ଯଂ ସମାଶ୍ରିତ୍ଯ ଜୀଵନ୍ତି ଫେନପାଃ ପରମର୍ଷଯଃ । ଅମୃତଂ ଯତ୍ର ଚୋତ୍ପନ୍ନଂ ସ୍ଵଧା ଚ ସ୍ଵଧଭୋଜିନାମ୍ ।। ୭.୨୩.
ଫେନରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଋଷିମାନେ ଏବଂ ପରମ ଋଷିମାନେ ତାଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ବଞ୍ଚନ୍ତି; ସେଠାରେ ଅମୃତ ଓ ସ୍ୱଧା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲା, ଯାହା ସ୍ୱଧା ଭୋଜନ କରୁଥିବାମାନେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି ।
ଯାଂ ବ୍ରୁଵନ୍ତି ନରା ଲୋକେ ସୁରଭିଂ ନାମ ନାମତଃ । ପ୍ରଦକ୍ଷିଣଂ ତୁ ତାଂ କୃତ୍ଵା ରାଵଣଃ ପରମାଦ୍ଭୁତାମ୍ ।। ୭.୨୩.
ଲୋକେ ଯାହାକୁ ସୁରଭି ନାମରେ ଡାକନ୍ତି, ସେ ଅଦ୍ଭୁତ ଗାଈଙ୍କୁ ପରିକ୍ରମା କରି ରାବଣ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଗଲେ ।
ପ୍ରଵିଵେଶ ମହାଘୋରଂ ଗୁପ୍ତଂ ବହୁଵିଧୈର୍ବଲୈଃ । ତତୋ ଧାରାଶତାକୀର୍ଣଂ ଶାରଦାଭ୍ରନିଭଂ ତଦା । ନିତ୍ଯପ୍ରହୃଷ୍ଟଂ ଦଦୃଶେ ଵରୁଣସ୍ଯ ଗୃହୋତ୍ତମମ୍ ।। ୭.୨୩.
ସେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ବହୁ ପ୍ରକାର ସେନା ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ ଅତି ଗୁପ୍ତ ନିବାସକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ସେଠାରେ ଶତଧାରା ଝରୁଥିବା, ଶରଦ ମେଘ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିବା ବରୁଣଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୃହକୁ ସେ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ସଦା ଆନନ୍ଦିତ ଥାଏ ।
ତତୋ ହତ୍ଵା ବଲାଧ୍ଯକ୍ଷାନ୍ସମରେ ତୈଶ୍ଚ ତାଡିତଃ । ଅବ୍ରଵୀଚ୍ଚ ତତୋ ଯୋଧାନ୍ରାଜା ଶୀଘ୍ରଂ ନିଵେଦ୍ଯତାମ୍ ।। ୭.୨୩.
ତାପରେ ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ସେନାପତିମାନେକୁ ମାରିଦେଲେ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ଆଘାତ ଖାଇଲେ; ଏହାପରେ ସେ ସେନାମାନେକୁ କହିଲେ, 'ତୁରନ୍ତ ରାଜାଙ୍କୁ ଖବର ଦିଅ ।'
ଯୁଦ୍ଧାର୍ଥୀ ରାଵଣଃ ପ୍ରାପ୍ତସ୍ତସ୍ଯ ଯୁଦ୍ଧଂ ପ୍ରଦୀଯତାମ୍ । ଵଦ ଵା ନ ଭଯଂ ତେ ଽସ୍ତି ନିର୍ଜିତୋ ଽସ୍ମୀତି ସାଞ୍ଜଲିଃ ।। ୭.୨୩.
'ରାବଣ ଯୁଦ୍ଧ ଚାହିଁ ଆସିଛନ୍ତି; ତାଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧ ଦିଅନ୍ତୁ । କିମ୍ବା ତୁମେ ଭୟଭିତ ନୁହଁନ୍ତି, ତେବେ ହାତ ଜୋଡି କହ, "ମୁଁ ପରାଜିତ ହୋଇଛି"'।
ଏତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ କ୍ରୁଦ୍ଧା ଵରୁଣସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ । ପୁତ୍ରାଃ ପୌତ୍ରାଶ୍ଚ ନିଷ୍କ୍ରାମନ୍ଗୌଶ୍ଚ ପୁଷ୍କର ଏଵ ଚ ।। ୭.୨୩.
ଏହି ସମୟରେ ବରୁଣଙ୍କ ମହାନ୍ ଆତ୍ମାଙ୍କ ପୁଅମାନେ, ନାତିମାନେ, ଗାଈମାନେ ଏବଂ ପଦ୍ମରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ମାନେ କ୍ରୋଧରେ ବାହାରିଆସିଲେ ।
ତେ ତୁ ଵୀର୍ଯଗୁଣୋପେତା ବଲୈଃ ପରିଵୃତାଃ ସ୍ଵକୈଃ । ଯୁଙ୍କ୍ତ୍ଵା ରଥାନ୍କାମଗମାନୁଦ୍ଯଦ୍ଭାସ୍ଵରଵର୍ଚସଃ ।। ୭.୨୩.
ସେମାନେ ସାହସ ଓ ଗୁଣରେ ଭରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ନିଜ ନିଜ ସେନା ସହିତ ଘିରିଥିଲେ। ଇଚ୍ଛାମତେ ଚଳିଥିବା ତାଙ୍କର ରଥଗୁଡ଼ିକୁ ଯୋଗାଇ, ତେଉଁଠି ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଇ ଉଭୟ ପକ୍ଷ ପ୍ରସ୍ଥୁତ ହେଲେ।
ତତୋ ଯୁଦ୍ଧଂ ସମଭଵଦ୍ଦାରୁଣଂ ରୋମହର୍ଷଣମ୍ । ସଲିଲେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ପୁତ୍ରାଣାଂ ରାଵଣସ୍ଯ ଚ ଧୀମତଃ ।। ୭.୨୩.
ତାପରେ ଜଳର ଦେବତାଙ୍କର ପୁଅମାନେ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ ରାବଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଓ ରୋମାଞ୍ଚକର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ଅମାତ୍ଯୈଶ୍ଚ ମହାଵୀର୍ଯୈର୍ଦଶଗ୍ରୀଵସ୍ଯ ରକ୍ଷସଃ । ଵାରୁଣଂ ତଦ୍ବଲଂ କୃତ୍ସ୍ନଂ କ୍ଷଣେନ ଵିନିପାତିତମ୍ ।। ୭.୨୩.
ଦଶମୁଖୀ ରାକ୍ଷସ ରାବଣଙ୍କର ପ୍ରବଳ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ମିଶି, ବରୁଣଙ୍କ ସମସ୍ତ ସେନାକୁ କେବଳ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେଲେ।
ସମୀକ୍ଷ୍ଯ ସ୍ଵବଲଂ ସଙ୍ଖ୍ଯେ ଵରୁଣସ୍ଯ ସୁତାସ୍ତଦା । ଅର୍ଦିତାଃ ଶରଜାଲେନ ନିଵୃତ୍ତା ରଣକର୍ମଣଃ ।। ୭.୨୩.
ଯୁଦ୍ଧରେ ନିଜ ସେନାକୁ ପଡ଼ିଯିବା ଦେଖି, ବରୁଣଙ୍କ ପୁଅମାନେ ବାଣର ଝଡ଼ରେ ଅତିକ୍ରମିତ ହୋଇ, ଯୁଦ୍ଧ ଛାଡ଼ି ଫେରିଗଲେ।
ମହୀତଲଗତାସ୍ତେ ତୁ ରାଵଣଂ ଦୃଶ୍ଯ ପୁଷ୍ପକେ । ଆକାଶମାଶୁ ଵିଵିଶୁଃ ସ୍ଯନ୍ଦନୈଃ ଶୀଘ୍ରଗାମିଭିଃ ।। ୭.୨୩.
ମାଟିକୁ ପଡ଼ିଥିବା ସେମାନେ, ପୁଷ୍ପକ ରଥରେ ରାବଣଙ୍କୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କର ତୀବ୍ର ଗତିର ରଥରେ ଶୀଘ୍ର ଆକାଶକୁ ଚଲିଗଲେ।
ମହାଦାସୀତ୍ତତସ୍ତେଷାଂ ତୁଲ୍ଯଂ ସ୍ଥାନମଵାପ୍ଯ ତତ୍ । ଆକାଶଯୁଦ୍ଧଂ ତୁମୁଲଂ ଦେଵଦାନଵଯୋରିଵ ।। ୭.୨୩.
ସେଠାରେ ସମାନ ସ୍ଥିତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେବତା ଓ ଦାନବଙ୍କ ମଧ୍ୟର ଯୁଦ୍ଧ ପରି ଏକ ଭୟଙ୍କର ଆକାଶ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ତତସ୍ତେ ରାଵଣଂ ଯୁଦ୍ଧେ ଶରୈଃ ପାଵକସନ୍ନିଭୈଃ । ଵିମୁଖୀକୃତ୍ଯ ସନ୍ତୁଷ୍ଟା ଵିନେଦୁର୍ଵିଵିଧାନ୍ରଵାନ୍ ।। ୭.୨୩.
ତାପରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ସେମାନେ ଅଗ୍ନିପରି ତୀବ୍ର ବାଣରେ ରାବଣଙ୍କୁ ପଛକୁ ହଟାଇଦେଲେ; ସେମାନେ ଖୁସି ହୋଇ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରର ଧ୍ୱନି କରିଲେ।
ତତୋ ମହୋଦରଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ରାଜାନଂ ଦୃଶ୍ଯ ଧର୍ଷିତମ୍ । ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ମୃତ୍ଯୁଭଯଂ ଵୀରୋ ଯୁଦ୍ଧକାଙ୍କ୍ଷୀ ଵ୍ଯଲୋକଯତ୍ ।। ୭.୨୩.
ଏହା ଦେଖି ମହୋଦର, ରାଜାଙ୍କୁ ଅପମାନିତ ହେଉଥିବା ଦେଖି, ମୃତ୍ୟୁଭୟକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ସେ ବୀର ଯୁଦ୍ଧ ଆଶା କରି ତୀବ୍ର ଦୃଷ୍ଟିରେ ଚାହିଲେ।
ତେନ ତେ ଦାରୁଣା ଯୁଦ୍ଧେ କାମଗାଃ ପଵନୋପମାଃ । ମହୋଦରେଣ ଗଦଯା ହତା ଵୈ ପ୍ରଯଯୁଃ କ୍ଷିତିମ୍ ।। ୭.୨୩.
ମହୋଦର ତାଙ୍କର ଗଦାରେ, ସେଇ ଭୟଙ୍କର, ଇଚ୍ଛାମତେ ଚଳିଥିବା, ପବନ ସମାନ ତୀବ୍ର ରଥଗୁଡ଼ିକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ପଡ଼ିଦେଲେ ଓ ସେଗୁଡ଼ିକ ମାଟିକୁ ଲୁଟିଗଲା।
ତେଷାଂ ଵରୁଣପୁତ୍ରାଣାଂ ହତ୍ଵା ଯୋଧାନ୍ହଯାଞ୍ଛତାନ୍ । ମୁମୋଚାଶୁ ମହାନାଦଂ ଵିରଥାନ୍ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ତାନ୍ସ୍ଥିତାନ୍ ।। ୭.୨୩.
ବରୁଣଙ୍କ ପୁଅମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଶତଶଃ ଯୋଦ୍ଧା, ଘୋଡ଼ା ଓ ରଥଚାଳକଙ୍କୁ ମାରି, ମହୋଦର ସେମାନେ ରଥହୀନ ହୋଇ ଦଢ଼ିଉଠିଥିବାକୁ ଦେଖି ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରର ଗର୍ଜନ କଲେ।
ତେ ତୁ ତେଷାଂ ରଥାଃ ସାଶ୍ଵାଃ ସହ ସାରଥିଭିର୍ହତୈଃ । ମହୋଦରେଣ ନିହତାଃ ପତିତାଃ ପୃଥିଵୀତଲେ ।। ୭.୨୩.
ସେମାନଙ୍କର ରଥ, ଘୋଡ଼ା ଓ ରଥଚାଳକ ସହିତ, ମହୋଦରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମାରାଯାଇ, ସମସ୍ତେ ଏକାସାଥିରେ ମାଟିକୁ ପଡ଼ିଗଲେ।
ତେ ତୁ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ରଥାନ୍ପୁତ୍ରା ଵରୁଣସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ । ଆକାଶେ ଵିଷ୍ଠିତାଃ ଶୂରାଃ ସ୍ଵପ୍ରଭାଵାନ୍ନ ଵିଵ୍ଯଥୁଃ ।। ୭.୨୩.
କିନ୍ତୁ ବରୁଣଙ୍କ ମହାତ୍ମା ପୁଅମାନେ ତାଙ୍କର ରଥ ଛାଡ଼ି, ଆକାଶରେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ; ସେମାନେ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଭରସା କରି, କେବେ ଭୟଭିତ ହେଲେ ନାହିଁ।
ଧନୂଂଷି କୃତ୍ଵା ସଜ୍ଜାନି ଵିନିର୍ଭିଦ୍ଯ ମହୋଦରମ୍ । ରାଵଣଂ ସମରେ କ୍ରୁଦ୍ଧାଃ ସହିତାଃ ସମଭିଦ୍ରଵନ୍ ।। ୭.୨୩.
ଧନୁଷ ତିଆରି କରି, ରାବଣଙ୍କ ମହା ଛାତିକୁ ଭେଦି, କ୍ରୋଧିତ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଏକାଠି ହୋଇ ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ସାଯକୈଶ୍ଚାପଵିଭ୍ରଷ୍ଟୈର୍ଵଜ୍ରକଲ୍ପୈଃ ସୁଦାରୁଣୈଃ । ଦାରଯନ୍ତି ସ୍ମ ସଙ୍କ୍ରୁଦ୍ଧା ମେଘା ଇଵ ମହାଗିରିମ୍ ।। ୭.୨୩.
ଧନୁରୁ ଛୁଟିଥିବା, ବଜ୍ର ସମାନ ଭୟଙ୍କର ବାଣରେ, କ୍ରୋଧିତ ସେମାନେ ରାବଣଙ୍କୁ ଏମିତି ଆଘାତ କଲେ, ଯେପରି ମେଘ ଏକ ବଡ଼ ପାହାଡ଼କୁ ଭାଙ୍ଗିଦେଇଥାଏ।
ତତଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଦଶଗ୍ରୀଵଃ କାଲାଗ୍ନିରିଵ ନିର୍ଗତଃ । ଶରଵର୍ଷୈର୍ମହାଘୋରୈସ୍ତେଷାଂ ମର୍ମସ୍ଵତାଡଯତ୍ ।। ୭.୨୩.
ତାପରେ କ୍ରୋଧିତ ଦଶମୁଖୀ ରାବଣ, ଯେପରି ନଶ୍ୱରତାର ଅଗ୍ନି, ଭୟଙ୍କର ବାଣବୃଷ୍ଟିରେ ସେମାନଙ୍କର ଜୀବନ୍ଦାୟିକା ସ୍ଥାନକୁ ଆଘାତ କଲେ।
ତତସ୍ତେନୈଵ ସହସା ସୀଦନ୍ତି ସ୍ମ ପଦାତଯଃ । ମୁସଲାନି ଵିଚିତ୍ରାଣି ତତୋ ଭଲ୍ଲଶତାନି ଚ ।। ୭.୨୩.
ଏହି ଅପ୍ରତ୍ୟାଶିତ ଆକ୍ରମଣରେ, ପଦାତିମାନେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇପଡ଼ିଲେ; ତାପରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଗଦା ଓ ଶତଶଃ ଭଲ୍ଲ ଦେଖାଗଲା।
ପଟ୍ଟିଶାଂଶ୍ଚୈଵ ଶକ୍ତୀଶ୍ଚ ଶତଘ୍ନୀସ୍ତୋମରାଂସ୍ତଥା । ପାତଯାମାସ ଦୁର୍ଧର୍ଷସ୍ତେଷାମୁପରି ଵିଷ୍ଠିତଃ ।। ୭.୨୩.
ସେଉଁଠି ଉପରେ ଦଢ଼ି ରହି, ସେ ଦୁର୍ଦ୍ଧର୍ଷ ଯୋଦ୍ଧା, ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ପଟ୍ଟିଶ, ଶକ୍ତି, ଶତଘ୍ନୀ ଓ ତୋମର ଆଦି ଅସ୍ତ୍ର ବର୍ଷା କଲେ।
ଅପଵିଦ୍ଧାସ୍ତୁ ତେ ଵୀରା ଵିନିଷ୍ପେତୁଃ ପଦାତଯଃ । ମହାପଙ୍କମିଵାସାଦ୍ଯ କୁଞ୍ଜରାଷ୍ଷଷ୍ଟିହାଯନାଃ ।। ୭.୨୩.
ଅପରାଜିତ ସେମାନେ ଆଘାତ ପାଇ, ବଡ଼ ଦଳଦଳରେ ପଡ଼ିଥିବା ଷଷ୍ଟି ବର୍ଷର ହାତୀମାନେ ପରି, ପଦାତିମାନେ ଭୂମିକୁ ଲୁଟିଗଲେ।
ସୀଦମାନାନ୍ସୁତାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିହ୍ଵଲାନ୍ସୁମହୌଜସଃ । ନନାଦ ରାଵଣୋ ହର୍ଷାନ୍ମହାନମ୍ବୁଧରୋ ଯଥା ।। ୭.୨୩.
ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅମାନେ ଦୁଃଖ ଓ ଅସହାୟ ଦେଖାଯିବାକୁ, ରାବଣ ଖୁସିରେ ବଡ଼ ମେଘ ଭଳି ଗର୍ଜନ କଲେ।
ତତୋ ରକ୍ଷୋ ମହାନାଦାନ୍ମୁକ୍ତ୍ଵା ହନ୍ତି ସ୍ମ ଵାରୁଣାନ୍ । ନାନାପ୍ରହରଣୋପେତୈର୍ଧାରାପାତୈରିଵାମ୍ବୁଦଃ ।। ୭.୨୩.
ତାପରେ ସେ ରାକ୍ଷସ ବଡ଼ ଗର୍ଜନ କରି ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରିଥିବା ବାରୁଣମାନେ ଉପରେ ବର୍ଷା ମେଘ ଭଳି ଆକ୍ରମଣ କରିଲେ।
ତତସ୍ତେ ଵିମୁଖାଃ ସର୍ଵେ ପତିତା ଧରଣୀତଲେ । ରଣାତ୍ସ୍ଵପୁରୁଷୈଃ ଶୀଘ୍ରଂ ଗୃହାଣ୍ଯେଵ ପ୍ରଵେଶିତାଃ ।। ୭.୨୩.
ତାପରେ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଯୁଦ୍ଧରେ ହାରି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ଘରକୁ ନେଇଗଲେ।
ତାନବ୍ରଵୀତ୍ତତୋ ରକ୍ଷୋ ଵରୁଣାଯ ନିଵେଦ୍ଯତାମ୍ ।। ୭.୨୩.
ତାପରେ ସେ ରାକ୍ଷସ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଏହି କଥା ବାରୁଣଙ୍କୁ ଜଣାଇଦିଅ।'
ରାଵଣଂ ତ୍ଵବ୍ରଵୀନ୍ମନ୍ତ୍ରୀ ପ୍ରହସ୍ତୋ (ପ୍ରହସୋ) ନାମ ଵାରୁଣଃ । ଗତଃ ଖଲୁ ମହାରାଜୋ ବ୍ରହ୍ମଲୋକଂ ଜଲେଶ୍ଵରଃ ।। ୭.୨୩.
କିନ୍ତୁ ପ୍ରହସ୍ତ ନାମକ ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀ, ଯିଏ ବାରୁଣ ଥିଲେ, ରାବଣଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମହାରାଜ ଜଳର ଦେବତା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଲୋକକୁ ଚାଲିଗଲେ।'
ଗାନ୍ଧର୍ଵଂ ଵରୁଣଃ ଶ୍ରୋତୁଂ ଯଂ ତ୍ଵମାହ୍ଵଯସେ ଯୁଧି । ତତ୍କିଂ ତଵ ଵୃଥା ଵୀର ପରିଶ୍ରମ୍ଯ ଗତେ ନୃପେ । ଯେ ତୁ ସନ୍ନିହିତା ଵୀରାଃ କୁମାରାସ୍ତେ ପରାଜିତାଃ ।। ୭.୨୩.
'ଯେଉଁ ଗାନ୍ଧର୍ବକୁ ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଡାକୁଛ, ସେ ବାରୁଣ ଚାଲିଗଲେ— ଏବେ ରାଜା ନଥିବାବେଳେ ଅନ୍ୟଥା କ୍ଷୀଣ ହେବାର କଣ ଅର୍ଥ? ଯେଉଁ ସାହସୀ ପୁଅମାନେ ଥିଲେ, ସେମାନେ ହାରିଗଲେ।'