ତତଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଦଶଗ୍ରୀଵଃ କାଲାଗ୍ନିରିଵ ନିର୍ଗତଃ । ଶରଵର୍ଷୈର୍ମହାଘୋରୈସ୍ତେଷାଂ ମର୍ମସ୍ଵତାଡଯତ୍ ।। ୭.୨୩.
ତାପରେ କ୍ରୋଧିତ ଦଶମୁଖୀ ରାବଣ, ଯେପରି ନଶ୍ୱରତାର ଅଗ୍ନି, ଭୟଙ୍କର ବାଣବୃଷ୍ଟିରେ ସେମାନଙ୍କର ଜୀବନ୍ଦାୟିକା ସ୍ଥାନକୁ ଆଘାତ କଲେ।
ତତସ୍ତେନୈଵ ସହସା ସୀଦନ୍ତି ସ୍ମ ପଦାତଯଃ । ମୁସଲାନି ଵିଚିତ୍ରାଣି ତତୋ ଭଲ୍ଲଶତାନି ଚ ।। ୭.୨୩.
ଏହି ଅପ୍ରତ୍ୟାଶିତ ଆକ୍ରମଣରେ, ପଦାତିମାନେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇପଡ଼ିଲେ; ତାପରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଗଦା ଓ ଶତଶଃ ଭଲ୍ଲ ଦେଖାଗଲା।
ପଟ୍ଟିଶାଂଶ୍ଚୈଵ ଶକ୍ତୀଶ୍ଚ ଶତଘ୍ନୀସ୍ତୋମରାଂସ୍ତଥା । ପାତଯାମାସ ଦୁର୍ଧର୍ଷସ୍ତେଷାମୁପରି ଵିଷ୍ଠିତଃ ।। ୭.୨୩.
ସେଉଁଠି ଉପରେ ଦଢ଼ି ରହି, ସେ ଦୁର୍ଦ୍ଧର୍ଷ ଯୋଦ୍ଧା, ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ପଟ୍ଟିଶ, ଶକ୍ତି, ଶତଘ୍ନୀ ଓ ତୋମର ଆଦି ଅସ୍ତ୍ର ବର୍ଷା କଲେ।
ଅପଵିଦ୍ଧାସ୍ତୁ ତେ ଵୀରା ଵିନିଷ୍ପେତୁଃ ପଦାତଯଃ । ମହାପଙ୍କମିଵାସାଦ୍ଯ କୁଞ୍ଜରାଷ୍ଷଷ୍ଟିହାଯନାଃ ।। ୭.୨୩.
ଅପରାଜିତ ସେମାନେ ଆଘାତ ପାଇ, ବଡ଼ ଦଳଦଳରେ ପଡ଼ିଥିବା ଷଷ୍ଟି ବର୍ଷର ହାତୀମାନେ ପରି, ପଦାତିମାନେ ଭୂମିକୁ ଲୁଟିଗଲେ।
ସୀଦମାନାନ୍ସୁତାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିହ୍ଵଲାନ୍ସୁମହୌଜସଃ । ନନାଦ ରାଵଣୋ ହର୍ଷାନ୍ମହାନମ୍ବୁଧରୋ ଯଥା ।। ୭.୨୩.
ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅମାନେ ଦୁଃଖ ଓ ଅସହାୟ ଦେଖାଯିବାକୁ, ରାବଣ ଖୁସିରେ ବଡ଼ ମେଘ ଭଳି ଗର୍ଜନ କଲେ।
ତତୋ ରକ୍ଷୋ ମହାନାଦାନ୍ମୁକ୍ତ୍ଵା ହନ୍ତି ସ୍ମ ଵାରୁଣାନ୍ । ନାନାପ୍ରହରଣୋପେତୈର୍ଧାରାପାତୈରିଵାମ୍ବୁଦଃ ।। ୭.୨୩.
ତାପରେ ସେ ରାକ୍ଷସ ବଡ଼ ଗର୍ଜନ କରି ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରିଥିବା ବାରୁଣମାନେ ଉପରେ ବର୍ଷା ମେଘ ଭଳି ଆକ୍ରମଣ କରିଲେ।
ତତସ୍ତେ ଵିମୁଖାଃ ସର୍ଵେ ପତିତା ଧରଣୀତଲେ । ରଣାତ୍ସ୍ଵପୁରୁଷୈଃ ଶୀଘ୍ରଂ ଗୃହାଣ୍ଯେଵ ପ୍ରଵେଶିତାଃ ।। ୭.୨୩.
ତାପରେ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଯୁଦ୍ଧରେ ହାରି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ଘରକୁ ନେଇଗଲେ।
ତାନବ୍ରଵୀତ୍ତତୋ ରକ୍ଷୋ ଵରୁଣାଯ ନିଵେଦ୍ଯତାମ୍ ।। ୭.୨୩.
ତାପରେ ସେ ରାକ୍ଷସ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଏହି କଥା ବାରୁଣଙ୍କୁ ଜଣାଇଦିଅ।'
ରାଵଣଂ ତ୍ଵବ୍ରଵୀନ୍ମନ୍ତ୍ରୀ ପ୍ରହସ୍ତୋ (ପ୍ରହସୋ) ନାମ ଵାରୁଣଃ । ଗତଃ ଖଲୁ ମହାରାଜୋ ବ୍ରହ୍ମଲୋକଂ ଜଲେଶ୍ଵରଃ ।। ୭.୨୩.
କିନ୍ତୁ ପ୍ରହସ୍ତ ନାମକ ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀ, ଯିଏ ବାରୁଣ ଥିଲେ, ରାବଣଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମହାରାଜ ଜଳର ଦେବତା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଲୋକକୁ ଚାଲିଗଲେ।'
ଗାନ୍ଧର୍ଵଂ ଵରୁଣଃ ଶ୍ରୋତୁଂ ଯଂ ତ୍ଵମାହ୍ଵଯସେ ଯୁଧି । ତତ୍କିଂ ତଵ ଵୃଥା ଵୀର ପରିଶ୍ରମ୍ଯ ଗତେ ନୃପେ । ଯେ ତୁ ସନ୍ନିହିତା ଵୀରାଃ କୁମାରାସ୍ତେ ପରାଜିତାଃ ।। ୭.୨୩.
'ଯେଉଁ ଗାନ୍ଧର୍ବକୁ ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଡାକୁଛ, ସେ ବାରୁଣ ଚାଲିଗଲେ— ଏବେ ରାଜା ନଥିବାବେଳେ ଅନ୍ୟଥା କ୍ଷୀଣ ହେବାର କଣ ଅର୍ଥ? ଯେଉଁ ସାହସୀ ପୁଅମାନେ ଥିଲେ, ସେମାନେ ହାରିଗଲେ।'
ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରସ୍ତୁ ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ନାମ ଵିଶ୍ରାଵ୍ଯ ଚାତ୍ମନଃ । ହର୍ଷାନ୍ନାଦଂ ଵିମୁଞ୍ଚନ୍ଵୈ ନିଷ୍କ୍ରାନ୍ତୋ ଵରୁଣାଲଯାତ୍ ।। ୭.୨୩.
ଏହି କଥା ଶୁଣି ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଧିପତି ନିଜ ନାମ ଘୋଷଣା କରି, ଖୁସିରେ ଗର୍ଜନ କରି ବାରୁଣଙ୍କର ଗୃହରୁ ବାହାରିଗଲେ।
ଆଗତସ୍ତୁ ପଥା ଯେନ ତେନୈଵ ଵିନିଵୃତ୍ଯ ସଃ । ଲଙ୍କାମଭିମୁଖୋ ରକ୍ଷୋ ନଭସ୍ତଲଗତୋ ଯଯୌ ।। ୭.୨୩.
ଯେପଥରେ ଆସିଥିଲେ, ସେଇ ପଥରେ ପଛକୁ ଫେରି, ଲଙ୍କାକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ସେ ରାକ୍ଷସ ଆକାଶ ମାର୍ଗରେ ଯିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ନିଵର୍ତମାନଃ ସଂହୃଷ୍ଟୋ ରାଵଣସ୍ସୁଦୁରାତ୍ମଵାନ୍ । ଜହ୍ରେ ପଥି ନରେନ୍ଦ୍ରର୍ଷିଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵକନ୍ଯକାଃ ।। ୭.୨୪.
ଫେରୁଥିବାବେଳେ, ଦୁଷ୍ଟ ମନର ରାବଣ ଖୁସିରେ ରାଜା, ଋଷି, ଦେବତା ଓ ଗାନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କର କନ୍ୟାମାନେକୁ ରାସ୍ତାରେ ଧରିନେଲେ।
ଦର୍ଶନୀଯାଂ ହି ରକ୍ଷଃ ସ କନ୍ଯାଂ ସ୍ତ୍ରୀଂ ଵାପି ପଶ୍ଯତି । ହତ୍ଵା ବନ୍ଧୁଜନଂ ତସ୍ଯା ଵିମାନେ ତାଂ ରୁରୋଧ ହ ।। ୭.୨୪.
ସେ ରାକ୍ଷସ ଯେତେବେଳେ ଏକ ସୁନ୍ଦର କନ୍ୟା କିମ୍ବା ଜଣେ ମହିଳାକୁ ଦେଖୁଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଆତ୍ମୀୟମାନେକୁ ମାରି, ସେଉଁଠି ଏହି ମହିଳାକୁ ନିଜ ବିମାନରେ ରଖିଦେଉଥିଲେ।
ଏଵଂ ପନ୍ନଗକନ୍ଯାଶ୍ଚ ରାକ୍ଷସାସୁରମାନୁଷୀଃ । ଯକ୍ଷଦାନଵକନ୍ଯାଶ୍ଚ ଵିମାନେ ସୋ ଽଧ୍ଯରୋପଯତ୍ ।। ୭.୨୪.
ଏଭଳିଭାବେ, ସେ ନାଗ, ରାକ୍ଷସ, ଅସୁର, ମଣିଷ, ଯକ୍ଷ ଓ ଦାନବମାନଙ୍କର କନ୍ୟାମାନେକୁ ବିମାନରେ ବସାଇଦେଲେ।
ତାଶ୍ଚ ସର୍ଵାଃ ସମଂ ଦୁଃଖାନ୍ମୁମୁଚୁର୍ବାଷ୍ପଜଂ ଜଲମ୍ । ତୁଲ୍ଯମଗ୍ନ୍ଯର୍ଚିଷାଂ ତତ୍ର ଶୋକାଗ୍ନିଭଯସମ୍ଭଵମ୍ ।। ୭.୨୪.
ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଏକାସାଥି ଦୁଃଖରେ ଅଶ୍ରୁ ଝାଡ଼ିଲେ, ଯେଉଁଅଶ୍ରୁ ଦୁଃଖ ଓ ଭୟର ଅଗ୍ନିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଜଳ ଭଳି ଥିଲା।
ତାଭିଃ ସର୍ଵାନଵଦ୍ଯାଭିର୍ନଦୀଭିରିଵ ସାଗରଃ । ଆପୂରିତଂ ଵିମାନଂ ତଦ୍ଭଯଶୋକାଶିଵାଶ୍ରୁଭିଃ ।। ୭.୨୪.
ସମସ୍ତ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ମହିଳାମାନେ ଭୟ ଓ ଦୁଃଖରେ ଯେଉଁଅଶ୍ରୁ ପକାଇଥିଲେ, ସେଠି ତାହାରେ ବିମାନଟି ନଦୀରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସାଗର ଭଳି ଭରିଯାଇଥିଲା।
ନାଗଗନ୍ଧର୍ଵକନ୍ଯାଶ୍ଚ ମହର୍ଷିତନଯାଶ୍ଚ ଯାଃ । ଦୈତ୍ଯଦାନଵକନ୍ଯାଶ୍ଚ ଵିମାନେ ଶତଶୋ ଽରୁଦନ୍ ।। ୭.୨୪.
ନାଗ, ଗାନ୍ଧର୍ବ, ମହାଋଷି, ଦୈତ୍ୟ ଓ ଦାନବମାନଙ୍କର ଶତଶଃ କନ୍ୟାମାନେ ବିମାନରେ କାନ୍ଦୁଥିଲେ।
ଦୀର୍ଘକେଶ୍ଯଃ ସୁଚାର୍ଵଙ୍ଗ୍ଯଃ ପୂର୍ଣଚନ୍ଦ୍ରନିଭାନନାଃ । ପୀନସ୍ତନ୍ଯସ୍ତଥା ଵଜ୍ରଵେଦିମଧ୍ଯସମପ୍ରଭାଃ ।। ୭.୨୪.
ସେମାନଙ୍କର କେଶ ଦୀର୍ଘ, ଅଙ୍ଗ ରୂପସୀ, ମୁହଁ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ସଦୃଶ, ସ୍ଥନ ଉତ୍ତୁଙ୍ଗ ଓ କମର ବଜ୍ରବେଦିର ମଧ୍ୟଭାଗ ଭଳି ସୁସ୍ଲିମ୍।
ରଥକୂବରସଙ୍କାଶୈଃ ଶ୍ରୋଣିଦେଶୈର୍ମନୋହରାଃ । ସ୍ତ୍ରିଯଃ ସୁରାଙ୍ଗନାପ୍ରଖ୍ଯା ନିଷ୍ଟପ୍ତକନକପ୍ରଭାଃ ।। ୭.୨୪.
ସେମାନଙ୍କର ନିତମ୍ଭ ରଥର କୁବେର ସଦୃଶ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ମହିଳାମାନେ ମନୋହର, ଶୁଦ୍ଧ ସୁନା ଭଳି ଅଭା, ଦେବଙ୍କ ଅପ୍ସରାମାନେ ପରି।
ଶୋକଦୁଃଖଭଯତ୍ରସ୍ତା ଵିହ୍ଵଲାଶ୍ଚ ସୁମଧ୍ଯମାଃ । ତାସାଂ ନିଶ୍ଵାସଵାତେନ ସର୍ଵତଃ ସମ୍ପ୍ରଦୀପିତମ୍ ।। ୭.୨୪.
ଦୁଃଖ, ଦୁଃଖ ଓ ଭୟରେ ଭୀତ ଏହି ସୁନ୍ଦର କମର ଥିବା ମହିଳାମାନେ ବିକଳ ହୋଇଥିଲେ; ସେମାନଙ୍କର ଦୀର୍ଘ ନିଶ୍ୱାସରେ ଚାରିପାଖର ବାତାବରଣ ହଲାହଲି ହେଉଥିଲା।
ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରମିଵାଭାତି ସନ୍ନିରୁଦ୍ଧାଗ୍ନିପୁଷ୍ପକମ୍ । ଦଶଗ୍ରୀଵଵଶଂ ପ୍ରାପ୍ତାସ୍ତାସ୍ତୁ ଶୋକାକୁଲାଃ ସ୍ତ୍ରିଯଃ ।। ୭.୨୪.
ଅଗ୍ନି ନିରୋଧ କରାଯାଇଥିବା ଯଜ୍ଞମଣ୍ଡପ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିବା ପୁଷ୍ପକ ବିମାନରେ, ଦଶମୁଖୀ ରାବଣଙ୍କ ଅଧୀନରେ ଥିବା ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଶୋକରେ ଭରିଯାଇଥିଲେ।
ଦୀନଵକ୍ରେକ୍ଷଣାଃ ଶ୍ଯାମା ମୃଗ୍ଯଃ ସିଂହଵଶା ଇଵ । କାଚିଚ୍ଚିନ୍ତଯତୀ ତତ୍ର କିଂ ନୁ ମାଂ ଭକ୍ଷଯିଷ୍ଯତି ।। ୭.୨୪.
ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଟେଡ଼ା ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖୁଥିବା, କଳା ରଙ୍ଗର ସେମାନେ, ସିଂହର ଆତଙ୍କରେ ହରିଣୀମାନେ ଯେପରି ଭୟଭୀତ, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ଚିନ୍ତା କଲା—'ସେ କଣ ମୋତେ ଖାଇଦେବେ କି?'
କାଚିଦ୍ଦଧ୍ଯୌ ସୁଦୁଃଖାର୍ତା ଅପି ମାଂ ମାରଯେଦଯମ୍ । ଇତି ମାତୃପିତଽନ୍ସ୍ମୃତ୍ଵା ଭର୍ତଽନ୍ଭ୍ରାତଽଂସ୍ତଥୈଵ ଚ । ଦୁଃଖଶୋକସମାଵିଷ୍ଟା ଵିଲେପୁଃ ସହିତାଃ ସ୍ତ୍ରିଯଃ ।। ୭.୨୪.
ଅନ୍ୟ ଜଣେ ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ଭାବିଲେ—'ସେ ବୋଧହୁଏ ମୋତେ ମାରିଦେବେ।' ସେମାନେ ମାଆ, ବାପା, ସ୍ୱାମୀ ଓ ଭାଇଙ୍କୁ ମନେକରି, ଦୁଃଖ ଓ ଶୋକରେ ଭାସି, ସମସ୍ତେ ଏକାଠି ରୋଇପକାଇଲେ।
କଥଂ ନୁ ଖଲୁ ମେ ପୁତ୍ରୋ ଭଵିଷ୍ଯତି ମଯା ଵିନା । କଥଂ ମାତା କଥଂ ଭ୍ରାତା ନିମଗ୍ନାଃ ଶୋକସାଗରେ ।। ୭.୨୪.
'ମୋ ବିନା ମୋ ପୁଅ କେମିତି ରହିବେ? ମୋ ମାଆ, ମୋ ଭାଇ କେମିତି ଏହି ଶୋକର ସାଗରରେ ଡୁବିଯିବେ?'
ହା କଥଂ ନୁ କରିଷ୍ଯାମି ଭର୍ତୁସ୍ତସ୍ମାଦହଂ ଵିନା । ମୃତ୍ଯୋ ପ୍ରସାଦଯାମି ତ୍ଵାଂ ନଯ ମାଂ ଦୁଃଖଭାଗିନୀମ୍ ।। ୭.୨୪.
'ହାଁ, ସ୍ୱାମୀଠାରୁ ଅଲଗା ହୋଇ ମୁଁ କେମିତି ବଞ୍ଚିବି? ମୃତ୍ୟୁ, ତୁମକୁ ଅନୁରୋଧ କରୁଛି, ଏହି ଦୁଃଖରେ ଭାଗୀନୀ ମୋତେ ନେଇଯାଅ।'
କିନ୍ନୁ ତଦ୍ଦୁଷ୍କୃତଂ କର୍ମ ପୁରା ଦେହାନ୍ତରେ କୃତମ୍ ।। ୭.୨୪.
ମୁଁ ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ କଣ ଏମିତି ଦୁଷ୍କର୍ମ କରିଥିଲି ଯାହାର ଫଳ ଏହିପରି ଭୋଗୁଛି?
ଏଵଂ ସ୍ମ ଦୁଃଖିତାଃ ସର୍ଵାଃ ପତିତାଃ ଶୋକସାଗରେ । ନ ଖଲ୍ଵିଦାନୀଂ ପଶ୍ଯାମୋ ଦୁଃଖସ୍ଯାସ୍ଯାନ୍ତମାତ୍ମନଃ ।। ୭.୨୪.
ଏଭଳି ଆମେ ସମସ୍ତେ ଦୁଃଖର ସାଗରରେ ପଡ଼ି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହେଲୁ। ଏବେ ଆମର ଏହି ଦୁଃଖର କୌଣସି ଶେଷ ଦେଖିପାରୁନାହିଁ।
ଅହୋ ଧିଙ୍ମାନୁଷଂ ଲୋକଂ ନାସ୍ତି ଖଲ୍ଵଧମଃ ପରଃ । ଯଦ୍ଦୁର୍ବଲା ବଲଵତା ଭର୍ତାରୋ ରାଵଣେନ ନଃ ।। ୭.୨୪.
ହାଏ, ଏହି ମଣିଷ ଜଗତ୍ଟା କେତେ ଦୁଃଖର! ଆମ ପତିମାନେ ଦୁର୍ବଳ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାବଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହରାଯିବାରୁ ଆମେ ଅଧମ ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିଛୁ।
ସୂର୍ଯେଣୋଦଯତା କାଲେ ନକ୍ଷତ୍ରାଣୀଵ ନାଶିତାଃ । ଅହୋ ସୁବଲଵଦ୍ରକ୍ଷୋ ଵଧୋପାଯେଷୁ ଯୁଜ୍ଯତେ ।। ୭.୨୪.
ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେବାବେଳେ ଯେପରି ନକ୍ଷତ୍ରମାନେ ଲୁଚିଯାନ୍ତି, ସେପରି ଆମେ ସମସ୍ତେ ନଶ୍ଟ ହୋଇଗଲୁ। ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସ ନଶ୍ଟ କରିବା ଉପାୟରେ ବେଶି ପାରଙ୍ଗତ।