ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯେ ନାସ୍ତି ଯୋ ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵଂ ମମ ଦଦ୍ଯାନ୍ନରାଧିପ । ଶଙ୍କେ ପ୍ରସକ୍ତୋ ଭୋଗେଷୁ ନ ଶୃଣୋଷି ବଲଂ ମମ ।। ୭.୧୯.
'ତିନି ଲୋକରେ କେହି ମୋ ସହ ଏକାକି ଯୁଦ୍ଧ କରିପାରିବେ ନାହିଁ, ରାଜା; ମୁଁ ଭାବୁଛି ତୁମେ ଭୋଗରେ ଅତିରିକ୍ତ ଆସକ୍ତ ଅଛ, ଏବଂ ମୋର ଶକ୍ତି ଜାଣିନାହଁ।'
ତସ୍ଯୈଵଂ ବ୍ରୁଵତୋ ରାଜା ମନ୍ଦାସୁର୍ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍ । କିଂ ଶକ୍ଯମିହ କର୍ତୁଂ ଵୈ କାଲୋ ହି ଦୁରତିକ୍ରମଃ ।। ୭.୧୯.
ଏପରି କହୁଥିବା ସେଠି, ରାଜା ମନ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ହୋଇ କହିଲେ—'ଏଠାରେ କଣ କରିପାରିବି? କାଳକୁ କେହି ଅଟକାଇପାରେ ନାହିଁ।'
ନହ୍ଯହଂ ନିର୍ଜିତୋ ରକ୍ଷସ୍ତ୍ଵଯା ଚାତ୍ମପ୍ରଶଂସିନା । କାଲେନୈଵ ଵିପନ୍ନୋ ଽହଂ ହେତୁଭୂତସ୍ତୁ ମେ ଭଵାନ୍ ।। ୭.୧୯.
'ମୁଁ ତୋତେ ଦ୍ୱାରା ପରାଜିତ ହୋଇନି, ହେ ନିଜକୁ ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିବା ରାକ୍ଷସ; କାଳ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ନଶ୍ଟ ହୋଇଛି, ତୁମେ କେବଳ ଉପଲକ୍ଷ୍ୟ ମାତ୍ର।'
କିଂ ତ୍ଵିଦାନୀଂ ମଯା ଶକ୍ଯଂ କର୍ତୁଂ ପ୍ରାଣପରିକ୍ଷଯେ । ନହ୍ଯହଂ ଵିମୁଖୀ ରକ୍ଷୋ ଯୁଧ୍ଯମାନସ୍ତ୍ଵଯା ହତଃ ।। ୭.୧୯.
'ଏବେ ମୋର ପ୍ରାଣ ଶେଷ ହେଉଛି, ଏହି ସମୟରେ ମୁଁ କଣ କରିପାରିବି? ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧରୁ ପଳାଇନି, ତୁମେ ମୋତେ ପଳାଉଥିବାବେଳେ ମାରିନାହଁ।'
ଇକ୍ଷ୍ଵାକୁପରିଭାଵିତ୍ଵାଦ୍ଵଚୋ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ରାକ୍ଷସ । ଯଦି ଦତ୍ତଂ ଯଦି ହୁତଂ ଯଦି ମେ ସୁକୃତଂ ତପଃ ୭.୧୯.
ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶ ପ୍ରତି ସମ୍ମାନରୁ, ମୁଁ ତୁମକୁ କିଛି କହିବି ରାକ୍ଷସ—ଯଦି ମୁଁ ଦାନ ଦେଇଛି, ଯଦି ହବନ କରିଛି, ଯଦି ମୋର କିଛି ନିକଟ କର୍ମ କିମ୍ବା ତପସ୍ୟା ଅଛି—
ଉତ୍ପତ୍ସ୍ଯତେ କୁଲେ ହ୍ଯସ୍ମିନ୍ନିକ୍ଷ୍ଵାକୂଣାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍ । ରାମୋ ଦାଶରଥିର୍ନାମ ଯସ୍ତେ ପ୍ରାଣାନ୍ହରିଷ୍ଯତି ।। ୭.୧୯.
ତେବେ ଏହି ମହାନ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶରେ ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅ ରାମ ଜନ୍ମ ନେବେ—ସେ ତୋର ପ୍ରାଣ ନେଇଯିବ।
ତତୋ ଜଲଧରୋଦଗ୍ରସ୍ତାଡିତୋ ଦେଵଦୁନ୍ଦୁଭିଃ । ତସ୍ମିନ୍ନୁଦାହୃତେ ଶାପେ ପୁଷ୍ପଵୃଷ୍ଟିଶ୍ଚ ଖାଚ୍ଚ୍ଯୁତା ।। ୭.୧୯.
ଏହି ଶାପ ଉଚ୍ଚାରିତ ହେଉଥିବା ସମୟରେ, ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କର ଦୁନ୍ଦୁଭି ମାରିଲେ ଏବଂ ଆକାଶରୁ ଫୁଲର ବୃଷ୍ଟି ପଡ଼ିଲା।
ତତଃ ସ ରାଜା ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଗତଃ ସ୍ଥାନଂ ତ୍ରିଵିଷ୍ଟପମ୍ । ସ୍ଵର୍ଗତେ ଚ ନୃପେ ତସ୍ମିନ୍ରାକ୍ଷସଃ ସୋ ଽପସର୍ପତ ।। ୭.୧୯.
ତାପରେ, ସେ ରାଜା, ରାଜାମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ଲୋକକୁ ଚାଲିଗଲେ। ସେ ରାଜା ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବା ପରେ, ସେ ରାକ୍ଷସ ଅପସରିଗଲା।
ତତୋ ଵିତ୍ରାସଯନ୍ମର୍ତ୍ଯାନ୍ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ରାକ୍ଷସାଧିପଃ । ଆସସାଦ ଘନେ ତସ୍ମିନ୍ନାରଦଂ ମୁନିପୁଙ୍ଗଵମ୍ ।। ୭.୨୦.
ତାପରେ, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ମହାପତି ପୃଥିବୀରେ ମଣିଷମାନେକୁ ଭୟଭୀତ କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ଘନ ମେଘ ମଧ୍ୟରେ ସେ ମହାମୁନି ନାରଦଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ତସ୍ଯାଭିଵାଦନଂ କୃତ୍ଵା ଦଶଗ୍ରୀଵୋ ନିଶାଚରଃ । ଅବ୍ରଵୀତ୍କୁଶଲଂ ପୃଷ୍ଟ୍ଵା ହେତୁମାଗମନସ୍ଯ ଚ ।। ୭.୨୦.
ସେ ଦଶମୁଖ ରାକ୍ଷସ ନାରଦଙ୍କୁ ଶୁଭେଚ୍ଛା ଜଣାଇ, ତାଙ୍କର ମଙ୍ଗଳ ଓ ଆସିବାର କାରଣ ପଚାରି, ତାଙ୍କ ସହ କଥା ହେଲେ।
ନାରଦସ୍ତୁ ମହାତେଜା ଦେଵର୍ଷିରମିତପ୍ରଭଃ । ଅବ୍ରଵୀନ୍ମେଘପୃଷ୍ଠସ୍ଥୋ ରାଵଣଂ ପୁଷ୍ପକେ ସ୍ଥିତମ୍ ।। ୭.୨୦.
ନାରଦ, ଦେବମାନ୍ୟ ଏବଂ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଋଷି, ମେଘ ଉପରେ ଦଣ୍ଡାଇ ଥିବାବେଳେ, ପୁଷ୍ପକ ରଥରେ ବସିଥିବା ରାବଣଙ୍କୁ କହିଲେ।
ରାକ୍ଷସାଧିପତେ ସୌମ୍ଯ ତିଷ୍ଠ ଵିଶ୍ରଵସଃ ସୁତ । ପ୍ରୀତୋ ଽସ୍ମ୍ଯଭିଜନୋପେତଵିକ୍ରମୈରୂର୍ଜିତୈସ୍ତଵ ।। ୭.୨୦.
ହେ ରାକ୍ଷସମାନ୍ୟ ମୃଦୁଭାବୀ, ବିଶ୍ରବାସଙ୍କ ପୁଅ, ଏଠାରେ ରୁହ। ତୁମର ଉତ୍ତମ ବଂଶ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କାର୍ଯ୍ୟଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଖୁସି ହେଲି।
ଵିଷ୍ଣୁନା ଦୈତ୍ଯଘାତୈଶ୍ଚ ଗନ୍ଧର୍ଵୋରଗଧର୍ଷଣୈଃ । ତ୍ଵଯା ସମଂ ଵିମର୍ଦୈଶ୍ଚ ଭୃଶଂ ହି ପରିତୋଷିତଃ ।। ୭.୨୦.
ତୁମେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ, ଦୈତ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ବଧ କରିବା, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ନାଗମାନେଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରିବା, ଏବଂ ଅନେକ ପ୍ରତିସ୍ପର୍ଧା କରିଥିବା ପାଇଁ ମୁଁ ବହୁତ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ।
କିଂଚିଦ୍ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ତାଵତ୍ତେ ଶ୍ରୋତଵ୍ଯଂ ଶ୍ରୋଷ୍ଯସେ ଯଦି । ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଚାନନ୍ତରଂ କାର୍ଯଂ ତ୍ଵଯା ରାକ୍ଷସସତ୍ତମ । ତନ୍ମେ ନିଗଦତସ୍ତାତ ସମାଧିଂ ଶ୍ରଵଣେ କୁରୁ ।। ୭.୨୦.
ମୁଁ ଏବେ ତୁମକୁ କିଛି କହିବି, ଯଦି ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା ଥାଏ, ତେବେ ଶୁଣ। ଶୁଣିବା ପରେ ତୁମେ ତାହା ଅନୁଯାୟୀ କାମ କରିବା ଦରକାର, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାକ୍ଷସ। ଏହିପାଇଁ, ପୁଅ, ମୋ କଥା ଶୁଣିବାରେ ମନ ଦେ।
କିମଯଂ ଵଧ୍ଯତେ ତାତ ତ୍ଵଯା ଽଵଧ୍ଯେନ ଦୈଵତୈଃ । ହତ ଏଵ ହ୍ଯଯଂ ଲୋକୋ ଯଦା ମୃତ୍ଯୁଵଶଂ ଗତଃ ।। ୭.୨୦.
ପୁଅ, ଏହି ଲୋକଟିଏ ଦେବତାମାନେଙ୍କର ସୁରକ୍ଷା ରେହିଛି, ତୁମେ କିପରି ତାଙ୍କୁ ମାରିପାରିବ? ଯେତେବେଳେ ଏହି ସଂସାର ମୃତ୍ୟୁର ଅଧୀନ ହୋଇଯାଇଛି, ସେତେବେଳେ ଏହା ଆଗରୁ ଧ୍ୱଂସ ହୋଇଯାଇଛି।
୍ତମ । ଦେଵଦାନଵଦୈତ୍ଯାନାଂ ଯକ୍ଷଗନ୍ଧର୍ଵରକ୍ଷସାମ୍ । ଅଵଧ୍ଯେନ ତ୍ଵଯା ଲୋକଃ କ୍ଲେଷ୍ଟୁଂ ଯୁକ୍ତୋ ନ ମାନୁଷଃ ।। ୭.୨୦.
ତୁମେ ଦେବତା, ଦାନବ, ଦେତ୍ୟ, ଯକ୍ଷ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେଙ୍କୁ ହାନି କରିପାରିବା ଶକ୍ତି ରଖିଛ, ଏହି ଜଗତକୁ କଷ୍ଟ ଦେବାରେ ଯୋଗ୍ୟ ଅଟୁଟ ଅଛ, କିନ୍ତୁ ମାନବମାନେ ପାଇଁ ଏହି ଶକ୍ତି ନାହିଁ।
ନିତ୍ଯଂ ଶ୍ରେଯସି ସମ୍ମୂଢଂ ମହଦ୍ଭିର୍ଵ୍ଯସନୈର୍ଵୃତମ୍ । ହନ୍ଯାତ୍କସ୍ତାଦୃଶଂ ଲୋକଂ ଜରାଵ୍ଯାଧିଶତୈର୍ଯୁତମ୍ ।। ୭.୨୦.
ଯେଉଁ ସଂସାର ସଦା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମାର୍ଗରେ ଭ୍ରମିତ, ବଡ଼ ବଡ଼ ଦୁଃଖରେ ଘେରାଇଥାଏ, ବୟସ ଓ ରୋଗରେ ଭରିଯାଇଛି, ସେମିତି ଜଗତକୁ କିଏ ଧ୍ୱଂସ କରିବାକୁ ଚାହିଁବ?
ତୈସ୍ତୈରନିଷ୍ଟୋପଗମୈରଜସ୍ରଂ ଯତ୍ର କୁତ୍ର କଃ । ମତିମାନ୍ମାନୁଷେ ଲୋକେ ଯୁଦ୍ଧେନ ପ୍ରଣଯୀ ଭଵେତ୍ ।। ୭.୨୦.
ଏହି ମାନବ ସଂସାର ସବୁଠାରେ ନିରନ୍ତର ଦୁଃଖରେ ଘେରାଇଥିବା ବେଳେ, ବୁଦ୍ଧିମାନ କିଏ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରିପାରିବ?
କ୍ଷୀଯମାଣଂ ଦୈଵହତଂ ଶ୍ରୁତ୍ପିପାସାଜରାଦିଭିଃ । ଵିଷାଦଶୋକସମ୍ମୂଢଂ ଲୋକଂ ତ୍ଵଂ କ୍ଷପଯସ୍ଵ ମା ।। ୭.୨୦.
ଏହି ସଂସାରଟି ଦୁର୍ଦ୍ଦୈବର ଆଘାତରେ, ଭୁକ୍, ତ୍ରୁଷ୍ଣା, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଓ ଦୁଃଖ-ଶୋକର ଭ୍ରମରେ ଦୀରେ-ଦୀରେ ଶୀର୍ଣ୍ଣ ହେଉଛି । ଏହାକୁ ତୁମେ ନଷ୍ଟ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତୁ ନାହିଁ ।
ପଶ୍ଯ ତାଵନ୍ମହାବାହୋ ରାକ୍ଷସେଶ୍ଵର ମାନୁଷମ୍ । ମୂଢମେଵଂ ଵିଚିତ୍ରାର୍ଥଂ ଯସ୍ଯ ନ ଜ୍ଞାଯତେ ଗତିଃ ।। ୭.୨୦.
ହେ ବଳଶାଳୀ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ନାୟକ, ଦେଖନ୍ତୁ, ଏହି ମାନବ ସମୁଦାୟ କେତେ ଭ୍ରମିତ ଓ ଅଜ୍ଞାନରେ ରହିଛି, ଏହାର ଗତି କେହି ବୁଝିପାରୁନାହାନ୍ତି ।
କ୍ଵଚିଦ୍ଵାଦିତ୍ରନୃତ୍ଯାଦି ସେଵ୍ଯତେ ମୁଦିତୈର୍ଜନୈଃ । ରୁଦ୍ଯତେ ଚାପରୈରାର୍ତୈର୍ଧାରାଶ୍ରୁନଯନାନନୈଃ ।। ୭.୨୦.
କେବେ କେବେ କିଛି ଲୋକ ସଙ୍ଗୀତ ଓ ନୃତ୍ୟରେ ଆନନ୍ଦ ପାଆନ୍ତି, ଆଉ କିଛି ଦୁଃଖିତ ଲୋକ ଚକୁଁରୁ ଅଶ୍ରୁ ଝରାଇ ହୁଏଁ ହୁଏଁ କାନ୍ଦନ୍ତି ।
ମାତାପିତୃସୁତସ୍ନେହୈର୍ଭାର୍ଯାବନ୍ଧୁମନୋରମୈଃ । ମୋହିତୋ ଽଯଂ ଜନୋ ଧ୍ଵସ୍ତଃ କ୍ଲେଶଂ ସ୍ଵଂ ନାଵବୁଧ୍ଯତେ ।। ୭.୨୦.
ମାଆ, ବାପା, ପୁଅ, ଜଣେ ଜୀବନସଂଗିନୀ, ବନ୍ଧୁ-ବାନ୍ଧବ ଓ ମନର ଆନନ୍ଦରେ ଏହି ଲୋକ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇ ଅପନା ଦୁଃଖକୁ ବୁଝିପାରୁନାହାନ୍ତି, ଏଭଳି ମୋହରେ ସେମାନେ ନଷ୍ଟ ହେଉଛନ୍ତି ।
ଅଲମେନଂ ପରିକ୍ଲିଶ୍ଯ ଲୋକଂ ମୋହନିରାକୃତମ୍ । ଜିତ ଏଵ ତ୍ଵଯା ସୌମ୍ଯ ମର୍ତ୍ଯଲୋକୋ ନ ସଂଶଯଃ ।। ୭.୨୦.
ଏହି ଭୂମିକୁ ଅଧିକ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେବା ପାଇଁ ଆଉ ଦରକାର ନାହିଁ, ଏହା ମୋହରେ ବିମୋହିତ ହୋଇଯାଇଛି। ହେ ସାଉମ୍ୟ, ତୁମେ ମନୁଷ୍ୟ ଲୋକକୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଜିତିଛ।
ଅଵଶ୍ଯମେଭିଃ ସର୍ଵୈଶ୍ଚ ଗନ୍ତଵ୍ଯଂ ଯମସାଦନମ୍ । ତନ୍ନିଗୃହ୍ଣୀଷ୍ଵ ପୌଲସ୍ତ୍ଯ ଯମଂ ପରପୁରଞ୍ଜଯ ।। ୭.୨୦.
ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଯମର ନଗରକୁ ଯିବାକୁ ପଡ଼ିବ। ତେଣୁ, ହେ ପୌଲସ୍ତ୍ୟ, ଶତ୍ରୁ ଦଳକୁ ଜିତିବା ଯୋଗ୍ୟ, ଯମକୁ ଜିତିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କର।
ତସ୍ମିଞ୍ଜିତେ ଜିତଂ ସର୍ଵଂ ଭଵତ୍ଯେଵ ନ ସଂଶଯଃ । ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ଲଙ୍କେଶୋ ଦୀପ୍ଯମାନଂ ସ୍ଵତେଜସା । ଅବ୍ରଵୀନ୍ନାରଦଂ ତତ୍ର ସମ୍ପ୍ରହସ୍ଯାଭିଵାଦ୍ଯ ଚ ।। ୭.୨୦.
ସେଉଁଠି ଯେତେବେଳେ ସେ ଜିତିଯିବ, ସମସ୍ତ କିଛି ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଜିତିଯିବ। ଏପରି କହିବା ପରେ, ଲଙ୍କାପତି ନିଜ ତେଜରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇ, ହସି, ନାରଦଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ସେଠାରେ କହିଲେ।
ମହର୍ଷେ ଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵଵିହାର ସମରପ୍ରିଯ । ଅହଂ ସମୁଦ୍ଯତୋ ଗନ୍ତୁଂ ଵିଜଯାର୍ଥଂ ରସାତଲମ୍ ।। ୭.୨୦.
ହେ ମହାର୍ଷି, ଦେବତା ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ବିହାର କରନ୍ତି ଓ ଯୁଦ୍ଧକୁ ପ୍ରେମ କରନ୍ତି, ମୁଁ ବିଜୟ ପାଇଁ ଏବେ ରସାତଳକୁ ଯିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ।
ତତୋ ଲୋକତ୍ରଯଂ ଜିତ୍ଵା ସ୍ଥାପ୍ଯ ନାଗାନ୍ସୁରାନ୍ଵଶେ । ସମୁଦ୍ରମମୃତାର୍ଥଂ ଚ ମଥିଷ୍ଯାମି ରସାଲଯମ୍ ।। ୭.୨୦.
ତାପରେ, ତିନି ଲୋକକୁ ଜିତି, ନାଗମାନେ ଓ ଦେବତାମାନେ ମୋର ଅଧୀନରେ ଆସିଲେ, ମୁଁ ଅମୃତ ପାଇଁ ସମୁଦ୍ରକୁ ମଥିବି।
ଅଥାବ୍ରଵୀଦୃଶଗ୍ରୀଵଂ ନାରଦୋ ଭଗଵାନୃଷିଃ । କ୍ଵ ଖଲ୍ଵିଦାନୀଂ ମାର୍ଗେଣ ତ୍ଵଯା ହ୍ଯନ୍ଯେନ ଗମ୍ଯତେ ।। ୭.୨୦.
ତାପରେ, ଭଗବାନ ନାରଦ ଦଶମୁଖୀଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, 'ତୁମେ ଏବେ କେଉଁ ପଥରେ ଯାଉଛ?'
ଅଯଂ ଖଲୁ ସୁଦୁର୍ଗମ୍ଯଃ ପ୍ରେତରାଜପୁରଂ ପ୍ରତି । ମାର୍ଗୋ ଗଚ୍ଛତି ଦୁର୍ଧର୍ଷୋ ଯମସ୍ଯାମିତ୍ରକର୍ଶନ ।। ୭.୨୦.
ଏହି ପଥ ମୃତ୍ୟୁର ରାଜାଙ୍କ ନଗରକୁ ଯିବା ପାଇଁ ବହୁତ କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଜୟ, ହେ ଶତ୍ରୁ ଦଳକୁ ଦମନ କରୁଥିବା।
ସ ତୁ ଶାରଦମେଘାଭଂ ହାସଂ ମୁକ୍ତ୍ଵା ଦଶାନନଃ । ଉଵାଚ କୃତମିତ୍ଯେଵ ଵଚନଂ ଚେଦମବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୭.୨୦.
ତାପରେ ଦଶମୁଖୀ ଶରଦ୍ ମେଘ ପରି ହସି, 'ହେବାକୁ ଥିଲା ହୋଇଗଲା' ବୋଲି କହି, ଏହି କଥା କହିଲେ।