ଵର୍ଣୋ ମନୋହରଃ ସୌମ୍ଯଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରମଣ୍ଡଲସନ୍ନିଭଃ । ଭଵିଷ୍ଯତି ତଵୋଦଗ୍ରଃ ଶୁଦ୍ଧଫେନସମପ୍ରଭଃ ।। ୭.୧୮.
ତୁମର ରଙ୍ଗ ଚନ୍ଦ୍ରମାଣ୍ଡଳ ପରି ମନୋହର ଓ ଶାନ୍ତ ହେବ, ଏହା ଶୁଧ୍ଧ ଫେନ ପରି ଚମକିବ ।
ମଚ୍ଛରୀରଂ ସମାସାଦ୍ଯ କାନ୍ତୋ ନିତ୍ଯଂ ଭଵିଷ୍ଯସି । ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସେ ଚାତୁଲାଂ ପ୍ରୀତିମେତନ୍ମେ ପ୍ରୀତିଲକ୍ଷଣମ୍ ।। ୭.୧୮.
ମୋ ଦେହ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ତୁମେ ସଦା ଆକର୍ଷକ ହେବା ଓ ଅପୂର୍ବ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବିବା—ଏହି ମୋର ପ୍ରେମର ଚିହ୍ନ ।
ହଂସାନାଂ ହି ପୁରା ରାମ ନୀଲଵର୍ଣଃ ସପାଣ୍ଡୁରଃ । ପକ୍ଷା ନୀଲାଗ୍ରସଂଵୀତାଃ କ୍ରୋଡାଃ ଶଷ୍ପାଗ୍ରନିର୍ମଲାଃ ।। ୭.୧୮.
ହେ ରାମ, ପୂର୍ବେ ହଂସମାନେ ନୀଳ ଓ କିଛି ସ୍ଥାନରେ ଧଳା ଥିଲେ; ସେମାନଙ୍କର ପାଖ ନୀଳ ଧାରାରେ ଘେରା ଥିଲା, ଛାତି ଘାସର ଟିପରେ ଯେପରି ଶୁଧ୍ଧ ଥିଲା ।
ଅଥାବ୍ରଵୀଦ୍ଵୈଶ୍ରଵଣଃ କୃକଲାସଂ ଗିରୌ ସ୍ଥିତମ୍ । ହୈରଣ୍ଯଂ ସମ୍ପ୍ରଯଚ୍ଛାମି ଵର୍ଣଂ ପ୍ରୀତସ୍ତଵାପ୍ଯହମ୍ ।। ୭.୧୮.
ତାପରେ ବୈଶ୍ରବଣ ପାହାଡ଼ରେ ରହୁଥିବା କ୍ରକଳାସକୁ କହିଲେ, "ମୁଁ ତୁମେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ସୁନା ରଙ୍ଗ ଦେଉଛି ।"
ସଦ୍ରଵ୍ଯଂ ଚ ଶିରୋ ନିତ୍ଯଂ ଭଵିଷ୍ଯତି ତଵାକ୍ଷଯମ୍ । ଏଷ କାଞ୍ଚନକୋ ଵର୍ଣୋ ମତ୍ପ୍ରୀତ୍ଯା ତେ ଭଵିଷ୍ଯତି ।। ୭.୧୮.
ତୁମର ମୁଣ୍ଡ ଓ ଚୁଡ଼ା ସଦା ଦ୍ରବ୍ୟସମ୍ପନ୍ନ ଓ ଅକ୍ଷୟ ରହିବ; ଏହି କାଞ୍ଚନ ରଙ୍ଗ ମୋ ପ୍ରେମରେ ତୁମର ହେବ ।
ଏଵଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ଵରାଂସ୍ତେଭ୍ଯସ୍ତସ୍ମିନ୍ଯଜ୍ଞୋତ୍ସଵେ ସୁରାଃ । ନିଵୃତ୍ତାଃ ସହ ରାଜ୍ଞା ତେ ପୁନଃ ସ୍ଵଭଵନଂ ଗତାଃ ।। ୭.୧୮.
ଏଭଳି ଯଜ୍ଞ ଉତ୍ସବରେ ସେମାନଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ, ଦେବତାମାନେ ରାଜା ସହିତ ପୁଣି ନିଜ ଗୃହକୁ ଫେରିଗଲେ ।
ଅଥ ଜିତ୍ଵା ମରୁତ୍ତଂ ସ ପ୍ରଯଯୌ ରାକ୍ଷସାଧିପଃ । ନଗରାଣି ନରେନ୍ଦ୍ରାଣାଂ ଯୁଦ୍ଧକାଙ୍କ୍ଷୀ ଦଶାନନଃ ।। ୭.୧୯.
ତାପରେ ମରୁତ୍ତଙ୍କୁ ଜିତି, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ଦଶାନନ ଯୁଦ୍ଧ ଆଶା କରି ରାଜାମାନଙ୍କର ସହରକୁ ଚାଲିଗଲେ ।
ସମାସାଦ୍ଯ ତୁ ରାଜେନ୍ଦ୍ରାନ୍ମହେନ୍ଦ୍ରଵରୁଣୋପମାନ୍ । ଅବ୍ରଵୀଦ୍ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରସ୍ତୁ ଯୁଦ୍ଧଂ ମେ ଦୀଯତାମିତି ।। ୭.୧୯.
ସେ ମହେନ୍ଦ୍ର ଓ ବରୁଣ ସମାନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜାମାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ କହିଲେ, "ମୋ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କର ।"
ନିର୍ଜିତାଃ ସ୍ମେତି ଵା ବ୍ରୂତ ଏଷ ମେ ହି ସୁନିଶ୍ଚଯଃ । ଅନ୍ଯଥା କୁର୍ଵତାମେଵଂ ମୋକ୍ଷୋ ନୈଵୋପପଦ୍ଯତେ ।। ୭.୧୯.
"ମୋ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ହାରିଗଲୁ ବୋଲି କହ, ଏହି ମୋ ଦୃଢ଼ ନିଷ୍ପତ୍ତି; ନହେଲେ, ଅନ୍ୟ କିଛି କରିଲେ ମୁକ୍ତି ମିଳିବ ନାହିଁ ।"
ତତସ୍ତ୍ଵଭୀରଵଃ ପ୍ରାଜ୍ଞାଃ ପାର୍ଥିଵା ଧର୍ମନିଶ୍ଚଯାଃ । ମନ୍ତ୍ରଯିତ୍ଵା ତତୋ ଽନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ରାଜାନଃ ସୁମହାବଲାଃ । ନିର୍ଜିତାଃ ସ୍ମେତ୍ଯଭାଷନ୍ତ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଵରବଲଂ ରିପୋଃ ।। ୭.୧୯.
ତାପରେ ସେ ସବୁ ପ୍ରଜ୍ଞାନ୍ବିତ ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଜାମାନେ, ଶତ୍ରୁଙ୍କର ବଡ଼ ଶକ୍ତି ଜାଣି, ଆପସରେ ଆଲୋଚନା କରି, "ଆମେ ହାରିଗଲୁ" ବୋଲି କହିଲେ ।
ଦୁଷ୍ଯନ୍ତଃ ସୁରଥୋ ଗାଧିର୍ଗଯୋ ରାଜା ପୁରୂରଵାଃ । ଏତେ ସର୍ଵେ ଽବ୍ରୁଵଂସ୍ତାତ ନିର୍ଜିତାଃ ସ୍ମେତି ପାର୍ଥିଵାଃ ।। ୭.୧୯.
ଦୁଷ୍ୟନ୍ତ, ସୁରଥ, ଗାଧି, ଗୟା ଓ ପୁରୁରବା—ଏହି ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ, ହେ ପୁତ୍ର, "ଆମେ ହାରିଗଲୁ" ବୋଲି କହିଲେ ।
ଅଥାଯୋଧ୍ଯାଂ ସମାସାଦ୍ଯ ରାଵଣୋ ରାକ୍ଷସାଧିପଃ ।। ୭.୧୯.
ତାପରେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ରାବଣ ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ ।
ସୁଗୁପ୍ତାମନରଣ୍ଯେନ ଶକ୍ରେଣେଵାମରାଵତୀମ୍ । ସ ତଂ ପୁରୁଷଶାର୍ଦୂଲଂ ପୁରନ୍ଦରସମଂ ବଲେ ।। ୭.୧୯.
ଅନରଣ୍ୟ ଯେପରି ଅମରାବତୀକୁ ଇନ୍ଦ୍ର ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ସେପରି ସେହି ସହରକୁ ଭଲଭାବେ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ; ସେ ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାଘ ଭଳି, ପୁରନ୍ଦର ସମାନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ ।
ପ୍ରାହ ରାଜାନମାସାଦ୍ଯ ଯୁଦ୍ଧଂ ଦେହୀତି ରାଵଣଃ । ନିର୍ଜିତୋ ଽସ୍ମୀତି ଵା ବ୍ରୂହି ତ୍ଵମେଵଂ ମମ ଶାସନମ୍ ।। ୭.୧୯.
ରାବଣ ରାଜାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ କହିଲେ, "ମୋ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କର, କିମ୍ବା ଆପଣ ହାରିଗଲେ ବୋଲି କହନ୍ତୁ—ଏହା ମୋ ଆଦେଶ ।"
ଅଯୋଧ୍ଯାଧିପତିସ୍ତସ୍ଯ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପାପାତ୍ମନୋ ଵଚଃ । ଅନରଣ୍ଯସ୍ତୁ ସଙ୍କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରମଥାବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୭.୧୯.
ଅୟୋଧ୍ୟାର ରାଜା ଅନରଣ୍ୟ, ସେ ଦୁଷ୍ଟମନ୍ତି ରାବଣଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ କହିଲେ ।
ଦୀଯତେ ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵଯୁଦ୍ଧଂ ତେ ରାକ୍ଷସାଧିପତେ ମଯା । ସନ୍ତିଷ୍ଠ କ୍ଷିପ୍ରମାଯତ୍ତୋ ଭଵ ଚୈଵଂ ଭଵାମ୍ଯହମ୍ ।। ୭.୧୯.
"ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଏକାନ୍ତ ଯୁଦ୍ଧ ଦେଉଛି । ତୁମେ ତୁରନ୍ତ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୁଅ, ଯେପରି ତୁମେ ଅଛ, ସେପରି ମୁଁ ମଧ୍ୟ ହେବି ।"
ଅଥ ପୂର୍ଵଂ ଶ୍ରୁତାର୍ଥେନ ନିର୍ଜିତଂ ସୁମହଦ୍ବଲମ୍ । ନିଷ୍କ୍ରାମତ୍ତନ୍ନରେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ବଲଂ ରକ୍ଷୋଵଧୋଦ୍ଯତମ୍ ।। ୭.୧୯.
ତାପରେ, ପୂର୍ବରୁ ଶୁଣାଯାଇଥିବା ଅନୁସାରେ, ସେ ରାଜାଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସେନା ରାକ୍ଷସମାନେଙ୍କୁ ବିନାଶ କରିବାକୁ ବହାରିଲା।
ନାଗାନାଂ ଦଶସାହସ୍ରଂ ଵାଜିନାଂ ନିଯୁତଂ ତଥା । ରଥାନାଂ ବହୁସାହସ୍ରଂ ପତ୍ତୀନାଂ ଚ ନରୋତ୍ତମ ।। ୭.୧୯.
ସେଠାରୁ ଦଶ ହଜାର ହାତୀ, ଏକ ଲକ୍ଷ ଘୋଡ଼ା, ଅନେକ ହଜାର ରଥ ଓ ପଦାତି ସେନା ବାହାରିଲେ, ହେ ମଣିଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ମହୀଂ ସଞ୍ଛାଦ୍ଯ ନିଷ୍କ୍ରାନ୍ତଂ ସପଦାତିରଥଂ ରଣେ । ତତଃ ପ୍ରଵୃତ୍ତଂ ସୁମହଦ୍ଯୁଦ୍ଧଂ ଯୁଦ୍ଧଵିଶାରଦ ।। ୭.୧୯.
ସେ ସେନା ପଦାତି ଓ ରଥ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଯାଇ ପୃଥିବୀକୁ ଢାକିଦେଲା; ତାପରେ ଏକ ବଡ଼ ଓ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ହେ ଯୁଦ୍ଧରେ ପାରଙ୍ଗତ।
ଅନରଣ୍ଯସ୍ଯ ନୃପତେ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଚାଦ୍ଭୁତମ୍ । ତଦ୍ରାଵଣବଲଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ବଲଂ ତସ୍ଯ ମହୀପତେଃ ।। ୭.୧୯.
ରାଜା ଅନରଣ୍ୟ ଓ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା; ରାବଣଙ୍କ ସେନା ଏହି ରାଜାଙ୍କ ସେନା ସହ ମୁହାଁମୁହିଁ ହେଲା।
ପ୍ରାଣଶ୍ଯତ ତଦା ସର୍ଵଂ ହଵ୍ଯଂ ହୁତମିଵାନଲେ । ଯୁଦ୍ଧ୍ଵା ଚ ସୁଚିରଂ କାଲଂ କୃତ୍ଵା ଵିକ୍ରମମୁତ୍ତମମ୍ ।। ୭.୧୯.
ତାପରେ ସେ ସମସ୍ତ ସେନା ଅଗ୍ନିରେ ହୋମ ହେବା ପରି ନଶ୍ଟ ହେଲା; ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଯୁଦ୍ଧ କରି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପ୍ରତାପ ଦେଖାଇଲେ।
ପ୍ରଜ୍ଵଲନ୍ତଂ ତମାସାଦ୍ଯ କ୍ଷିପ୍ରମେଵାଵଶେଷିତମ୍ । ପ୍ରାଵିଶତ୍ସଙ୍କୁଲଂ ତତ୍ର ଶଲଭା ଇଵ ପାଵକମ୍ । ନଶ୍ଯତି ସ୍ମ ବଲଂ ତତ୍ର ହଵ୍ଯଂ ହୁତମିଵାନଲେ ।। ୭.୧୯.
ସେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ସେନା ସମ୍ମୁଖରେ ପହଞ୍ଚି, ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ସମସ୍ତେ ନଶ୍ଟ ହେଲେ; ସେଠାରେ ସେନା ଅଗ୍ନିକୁ ନିଆଁରେ ପଡ଼ୁଥିବା ପୋକାମାନେ ପରି ଭିତରକୁ ଗଲେ, ଓ ଅଗ୍ନିରେ ହୋମ ହେବା ପରି ନଶ୍ଟ ହେଲେ।
ସୋ ଽପଶ୍ଯତ୍ତନ୍ନରେନ୍ଦ୍ରସ୍ତୁ ନଶ୍ଯମାନଂ ମହାବଲମ୍ । ମହାର୍ଣଵଂ ସମାସାଦ୍ଯ ଵନାପଗଶତଂ ଯଥା ।। ୭.୧୯.
ସେ ରାଜା ନିଜର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସେନାକୁ ନଶ୍ଟ ହେଉଥିବା ଦେଖିଲେ, ଯେପରି ଅନେକ ଜଙ୍ଗଲ ନଦୀ ମହାସାଗରକୁ ଲିନ ହେଉଛି।
ତତଃ ଶକ୍ରଧନୁଃପ୍ରଖ୍ଯଂ ଧନୁର୍ଵିସ୍ଫାରଯନ୍ସ୍ଵଯମ୍ । ଆସସାଦ ନରେନ୍ଦ୍ରସ୍ତଂ ରାଵଣଂ କ୍ରୋଧମୂର୍ଚ୍ଛିତଃ ।। ୭.୧୯.
ତାପରେ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଧନୁଷ ପରି ଧନୁଷ ଟାଣି, ସେ ରାଜା ନିଜେ କ୍ରୋଧରେ ରାବଣଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଆସିଲେ।
ଅନରଣ୍ଯେନ ତେ ଽମାତ୍ଯା ମାରୀଚଶୁକସାରଣାଃ । ପ୍ରହସ୍ତସହିତା ଭଗ୍ନା ଵ୍ଯଦ୍ରଵନ୍ତ ମୃଗା ଇଵ ।। ୭.୧୯.
ଅନରଣ୍ୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତୁମ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ—ମାରୀଚ, ଶୁକ, ସାରଣ ଓ ପ୍ରହସ୍ତ—ପରାଜିତ ହୋଇ ମୃଗମାନେ ପରି ପଳାଇଗଲେ।
ତତୋ ବାଣଶତାନ୍ଯଷ୍ଟୌ ପାତଯାମାସ ମୂର୍ଧନି । ତସ୍ଯ ରାକ୍ଷସରାଜସ୍ଯ ଇକ୍ଷ୍ଵାକୁକୁଲନନ୍ଦନଃ ।। ୭.୧୯.
ତାପରେ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ଗୌରବ ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ଆଠ ଶତ ବାଣ ବର୍ଷାଇଲେ।
ତସ୍ଯ ବାଣାଃ ପତନ୍ତସ୍ତେ ଚକ୍ରିରେ ନ କ୍ଷତଂ କ୍ଵଚିତ୍ । ଵାରିଧାରା ଇଵାଭ୍ରେଭ୍ଯଃ ପତନ୍ତ୍ଯୋ ଗିରିମୂର୍ଧନି ।। ୭.୧୯.
କିନ୍ତୁ ସେ ବାଣମାନେ ପଡ଼ିଲେ ମଧ୍ୟ କେଉଁଠି ଆଘାତ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ; ଯେପରି ମେଘରୁ ବର୍ଷା ହେଲେ ମଧ୍ୟ ପାହାଡ଼ର ଶିଖରକୁ କିଛି ହୋଇନଥାଏ।
ତତୋ ରାକ୍ଷସରାଜେନ କ୍ରୁଦ୍ଧେନ ନୃପତିସ୍ତଦା । ତଲେନାଭିହତୋ ମୂର୍ଧ୍ନି ସ ରଥାନ୍ନିପପାତ ହ ।। ୭.୧୯.
ତାପରେ, କ୍ରୋଧିତ ରାକ୍ଷସ ରାଜା ତାଙ୍କର ହାତରେ ରାଜାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ଆଘାତ କରିଲେ, ଓ ସେ ରଥରୁ ପଡ଼ିଗଲେ।
ସ ରାଜା ପତିତୋ ଭୂମୌ ଵିହ୍ଵଲାଙ୍ଗଃ ପ୍ରଵେପିତଃ । ଵଜ୍ରଦଗ୍ଧ ଇଵାରଣ୍ଯେ ସାଲୋ ନିପତିତୋ ଯଥା ।। ୭.୧୯.
ସେ ରାଜା ଭୂମିରେ ପଡ଼ି, ଦେହ କମ୍ପିତ ଓ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ ରହିଗଲେ; ଯେପରି ଅରଣ୍ୟରେ ବଜ୍ରପାତରେ ଶାଳ ଗଛ ଭାଙ୍ଗି ପଡ଼େ।
ତଂ ପ୍ରହସ୍ଯାବ୍ରଵୀଦ୍ଦ୍ରକ୍ଷ ଇକ୍ଷ୍ଵାକୁଂ ପୃଥିଵୀପତିମ୍ । କିମିଦାନୀଂ ଫଲଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ତ୍ଵଯା ମାଂ ପ୍ରତି ଯୁଦ୍ଧ୍ଯତା ।। ୭.୧୯.
ହସି, ରାକ୍ଷସ ରାଜା ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ଓ ପୃଥିବୀର ନାଥଙ୍କୁ କହିଲେ—'ମୋ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରି ଏବେ କଣ ଫଳ ପାଇଲୁ?'