ଦୁଷ୍ଯନ୍ତଃ ସୁରଥୋ ଗାଧିର୍ଗଯୋ ରାଜା ପୁରୂରଵାଃ । ଏତେ ସର୍ଵେ ଽବ୍ରୁଵଂସ୍ତାତ ନିର୍ଜିତାଃ ସ୍ମେତି ପାର୍ଥିଵାଃ ।। ୭.୧୯.
ଦୁଷ୍ୟନ୍ତ, ସୁରଥ, ଗାଧି, ଗୟା ଓ ପୁରୁରବା—ଏହି ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ, ହେ ପୁତ୍ର, "ଆମେ ହାରିଗଲୁ" ବୋଲି କହିଲେ ।
ଅଥାଯୋଧ୍ଯାଂ ସମାସାଦ୍ଯ ରାଵଣୋ ରାକ୍ଷସାଧିପଃ ।। ୭.୧୯.
ତାପରେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ରାବଣ ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ ।
ସୁଗୁପ୍ତାମନରଣ୍ଯେନ ଶକ୍ରେଣେଵାମରାଵତୀମ୍ । ସ ତଂ ପୁରୁଷଶାର୍ଦୂଲଂ ପୁରନ୍ଦରସମଂ ବଲେ ।। ୭.୧୯.
ଅନରଣ୍ୟ ଯେପରି ଅମରାବତୀକୁ ଇନ୍ଦ୍ର ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ସେପରି ସେହି ସହରକୁ ଭଲଭାବେ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ; ସେ ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାଘ ଭଳି, ପୁରନ୍ଦର ସମାନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ ।
ପ୍ରାହ ରାଜାନମାସାଦ୍ଯ ଯୁଦ୍ଧଂ ଦେହୀତି ରାଵଣଃ । ନିର୍ଜିତୋ ଽସ୍ମୀତି ଵା ବ୍ରୂହି ତ୍ଵମେଵଂ ମମ ଶାସନମ୍ ।। ୭.୧୯.
ରାବଣ ରାଜାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ କହିଲେ, "ମୋ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କର, କିମ୍ବା ଆପଣ ହାରିଗଲେ ବୋଲି କହନ୍ତୁ—ଏହା ମୋ ଆଦେଶ ।"
ଅଯୋଧ୍ଯାଧିପତିସ୍ତସ୍ଯ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପାପାତ୍ମନୋ ଵଚଃ । ଅନରଣ୍ଯସ୍ତୁ ସଙ୍କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରମଥାବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୭.୧୯.
ଅୟୋଧ୍ୟାର ରାଜା ଅନରଣ୍ୟ, ସେ ଦୁଷ୍ଟମନ୍ତି ରାବଣଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ କହିଲେ ।
ଦୀଯତେ ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵଯୁଦ୍ଧଂ ତେ ରାକ୍ଷସାଧିପତେ ମଯା । ସନ୍ତିଷ୍ଠ କ୍ଷିପ୍ରମାଯତ୍ତୋ ଭଵ ଚୈଵଂ ଭଵାମ୍ଯହମ୍ ।। ୭.୧୯.
"ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଏକାନ୍ତ ଯୁଦ୍ଧ ଦେଉଛି । ତୁମେ ତୁରନ୍ତ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୁଅ, ଯେପରି ତୁମେ ଅଛ, ସେପରି ମୁଁ ମଧ୍ୟ ହେବି ।"
ଅଥ ପୂର୍ଵଂ ଶ୍ରୁତାର୍ଥେନ ନିର୍ଜିତଂ ସୁମହଦ୍ବଲମ୍ । ନିଷ୍କ୍ରାମତ୍ତନ୍ନରେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ବଲଂ ରକ୍ଷୋଵଧୋଦ୍ଯତମ୍ ।। ୭.୧୯.
ତାପରେ, ପୂର୍ବରୁ ଶୁଣାଯାଇଥିବା ଅନୁସାରେ, ସେ ରାଜାଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସେନା ରାକ୍ଷସମାନେଙ୍କୁ ବିନାଶ କରିବାକୁ ବହାରିଲା।
ନାଗାନାଂ ଦଶସାହସ୍ରଂ ଵାଜିନାଂ ନିଯୁତଂ ତଥା । ରଥାନାଂ ବହୁସାହସ୍ରଂ ପତ୍ତୀନାଂ ଚ ନରୋତ୍ତମ ।। ୭.୧୯.
ସେଠାରୁ ଦଶ ହଜାର ହାତୀ, ଏକ ଲକ୍ଷ ଘୋଡ଼ା, ଅନେକ ହଜାର ରଥ ଓ ପଦାତି ସେନା ବାହାରିଲେ, ହେ ମଣିଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ମହୀଂ ସଞ୍ଛାଦ୍ଯ ନିଷ୍କ୍ରାନ୍ତଂ ସପଦାତିରଥଂ ରଣେ । ତତଃ ପ୍ରଵୃତ୍ତଂ ସୁମହଦ୍ଯୁଦ୍ଧଂ ଯୁଦ୍ଧଵିଶାରଦ ।। ୭.୧୯.
ସେ ସେନା ପଦାତି ଓ ରଥ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଯାଇ ପୃଥିବୀକୁ ଢାକିଦେଲା; ତାପରେ ଏକ ବଡ଼ ଓ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ହେ ଯୁଦ୍ଧରେ ପାରଙ୍ଗତ।
ଅନରଣ୍ଯସ୍ଯ ନୃପତେ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଚାଦ୍ଭୁତମ୍ । ତଦ୍ରାଵଣବଲଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ବଲଂ ତସ୍ଯ ମହୀପତେଃ ।। ୭.୧୯.
ରାଜା ଅନରଣ୍ୟ ଓ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା; ରାବଣଙ୍କ ସେନା ଏହି ରାଜାଙ୍କ ସେନା ସହ ମୁହାଁମୁହିଁ ହେଲା।
ପ୍ରାଣଶ୍ଯତ ତଦା ସର୍ଵଂ ହଵ୍ଯଂ ହୁତମିଵାନଲେ । ଯୁଦ୍ଧ୍ଵା ଚ ସୁଚିରଂ କାଲଂ କୃତ୍ଵା ଵିକ୍ରମମୁତ୍ତମମ୍ ।। ୭.୧୯.
ତାପରେ ସେ ସମସ୍ତ ସେନା ଅଗ୍ନିରେ ହୋମ ହେବା ପରି ନଶ୍ଟ ହେଲା; ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଯୁଦ୍ଧ କରି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପ୍ରତାପ ଦେଖାଇଲେ।
ପ୍ରଜ୍ଵଲନ୍ତଂ ତମାସାଦ୍ଯ କ୍ଷିପ୍ରମେଵାଵଶେଷିତମ୍ । ପ୍ରାଵିଶତ୍ସଙ୍କୁଲଂ ତତ୍ର ଶଲଭା ଇଵ ପାଵକମ୍ । ନଶ୍ଯତି ସ୍ମ ବଲଂ ତତ୍ର ହଵ୍ଯଂ ହୁତମିଵାନଲେ ।। ୭.୧୯.
ସେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ସେନା ସମ୍ମୁଖରେ ପହଞ୍ଚି, ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ସମସ୍ତେ ନଶ୍ଟ ହେଲେ; ସେଠାରେ ସେନା ଅଗ୍ନିକୁ ନିଆଁରେ ପଡ଼ୁଥିବା ପୋକାମାନେ ପରି ଭିତରକୁ ଗଲେ, ଓ ଅଗ୍ନିରେ ହୋମ ହେବା ପରି ନଶ୍ଟ ହେଲେ।
ସୋ ଽପଶ୍ଯତ୍ତନ୍ନରେନ୍ଦ୍ରସ୍ତୁ ନଶ୍ଯମାନଂ ମହାବଲମ୍ । ମହାର୍ଣଵଂ ସମାସାଦ୍ଯ ଵନାପଗଶତଂ ଯଥା ।। ୭.୧୯.
ସେ ରାଜା ନିଜର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସେନାକୁ ନଶ୍ଟ ହେଉଥିବା ଦେଖିଲେ, ଯେପରି ଅନେକ ଜଙ୍ଗଲ ନଦୀ ମହାସାଗରକୁ ଲିନ ହେଉଛି।
ତତଃ ଶକ୍ରଧନୁଃପ୍ରଖ୍ଯଂ ଧନୁର୍ଵିସ୍ଫାରଯନ୍ସ୍ଵଯମ୍ । ଆସସାଦ ନରେନ୍ଦ୍ରସ୍ତଂ ରାଵଣଂ କ୍ରୋଧମୂର୍ଚ୍ଛିତଃ ।। ୭.୧୯.
ତାପରେ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଧନୁଷ ପରି ଧନୁଷ ଟାଣି, ସେ ରାଜା ନିଜେ କ୍ରୋଧରେ ରାବଣଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଆସିଲେ।
ଅନରଣ୍ଯେନ ତେ ଽମାତ୍ଯା ମାରୀଚଶୁକସାରଣାଃ । ପ୍ରହସ୍ତସହିତା ଭଗ୍ନା ଵ୍ଯଦ୍ରଵନ୍ତ ମୃଗା ଇଵ ।। ୭.୧୯.
ଅନରଣ୍ୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତୁମ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ—ମାରୀଚ, ଶୁକ, ସାରଣ ଓ ପ୍ରହସ୍ତ—ପରାଜିତ ହୋଇ ମୃଗମାନେ ପରି ପଳାଇଗଲେ।
ତତୋ ବାଣଶତାନ୍ଯଷ୍ଟୌ ପାତଯାମାସ ମୂର୍ଧନି । ତସ୍ଯ ରାକ୍ଷସରାଜସ୍ଯ ଇକ୍ଷ୍ଵାକୁକୁଲନନ୍ଦନଃ ।। ୭.୧୯.
ତାପରେ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ଗୌରବ ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ଆଠ ଶତ ବାଣ ବର୍ଷାଇଲେ।
ତସ୍ଯ ବାଣାଃ ପତନ୍ତସ୍ତେ ଚକ୍ରିରେ ନ କ୍ଷତଂ କ୍ଵଚିତ୍ । ଵାରିଧାରା ଇଵାଭ୍ରେଭ୍ଯଃ ପତନ୍ତ୍ଯୋ ଗିରିମୂର୍ଧନି ।। ୭.୧୯.
କିନ୍ତୁ ସେ ବାଣମାନେ ପଡ଼ିଲେ ମଧ୍ୟ କେଉଁଠି ଆଘାତ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ; ଯେପରି ମେଘରୁ ବର୍ଷା ହେଲେ ମଧ୍ୟ ପାହାଡ଼ର ଶିଖରକୁ କିଛି ହୋଇନଥାଏ।
ତତୋ ରାକ୍ଷସରାଜେନ କ୍ରୁଦ୍ଧେନ ନୃପତିସ୍ତଦା । ତଲେନାଭିହତୋ ମୂର୍ଧ୍ନି ସ ରଥାନ୍ନିପପାତ ହ ।। ୭.୧୯.
ତାପରେ, କ୍ରୋଧିତ ରାକ୍ଷସ ରାଜା ତାଙ୍କର ହାତରେ ରାଜାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ଆଘାତ କରିଲେ, ଓ ସେ ରଥରୁ ପଡ଼ିଗଲେ।
ସ ରାଜା ପତିତୋ ଭୂମୌ ଵିହ୍ଵଲାଙ୍ଗଃ ପ୍ରଵେପିତଃ । ଵଜ୍ରଦଗ୍ଧ ଇଵାରଣ୍ଯେ ସାଲୋ ନିପତିତୋ ଯଥା ।। ୭.୧୯.
ସେ ରାଜା ଭୂମିରେ ପଡ଼ି, ଦେହ କମ୍ପିତ ଓ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ ରହିଗଲେ; ଯେପରି ଅରଣ୍ୟରେ ବଜ୍ରପାତରେ ଶାଳ ଗଛ ଭାଙ୍ଗି ପଡ଼େ।
ତଂ ପ୍ରହସ୍ଯାବ୍ରଵୀଦ୍ଦ୍ରକ୍ଷ ଇକ୍ଷ୍ଵାକୁଂ ପୃଥିଵୀପତିମ୍ । କିମିଦାନୀଂ ଫଲଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ତ୍ଵଯା ମାଂ ପ୍ରତି ଯୁଦ୍ଧ୍ଯତା ।। ୭.୧୯.
ହସି, ରାକ୍ଷସ ରାଜା ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ଓ ପୃଥିବୀର ନାଥଙ୍କୁ କହିଲେ—'ମୋ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରି ଏବେ କଣ ଫଳ ପାଇଲୁ?'
ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯେ ନାସ୍ତି ଯୋ ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵଂ ମମ ଦଦ୍ଯାନ୍ନରାଧିପ । ଶଙ୍କେ ପ୍ରସକ୍ତୋ ଭୋଗେଷୁ ନ ଶୃଣୋଷି ବଲଂ ମମ ।। ୭.୧୯.
'ତିନି ଲୋକରେ କେହି ମୋ ସହ ଏକାକି ଯୁଦ୍ଧ କରିପାରିବେ ନାହିଁ, ରାଜା; ମୁଁ ଭାବୁଛି ତୁମେ ଭୋଗରେ ଅତିରିକ୍ତ ଆସକ୍ତ ଅଛ, ଏବଂ ମୋର ଶକ୍ତି ଜାଣିନାହଁ।'
ତସ୍ଯୈଵଂ ବ୍ରୁଵତୋ ରାଜା ମନ୍ଦାସୁର୍ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍ । କିଂ ଶକ୍ଯମିହ କର୍ତୁଂ ଵୈ କାଲୋ ହି ଦୁରତିକ୍ରମଃ ।। ୭.୧୯.
ଏପରି କହୁଥିବା ସେଠି, ରାଜା ମନ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ହୋଇ କହିଲେ—'ଏଠାରେ କଣ କରିପାରିବି? କାଳକୁ କେହି ଅଟକାଇପାରେ ନାହିଁ।'
ନହ୍ଯହଂ ନିର୍ଜିତୋ ରକ୍ଷସ୍ତ୍ଵଯା ଚାତ୍ମପ୍ରଶଂସିନା । କାଲେନୈଵ ଵିପନ୍ନୋ ଽହଂ ହେତୁଭୂତସ୍ତୁ ମେ ଭଵାନ୍ ।। ୭.୧୯.
'ମୁଁ ତୋତେ ଦ୍ୱାରା ପରାଜିତ ହୋଇନି, ହେ ନିଜକୁ ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିବା ରାକ୍ଷସ; କାଳ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ନଶ୍ଟ ହୋଇଛି, ତୁମେ କେବଳ ଉପଲକ୍ଷ୍ୟ ମାତ୍ର।'
କିଂ ତ୍ଵିଦାନୀଂ ମଯା ଶକ୍ଯଂ କର୍ତୁଂ ପ୍ରାଣପରିକ୍ଷଯେ । ନହ୍ଯହଂ ଵିମୁଖୀ ରକ୍ଷୋ ଯୁଧ୍ଯମାନସ୍ତ୍ଵଯା ହତଃ ।। ୭.୧୯.
'ଏବେ ମୋର ପ୍ରାଣ ଶେଷ ହେଉଛି, ଏହି ସମୟରେ ମୁଁ କଣ କରିପାରିବି? ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧରୁ ପଳାଇନି, ତୁମେ ମୋତେ ପଳାଉଥିବାବେଳେ ମାରିନାହଁ।'
ଇକ୍ଷ୍ଵାକୁପରିଭାଵିତ୍ଵାଦ୍ଵଚୋ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ରାକ୍ଷସ । ଯଦି ଦତ୍ତଂ ଯଦି ହୁତଂ ଯଦି ମେ ସୁକୃତଂ ତପଃ ୭.୧୯.
ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶ ପ୍ରତି ସମ୍ମାନରୁ, ମୁଁ ତୁମକୁ କିଛି କହିବି ରାକ୍ଷସ—ଯଦି ମୁଁ ଦାନ ଦେଇଛି, ଯଦି ହବନ କରିଛି, ଯଦି ମୋର କିଛି ନିକଟ କର୍ମ କିମ୍ବା ତପସ୍ୟା ଅଛି—
ଉତ୍ପତ୍ସ୍ଯତେ କୁଲେ ହ୍ଯସ୍ମିନ୍ନିକ୍ଷ୍ଵାକୂଣାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍ । ରାମୋ ଦାଶରଥିର୍ନାମ ଯସ୍ତେ ପ୍ରାଣାନ୍ହରିଷ୍ଯତି ।। ୭.୧୯.
ତେବେ ଏହି ମହାନ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶରେ ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅ ରାମ ଜନ୍ମ ନେବେ—ସେ ତୋର ପ୍ରାଣ ନେଇଯିବ।
ତତୋ ଜଲଧରୋଦଗ୍ରସ୍ତାଡିତୋ ଦେଵଦୁନ୍ଦୁଭିଃ । ତସ୍ମିନ୍ନୁଦାହୃତେ ଶାପେ ପୁଷ୍ପଵୃଷ୍ଟିଶ୍ଚ ଖାଚ୍ଚ୍ଯୁତା ।। ୭.୧୯.
ଏହି ଶାପ ଉଚ୍ଚାରିତ ହେଉଥିବା ସମୟରେ, ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କର ଦୁନ୍ଦୁଭି ମାରିଲେ ଏବଂ ଆକାଶରୁ ଫୁଲର ବୃଷ୍ଟି ପଡ଼ିଲା।
ତତଃ ସ ରାଜା ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଗତଃ ସ୍ଥାନଂ ତ୍ରିଵିଷ୍ଟପମ୍ । ସ୍ଵର୍ଗତେ ଚ ନୃପେ ତସ୍ମିନ୍ରାକ୍ଷସଃ ସୋ ଽପସର୍ପତ ।। ୭.୧୯.
ତାପରେ, ସେ ରାଜା, ରାଜାମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ଲୋକକୁ ଚାଲିଗଲେ। ସେ ରାଜା ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବା ପରେ, ସେ ରାକ୍ଷସ ଅପସରିଗଲା।
ତତୋ ଵିତ୍ରାସଯନ୍ମର୍ତ୍ଯାନ୍ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ରାକ୍ଷସାଧିପଃ । ଆସସାଦ ଘନେ ତସ୍ମିନ୍ନାରଦଂ ମୁନିପୁଙ୍ଗଵମ୍ ।। ୭.୨୦.
ତାପରେ, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ମହାପତି ପୃଥିବୀରେ ମଣିଷମାନେକୁ ଭୟଭୀତ କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ଘନ ମେଘ ମଧ୍ୟରେ ସେ ମହାମୁନି ନାରଦଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ତସ୍ଯାଭିଵାଦନଂ କୃତ୍ଵା ଦଶଗ୍ରୀଵୋ ନିଶାଚରଃ । ଅବ୍ରଵୀତ୍କୁଶଲଂ ପୃଷ୍ଟ୍ଵା ହେତୁମାଗମନସ୍ଯ ଚ ।। ୭.୨୦.
ସେ ଦଶମୁଖ ରାକ୍ଷସ ନାରଦଙ୍କୁ ଶୁଭେଚ୍ଛା ଜଣାଇ, ତାଙ୍କର ମଙ୍ଗଳ ଓ ଆସିବାର କାରଣ ପଚାରି, ତାଙ୍କ ସହ କଥା ହେଲେ।