ସୋ ଽପଶ୍ଯତ୍ସ ମହାବାହୁର୍ଦଶଗ୍ରୀଵସ୍ତତସ୍ତତଃ । ପ୍ରାଣିନଃ ସୁକୃତଂ କର୍ମ ଭୁଞ୍ଜାନାଂଶ୍ଚୈଵ ଦୁଷ୍କୃତମ୍ ।। ୭.୨୧.
ସେଠାରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦଶମୁଖୀ ଦେଖିଲେ, କିଏ ଭଲ କର୍ମର ଫଳ ଭୋଗୁଛନ୍ତି ଏବଂ କିଏ ଖରାପ କର୍ମର ଫଳ ଭୋଗୁଛନ୍ତି।
ଅପଶ୍ଯତ୍ସୈନିକାଂଶ୍ଚାସ୍ଯ ଯମସ୍ଯାନୁଚରୈଃ ସହ । ଯମସ୍ଯ ପୁରୁଷୈରୁଗ୍ରୈର୍ଘୋରରୂପୈର୍ଭଯାନକୈଃ ।। ୭.୨୧.
ସେ ଯମଙ୍କ ସେନା ଓ ତାଙ୍କ ସହଚରମାନେ, ଯମଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ଦେହ ଓ ଦେଖିବାକୁ ଭୟଜନକ ଲୋକମାନେ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ଦଦର୍ଶ ଵଧ୍ଯମାନାଂଶ୍ଚ କ୍ଲିଶ୍ଯମାନାଂଶ୍ଚ ଦେହିନଃ । କ୍ରୋଶତଶ୍ଚ ମହାନାଦଂ ତୀଵ୍ରନିଷ୍ଟନତତ୍ପରାନ୍ ।। ୭.୨୧.
ସେ ଦେଖିଲେ, ଦେହଧାରୀ ଲୋକମାନେ ମରୁଛନ୍ତି ଓ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗୁଛନ୍ତି, ବଡ଼ ଚିତ୍କାର କରୁଛନ୍ତି ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖରେ କ୍ରନ୍ଦନ କରୁଛନ୍ତି।
କୃମିଭିର୍ଭକ୍ଷ୍ଯମାଣାଂଶ୍ଚ ସାରମେଯୈଶ୍ଚ ଦାରୁଣୈଃ ।। ୭.୨୧.
ସେ ଦେଖିଲେ, କିଏ କିଏ କୀଟପତଙ୍ଗ ଓ ଭୟଙ୍କର କୁକୁର ଦ୍ୱାରା ଖାଉଅଛନ୍ତି।
କ୍ଷୋତ୍ରାଯାସକରା ଵାଚୋ ଵଦତଶ୍ଚ ଭଯାଵହାଃ । ସନ୍ତାର୍ଯମାଣାନ୍ଵୈତରଣୀଂ ବହୁଶଃ ଶୋଣିତୋଦକାମ୍ ।। ୭.୨୧.
ସେ ଭୟଜନକ କଥା ଶୁଣିଲେ, ଏବଂ ଅନେକ ଲୋକଙ୍କୁ ରକ୍ତପୂର୍ଣ୍ଣ ବୈତରଣୀ ନଦୀକୁ ଜୋରକରି ଆଣାଯାଉଥିବା ଦେଖିଲେ।
ଵାଲୁକାସୁ ଚ ତପ୍ତାସୁ ତପ୍ଯମାନାନ୍ମୁହୂର୍ମୁହୁଃ । ଅସିପତ୍ରଵନେ ଚୈଵ ଭିଦ୍ଯମାନାନଧାର୍ମିକାନ୍ ।। ୭.୨୧.
ସେ ଦେଖିଲେ, କିଏ କିଏ ତାପିତ ଗରମ ବାଲିରେ ପୁଣିପୁଣି ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗୁଛନ୍ତି, ଏବଂ ଅଧର୍ମୀମାନେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତଳୱାର ଗଛରେ ବିଧିଯାଉଛନ୍ତି।
ରୌରଵେ କ୍ଷାରନଦ୍ଯାଂ ଚ କ୍ଷୁରଧାରାସୁ ଚୈଵ ହି । ପାନୀଯଂ ଯାଚମାନାଂଶ୍ଚ ତୃଷିତାନ୍କ୍ଷୁଧିତାନପି ।। ୭.୨୧.
ସେ ଦେଖିଲେ, କିଏ କିଏ ରୌରବ ନରକରେ, ଲୁଣ ନଦୀରେ ଏବଂ ଧାରାଳା ଧାରରେ ଅଛନ୍ତି, ପାଣି ମାଗୁଛନ୍ତି, ତିଆର ଓ ଭୁଖା ଅଛନ୍ତି।
ଶଵଭୂତାନ୍କୃଶାନ୍ଦୀନାନ୍ଵିଵର୍ଣାନ୍ମୁକ୍ତମୂର୍ଧଜାନ୍ । ମଲପଙ୍କଧରାନ୍ଦୀନାନ୍ରୂକ୍ଷାଂଶ୍ଚ ପରିଧାଵତଃ ।। ୭.୨୧.
ସେ ଦେଖିଲେ, କିଏ କିଏ ମୃତଦେହ, ଶୁଖିଗଲା, ଦୁଃଖିତ, ରଙ୍ଗ ହରାଇଛି, ଖୋଲା କେଶ, ମଳ ଓ କାଦିରେ ଲପଟାଇଛି, ଦୁଃଖରେ ଦୌଡ଼ୁଛନ୍ତି।
ଦଦର୍ଶ ରାଵଣୋ ମାର୍ଗେ ଶତଶୋ ଽଥ ସହସ୍ରଶଃ । କାଂଶ୍ଚିଚ୍ଚ ଗୃହମୁଖ୍ଯେଷୁ ଗୀତଵାଦିତ୍ରନିଃସ୍ଵନୈଃ । ପ୍ରମୋଦମାନାନଦ୍ରାକ୍ଷୀଦ୍ରାଵଣଃ ସୁକୃତୈଃ ସ୍ଵକୈଃ ।। ୭.୨୧.
ରାବଣ ରାସ୍ତାରେ ଶତେ ଶତେ, ହଜାରେ ହଜାରେ ଲୋକମାନେ ଦେଖିଲେ; କିଛି ଲୋକ ମୁଖ୍ୟ ଘରମାନେ ମଧ୍ୟ ଗୀତ-ସଙ୍ଗୀତର ଧ୍ୱନିରେ ଆନନ୍ଦ କରୁଥିଲେ, ନିଜ ଭଲ କାମର ଫଳ ଉପଭୋଗ କରୁଥିଲେ।
ଗୌରସଂ ଗୋପ୍ରଦାତାରୋ ହ୍ଯନ୍ନଂ ଚୈଵାନ୍ନଦାଯିନଃ । ଗୃହାଂଶ୍ଚ ଗୃହଦାତାରଃ ସ୍ଵକର୍ମଫଲମଶ୍ନତଃ ।। ୭.୨୧.
ସେଠାରେ ଗାଈ ଦେଇଥିବା, ଜମି ଦେଇଥିବା, ଖାଦ୍ୟ ଦେଇଥିବା ଏବଂ ଘର ଦେଇଥିବା ଲୋକମାନେ ନିଜ କର୍ମର ଫଳ ଭୋଗ କରୁଥିବା ଦେଖିଲେ।
ସୁଵର୍ଣମଣିମୁକ୍ତାଭିଃ ପ୍ରମଦାଭିରଲଙ୍କୃତାନ୍ ।। ୭.୨୧.
ସେମାନେ ସୁନା, ମଣି, ମୁକ୍ତା ଓ ଶ୍ରୀମତୀ ମହିଳାମାନେ ଦ୍ୱାରା ଭଲଭାବେ ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲେ।
ଧାର୍ମିକାନପରାଂସ୍ତତ୍ର ଦୀପ୍ଯମାନାନ୍ସ୍ଵତେଜସା । ଦଦର୍ଶ ସୁମହାବାହୂ ରାଵଣୋ ରାକ୍ଷସାଧିପଃ ।। ୭.୨୧.
ସେଠାରେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ମହାବଳୀ ରାବଣ ଧର୍ମିକ ଲୋକମାନେ ନିଜ ତେଜରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ସବୁଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଦେଖିଲେ।
ତତସ୍ତାନ୍ଭିଦ୍ଯମାନାଂଶ୍ଚ କର୍ମଭିର୍ଦୁଷ୍କୃତୈଃ ସ୍ଵକୈଃ । ରାଵଣୋ ମୋଚଯାମାସ ଵିକ୍ରମେଣ ବଲାଦ୍ବଲୀ ।। ୭.୨୧.
ତାପରେ ରାବଣ ନିଜ ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରଭାବରେ, ନିଜ ଦୁଷ୍କର୍ମରେ ପୀଡ଼ିତ ହେଉଥିବା ଲୋକମାନେକୁ ଜୋରକରି ମୁକ୍ତ କଲେ।
ପ୍ରାଣିନୋ ମୋଚିତାସ୍ତେନ ଦଶଗ୍ରୀଵେଣ ରକ୍ଷସା । ସୁଖମାପୁର୍ମୁହୂର୍ତଂ ତେ ହ୍ଯତର୍କିତମଚିନ୍ତିତମ୍ ।। ୭.୨୧.
ଦଶମୁଖୀ ରାକ୍ଷସ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତ ହୋଇଥିବା ସେଠାରେ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଅପେକ୍ଷା କରିନଥିବା ଏବଂ କଳ୍ପନା କରିନଥିବା ସୁଖ କିଛି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଲେ।
ପ୍ରେତେଷୁ ମୁଚ୍ଯମାନେଷୁ ରାକ୍ଷସେନ ମହୀଯସା । ପ୍ରେତଗୋପାଃ ସୁସଙ୍କ୍ରୁଦ୍ଧା ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରମଭିଦ୍ରଵନ୍ ।। ୭.୨୧.
ଯେତେବେଳେ ମୃତଲୋକରେ ରାକ୍ଷସ ମହାପୁରୁଷ ମୃତାତ୍ମାମାନେକୁ ମୁକ୍ତ କରୁଥିଲେ, ମୃତରକ୍ଷକମାନେ ଭୟଙ୍କର ରୋଷରେ ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ତତୋ ହଲହଲାଶବ୍ଦଃ ସର୍ଵଦିଗ୍ଭ୍ଯଃ ସମୁତ୍ଥିତଃ । ଧର୍ମରାଜସ୍ଯ ଯୋଧାନାଂ ଶୂରାଣାଂ ସମ୍ପ୍ରଧାଵତାମ୍ ।। ୭.୨୧.
ତାପରେ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ ଉଠିଲା, ଧର୍ମରାଜଙ୍କର ସେନା ଶୂରବୀରମାନେ ଦୃତ ଗତିରେ ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ।
ତେ ପ୍ରାସୈଃ ପରିଘୈଃ ଶୂଲୈର୍ମୁସଲୈଃ ଶକ୍ତିତୋମରୈଃ । ପୁଷ୍ପକଂ ସମଵର୍ଷନ୍ତ ଶୂରାଃ ଶତସହସ୍ରଶଃ ।। ୭.୨୧.
ସେଇ ଶୂରମାନେ ଶତେ ହଜାରେ ପ୍ରାସ, ଗଦା, ତ୍ରିଶୂଳ, ମୁସଳ, ଶକ୍ତି, ତୋମର ଆଦି ଅସ୍ତ୍ର ନେଇ ପୁଷ୍ପକ ଉପରେ ବର୍ଷା କଲେ।
ତସ୍ଯାସନାନି ପ୍ରାସାଦାନ୍ଵେଦିକାସ୍ତୋରଣାନି ଚ । ପୁଷ୍ପକସ୍ଯ ବଭଞ୍ଜୁସ୍ତେ ଶୀଘ୍ରଂ ମଧୁକରା ଇଵ ।। ୭.୨୧.
ସେମାନେ ମଧୁମକ୍ଷୀ ମାନେ ମଧୁଚାକ ଭାଙ୍ଗିଦେଉଥିବା ପରି, ପୁଷ୍ପକର ଆସନ, ମହଲ, ବେଦି ଓ ତୋରଣ ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ।
ଦେଵନିଷ୍ଠାନଭୂତଂ ତଦ୍ଵିମାନଂ ପୁଷ୍ପକଂ ମୃଧେ । ଭଜ୍ଯମାନଂ ତଥୈଵାସୀଦକ୍ଷଯଂ ବ୍ରହ୍ମତେଜସା ।। ୭.୨୧.
ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ନିର୍ମିତ ସେହି ପୁଷ୍ପକ ରଥ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭାଙ୍ଗିଯାଉଥିଲା, କିନ୍ତୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ତେଜ ଦ୍ୱାରା ଅବିନାଶୀ ରହିଲା।
ଅସଙ୍ଖ୍ଯା ସୁମହତ୍ଯାସୀତ୍ତସ୍ଯ ସେନା ମହାତ୍ମନଃ । ଶୂରାଣାମଗ୍ରଯାତଽଣାଂ ସହସ୍ରାଣି ଶତାନି ଚ ।। ୭.୨୧.
ସେ ମହାତ୍ମାଙ୍କର ସେନା ଅସଂଖ୍ୟ ଓ ବିଶାଳ ଥିଲା; ଶତେ ହଜାରେ ଶୂରବୀରମାନେ ତାହାର ଆଗରେ ଥିଲେ।
ତତୋ ଵୃକ୍ଷୈଶ୍ଚ ଶୈଲୈଶ୍ଚ ପ୍ରାସାଦାନାଂ ଶତୈସ୍ତଥା । ତତସ୍ତେ ସଚିଵାସ୍ତସ୍ଯ ଯଥାକାମଂ ଯଥାବଲମ୍ । ଅଯୁଧ୍ଯନ୍ତ ମହାଵୀରାଃ ସ ଚ ରାଜା ଦଶାନନଃ ।। ୭.୨୧.
ତାପରେ ଗଛ, ପାହାଡ଼ ଓ ଶତେ ଶତେ ମହଲ ନେଇ, ସେ ରାଜା ଓ ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ନିଜ ଇଚ୍ଛା ଓ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।
ତେ ତୁ ଶୋଣିତଦିଗ୍ଧାଙ୍ଗାଃ ସର୍ଵଶସ୍ତ୍ରସମାହତାଃ । ଅମାତ୍ଯା ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଚକ୍ରୁରାଯୋଧନଂ ମହତ୍ ।। ୭.୨୧.
ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ, ଶରୀରରେ ରକ୍ତ ଲାଗିଥିବା ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ ପାଇଥିବା, ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।
ଅନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ତେ ମହାଭାଗା ଜଘ୍ନୁଃ ପ୍ରହରଣୈର୍ଭୃଶମ୍ । ଯମସ୍ଯ ଚ ମହାବାହୋ ରାଵଣସ୍ଯ ଚ ମନ୍ତ୍ରିଣଃ ।। ୭.୨୧.
ସେ ମହାଭାଗମାନେ, ଯମର ଶୂରବୀର ଓ ରାବଣଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ, ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟକୁ ଭୟଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ କରିଲେ।
ଅମାତ୍ଯାଂସ୍ତାଂସ୍ତୁ ସନ୍ତ୍ଯଜ୍ଯ ଯମଯୋଧା ମହାବଲାଃ । ତମେଵ ଚାଭ୍ଯଧାଵନ୍ତ ଶୂଲଵର୍ଷୈର୍ଦଶାନନମ୍ ।। ୭.୨୧.
ଯମଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସେନାମାନେ ରାବଣଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେକୁ ଛାଡ଼ି, ଦଶମୁଖୀଙ୍କୁ ନିଜେ ଶୂଳ ବର୍ଷା କରି ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ତତଃ ଶୋଣିତଦିଗ୍ଧାଙ୍ଗଃ ପ୍ରହାରୈର୍ଜର୍ଜରୀକୃତଃ । ଫୁଲ୍ଲାଶୋକ ଇଵାଭାତି ପୁଷ୍ପକେ ରାକ୍ଷସାଧିପଃ ।। ୭.୨୧.
ତାପରେ ରାକ୍ଷସ ରାଜା, ଶରୀରରେ ରକ୍ତ ଲାଗିଥିବା ଓ ଆଘାତରେ ଅତି କ୍ଷତବିକ୍ଷତ, ପୁଷ୍ପକ ରଥରେ ଫୁଲିଥିବା ଅଶୋକ ଗଛ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ସ ତୁ ଶୂଲଗଦାପାସାଞ୍ଛକ୍ତିତୋମରସାଯକାନ୍ । ମୁସଲାନି ଶିଲାଵୃକ୍ଷାନ୍ମୁମୋଚାସ୍ତ୍ରବଲାଦ୍ବଲୀ ।। ୭.୨୧.
ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅସ୍ତ୍ରର ଶକ୍ତିରେ, ଶୂଳ, ଗଦା, ପାଶ, ଶକ୍ତି, ତୋମର, ବାଣ, ମୁସଳ, ପାଥର ଓ ଗଛ ଆଦି ଛାଡ଼ି ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।
ତରୂଣାଂ ଚ ଶିଲାନାଂ ଚ ଶସ୍ତ୍ରାଣାଂ ଚାତିଦାରୁଣମ୍ । ଯମସୈନ୍ଯେଷୁ ତଦ୍ଵର୍ଷଂ ପପାତ ଧରଣୀତଲେ ।। ୭.୨୧.
ଏହିବେଳେ ବୃକ୍ଷ, ପାହାଡ଼ ଓ ଅସ୍ତ୍ରର ଭୟଙ୍କର ବର୍ଷା ଯମଙ୍କ ସେନା ଉପରେ ପଡ଼ିଲା, ସେଗୁଡ଼ିକ ଭୂମିକୁ ଆଘାତ କଲା।
ତାଂସ୍ତୁ ସର୍ଵାନ୍ଵିନିର୍ଭିଦ୍ଯ ତଦସ୍ତ୍ରମପହତ୍ଯ ଚ । ଜଘ୍ନୁସ୍ତେ ରାକ୍ଷସଂ ଘୋରମେକଂ ଶତସହସ୍ରଶଃ ।। ୭.୨୧.
ସେମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଭେଦି ଏବଂ ସେ ଅସ୍ତ୍ରକୁ ଅପରାଜିତ କରି, ଶତ-ଶତ ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ ବଧ କଲେ।
ପରିଵାର୍ଯ ଚ ତଂ ସର୍ଵେ ଶୈଲଂ ମୋଘୋତ୍କରା ଇଵ । ଭିନ୍ଦିପାଲୈଶ୍ଚ ଶୂଲୈଶ୍ଚ ନିରୁଚ୍ଛ୍ଵାସମପୋଥଯନ୍ ।। ୭.୨୧.
ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରଖିଲେ, ଯେପରି ଏକ ପାହାଡ଼କୁ ବେଫଳ ଆକ୍ରମଣ କରାଯାଏ, ତେଣୁ ସେମାନେ ଗୁଳି ଓ ବଣ୍ଡୁକ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ନିଶ୍ୱାସହୀନ କରି ଆଘାତ କଲେ।
ଵିମୁକ୍ତକଵଚଃ କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ସିକ୍ତଃ ଶୋଣିତଵିସ୍ରଵୈଃ । ତତଃ ସ ପୁଷ୍ପକଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ପୃଥିଵ୍ଯାମଵତିଷ୍ଠତ ।। ୭.୨୧.
କବଚ ଛାଡ଼ି, କ୍ରୋଧିତ ଏବଂ ରକ୍ତରେ ଭିଜିଥିବା ସେ, ପୁଷ୍ପକ ରଥକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ଭୂମିରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ।