ଭରତସ୍ଯ କୁମାରସ୍ଯ ଶତ୍ରୁଘ୍ନସ୍ଯ ଚ ଧୀମତଃ। ଵରଯେ ତେ ସୁତେ ରାଜଂସ୍ତଯୋରର୍ଥେ ମହାତ୍ମନୋଃ
ତୁମର ପୁଅ ଭରତ ଓ ଜ୍ଞାନୀ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କ ପାଇଁ, ରାଜା, ଆମେ ଏହି ଦୁଇ ଝିଅକୁ ସେମାନଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଭାବେ ଚାହୁଁ।
ପୁତ୍ରା ଦଶରଥସ୍ଯେମେ ରୂପଯୌଵନଶାଲିନଃ। ଲୋକପାଲସମାଃ ସର୍ଵେ ଦେଵତୁଲ୍ଯପରାକ୍ରମାଃ
ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅମାନେ ରୂପ ଓ ଯୁବତ୍ୱରେ ଶୋଭିତ; ସମସ୍ତେ ଲୋକପାଳଙ୍କ ସମାନ, ଦେବତାଙ୍କ ପରାକ୍ରମର ଦ୍ୱାରା।
ଉଭଯୋରପି ରାଜେନ୍ଦ୍ର ସମ୍ବନ୍ଧେନାନୁବଧ୍ଯତାମ୍। ଇକ୍ଷ୍ଵାକୁକୁଲମଵ୍ଯଗ୍ରଂ ଭଵତଃ ପୁଣ୍ଯକର୍ମଣଃ
ଧର୍ମମୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ରାଜା, ଏହି ସମ୍ପର୍କରେ ତୁମର ଓ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ଗୋତ୍ର ନିର୍ବିଗ୍ନ ଭାବରେ ଏକତ୍ରିତ ହେଉ।
ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵସିଷ୍ଠସ୍ଯ ମତେ ତଦା। ଜନକଃ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିର୍ଵାକ୍ଯମୁଵାଚ ମୁନିପୁଂଗଵୌ
ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ କଥା ଓ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ଜନକ ହାତ ଜୋଡି ଦୁଇ ମହାମୁନିଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।
କୁଲଂ ଧନ୍ଯମିଦଂ ମନ୍ଯେ ଯେଷାଂ ତୌ ମୁନିପୁଂଗଵୌ। ସଦୃଶଂ କୁଲସମ୍ବନ୍ଧଂ ଯଦାଜ୍ଞାପଯତଃ ସ୍ଵଯମ୍
ମୁଁ ଏହି ଗୋତ୍ରକୁ ଧନ୍ୟ ଭାବି, ଯାହା ପାଇଁ ଦୁଇ ମହାମୁନି ନିଜେ ଏପରି ଉଚିତ ସମ୍ପର୍କ ଦେବାକୁ ଆଜ୍ଞା କରିଛନ୍ତି।
ଏଵଂ ଭଵତୁ ଭଦ୍ରଂ ଵଃ କୁଶଧ୍ଵଜସୁତେ ଇମେ। ପତ୍ନ୍ଯୌ ଭଜେତାଂ ସହିତୌ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଭରତାଵୁଭୌ
ଏହିପରି ହେଉ, ତୁମେ ଶୁଭ ଓ ମଙ୍ଗଳ ପାଉ; କୁଶଧ୍ୱଜଙ୍କ ଝିଅମାନେ ଏକାସାଥି ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଓ ଭରତଙ୍କ ପତ୍ନୀ ହେଉ।
ଏକାହ୍ନା ରାଜପୁତ୍ରୀଣାଂ ଚତସୄଣାଂ ମହାମୁନେ। ପାଣୀନ୍ ଗୃହ୍ଣନ୍ତୁ ଚତ୍ଵାରୋ ରାଜପୁତ୍ରା ମହାବଲାଃ
ମହାମୁନି, ଏକ ଦିନରେ ଚାରି ରାଜପୁତ୍ର ଚାରି ରାଜକନ୍ୟାଙ୍କ ହାତ ଧରନ୍ତୁ।
ଉତ୍ତରେ ଦିଵସେ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ଫଲ୍ଗୁନୀଭ୍ଯାଂ ମନୀଷିଣଃ। ଵୈଵାହିକଂ ପ୍ରଶଂସନ୍ତି ଭଗୋ ଯତ୍ର ପ୍ରଜାପତିଃ
ପରବର୍ତ୍ତୀ ଦିନ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ପ୍ରଜ୍ଞାମାନେ ଫାଲ୍ଗୁନୀ ନକ୍ଷତ୍ରରେ ବିବାହ କୁ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ଭଗ ଓ ପ୍ରଜାପତି ଅଧିଷ୍ଠିତ କରନ୍ତି।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଵଚଃ ସୌମ୍ଯଂ ପ୍ରତ୍ଯୁତ୍ଥାଯ କୃତାଞ୍ଜଲିଃ। ଉଭୌ ମୁନିଵରୌ ରାଜା ଜନକୋ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍
ଏପରି ମୃଦୁ କଥା କହି, ଜନକ ରାଜା ହାତ ଜୋଡି ଉଠି ଦୁଇ ମହାମୁନିଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।
ପରୋ ଧର୍ମଃ କୃତୋ ମହ୍ଯଂ ଶିଷ୍ଯୋଽସ୍ମି ଭଵତୋସ୍ତଥା। ଇମାନ୍ଯାସନମୁଖ୍ଯାନି ଆସ୍ଯତାଂ ମୁନିପୁଂଗଵୌ
ମୋ ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମ କାର୍ଯ୍ୟ ହୋଇଛି; ମୁଁ ତୁମେ ଦୁଇ ଜଣଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ; ଏଠାରେ ମୁଖ୍ୟ ଆସନ ଅଛି, ଦୟାକରି ବସନ୍ତୁ ଦୁଇ ମହାମୁନି।
ଯଥା ଦଶରଥସ୍ଯେଯଂ ତଥାଯୋଧ୍ଯା ପୁରୀ ମମ। ପ୍ରଭୁତ୍ଵେ ନାସ୍ତି ସଂଦେହୋ ଯଥାର୍ହଂ କର୍ତୁମର୍ହଥ
ଦଶରଥଙ୍କ ପାଇଁ ଯେପରି ଅୟୋଧ୍ୟା, ସେପରି ଏହି ପୁରୀ ମୋ ପାଇଁ; ଶାସନରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ, ଯଥାଯୋଗ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତୁ।
ତଥା ବ୍ରୁଵତି ଵୈଦେହେ ଜନକେ ରଘୁନନ୍ଦନଃ। ରାଜା ଦଶରଥୋ ହୃଷ୍ଟଃ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ମହୀପତିମ୍
ବିଦେହ ଜନକ ଏପରି କହିବା ପରେ, ରଘୁବଂଶୀ ଦଶରଥ ଖୁସି ହୋଇ ଭୂମିର ରାଜାକୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଯୁଵାମସଂଖ୍ଯେଯଗୁଣୌ ଭ୍ରାତରୌ ମିଥିଲେଶ୍ଵରୌ। ଋଷଯୋ ରାଜସଙ୍ଘାଶ୍ଚ ଭଵଦ୍ଭ୍ଯାମଭିପୂଜିତାଃ
ତୁମେ ଦୁଇ ଭାଇ, ମିଥିଳାର ରାଜା, ଯୁବା ଓ ଅନେକ ଗୁଣର ଅଧିକାରୀ; ଋଷି ଓ ରାଜାମାନେ ତୁମେ ଦୁଇ ଜଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ।
ସ୍ଵସ୍ତି ପ୍ରାପ୍ନୁହି ଭଦ୍ରଂ ତେ ଗମିଷ୍ଯାମଃ ସ୍ଵମାଲଯମ୍। ଶ୍ରାଦ୍ଧକର୍ମାଣି ଵିଧିଵଦ୍ଵିଧାସ୍ଯ ଇତି ଚାବ୍ରଵୀତ୍
ତୁମେ ଶୁଭ ଓ ମଙ୍ଗଳ ପାଉ; ଆମେ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିବା ଓ ପିତୃକାର୍ଯ୍ୟ ନିୟମ ଅନୁସାରେ କରିବା।
ତମାପୃଷ୍ଟ୍ଵା ନରପତିଂ ରାଜା ଦଶରଥସ୍ତଦା। ମୁନୀନ୍ଦ୍ରୌ ତୌ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ଜଗାମାଶୁ ମହାଯଶାଃ
ସେତେବେଳେ ଦଶରଥ ରାଜା, ରାଜାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରି, ଦୁଇ ମହାମୁନିଙ୍କୁ ସାଙ୍ଗରେ ରଖି, ତୁରନ୍ତ ଆଗକୁ ବଢିଲେ ।
ସ ଗତ୍ଵା ନିଲଯଂ ରାଜା ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ କୃତ୍ଵା ଵିଧାନତଃ। ପ୍ରଭାତେ କାଲ୍ଯମୁତ୍ଥାଯ ଚକ୍ରେ ଗୋଦାନମୁତ୍ତମମ୍
ରାଜା ନିଜ ଗୃହକୁ ପହଞ୍ଚି, ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିଲେ । ପ୍ରଭାତରେ ଶୀଘ୍ର ଉଠି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୋଦାନ କରିଲେ ।
ଗଵାଂ ଶତସହସ୍ରଂ ଚ ବ୍ରାହ୍ମଣେଭ୍ଯୋ ନରାଧିପଃ। ଏକୈକଶୋ ଦଦୌ ରାଜା ପୁତ୍ରାନୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ଧର୍ମତଃ
ପୁଅମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଧର୍ମ ଅନୁସାରେ, ରାଜା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଏକ ଏକ କରି ଏକ ଲକ୍ଷ ଗାଁ ଦେଲେ ।
ସୁଵର୍ଣଶୃଙ୍ଗ୍ଯଃ ସମ୍ପନ୍ନାଃ ସଵତ୍ସାଃ କାଂସ୍ଯଦୋହନାଃ। ଗଵାଂ ଶତସହସ୍ରାଣି ଚତ୍ଵାରି ପୁରୁଷର୍ଷଭଃ
ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଶୃଙ୍ଗ, ଛୁଆ, କାଂସ ଦୋହନ ଯୋଗ୍ୟ ଚାରି ଲକ୍ଷ ଗାଁ ଉତ୍ତମ ପୁରୁଷ ଦେଲେ ।
ଵିତ୍ତମନ୍ଯଚ୍ଚ ସୁବହୁ ଦ୍ଵିଜେଭ୍ଯୋ ରଘୁନନ୍ଦନଃ। ଦଦୌ ଗୋଦାନମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ପୁତ୍ରାଣାଂ ପୁତ୍ରଵତ୍ସଲଃ
ପୁଅମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଗୋଦାନ କରି, ରଘୁନନ୍ଦନ ଦ୍ବିଜମାନଙ୍କୁ ଅନେକ ଧନ ଦେଲେ ।
ସ ସୁତୈଃ କୃତଗୋଦାନୈର୍ଵୃତଃ ସନ୍ନୃପତିସ୍ତଦା। ଲୋକପାଲୈରିଵାଭାତି ଵୃତଃ ସୌମ୍ଯଃ ପ୍ରଜାପତିଃ
ପୁଅମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗୋଦାନ କରାଯାଇଥିବା ରାଜା, ସେତେବେଳେ ଲୋକପାଳମାନଙ୍କୁ ଘେରିଥିବା ପ୍ରଜାପତି ପରି ଦେଖାଗଲେ ।
thumb|ତ୍ରିସପ୍ତତିତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ବାଲକାଣ୍ଡେ ତ୍ରିସପ୍ତତିତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୧-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ବାଳକାଣ୍ଡର ସତ୍ତରି ତୃତୀୟ ସର୍ଗ ଏବେ ଶୁଣନ୍ତୁ ।
ଯସ୍ମିଂସ୍ତୁ ଦିଵସେ ରାଜା ଚକ୍ରେ ଗୋଦାନମୁତ୍ତମମ୍। ତସ୍ମିଂସ୍ତୁ ଦିଵସେ ଵୀରୋ ଯୁଧାଜିତ୍ ସମୁପେଯିଵାନ୍
ଯେ ଦିନ ରାଜା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୋଦାନ କଲେ, ସେ ଦିନ ଶୂର ଯୁଧାଜିତ ଆସିଲେ ।
ପୁତ୍ରଃ କେକଯରାଜସ୍ଯ ସାକ୍ଷାଦ୍ଭରତମାତୁଲଃ। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚ କୁଶଲଂ ରାଜାନମିଦମବ୍ରଵୀତ୍
ସେ କେକୟ ରାଜାଙ୍କ ପୁଅ, ଭରତଙ୍କ ମାମା । ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖି, କୁଶଳ ପ୍ରଶ୍ନ କରି, ଏହି କଥା କହିଲେ ।
କେକଯାଧିପତୀ ରାଜା ସ୍ନେହାତ୍ କୁଶଲମବ୍ରଵୀତ୍। ଯେଷାଂ କୁଶଲକାମୋଽସି ତେଷାଂ ସମ୍ପ୍ରତ୍ଯନାମଯମ୍
କେକୟ ରାଜା ସ୍ନେହରୁ ଶୁଭେଚ୍ଛା ପଠାଇଛନ୍ତି । ଯେଉଁମାନେ ଆପଣଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ସବୁ ଭଲ ଅଛନ୍ତି ।
ସ୍ଵସ୍ରୀଯଂ ମମ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଦ୍ରଷ୍ଟୁକାମୋ ମହୀପତିଃ। ତଦର୍ଥମୁପଯାତୋଽହମଯୋଧ୍ଯାଂ ରଘୁନନ୍ଦନ
ମୋ ମାମା, ମହୀପତି, ତାଙ୍କ ସ୍ବସୁର ପୁଅକୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି । ଏହି କାରଣରୁ ମୁଁ ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ଆସିଛି, ରଘୁନନ୍ଦନ ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତ୍ଵହମଯୋଧ୍ଯାଯାଂ ଵିଵାହାର୍ଥଂ ତଵାତ୍ମଜାନ୍। ମିଥିଲାମୁପଯାତାଂସ୍ତୁ ତ୍ଵଯା ସହ ମହୀପତେ
ମୁଁ ଶୁଣିଛି ଆପଣଙ୍କ ପୁଅମାନେ ବିବାହ ପାଇଁ ମିଥିଳାକୁ ଆସିଛନ୍ତି । ଆପଣ ସହିତ ମୁଁ ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ଆସିଛି ।
ତ୍ଵରଯାଭ୍ଯୁପଯାତୋଽହଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁକାମଃ ସ୍ଵସୁଃ ସୁତମ୍। ଅଥ ରାଜା ଦଶରଥଃ ପ୍ରିଯାତିଥିମୁପସ୍ଥିତମ୍
ମୁଁ ତ୍ୱରାନ୍ବିତ ଏଠାକୁ ଆସିଛି, ସ୍ବସୁର ପୁଅକୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି । ତାପରେ ଦଶରଥ ରାଜା ଆପଣଙ୍କୁ ଆଦର ସହିତ ସ୍ୱାଗତ କଲେ ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପରମସତ୍କାରୈଃ ପୂଜନାର୍ହମପୂଜଯତ୍। ତତସ୍ତାମୁଷିତୋ ରାତ୍ରିଂ ସହ ପୁତ୍ରୈର୍ମହାତ୍ମଭିଃ
ଦେଖି, ଉଚ୍ଚତମ ଆଦର ସହିତ ସମ୍ମାନ କଲେ । ତାପରେ ନିଜ ପୁଅମାନେ ସହିତ ରାତି ଅଉ ଠାରେ କାଟିଲେ ।
ପ୍ରଭାତେ ପୁନରୁତ୍ଥାଯ କୃତ୍ଵା କର୍ମାଣି ତତ୍ତ୍ଵଵିତ୍ । ଋଷୀଂସ୍ତଦା ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ଯଜ୍ଞଵାଟମୁପାଗମତ୍
ପ୍ରଭାତରେ ଉଠି, କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପନ୍ନ କରି, ରାଜା ଋଷିମାନେକୁ ସାଙ୍ଗରେ ରଖି, ଯଜ୍ଞବାଟକୁ ଗଲେ ।
ଯୁକ୍ତେ ମୁହୂର୍ତେ ଵିଜଯେ ସର୍ଵାଭରଣଭୂଷିତୈଃ। ଭ୍ରାତୃଭିଃ ସହିତୋ ରାମଃ କୃତକୌତୁକମଂଗଲଃ
ଯିତି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ସମସ୍ତ ଆଭରଣ ପିନ୍ଧି, ଭାଇମାନେ ସହିତ ରାମ ଉତ୍ସବ ଓ ମଙ୍ଗଳ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ ।