ତତୋ ମୃତ୍ଯୁଃ କ୍ରୁଦ୍ଧତରୋ ଵୈଵସ୍ଵତମଭାଷତ । ମୁଞ୍ଚ ମାଂ ସମରେ ଯାଵଦ୍ଧନ୍ମୀମଂ ପାପରାକ୍ଷସମ୍ । ନୈଷା ରକ୍ଷୋ ଭଵେଦଦ୍ଯ ମର୍ଯାଦା ହି ନିସର୍ଗତଃ ।। ୭.୨୨.
ତାପରେ ଅଧିକ କ୍ରୋଧିତ ମୃତ୍ୟୁ ବୈବସ୍ବତଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୋତେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଛାଡ଼, ଯେଉଁଯାଏଁ ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସକୁ ମୁଁ ମାରିପାରିବି; କାରଣ ପ୍ରକୃତିରେ ଏହି ରାକ୍ଷସ ଆଜି ବଞ୍ଚିପାରିବ ନାହିଁ, ସୀମା ଏଠାରେ ଶେଷ ହୋଇଯାଇଛି।'
ହିରଣ୍ଯକଶିପୁଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ନମୁଚିଃ ଶମ୍ବରସ୍ତଥା । ଵିସନ୍ଧିର୍ଧୂମକେତୁଶ୍ଚ ବଲିର୍ଵୈରୋଚନୋ ଽପି ଚ ।। ୭.୨୨.
ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ, ମହିମାନ୍ବିତ ନାମୁଚି, ଶମ୍ବର, ବିସନ୍ଧି, ଧୂମକେତୁ ଏବଂ ବିରୋଚନଙ୍କ ପୁତ୍ର ବଳି,
ଦମ୍ଭୁର୍ଦୈତ୍ଯମହାରାଜୋ ଵୃତ୍ରୋ ବାଣସ୍ତଥୈଵ ଚ । ରାଜର୍ଷଯଃ ଶାସ୍ତ୍ରଵିଦୋ ଗନ୍ଧର୍ଵାଃ ସମହୋରଗାଃ ।। ୭.୨୨.
ଡମ୍ଭୁ, ବଡ଼ ଦେତ୍ୟା ରାଜା, ବୃତ୍ର, ବାଣ ଏହିମାନେ, ଶାସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନୀ ରାଜା ଋଷିମାନେ, ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ନାଗମାନେ—
ଋଷଯଃ ପନ୍ନଗା ଦୈତ୍ଯା ଯକ୍ଷାଶ୍ଚାପ୍ଯପ୍ସରୋଗଣାଃ । ଯୁଗାନ୍ତପରିଵର୍ତେ ଚ ପୃଥିଵୀ ସମହାର୍ଣଵା ।। ୭.୨୨.
ଋଷିମାନେ, ନାଗମାନେ, ଦେତ୍ୟାମାନେ, ଯକ୍ଷମାନେ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ, ଏବଂ ଯୁଗ ପରିବର୍ତ୍ତନ ସମୟରେ, ସମୁଦ୍ର ସହିତ ପୃଥିବୀ—
କ୍ଷଯଂ ନୀତା ମହାରାଜ ସପର୍ଵତସରିଦ୍ଦ୍ରୁମା । ଏତେ ଚାନ୍ଯେ ଚ ବହଵୋ ବଲଵନ୍ତୋ ଦୁରାସଦାଃ ।। ୭.୨୨.
ଏମାନେ ସହିତ ପାହାଡ଼, ନଦୀ ଓ ଗଛମାନେ ମଧ୍ୟ, ହେ ମହାରାଜ, ସମସ୍ତେ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି; ଏମାନେ ଓ ଅନେକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଦୁର୍ଜୟ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟ—
ଵିନିପନ୍ନା ମଯା ଦୃଷ୍ଟାଃ କିମୁତାଯଂ ନିଶାଚରଃ ।। ୭.୨୨.
ମୁଁ ଏମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପତିତ ହେଉଥିବା ଦେଖିଛି—ତେବେ ଏହି ରାତିରେ ଘୁରୁଥିବା ଏହି ରାକ୍ଷସ ଆଉ କଣ?
ମୁଞ୍ଚଂ ମାଂ ସାଧୁ ଧର୍ମଜ୍ଞ ଯାଵଦେନଂ ନିହନ୍ମ୍ଯହମ୍ । ନହି କଶ୍ଚିନ୍ମଯା ଦୃଷ୍ଟୋ ବଲଵାନପି ଜୀଵତି ।। ୭.୨୨.
ମୋତେ ଛାଡ଼, ହେ ଧର୍ମଜ୍ଞ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ଏହାକୁ ମାରିପାରିବି; କାରଣ, ମୁଁ ଯେଉଁମାନେକୁ ଦେଖିଛି, ସେମାନେ ଯେତେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଉନାହିଁ, ବଞ୍ଚିନଥାନ୍ତି।
ବଲଂ ମମ ନ ଖଲ୍ଵେତନ୍ମର୍ଯାଦୈଷା ନିସର୍ଗତଃ । ସ ଦୃଷ୍ଟୋ ନ ମଯା କାଲଂ ମୁହୁର୍ତମାପି ଜୀଵତି ।। ୭.୨୨.
ଏହା ମୋର ନିଜ ଶକ୍ତି ନୁହେଁ, ଏହା ସ୍ୱାଭାବିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା; ଯାହାକୁ ମୁଁ ଦେଖିଛି, ସେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟ ବଞ୍ଚିନଥାଏ।
ତସ୍ଯୈଵଂ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଧର୍ମରାଜଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍ । ଅବ୍ରଵୀତ୍ତତ୍ର ତଂ ମୁତ୍ଯୁଂ ତ୍ଵଂ ତିଷ୍ଠୈନଂ ନିହନ୍ମ୍ଯହମ୍ ।। ୭.୨୨.
ଏଭଳି କଥା ଶୁଣି, ଧର୍ମରାଜା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିବା ଠାରେ, ସେଠାରେ ମୃତ୍ୟୁଙ୍କୁ କହିଲେ—'ତୁମେ ଅପେକ୍ଷା କର, ମୁଁ ଏହାକୁ ମାରିଦେବି।'
ତତଃ ସଂରକ୍ତନଯନଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଵୈଵସ୍ଵତଃ ପ୍ରଭୁଃ । କାଲଦଣ୍ଡମମୋଘଂ ତୁ ତୋଲଯାମାସ ପାଣିନା ।। ୭.୨୨.
ତାପରେ ବୈୱସ୍ୱତ ଭଗବାନ, କ୍ରୋଧରେ ଚକ୍ଷୁ ରକ୍ତ ହୋଇ, ତାଙ୍କର ହାତରେ ଅଖଣ୍ଡ କାଳଦଣ୍ଡକୁ ଉଠାଇଲେ।
ଯସ୍ଯ ପାର୍ଶ୍ଵେଷୁ ନିଖିଲା କାଲପାଶାଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତାଃ । ପାଵକାଶନିସଙ୍କାଶୋ ମୁଦ୍ଗରୋ ମୂର୍ତିମାନ୍ସ୍ଥିତଃ ।। ୭.୨୨.
ତାଙ୍କର ପାଖରେ ସମସ୍ତ କାଳପାଶ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ଥିଲା; ଅଗ୍ନି ଓ ବିଜୁଳି ପରି ଜ୍ୱଳମାନ ଗଦା ଆକାରରେ ଉଭୟ ଦିଗରେ ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ଦର୍ଶନାଦେଵ ଯଃ ପ୍ରାଣାନ୍ପ୍ରାଣିନାମପକର୍ଷତି । କିଂ ପୁନଃ ସ୍ପୃଶ୍ଯମାନସ୍ଯ ପାତ୍ଯମାନସ୍ଯ ଵା ପୁନଃ ।। ୭.୨୨.
ତାଙ୍କୁ କେବଳ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାଣୀମାନେର ପ୍ରାଣ ନିଷ୍କ୍ରାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ—ତେବେ ତାଙ୍କ ଛୁଇଁଲେ କିମ୍ବା ଘାଏ ଲାଗିଲେ ତ କଥା ଅନ୍ୟ।
ସ ଜ୍ଵାଲାପରିଵାରସ୍ତୁ ନିର୍ଦହନ୍ନିଵ ରାକ୍ଷସମ୍ । ତେନ ସ୍ପୃଷ୍ଟୋ ବଲଵତା ମହାପ୍ରହରଣୋ ଽସ୍ଫୁରତ୍ ।। ୭.୨୨.
ଅଗ୍ନିର ଜ୍ୱାଳାରେ ଘେରାଯାଇ, ସେ ରାକ୍ଷସକୁ ପୋଡ଼ିଦେଉଥିବା ପରି ଲାଗୁଥିଲେ; ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅସ୍ତ୍ରର ଘାଏ ଲାଗିଲେ, ବଡ଼ ଶତ୍ରୁ କମ୍ପିତ ହେଲା।
ତତୋ ଵିଦୁଦ୍ରୁଵୁଃ ସର୍ଵେ ତସ୍ମାତ୍ରସ୍ତା ରଣାଜିରେ । ସୁରାଶ୍ଚ କ୍ଷୁଭିତାଃ ସର୍ଵେ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦଣ୍ଡୋଦ୍ଯତଂ ଯମମ୍ ।। ୭.୨୨.
ତାପରେ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଥିବା ସମସ୍ତେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ସେଠାରୁ ପଳାଇଗଲେ; ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଯମଙ୍କ ଦଣ୍ଡ ଉଠାଇବାକୁ ଦେଖି ଅସ୍ଥିର ହେଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ପ୍ରହର୍ତୁକାମେ ତୁ ଯମେ ଦଣ୍ଡେନ ରାଵଣମ୍ । ଯମଂ ପିତାମହଃ ସାକ୍ଷାଦ୍ଦର୍ଶଯିତ୍ଵେଦମବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୭.୨୨.
ଯମ ଦଣ୍ଡ ନେଇ ରାବଣଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେବାବେଳେ, ପ୍ରଭୁ ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ୱୟଂ ଯମଙ୍କ ଆଗରେ ପ୍ରକଟ ହୋଇ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଵୈଵସ୍ଵତ ମହାବାହୋ ନ ଖଲ୍ଵମିତଵିକ୍ରମ । ନ ହନ୍ତଵ୍ଯସ୍ତ୍ଵଯା ତେନ ଦଣ୍ଡେନୈଵ ନିଶାଚରଃ ।। ୭.୨୨.
ହେ ବୈୱସ୍ୱତ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁଧାରୀ, ଏହି ରାତିରେ ଘୁରୁଥିବା ଏହି ରାକ୍ଷସକୁ ତୁମେ ସେଇ ଦଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ମାରିପାରିବେ ନାହିଁ, କାରଣ ସେ ତୁମ ଶକ୍ତିର ଅଧୀନ ନୁହେଁ।
ଵରଃ ଖଲୁ ମଯୈତସ୍ମୈ ଦତ୍ତସ୍ତ୍ରିଦଶପୁଙ୍ଗଵ । ସ ତ୍ଵଯା ନାନୃତଃ କାର୍ଯୋ ଯନ୍ମଯା ଵ୍ଯାହୃତଂ ଵଚଃ ।। ୭.୨୨.
ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଏକ ବର ଦେଇଛି, ହେ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ; ତେଣୁ ମୋର କଥାକୁ ତୁମେ ମିଥ୍ୟା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଯୋ ହି ମାମନୃତଂ କୁର୍ଯାଦ୍ଦେଵୋ ଵା ମାନୁଷୋ ଽପି ଵା । ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯମନୃତଂ ତେନ କୃତଂ ସ୍ଯାନ୍ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ ।। ୭.୨୨.
ଯେଉଁଠି ଦେବ କିମ୍ବା ମଣିଷ ମୋର କଥାକୁ ମିଥ୍ୟା କରେ, ସେ ସମଗ୍ର ତିନି ଲୋକକୁ ମିଥ୍ୟା କରିଥାଏ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
କ୍ରୁଦ୍ଧେନ ଵିପ୍ରମୁକ୍ତୋ ଽଯଂ ନିର୍ଵିଶେଷଂ ପ୍ରିଯାପ୍ରିଯେ । ପ୍ରଜାଃ ସଂହରତେ ରୌଦ୍ରୋ ଲୋକତ୍ରଯଭଯାଵହଃ ।। ୭.୨୨.
କ୍ରୋଧରେ ମୁକ୍ତ ହେଲେ, ଏହି ଭୟଙ୍କର ଦଣ୍ଡ ପ୍ରିୟ-ଅପ୍ରିୟ ଭେଦ କରେନାହିଁ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ନଶ୍ଟ କରେ ଓ ତିନି ଲୋକରେ ଭୟ ଆଣିଦିଏ।
ଅମୋଘୋ ହ୍ଯେଷ ସର୍ଵେଷାଂ ପ୍ରାଣିନାମମିତପ୍ରଭଃ । କାଲଦଣ୍ଡୋ ମଯା ସୃଷ୍ଟଃ ପୂର୍ଵଂ ମୃତ୍ଯୁପୁରସ୍କୃତଃ ।। ୭.୨୨.
ଏହି କାଳଦଣ୍ଡ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅସୀମ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ମୁଁ ପ୍ରାରମ୍ଭରେ ଏହାକୁ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲି, ମୃତ୍ୟୁକୁ ଆଗରେ ରଖି।
ତନ୍ନ ଖଲ୍ଵେଷ ତେ ସୌମ୍ଯ ପାତ୍ଯୋ ରାଵଣମୂର୍ଧନି । ନହ୍ଯସ୍ମିନ୍ପତିତେ କଶ୍ଚିନ୍ମୁହୂର୍ତମପି ଜୀଵତି ।। ୭.୨୨.
ସୌମ୍ୟ, ଏହି ଦଣ୍ଡଟି ରାବଣଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ପକାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; କାରଣ ଏହା ପକିଲେ, କେହି ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମଧ୍ୟ ବଞ୍ଚି ରହିପାରିବେ ନାହିଁ।
ଯଦି ହ୍ଯନ୍ମିନ୍ନିପତିତେ ନ ମ୍ରିଯେତୈଷ ରାକ୍ଷସଃ । ମ୍ରିଯତେ ଵା ଦଶଗ୍ରୀଵସ୍ତଦାପ୍ଯୁଭଯତୋ ଽନୃତମ୍ ।। ୭.୨୨.
ଯଦି ଏହି ଦଣ୍ଡଟି ପକିଲା ପରେ ଏହି ରାକ୍ଷସ ମରିନାହିଁ, କିମ୍ବା ଦଶମୁଖୀ ରାବଣ ମରିଯାଏ, ତେବେ ଦୁଇ ଦିଗରୁ ମୋର କଥା ଅସତ୍ୟ ହେଇଯିବ।
ତନ୍ନିଵର୍ତଯ ଲଙ୍କେଶଂ ଦ୍ଦଣ୍ଡମେତଂ ସମୁଦ୍ଯତମ୍ । ସତ୍ଯଂ ଚ ମାଂ କୁରୁଷ୍ଵାଦ୍ଯ ଲୋକାଂସ୍ତ୍ଵଂ ଯଦ୍ଯଵେକ୍ଷସେ ।। ୭.୨୨.
ତେଣୁ, ଲଙ୍କାର ନାଥଙ୍କୁ ଉପରେ ଉଠାଇଥିବା ଦଣ୍ଡଟିକୁ ଫେରାଇ ଦିଅ, ଆଜି ମୋର ସତ୍ୟକୁ ରକ୍ଷା କର, ଯଦି ତୁମେ ଜଗତକୁ ମନେ କରୁଛ।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ଧର୍ମାତ୍ମା ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ଯମସ୍ତଦା । ଏଷ ଵ୍ଯାଵର୍ତିତୋ ଦଣ୍ଡଃ ପ୍ରଭଵିଷ୍ଣୁର୍ହି ନୋ ଭଵାନ୍ ।। ୭.୨୨.
ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ଧର୍ମପରାୟଣ ଯମ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, 'ଏହି ଦଣ୍ଡଟିକୁ ମୁଁ ଫେରାଇ ଦେଲି, କାରଣ ଆମଠାରେ ସବୁଠୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଆପଣ।'
କିଂ ନ୍ଵିଦାନୀଂ ମଯା ଶକ୍ଯଂ କର୍ତୁଂ ରଣଗତେନ ହି । ନ ମଯା ଯଦ୍ଯଯଂ ଶକ୍ଯୋ ହନ୍ତୁଂ ଵରପୁରସ୍କୃତଃ ।। ୭.୨୨.
ଏବେ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଆସିଥିବା ପରେ, ମୁଁ କଣ କରିପାରିବି? ଯଦି ଏହି ବର ପାଇଁ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ମାରିପାରିବି ନାହିଁ, ତେବେ ମୋର କିଛି କରିବା ନାହିଁ।
ଏଷ ତସ୍ମାତ୍ପ୍ରଣଶ୍ଯାମି ଦର୍ଶନାଦସ୍ଯ ରକ୍ଷସଃ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସରଥଃ ସାଶ୍ଵସ୍ତତ୍ରୈଵାନ୍ତରଧୀଯତ ।। ୭.୨୨.
ତେଣୁ, ମୁଁ ଏହି ରାକ୍ଷସଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେବି; ଏଭଳି କହି, ସେ ତାଙ୍କ ରଥ ଓ ଘୋଡା ସହିତ ସେଠାରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ।
ଦଶଗ୍ରୀଵସ୍ତୁ ତଂ ଜିତ୍ଵା ନାମ ଵିଶ୍ରାଵ୍ଯ ଚାତ୍ମନଃ । ଆରୁହ୍ଯ ପୁଷ୍ପକଂ ଭୂଯୋ ନିଷ୍କ୍ରାନ୍ତୋ ଯମସାଦନାତ୍ ।। ୭.୨୨.
କିନ୍ତୁ ଦଶମୁଖୀ ରାବଣ, ତାଙ୍କୁ ଜିତି ନିଜ ନାମ ଘୋଷଣା କରି, ପୁଷ୍ପକ ରଥରେ ଚଢି ଯମଙ୍କ ଗୃହରୁ ଫେରିଗଲେ।
ସ ତୁ ଵୈଵସ୍ଵତୋ ଦେଵୈଃ ସହ ବ୍ରହ୍ମପୁରୋଗମୈଃ । ଜଗାମ ତ୍ରିଦିଵଂ ହୃଷ୍ଟୋ ନାରଦଶ୍ଚ ମହାମୁନିଃ ।। ୭.୨୨.
ତାପରେ ବୈବସ୍ବତ ଦେବ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଦେବମାନେ ସହିତ ଖୁସି ହୋଇ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ; ମହାମୁନି ନାରଦ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଗଲେ।
ତତୋ ଜିତ୍ଵା ଦଶଗ୍ରୀଵୋ ଯମଂ ତ୍ରିଦଶପୁଙ୍ଗଵମ୍ । ରାଵଣସ୍ତୁ ରଣଶ୍ଲାଘୀ ସ୍ଵସହାଯାନ୍ଦଦର୍ଶ ହ ।। ୭.୨୩.
ଏପରି ବେଳେ, ଦଶମୁଖୀ ରାବଣ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ସବୁଠୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯମଙ୍କୁ ଜିତି, ଯୁଦ୍ଧରେ ନିଜ ପ୍ରତାପରେ ଗର୍ବିତ ହୋଇ, ନିଜ ସହାୟମାନଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ତତୋ ରୁଧିରସିକ୍ତାଙ୍ଗଂ ପ୍ରହାରୈର୍ଜର୍ଜରୀକୃତମ୍ । ରାଵଣଂ ରାକ୍ଷସା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହ୍ଯଷ୍ଟଵତ୍ ସମୁପାଗମନ୍ ।। ୭.୨୩.
ତାପରେ ରାକ୍ଷସମାନେ, ରାବଣଙ୍କ ଶରୀର ରକ୍ତରେ ଭିଜି ଚୋଟରେ ଜର୍ଜରିତ ଦେଖି, ଭଲପାଇ ତାଙ୍କୁ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ।