ତନ୍ନ ଖଲ୍ଵେଷ ତେ ସୌମ୍ଯ ପାତ୍ଯୋ ରାଵଣମୂର୍ଧନି । ନହ୍ଯସ୍ମିନ୍ପତିତେ କଶ୍ଚିନ୍ମୁହୂର୍ତମପି ଜୀଵତି ।। ୭.୨୨.
ସୌମ୍ୟ, ଏହି ଦଣ୍ଡଟି ରାବଣଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ପକାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; କାରଣ ଏହା ପକିଲେ, କେହି ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମଧ୍ୟ ବଞ୍ଚି ରହିପାରିବେ ନାହିଁ।
ଯଦି ହ୍ଯନ୍ମିନ୍ନିପତିତେ ନ ମ୍ରିଯେତୈଷ ରାକ୍ଷସଃ । ମ୍ରିଯତେ ଵା ଦଶଗ୍ରୀଵସ୍ତଦାପ୍ଯୁଭଯତୋ ଽନୃତମ୍ ।। ୭.୨୨.
ଯଦି ଏହି ଦଣ୍ଡଟି ପକିଲା ପରେ ଏହି ରାକ୍ଷସ ମରିନାହିଁ, କିମ୍ବା ଦଶମୁଖୀ ରାବଣ ମରିଯାଏ, ତେବେ ଦୁଇ ଦିଗରୁ ମୋର କଥା ଅସତ୍ୟ ହେଇଯିବ।
ତନ୍ନିଵର୍ତଯ ଲଙ୍କେଶଂ ଦ୍ଦଣ୍ଡମେତଂ ସମୁଦ୍ଯତମ୍ । ସତ୍ଯଂ ଚ ମାଂ କୁରୁଷ୍ଵାଦ୍ଯ ଲୋକାଂସ୍ତ୍ଵଂ ଯଦ୍ଯଵେକ୍ଷସେ ।। ୭.୨୨.
ତେଣୁ, ଲଙ୍କାର ନାଥଙ୍କୁ ଉପରେ ଉଠାଇଥିବା ଦଣ୍ଡଟିକୁ ଫେରାଇ ଦିଅ, ଆଜି ମୋର ସତ୍ୟକୁ ରକ୍ଷା କର, ଯଦି ତୁମେ ଜଗତକୁ ମନେ କରୁଛ।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ଧର୍ମାତ୍ମା ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ଯମସ୍ତଦା । ଏଷ ଵ୍ଯାଵର୍ତିତୋ ଦଣ୍ଡଃ ପ୍ରଭଵିଷ୍ଣୁର୍ହି ନୋ ଭଵାନ୍ ।। ୭.୨୨.
ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ଧର୍ମପରାୟଣ ଯମ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, 'ଏହି ଦଣ୍ଡଟିକୁ ମୁଁ ଫେରାଇ ଦେଲି, କାରଣ ଆମଠାରେ ସବୁଠୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଆପଣ।'
କିଂ ନ୍ଵିଦାନୀଂ ମଯା ଶକ୍ଯଂ କର୍ତୁଂ ରଣଗତେନ ହି । ନ ମଯା ଯଦ୍ଯଯଂ ଶକ୍ଯୋ ହନ୍ତୁଂ ଵରପୁରସ୍କୃତଃ ।। ୭.୨୨.
ଏବେ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଆସିଥିବା ପରେ, ମୁଁ କଣ କରିପାରିବି? ଯଦି ଏହି ବର ପାଇଁ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ମାରିପାରିବି ନାହିଁ, ତେବେ ମୋର କିଛି କରିବା ନାହିଁ।
ଏଷ ତସ୍ମାତ୍ପ୍ରଣଶ୍ଯାମି ଦର୍ଶନାଦସ୍ଯ ରକ୍ଷସଃ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସରଥଃ ସାଶ୍ଵସ୍ତତ୍ରୈଵାନ୍ତରଧୀଯତ ।। ୭.୨୨.
ତେଣୁ, ମୁଁ ଏହି ରାକ୍ଷସଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେବି; ଏଭଳି କହି, ସେ ତାଙ୍କ ରଥ ଓ ଘୋଡା ସହିତ ସେଠାରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ।
ଦଶଗ୍ରୀଵସ୍ତୁ ତଂ ଜିତ୍ଵା ନାମ ଵିଶ୍ରାଵ୍ଯ ଚାତ୍ମନଃ । ଆରୁହ୍ଯ ପୁଷ୍ପକଂ ଭୂଯୋ ନିଷ୍କ୍ରାନ୍ତୋ ଯମସାଦନାତ୍ ।। ୭.୨୨.
କିନ୍ତୁ ଦଶମୁଖୀ ରାବଣ, ତାଙ୍କୁ ଜିତି ନିଜ ନାମ ଘୋଷଣା କରି, ପୁଷ୍ପକ ରଥରେ ଚଢି ଯମଙ୍କ ଗୃହରୁ ଫେରିଗଲେ।
ସ ତୁ ଵୈଵସ୍ଵତୋ ଦେଵୈଃ ସହ ବ୍ରହ୍ମପୁରୋଗମୈଃ । ଜଗାମ ତ୍ରିଦିଵଂ ହୃଷ୍ଟୋ ନାରଦଶ୍ଚ ମହାମୁନିଃ ।। ୭.୨୨.
ତାପରେ ବୈବସ୍ବତ ଦେବ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଦେବମାନେ ସହିତ ଖୁସି ହୋଇ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ; ମହାମୁନି ନାରଦ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଗଲେ।
ତତୋ ଜିତ୍ଵା ଦଶଗ୍ରୀଵୋ ଯମଂ ତ୍ରିଦଶପୁଙ୍ଗଵମ୍ । ରାଵଣସ୍ତୁ ରଣଶ୍ଲାଘୀ ସ୍ଵସହାଯାନ୍ଦଦର୍ଶ ହ ।। ୭.୨୩.
ଏପରି ବେଳେ, ଦଶମୁଖୀ ରାବଣ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ସବୁଠୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯମଙ୍କୁ ଜିତି, ଯୁଦ୍ଧରେ ନିଜ ପ୍ରତାପରେ ଗର୍ବିତ ହୋଇ, ନିଜ ସହାୟମାନଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ତତୋ ରୁଧିରସିକ୍ତାଙ୍ଗଂ ପ୍ରହାରୈର୍ଜର୍ଜରୀକୃତମ୍ । ରାଵଣଂ ରାକ୍ଷସା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହ୍ଯଷ୍ଟଵତ୍ ସମୁପାଗମନ୍ ।। ୭.୨୩.
ତାପରେ ରାକ୍ଷସମାନେ, ରାବଣଙ୍କ ଶରୀର ରକ୍ତରେ ଭିଜି ଚୋଟରେ ଜର୍ଜରିତ ଦେଖି, ଭଲପାଇ ତାଙ୍କୁ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ।
ଜଯେନ ଵର୍ଧଯିତ୍ଵା ଚ ମାରୀଚପ୍ରମୁଖାସ୍ତତଃ । ପୁଷ୍ପକଂ ଭେଜିରେ ସର୍ଵେ ସାନ୍ତ୍ଵିତା ରାଵଣେନ ତୁ ।। ୭.୨୩.
ବିଜୟରେ ଅଭିନନ୍ଦନ କରି, ମାରୀଚ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ସମସ୍ତେ ପୁଷ୍ପକ ରଥରେ ଚଢିଲେ, ରାବଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତେ ଆଶ୍ୱସ୍ତ ହେଲେ।
ତତୋ ରସାତଲଂ ଗଚ୍ଛନ୍ ପ୍ରଵିଷ୍ଟଃ ପଯସାଂ ନିଧିମ୍ । ଦୈତ୍ଯୋରଗଗଣାଧ୍ଯୁଷ୍ଟଂ ଵରୁଣେନ ସୁରକ୍ଷିତମ୍ ।। ୭.୨୩.
ତାପରେ, ରସାତଳକୁ ଯାଇ, ସେ ସାଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଦୈତ୍ୟ ଓ ନାଗମାନେ ବସୁଥିଲେ, ଏବଂ ଭଗବାନ୍ ବରୁଣ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ।
ସ ତୁ ଭୋଗଵତୀଂ ଗତ୍ଵା ପୁରୀଂ ଵାସୁକିପାଲିତାମ୍ । କୃତ୍ଵା ନାଗାନ୍ଵଶେ ହୃଷ୍ଟୋ ଯଯୌ ମଣିମଯୀଂ ପୁରୀମ୍ ।। ୭.୨୩.
ସେ ଭୋଗବତୀ ନଗରକୁ ଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ବାସୁକି ରାଜ କରୁଥିଲେ; ନାଗମାନେକୁ ଅନୁଗତ କରି, ଖୁସି ହୋଇ ମଣିମୟ ନଗରକୁ ଯାଇଲେ।
ନିଵାତକଵଚାସ୍ତତ୍ର ଦୈତ୍ଯା ଲବ୍ଧଵରା ଵସନ୍ । ରାକ୍ଷସାନ୍ତାନ୍ସମାଗମ୍ଯ ଯୁଦ୍ଧାଯ ସମୁପାହ୍ଵଯତ୍ ।। ୭.୨୩.
ସେଠାରେ, ନିବାତକବଚ ଦୈତ୍ୟମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ବର ପାଇଥିଲେ, ରହୁଥିଲେ; ରାକ୍ଷସମାନେକୁ ଏକଠା କରି, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଡାକିଲେ।
ତେ ତୁ ସର୍ଵେ ସୁଵିକ୍ରାନ୍ତା ଦୈତେଯା ବଲଶାଲିନଃ । ନାନାପ୍ରହରଣାସ୍ତତ୍ର ପ୍ରହୃଷ୍ଟା ଯୁଦ୍ଧଦୁର୍ମଦାଃ ।। ୭.୨୩.
ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଦୈତ୍ୟମାନେ ଅତି ସାହସୀ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ଧରି, ଯୁଦ୍ଧର ଉତ୍ସାହରେ ମତାଳି ହୋଇଥିଲେ।
ଶୂଲୈସ୍ତ୍ରିଶୂଲୈଃ କୁଲିଶୈଃ ପଟ୍ଟିଶାସିପରଶ୍ଵଧୈଃ । ଅନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ବିଭିଦୁଃ କ୍ରୁଦ୍ଧା ରାକ୍ଷସା ଦାନଵାସ୍ତଥା ।। ୭.୨୩.
ଶୂଳ, ତ୍ରିଶୂଳ, ବଜ୍ର, ପଟ୍ଟିଶ, ତଳୱାର ଓ କୁଲାଡି ଦ୍ୱାରା, ରାକ୍ଷସ ଓ ଦାନବମାନେ କ୍ରୋଧରେ ଏକାପରେକି ଆଘାତ କରିଥିଲେ।
ତେଷାଂ ତୁ ଯୁଧ୍ଯମାନାନାଂ ସାଗ୍ରଃ ସଂଵତ୍ସରୋ ଗତଃ । ନ ଚାନ୍ଯତରଯୋସ୍ତତ୍ର ଵିଜଯୋ ଵା କ୍ଷଯୋ ଽପି ଵା ।। ୭.୨୩.
ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା ବେଳେ, ଏକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବର୍ଷ ଗତି ହେଲା, କିନ୍ତୁ କେହି ଦଳ ଜିତିଲା ନାହିଁ, କିମ୍ବା ନଷ୍ଟ ହେଲା ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।
ତତଃ ପିତାମହସ୍ତତ୍ର ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଗତିରଵ୍ଯଯଃ । ଆଜଗାମ ଦ୍ରୁତଂ ଦେଵୋ ଵିମାନଵରମାସ୍ଥିତଃ ।। ୭.୨୩.
ତାପରେ, ତିନି ଲୋକର ଆଶ୍ରୟ ଓ ଅବିନାଶୀ ପିତାମହ, ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶୀଘ୍ର ଏକ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବିମାନରେ ଆସିଗଲେ।
ନିଵାତକଵଚାନାଂ ତୁ ନିଵାର୍ଯ ରଣକର୍ମ ତତ୍ । ଵୃଦ୍ଧଃ ପିତାମହୋ ଵାକ୍ଯମୁଵାଚ ଵିଦିତାର୍ଥଵତ୍ ।। ୭.୨୩.
ସେଠାରେ ନିବାତକବଚମାନଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧକୁ ବୟସ୍କ ପିତାମହ ରୋକିଦେଲେ ଏବଂ ଅର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା କହିଲେ ।
ନହ୍ଯଯଂ ରାଵଣୋ ଯୁଦ୍ଧେ ଶକ୍ଯୋ ଜେତୁଂ ସୁରାସୁରୈଃ । ନ ଭଵନ୍ତଃ କ୍ଷଯଂ ନେତୁମପି ସାମରଦାନଵୈଃ ।। ୭.୨୩.
ଦେବତା କିମ୍ବା ଅସୁରମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ରାବଣଙ୍କୁ ଜିତିପାରିବେ ନାହିଁ, ଏବଂ ଆପଣମାନେ ବି ଦେବ ଓ ଦାନବମାନେ ମିଶିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହେବେ ନାହିଁ ।
ରାକ୍ଷସସ୍ଯ ସଖିତ୍ଵଂ ଚ ଭଵଦ୍ଭିଃ ସହ ରୋଚତେ । ଅଵିଭକ୍ତାଶ୍ଚ ସର୍ଵାର୍ଥାଃ ସୁହୃଦାଂ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ ।। ୭.୨୩.
ଏହି ରାକ୍ଷସଙ୍କ ସହିତ ମିତ୍ରତା କରିବା ଉଚିତ, କାରଣ ସମସ୍ତ କାମରେ ସଂଗୀତ ମିତ୍ରମାନେ ଅଭିନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ ।
ତତୋ ଽଗ୍ନିସାକ୍ଷିକଂ ସଖ୍ଯଂ କୃତଵାଂସ୍ତତ୍ର ରାଵଣଃ । ନିଵାତକଵଚୈଃ ସାର୍ଧଂ ପ୍ରୀତିମାନଭଵତ୍ତଦା ।। ୭.୨୩.
ତାପରେ ରାବଣ ନିବାତକବଚମାନଙ୍କ ସହିତ ଅଗ୍ନିକୁ ସାକ୍ଷୀ କରି ମିତ୍ରତା କଲେ ଏବଂ ବହୁତ ଖୁସି ହେଲେ ।
ଅର୍ଥତସ୍ତୈର୍ଯଥାନ୍ଯାଯଂ ସଂଵତ୍ସରମଥୋଷିତଃ । ସ୍ଵପୁରାନ୍ନିର୍ଵିଶେଷଂ ଚ ପ୍ରିଯଂ ପ୍ରାପ୍ତୋ ଦଶାନନଃ ।। ୭.୨୩.
ଏଭଳି ଭାବେ ଏକ ବର୍ଷ ଯଥାଯଥ ରୀତିରେ ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ରହି, ଦଶାନନ ସେମାନଙ୍କର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ନେହ ଲାଭ କରି ନିଜ ସହରକୁ ଫେରିଗଲେ ।
ତତୋପଧାର୍ଯ ମାଯାନାଂ ଶତମେକଂ ସମାପ୍ତଵାନ୍ । ସଲିଲେନ୍ଦ୍ରପୁରାନ୍ଵେଷୀ ଭ୍ରମତି ସ୍ମ ରସାତଲମ୍ ।। ୭.୨୩.
ତାପରେ ସେ ଶତଧିକ ମାୟା ବୁଝି, ଜଳର ରାଜାଙ୍କ ସହର ଖୋଜିବାକୁ ରସାତଳ ଭିତରେ ଘୁରିବାକୁ ଲାଗିଲେ ।
ତତୋ ଽଶ୍ମନଗରଂ ନାମ କାଲକେଯୈରଧିଷ୍ଠିତମ୍ । ଗତ୍ଵା ତୁ କାଲକେଯାଂଶ୍ଚ ହତ୍ଵା ତତ୍ର ବଲୋତ୍କଟାନ୍ ।। ୭.୨୩.
ପରେ ସେ ପଥରର ନଗର, ଯାହା କାଳକେୟମାନେ ଅଧିଷ୍ଠିତ କରିଥିଲେ, ସେଠାକୁ ଗଲେ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କାଳକେୟମାନେକୁ ସେଠାରେ ବଧ କଲେ ।
ଶୂର୍ପଣଖ୍ଯାଶ୍ଚ ଭର୍ତାରମସିନା ପ୍ରାଚ୍ଛିନତ୍ତଦା । ଶ୍ଯାଲଂ ଚ ବଲଵନ୍ତଂ ଚ ଵିଦ୍ଯୁଜ୍ଜିହ୍ଵଂ ବଲୋତ୍କଟମ୍ । ଜିହ୍ଵଯା ସଂଲିହନ୍ତଂ ଚ ରାକ୍ଷସଂ ସମରେ ତଥା ।। ୭.୨୩.
ସେଠାରେ ଶୂର୍ପଣଖାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ତାଲୱାରରେ କାଟିଦେଲେ, ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶ୍ୟାଳ ବିଦ୍ୟୁଜ୍ଜିହ୍ବ, ଯିଏ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜିଭାରେ ଏକ ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ ଚାଟୁଥିଲେ, ସେଉଁଠି ବଧ ହେଲେ ।
ତଂ ଵିଜିତ୍ଯ ମୁହୂର୍ତେନ ଜଘ୍ନେ ଦୈତ୍ଯାଂଶ୍ଚତୁଃଶତମ୍ ।। ୭.୨୩.
ସେ ତାଙ୍କୁ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଜିତି, ଚାରିଶଏ ଦୈତ୍ୟକୁ ବଧ କଲେ ।
ତତଃ ପାଣ୍ଡୁରମେଘାଭଂ କୈଲାସମିଵ ଭାସ୍ଵରମ୍ । ଵରୁଣସ୍ଯାଲଯଂ ଦିଵ୍ଯମପଶ୍ଯଦ୍ରାକ୍ଷସାଧିପଃ ।। ୭.୨୩.
ତାପରେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ମାହାରାଜ ଏକ ଧଳା ମେଘ ଭଳି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ କୈଳାସ ପର୍ବତ ଭଳି ଦେବତା ଜଳର ରାଜା ବରୁଣଙ୍କର ଦିବ୍ୟ ନିବାସ ଦେଖିଲେ ।
କ୍ଷରନ୍ତୀଂ ଚ ପଯସ୍ତତ୍ର ସୁରଭିଂ ଗାମଵସ୍ଥିତାମ୍ । ଯସ୍ଯାଃ ପଯୋଭିନିଷ୍ଯନ୍ଦାତ୍କ୍ଷୀରୋଦୋ ନାମ ସାଗରଃ ।। ୭.୨୩.
ସେଠାରେ ସେ ସୁରଭି ଗାଈକୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ଦୁଧ ଝରାଉଥିଲେ, ଯାହାର ଦୁଧର ଧାରାରୁ କ୍ଷୀରୋଦ ସାଗର ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲା ।
ଦଦର୍ଶ ରାଵଣସ୍ତତ୍ର ଗୋଵୃଷେନ୍ଦ୍ରଵରାରଣିମ୍ । ଯସ୍ମାଚ୍ଚନ୍ଦ୍ରଃ ପ୍ରଭଵତି ଶୀତରଶ୍ମିର୍ନିଶାକରଃ ।। ୭.୨୩.
ସେଠାରେ ରାବଣ ଇଚ୍ଛାପୂରଣ କରୁଥିବା, ବୃଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅଦ୍ଭୁତ ମନ୍ଥନକାରୀ ଗାଈକୁ ଦେଖିଲେ, ଯାହାଠାରୁ ଶୀତଳ କିରଣ ଥିବା ଚନ୍ଦ୍ରମା ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ ।