍ ।। ୭.୨୪.
ଦୁଃଖ, ଦୁଃଖ ଓ ଭୟରେ ଭୀତ ଏହି ସୁନ୍ଦର କମର ଥିବା ମହିଳାମାନେ ବିକଳ ହୋଇଥିଲେ; ସେମାନଙ୍କର ଦୀର୍ଘ ନିଶ୍ୱାସରେ ଚାରିପାଖର ବାତାବରଣ ହଲାହଲି ହେଉଥିଲା।
ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରମିଵାଭାତି ସନ୍ନିରୁଦ୍ଧାଗ୍ନିପୁଷ୍ପକମ୍ । ଦଶଗ୍ରୀଵଵଶଂ ପ୍ରାପ୍ତାସ୍ତାସ୍ତୁ ଶୋକାକୁଲାଃ ସ୍ତ୍ରିଯଃ ।। ୭.୨୪.
ଅଗ୍ନି ନିରୋଧ କରାଯାଇଥିବା ଯଜ୍ଞମଣ୍ଡପ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିବା ପୁଷ୍ପକ ବିମାନରେ, ଦଶମୁଖୀ ରାବଣଙ୍କ ଅଧୀନରେ ଥିବା ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଶୋକରେ ଭରିଯାଇଥିଲେ।
ଦୀନଵକ୍ରେକ୍ଷଣାଃ ଶ୍ଯାମା ମୃଗ୍ଯଃ ସିଂହଵଶା ଇଵ । କାଚିଚ୍ଚିନ୍ତଯତୀ ତତ୍ର କିଂ ନୁ ମାଂ ଭକ୍ଷଯିଷ୍ଯତି ।। ୭.୨୪.
ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଟେଡ଼ା ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖୁଥିବା, କଳା ରଙ୍ଗର ସେମାନେ, ସିଂହର ଆତଙ୍କରେ ହରିଣୀମାନେ ଯେପରି ଭୟଭୀତ, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ଚିନ୍ତା କଲା—'ସେ କଣ ମୋତେ ଖାଇଦେବେ କି?'
କାଚିଦ୍ଦଧ୍ଯୌ ସୁଦୁଃଖାର୍ତା ଅପି ମାଂ ମାରଯେଦଯମ୍ । ଇତି ମାତୃପିତଽନ୍ସ୍ମୃତ୍ଵା ଭର୍ତଽନ୍ଭ୍ରାତଽଂସ୍ତଥୈଵ ଚ । ଦୁଃଖଶୋକସମାଵିଷ୍ଟା ଵିଲେପୁଃ ସହିତାଃ ସ୍ତ୍ରିଯଃ ।। ୭.୨୪.
ଅନ୍ୟ ଜଣେ ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ଭାବିଲେ—'ସେ ବୋଧହୁଏ ମୋତେ ମାରିଦେବେ।' ସେମାନେ ମାଆ, ବାପା, ସ୍ୱାମୀ ଓ ଭାଇଙ୍କୁ ମନେକରି, ଦୁଃଖ ଓ ଶୋକରେ ଭାସି, ସମସ୍ତେ ଏକାଠି ରୋଇପକାଇଲେ।
କଥଂ ନୁ ଖଲୁ ମେ ପୁତ୍ରୋ ଭଵିଷ୍ଯତି ମଯା ଵିନା । କଥଂ ମାତା କଥଂ ଭ୍ରାତା ନିମଗ୍ନାଃ ଶୋକସାଗରେ ।। ୭.୨୪.
'ମୋ ବିନା ମୋ ପୁଅ କେମିତି ରହିବେ? ମୋ ମାଆ, ମୋ ଭାଇ କେମିତି ଏହି ଶୋକର ସାଗରରେ ଡୁବିଯିବେ?'
ହା କଥଂ ନୁ କରିଷ୍ଯାମି ଭର୍ତୁସ୍ତସ୍ମାଦହଂ ଵିନା । ମୃତ୍ଯୋ ପ୍ରସାଦଯାମି ତ୍ଵାଂ ନଯ ମାଂ ଦୁଃଖଭାଗିନୀମ୍ ।। ୭.୨୪.
'ହାଁ, ସ୍ୱାମୀଠାରୁ ଅଲଗା ହୋଇ ମୁଁ କେମିତି ବଞ୍ଚିବି? ମୃତ୍ୟୁ, ତୁମକୁ ଅନୁରୋଧ କରୁଛି, ଏହି ଦୁଃଖରେ ଭାଗୀନୀ ମୋତେ ନେଇଯାଅ।'
କିନ୍ନୁ ତଦ୍ଦୁଷ୍କୃତଂ କର୍ମ ପୁରା ଦେହାନ୍ତରେ କୃତମ୍ ।। ୭.୨୪.
ମୁଁ ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ କଣ ଏମିତି ଦୁଷ୍କର୍ମ କରିଥିଲି ଯାହାର ଫଳ ଏହିପରି ଭୋଗୁଛି?
ଏଵଂ ସ୍ମ ଦୁଃଖିତାଃ ସର୍ଵାଃ ପତିତାଃ ଶୋକସାଗରେ । ନ ଖଲ୍ଵିଦାନୀଂ ପଶ୍ଯାମୋ ଦୁଃଖସ୍ଯାସ୍ଯାନ୍ତମାତ୍ମନଃ ।। ୭.୨୪.
ଏଭଳି ଆମେ ସମସ୍ତେ ଦୁଃଖର ସାଗରରେ ପଡ଼ି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହେଲୁ। ଏବେ ଆମର ଏହି ଦୁଃଖର କୌଣସି ଶେଷ ଦେଖିପାରୁନାହିଁ।
ଅହୋ ଧିଙ୍ମାନୁଷଂ ଲୋକଂ ନାସ୍ତି ଖଲ୍ଵଧମଃ ପରଃ । ଯଦ୍ଦୁର୍ବଲା ବଲଵତା ଭର୍ତାରୋ ରାଵଣେନ ନଃ ।। ୭.୨୪.
ହାଏ, ଏହି ମଣିଷ ଜଗତ୍ଟା କେତେ ଦୁଃଖର! ଆମ ପତିମାନେ ଦୁର୍ବଳ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାବଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହରାଯିବାରୁ ଆମେ ଅଧମ ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିଛୁ।
ସୂର୍ଯେଣୋଦଯତା କାଲେ ନକ୍ଷତ୍ରାଣୀଵ ନାଶିତାଃ । ଅହୋ ସୁବଲଵଦ୍ରକ୍ଷୋ ଵଧୋପାଯେଷୁ ଯୁଜ୍ଯତେ ।। ୭.୨୪.
ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେବାବେଳେ ଯେପରି ନକ୍ଷତ୍ରମାନେ ଲୁଚିଯାନ୍ତି, ସେପରି ଆମେ ସମସ୍ତେ ନଶ୍ଟ ହୋଇଗଲୁ। ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସ ନଶ୍ଟ କରିବା ଉପାୟରେ ବେଶି ପାରଙ୍ଗତ।
ଅହୋ ଦୁର୍ଵୃତ୍ତମାସ୍ଥାଯ ନାତ୍ମାନଂ ଵୈଜୁଗୁପ୍ସତେ । ସର୍ଵଥା ସଦୃଶସ୍ତାଵଦ୍ଵିକ୍ରମୋ ଽସ୍ଯ ଦୁରାତ୍ମନଃ ।। ୭.୨୪.
ହାୟ, ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ଆଚରଣ ଅପନାଇ ସେ ନିଜ ଉପରେ କିଛି ଲଜ୍ଜା ଅନୁଭବ କରୁନାହିଁ; ଏହି ଦୁଷ୍ଟମନ୍ତିର ଏହିପରି ସାହସ।
ଇଦଂ ତ୍ଵସଦୃଶଂ କର୍ମ ପରଦାରାଭିମର୍ଶନମ୍ । ଯସ୍ମାଦେଷ ପରକ୍ଯାସୁ ରମତେ ରାକ୍ଷସାଧମଃ ।। ୭.୨୪.
କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟର ଜନାନୀଙ୍କୁ ଭୋଗ କରିବା ଏହି କାମ ଅପମାନଜନକ; କାରଣ, ଏହି ନିଚ ରାକ୍ଷସ ଅନ୍ୟର ଜନାନୀଙ୍କ ସହିତ ଆନନ୍ଦ ପାଉଛି।
ତସ୍ମାଦ୍ଵୈ ସ୍ତ୍ରୀକୃତେନୈଵ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯତେ ଦୁର୍ମତିର୍ଵଧମ୍ । ସତୀଭିର୍ଵରନାରୀଭିରେଵଂ ଵାକ୍ଯେ ଽଭ୍ଯୁଦୀରିତେ ।। ୭.୨୪.
ସେଠିଏଁ, ଯେଉଁ ଜନାନୀମାନେ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅପମାନିତ ହେଲେ, ସେମାନଙ୍କ ହାତରେ ଏହି ଦୁଷ୍ଟମନ୍ତିର ମୃତ୍ୟୁ ହେବ; ଏହିପରି ଭଲ ଓ ସତୀ ଜନାନୀମାନେ କହିଥିଲେ।
ନେଦୁର୍ଦୁନ୍ଦୁଭଯଃ ଖସ୍ଥାଃ ପୁଷ୍ପଵୃଷ୍ଟିଃ ପପାତ ଚ । ଶପ୍ତଃ ସ୍ତ୍ରୀଭିଃ ସ ତୁ ସମଂ ହତୌଜା ଇଵ ନିଷ୍ପ୍ରଭଃ ।। ୭.୨୪.
ଆକାଶରେ ଡ଼଼ଙ୍ଗ ଧ୍ୱନି ହେଲାନାହିଁ, ମାଳାର ଫୁଲ ବର୍ଷା ହେଲାନାହିଁ; ଜନାନୀମାନେ ଶାପ ଦେବା ପରେ, ସେ ଶକ୍ତି ଓ ତେଜ ହରାଇ ଅନ୍ଧାର ହେଇଗଲା।
ପତିଵ୍ରତାଭିଃ ସାଧ୍ଵୀଭିର୍ବଭୂଵ ଵିମନା ଇଵ । ଏଵଂ ଵିଲପିତଂ ତାସାଂ ଶୃଣ୍ଵନ୍ରାକ୍ଷସପୁଙ୍ଗଵଃ । ପ୍ରଵିଵେଶ ପୁରୀଂ ଲଙ୍କାଂ ପୂଜ୍ଯମାନୋ ନିଶାଚରୈଃ ।। ୭.୨୪.
ସେ ସତୀ ନାରୀମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ପତିପ୍ରତିବା ଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଦୁଃଖ ଦେଖି ରାକ୍ଷସମାନେ ମନମନେ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ । ଏପରି ତାଙ୍କର କାନ୍ତି ଶୋକ ଶୁଣି, ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲାଙ୍କା ପୁରୀକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଏବଂ ରାତିରେ ଚଳିଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ ଘୋରା ରାକ୍ଷସୀ କାମରୂପିଣୀ । ସହସା ପତିତା ଭୂମୌ ଭଗିନୀ ରାଵଣସ୍ଯ ସା ।। ୭.୨୪.
ଏହି ସମୟରେ, ଏକ ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସୀ, ଯେଉଁଠି ଚାହିଲେ ଯେଉଁ ରୂପ ନେଇପାରିଥିଲେ, ହଠାତ୍ ଭୂମିରେ ପଡିଗଲା । ସେ ରାବଣଙ୍କର ଭଉଣୀ ଥିଲେ ।
ତାଂ ସ୍ଵସାରଂ ସମୁତ୍ଥାପ୍ଯ ରାଵଣଃ ପରିସାନ୍ତ୍ଵଯନ୍ । ଅବ୍ରଵୀତ୍କିମିଦଂ ଭଦ୍ରେ ଵକ୍ତୁକାମା ଽସି ମେ ଦ୍ରୁତମ୍ ।। ୭.୨୪.
ରାବଣ ତାଙ୍କର ଭଉଣୀକୁ ଉଠାଇ, ସାନ୍ତ୍ବନା ଦେଇ କହିଲେ, "ଭଲ ଭଉଣୀ, ଏହା କଣ? ତୁମେ ଯାହା କହିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ଶୀଘ୍ର କହ ।"
ସା ବାଷ୍ପପରିରୁଦ୍ଧାକ୍ଷୀ ରକ୍ତାକ୍ଷୀ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍ । କୃତା ଽସ୍ମି ଵିଧଵା ରାଜଂସ୍ତ୍ଵଯା ବଲଵତା ବଲାତ୍ ।। ୭.୨୪.
ତାଙ୍କର ଆଖି ଅଶ୍ରୁରେ ଭରିଗଲା, ଲାଲ ହେଇଗଲା । ସେ କହିଲେ, "ମୁଁ ତୁମର ଶକ୍ତିରେ, ରାଜା, ବିଧବା ହୋଇଯାଇଛି ।"
ଏତେ ରାଜଂସ୍ତ୍ଵଯା ଵୀରା ଦୈତ୍ଯା ଵିନିହତା ରଣେ । କାଲକେଯା ଇତି ଖ୍ଯାତାଃ ସହସ୍ରାଣି ଚତୁର୍ଦଶ ।। ୭.୨୪.
ଓ ରାଜା, ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦୈତ୍ୟମାନେ, କାଳକେୟା ନାମରେ ପରିଚିତ, ଚଉଦି ହଜାର ଜଣ, ସେମାନେ ତୁମ ହାତରେ ନିପାତିତ ହେଲେ।
ପ୍ରାଣେଭ୍ଯୋ ଽପି ଗରୀଯାନ୍ମେ ତତ୍ର ଭର୍ତା ମହାବଲଃ ।। ୭.୨୪.
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ମୋର ପତି ଅତି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ମୁଁ ମୋର ପ୍ରାଣଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ ଭାବୁଥିଲି।
ସୋ ଽପି ତ୍ଵଯା ହତସ୍ତାତ ରିପୁଣା ଭ୍ରାତୃଗୃଧ୍ନୁନା । ତ୍ଵଯା ଽସ୍ମି ନିହତା ରାଜନ୍ସ୍ଵଯମେଵ ହି ବନ୍ଧୁନା ।। ୭.୨୪.
ସେମାନେ ମଧ୍ୟ, ପିତା, ତୁମେ ମୋ ଶତ୍ରୁ ଭାବରେ, ଭାଇ ପ୍ରତି ଲୋଭ ରଖି, ତାଙ୍କୁ ମାରିଦେଲେ। ଏହିପରି, ରାଜା, ତୁମେ ମୋ ନିଜ ଆତ୍ମୀୟ ହୋଇ ମୋତେ ମଧ୍ୟ ନଶ୍ଟ କରିଦେଲେ।
ରାଜନ୍ଵୈଧଵ୍ଯଶବ୍ଦଂ ଚ ଭୋକ୍ଷ୍ଯାମି ତ୍ଵତ୍କୃତେ ହ୍ଯହମ୍ । ନନୁ ନାମ ତ୍ଵଯା ରକ୍ଷ୍ଯୋ ଜାମାତା ସମରେଷ୍ଵପି । ସ ତ୍ଵଯା ନିହତୋ ଯୁଦ୍ଧେ ସ୍ଵଯମେଵ ନ ଲଜ୍ଜସେ ।। ୭.୨୪.
ରାଜା, ତୁମ ପାଇଁ ମୁଁ ବିଧବା ଭାବରେ ଜଣାଯିବି। ଯୁଦ୍ଧ ହେଉଛି ବୋଲି, ଜାମାତାକୁ ତୁମେ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ କି? ତଥାପି ତୁମେ ନିଜେ ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କୁ ମାରିଦେଲେ, ଏବଂ ତୁମେ ଲଜ୍ଜା ମଧ୍ୟ ଅନୁଭବୁନାହା।
ଏଵମୁକ୍ତୋ ଦଶଗ୍ରୀଵୋ ଭଗିନ୍ଯା କ୍ରୋଶମାନଯା । ଅବ୍ରଵୀତ୍ସାନ୍ତ୍ଵଯିତ୍ଵା ତାଂ ସାମପୂର୍ଵମିଦଂ ଵଚଃ ।। ୭.୨୪.
ଏଭଳି କହିଲାପରେ, ଦଶମୁଖୀ ଭାଇ ଭଉଣୀଙ୍କର କନ୍ଦାକୁ ଶୁଣି, ସେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରି, ମୃଦୁ ଭାବରେ କହିଲେ—
ଅଲଂ ଵତ୍ସେ ରୁଦିତ୍ଵା ତେ ନ ଭେତଵ୍ଯଂ ଚ ସର୍ଵଶଃ । ଦାନମାନପ୍ରସାଦୈସ୍ତ୍ଵାଂ ତୋଷଯିଷ୍ଯାମି ଯତ୍ନତଃ ।। ୭.୨୪.
ବେଟି, ଏତେ ଅଧିକ କାନ୍ଦିବା ଦରକାର ନାହିଁ। କିଛି ଭୟ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ। ଦାନ, ମାନ ଓ ସ୍ନେହ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ତୁମକୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବି।
ଯୁଦ୍ଧପ୍ରମତ୍ତୋ ଵ୍ଯାକ୍ଷିପ୍ତୋ ଜଯାକାଙ୍କ୍ଷୀ କ୍ଷିପଞ୍ଛରାନ୍ । ନାଵଗଚ୍ଛାମି ଯୁଦ୍ଧେଷୁ ସ୍ଵାନ୍ପରାନ୍ଵାପ୍ଯହଂ ଶୁଭେ ।। ୭.୨୪.
ଯୁଦ୍ଧରେ ମୁଁ ବହୁତ ଉତ୍ସାହିତ ଓ ବିଚଳିତ ଥିଲି, ଜିତିବା ଆଶାରେ ତୀର ଛାଡ଼ୁଥିଲି। ସେଠାରେ ମୁଁ ନିଜ ଲୋକ ଓ ଶତ୍ରୁକୁ ଚିହ୍ନିପାରିଲିନି, ଶୁଭେ।
ଜାମାତରଂ ନ ଜାନେ ସ୍ମ ପ୍ରହରନ୍ଯୁଦ୍ଧଦୁର୍ମଦଃ । ତେନାସୌ ନିହତଃ ସଙ୍ଖ୍ଯେ ମଯା ଭର୍ତା ତଵ ସ୍ଵସଃ ।। ୭.୨୪.
ଯୁଦ୍ଧର ମତିଭ୍ରମରେ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ମୋ ଜାମାତା ବୋଲି ଜାଣିପାରିଲିନି। ଏହି ଭଳି ତୁମର ସ୍ୱାମୀ, ମୋ ହାତରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ, ଭଉଣୀ।
ଅସ୍ମିନ୍କାଲେ ତୁ ଯତ୍ପ୍ରାପ୍ତଂ ତତ୍କରିଷ୍ଯାମି ତେ ହିତମ୍ । ଭ୍ରାତୁରୈଶ୍ଵର୍ଯଯୁକ୍ତସ୍ଯ ଖରସ୍ଯ ଵସ ପାର୍ଶ୍ଵତଃ ।। ୭.୨୪.
ଏବେ ଏହି ସମୟରେ ଯେଉଁଟି ତୁମ ପାଇଁ ଭଲ, ସେହି କାମ ମୁଁ କରିବି। ତୁମର ଭାଇ ଖର ଅଧିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ସମ୍ପଦଶାଳୀ, ତାଙ୍କ ପାଖରେ ରୁହ।
ଚତୁର୍ଦଶାନାଂ ଭ୍ରାତା ତେ ସହସ୍ରାଣାଂ ଭଵିଷ୍ଯତି । ପ୍ରଭୁଃ ପ୍ରଯାଣେ ଦାନେ ଚ ରାକ୍ଷସାନାଂ ମହାବଲଃ ।। ୭.୨୪.
ତୁମର ଏହି ଭାଇ ଖର, ଚଉଦ ହଜାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସଙ୍କ ଉପରେ ଅଧିକାର କରିବେ, ଯାତ୍ରା ଓ ଦାନ ଦେବାରେ ସେମାନଙ୍କୁ ନେତୃତ୍ୱ ଦେବେ।
ତତ୍ର ମାତୃଷ୍ଵସେଯସ୍ତେ ଭ୍ରାତା ଽଯଂ ଵୈ ଖରଃ ପ୍ରଭୁଃ । ଭଵିଷ୍ଯତି ତଵାଦେଶଂ ସଦା କୁର୍ଵନ୍ନିଶାଚରଃ ।। ୭.୨୪.
ସେଠାରେ ତୁମର ମାମାଘର ଭାଇ ଖର, ଏହି ରାକ୍ଷସ ତୁମର ଆଜ୍ଞାକୁ ସଦା ମାନିବେ।
ଶୀଘ୍ରଂ ଗଚ୍ଛତ୍ଵଯଂ ଵୀରୋ ଦଣ୍ଡକାନ୍ପରିରକ୍ଷିତୁମ୍ । ଦୂଷଣୋ ଽସ୍ଯ ବଲାଧ୍ଯକ୍ଷୋ ଭଵିଷ୍ଯତି ମହାବଲଃ ।। ୭.୨୪.
ଏହି ବୀର ଖର ଶୀଘ୍ର ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ଯିବେ। ତାଙ୍କର ସେନାପତି ଭାବେ ଦୂଷଣ, ଯିଏ ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ନିଯୁକ୍ତ ହେବେ।