ପ୍ରଵିଷ୍ଟାଯାଂ ହୁତାଶଂ ତୁ ଵେଦଵତ୍ଯାଂ ସ ରାଵଣଃ । ପୁଷ୍ପକଂ ତୁ ସମାରୁହ୍ଯ ପରିଚକ୍ରାମ ମେଦିନୀମ୍ ।। ୭.୧୮.
ବେଦବତୀ ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା ପରେ, ରାବଣ ପୁଷ୍ପକ ରଥରେ ଚଢ଼ି ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ଦେଖିବାକୁ ଘୁଞ୍ଚିଲେ।
ତତୋ ମରୁତ୍ତଂ ନୃପତିଂ ଯଜନ୍ତଂ ସହ ଦୈଵତୈଃ । ଉଶୀରବୀଜମାସାଦ୍ଯ ଦଦର୍ଶ ସ ତୁ ରାଵଣଃ ।। ୭.୧୮.
ତାପରେ ରାବଣ ଉଶୀରବୀଜ ନାମକ ସ୍ଥାନକୁ ପହଞ୍ଚି, ରାଜା ମରୁତ୍ତଙ୍କୁ ଦେବତାମାନେ ସହିତ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ଦେଖିଲେ।
ସଂଵର୍ତୋ ନାମ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିଃ ସାକ୍ଷାଦ୍ଭ୍ରାତା ବୃହସ୍ପତେଃ । ଯାଜଯାମାସ ଧର୍ମଜ୍ଞଃ ସର୍ଵୈର୍ଦେଵଗଣୈର୍ଵୃତଃ ।। ୭.୧୮.
ସେଠାରେ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି ସଂବର୍ତ୍ତ, ଯିଏ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ଭାଇ ଏବଂ ଧର୍ମରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦେଵାସ୍ତୁ ତଦ୍ରକ୍ଷୋ ଵରଦାନେନ ଦୁର୍ଜଯମ୍ । ତିର୍ଯଗ୍ଯୋନିଂ ସମାଵିଷ୍ଟାସ୍ତସ୍ଯ ଦର୍ଶନଭୀରଵଃ ।। ୭.୧୮.
ସେ ଅଜୟ ରାକ୍ଷସକୁ ଦେଖି, ଦେବତାମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ପଶୁର ଆକୃତି ଧାରଣ କରିଥିଲେ।
ଇନ୍ଦ୍ରୋ ମଯୂରଃ ସଂଵୃତ୍ତୋ ଧର୍ମରାଜସ୍ତୁ ଵାଯସଃ । କୃକଲାସୋ ଧନାଧ୍ଯକ୍ଷୋ ହଂସଶ୍ଚ ଵରୁଣୋ ଽଭଵତ୍ ।। ୭.୧୮.
ଇନ୍ଦ୍ର ମୟୂର, ଧର୍ମରାଜ କାଉ, ଧନର ଅଧିପତି କ୍ରୁକୁଟି, ଏବଂ ବରୁଣ ହଂସ ହୋଇଯାଇଥିଲେ।
ଅନ୍ଯେଷ୍ଵପି ଗତେଷ୍ଵେଵଂ ଦେଵେଷ୍ଵରିନିଷୂଦନ । ରାଵଣଃ ପ୍ରାଵିଶଦ୍ଯଜ୍ଞଂ ସାରମେଯ ଇଵାଶୁଚିଃ ।। ୭.୧୮.
ଏଭଳି ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ଚାଲିଯିବା ପରେ, ହେ ଶତ୍ରୁ ନାଶକ, ରାବଣ ଅପବିତ୍ର କୁକୁର ପରି ଯଜ୍ଞସ୍ଥଳରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ତଂ ଚ ରାଜାନମାସାଦ୍ଯ ରାଵଣୋ ରାକ୍ଷସାଧିପଃ । ପ୍ରାହ ଯୁଦ୍ଧଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛେତି ନିର୍ଜିତୋ ଽସ୍ମୀତି ଵା ଵଦ ।। ୭.୧୮.
ସେଠାରେ ରାବଣ ରାଜାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, 'ମୋତେ ଯୁଦ୍ଧ ଦିଅ, କିମ୍ବା ମୁଁ ତୁମକୁ ଜିତିଛି ବୋଲି କହ,' ବୋଲି ଦାବି କଲେ।
ତତୋ ମରୁତ୍ତୋ ନୃପତିଃ କୋ ଭଵାନିତ୍ଯୁଵାଚ ତମ୍ । ଅପହାସଂ ତତୋ ମୁକ୍ତ୍ଵା ରାଵଣୋ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୭.୧୮.
ତାପରେ ରାଜା ମରୁତ୍ତ ତାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, 'ତୁମେ କିଏ?' ଏହିପରେ ରାବଣ ହସି ଉପହାସ କରି କହିଲେ।
ଅକୁତୂହଲଭାଵେନ ପ୍ରୀତୋ ଽସ୍ମି ତଵ ପାର୍ଥିଵ । ଧନଦସ୍ଯାନୁଜଂ ଯୋ ମାଂ ନାଵଗଚ୍ଛସି ରାଵଣମ୍ ।। ୭.୧୮.
ଅନାସକ୍ତ ଭାବରେ ମୁଁ ତୁମରେ ପ୍ରସନ୍ନ, ହେ ରାଜା, କାରଣ ତୁମେ ଧନର ଅଧିପତିଙ୍କ ଭାଇ ମୋତେ ରାବଣ ବୋଲି ଚିହ୍ନିଲେ ନାହିଁ।
ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ କୋ ଽନ୍ଯୋ ଽସ୍ତି ଯୋ ନ ଜାନାତି ମେ ବଲମ୍ । ଭ୍ରାତରଂ ଯେନ ନିର୍ଜିତ୍ଯ ଵିମାନମିଦମାହୃତମ୍ । ତତୋ ମରୁତ୍ତଃ ସ ନୃପସ୍ତଂ ରାଵଣମଥାବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୭.୧୮.
ତିନୋଟି ଲୋକରେ ଆଉ କିଏ ଅଛି ଯିଏ ମୋର ଶକ୍ତିକୁ ଜାଣେନାହିଁ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ମୋ ଭାଇକୁ ଜିତି ଏହି ଆକାଶ ରଥ ଦଳିଛି? ତାପରେ ରାଜା ମରୁତ୍ତ ରାବଣଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଧନ୍ଯଃ ଖଲୁ ଭଵାନ୍ଯେନ ଜ୍ଯେଷ୍ଠୋ ଭ୍ରାତା ରଣେ ଜିତଃ । ନ ତ୍ଵଯା ସଦୃଶଃ ଶ୍ଲାଧ୍ଯସ୍ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଵିଦ୍ଯତେ ।। ୭.୧୮.
ହେ ତୁମେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ଯେଉଁଠାରେ ତୁମେ ତୁମ ଜ୍ଯେଷ୍ଠ ଭାଇଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜିତିଛ। କିନ୍ତୁ ଏ ତିନି ଲୋକରେ ତୁମ ପରି ପ୍ରଶଂସାଯୋଗ୍ୟ ଆଉ କେହି ନାହିଁ।
ନାଧର୍ମସହିତଂ ଶ୍ଲାଧ୍ଯଂ ତଲ୍ଲୋକଂ ପ୍ରତିସଂହିତମ୍ । କର୍ମ ଦୌରାତ୍ମ୍ଯକଂ କୃତ୍ଵା ଶ୍ଲାଘ୍ଯସେ ଭ୍ରାତୃନିର୍ଜଯାତ୍ ।। ୭.୧୮.
ଅଧର୍ମ ସହିତ କୌଣସି କାମ କେବେ ଲୋକରେ ପ୍ରଶଂସା ପାଏ ନାହିଁ। ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ଭାଇଙ୍କୁ ଜିତିବାକୁ ଗର୍ବ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
କ ତ୍ଵଂ ପ୍ରାକ୍କେଵଲଂ ଧର୍ମଂ ଚରିତ୍ଵା ଲବ୍ଧଵାନ୍ଵରମ୍ । ଶ୍ରୂତପୂର୍ଵଂ ହି ନ ମଯା ଭାଷସେ ଯାଦୃଶଂ ସ୍ଵଯମ୍ ।। ୭.୧୮.
ତୁମେ କିଏ, ଯିଏ ପୂର୍ବରୁ କେବଳ ଧର୍ମ ଅନୁସରଣ କରି ଏହି ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଇଥିଲ? ମୁଁ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କେବେ ମଧ୍ୟ ଏପରି କଥା କାହାରୁ ଶୁଣିନଥିଲି।
ତିଷ୍ଠେଦାନୀଂ ନ ମେ ଜୀଵନ୍ପ୍ରତିଯାସ୍ଯସି ଦୁର୍ମତେ । ଅଦ୍ଯ ତ୍ଵାଂ ନିଶିତୈର୍ବାଣୈଃ ପ୍ରେଷଯାମି ଯମକ୍ଷଯମ୍ ।। ୭.୧୮.
ଏବେ ତୁମେ ମୋ ଠାରୁ ବଞ୍ଚି ଯିବାକୁ ପାରିବ ନାହିଁ, ହେ ଦୁଷ୍ଟଚିନ୍ତା! ଆଜି ମୁଁ ତୁମକୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଯମର ଲୋକକୁ ପଠାଇଦେବି।
ତତଃ ଶରାସନଂ ଗୃହ୍ଯ ସାଯକାଂଶ୍ଚ ନରାଧିପଃ । ରଣାଯ ନିର୍ଯଯୌ କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ସଂଵର୍ତୋ ମାର୍ଗମାଵୃଣୋତ୍ ।। ୭.୧୮.
ତାପରେ ରାଜା କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ତାଙ୍କ ଧନୁଷ ଓ ବାଣ ନେଇ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ବାହାରିଲେ; ସଂବର୍ତ୍ତ ତାଙ୍କର ରାସ୍ତା ଅଟକାଇଲେ।
ସୋ ଽବ୍ରଵୀତ୍ସ୍ନେହସଂଯୁକ୍ତଂ ମରୁତ୍ତଂ ତଂ ମହାନୃଷିଃ । ଶ୍ରୋତଵ୍ଯଂ ଯଦି ମଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ସମ୍ପ୍ରହାରୋ ନ ତେ କ୍ଷମଃ ।। ୭.୧୮.
ସେ ମହାର୍ଷି ସ୍ନେହଭରା କଥାରେ ମରୁତ୍ତଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୋ କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ତେବେ ତୁମ ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧ ଉପଯୁକ୍ତ ନୁହେଁ।'
ମାହେଶ୍ଵରମିଦଂ ସତ୍ରମସମାପ୍ତଂ କୁଲଂ ଦହେତ୍ ।। ୭.୧୮.
ଏହି ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ଯଦି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପୂର୍ବରୁ ବାନ୍ଦ ହୋଇଯାଏ, ତେବେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବଂଶ ନଷ୍ଟ ହେଇଯିବ।
ଦୀକ୍ଷିତସ୍ଯ କୁତୋ ଯୁଦ୍ଧଂ କ୍ରୋଧିତ୍ଵଂ ଦୀକ୍ଷିତେ କୁତଃ । ସଂଶଯଶ୍ଚ ଜଯେ ନିତ୍ଯଂ ରାକ୍ଷସଶ୍ଚ ସୁଦୁର୍ଜଯଃ ।। ୭.୧୮.
ଯିଏ ଦୀକ୍ଷିତ, ସେ କିପରି ଯୁଦ୍ଧ କରିପାରିବ? ଦୀକ୍ଷିତ ମନେ କିପରି କ୍ରୋଧ କରିପାରିବ? ଜୟ ନେଇ ସଦା ସନ୍ଦେହ ରହିଥାଏ, ଏବଂ ରାକ୍ଷସ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଜୟ।
ସ ନିଵୃତ୍ତୋ ଗୁରୋର୍ଵାକ୍ଯାନ୍ମରୁତ୍ତଃ ପୃଥିଵୀପତିଃ । ଵିସୃଜ୍ଯ ସଶରଂ ଚାପଂ ସ୍ଵସ୍ଥୋ ମଖମୁଖୋ ଽଭଵତ୍ ।। ୭.୧୮.
ଗୁରୁଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ମରୁତ୍ତ ରାଜା ତାଙ୍କ ଧନୁଷ ଓ ବାଣ ଛାଡ଼ି ଶାନ୍ତ ହୋଇ ଯଜ୍ଞ ମଣ୍ଡପରେ ଫେରିଗଲେ।
ତତସ୍ତଂ ନିର୍ଜିତଂ ମତ୍ଵା ଘୋଷଯାମାସ ଵୈ ଶୁକଃ । ରାଵଣୋ ଜଯତୀତ୍ଯୁଚ୍ଚୈର୍ହର୍ଷାନ୍ନାଦଂ ଵିମୁକ୍ତଵାନ୍ ।। ୭.୧୮.
ତାପରେ ଶୁକ, ତାଙ୍କୁ ହାରିଗଲେ ବୋଲି ଭାବି, ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ 'ରାବଣ ଜିତିଛନ୍ତି' ବୋଲି ଘୋଷଣା କଲେ; ରାବଣ ଖୁସିରେ ବଡ଼ ଗର୍ଜନ କଲେ।
ତାନ୍ଭକ୍ଷଯିତ୍ଵା ତତ୍ରସ୍ଥାନ୍ମହର୍ଷୀନ୍ଯଜ୍ଞମାଗତାନ୍ । ଵିତୃପ୍ତୋ ରୁଧିରୈସ୍ତେଷାଂ ପୁନଃ ସମ୍ପ୍ରଯଯୌ ମହୀମ୍ ।। ୭.୧୮.
ଯଜ୍ଞରେ ଉପସ୍ଥିତ ମହାର୍ଷିମାନେ ରାବଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଖାଇଦିଆଯିବା ପରେ, ସେ ତାଙ୍କର ରକ୍ତରେ ତୃପ୍ତି ହୋଇ ପୁଣି ପୃଥିବୀକୁ ଫେରିଗଲେ।
ରାଵଣେ ତୁ ଗତେ ଦେଵାଃ ସେନ୍ଦ୍ରାଶ୍ଚୈଵ ଦିଵୌକସଃ । ତତଃ ସ୍ଵାଂ ଯୋନିମାସାଦ୍ଯ ତାନି ସତ୍ତ୍ଵାନି ଚାବ୍ରୁଵନ୍ ।। ୭.୧୮.
ରାବଣ ଚାଲିଯିବା ପରେ, ଦେବତାମାନେ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ସବୁ ଦିବ୍ୟ ଜନ, ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ଫେରି, ତାଙ୍କ ଉତ୍ପାଦିତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ କହିଲେ।
ହର୍ଷାତ୍ତଦାବ୍ରଵୀଦିନ୍ଦ୍ରୋ ମଯୂରଂ ନୀଲବର୍ହିଣମ୍ । ପ୍ରୀତୋ ଽସ୍ମି ତଵ ଧର୍ମଜ୍ଞ ଭୁଜଙ୍ଗାଦ୍ଧି ନ ତେ ଭଯମ୍ ।। ୭.୧୮.
ସେତେବେଳେ ଇନ୍ଦ୍ର ଖୁସିରେ ନୀଳ ପୁଛ ଥିବା ମୟୂରକୁ କହିଲେ, 'ହେ ଧର୍ମ ଜ୍ଞାନୀ, ମୁଁ ତୁମରେ ପ୍ରସନ୍ନ; ସାପମାନଙ୍କୁ ନେଇ ତୁମେ କେବେ ଭୟ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ ନାହିଁ।'
ଇଦଂ ନେତ୍ରସହସ୍ରଂ ତୁ ଯତ୍ତ୍ଵଦ୍ବର୍ହେ ଭଵିଷ୍ଯତି । ଵର୍ଷମାଣେ ମଯି ମୁଦଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସେ ପ୍ରୀତିଲକ୍ଷଣାମ୍ । ଏଵମିନ୍ଦ୍ରୋ ଵରଂ ପ୍ରାଦାନ୍ମଯୂରସ୍ଯ ସୁରେଶ୍ଵରଃ ।। ୭.୧୮.
'ତୁମ ପୁଛରେ ଏହି ହଜାର ଆଖିର ଚିହ୍ନ ଦେଖାଯିବ; ମୋ ଦ୍ୱାରା ବର୍ଷା ହେଲେ ତୁମେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରିବ; ଏହିପରି ଇନ୍ଦ୍ର, ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଜା, ମୟୂରକୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ।'
ନୀଲାଃ କିଲ ପୁରା ବର୍ହା ମଯୂରାଣାଂ ନରାଧିପ । ସୁରାଧିପାଦ୍ଵରଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଗତାଃ ସର୍ଵେ ଽପି ବର୍ହିଣଃ ।। ୭.୧୮.
ହେ ରାଜା, ପୂର୍ବେ ମୟୂରମାନଙ୍କର ପୁଛ ନୀଳ ଥିଲା; କିନ୍ତୁ ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଜାଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଇ ଏବେ ସମସ୍ତ ମୟୂରର ପୁଛ ଏପରି ହୋଇଛି।
ଧର୍ମରାଜୋ ଽବ୍ରଵୀଦ୍ରାମ ପ୍ରାଗ୍ଵଂଶେ ଵାଯସଂ ସ୍ଥିତମ୍ । ପକ୍ଷିଂସ୍ତଵାସ୍ମି ସୁପ୍ରୀତଃ ପ୍ରୀତସ୍ଯ ଵଚନଂ ଶୃଣୁ ।। ୭.୧୮.
ଧର୍ମରାଜ ତାପରେ ପୂର୍ବଜ ବଂଶରେ ଥିବା କାଉଁକୁ କହିଲେ, 'ହେ ପକ୍ଷୀ, ମୁଁ ତୁମେ ଉପରେ ବହୁତ ପ୍ରସନ୍ନ; ପ୍ରସନ୍ନ ମନର କଥା ଶୁଣ।'
ଯଥାନ୍ଯେ ଵିଵିଧୈ ରୋଗୈ; ପୀଡ୍ଯନ୍ତେ ପ୍ରାଣିନୋ ମଯା । ତେ ନ ତେ ପ୍ରଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ମଯି ପ୍ରୀତେ ନ ସଂଶଯଃ ।। ୭.୧୮.
'ଅନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଯେପରି ମୋ ଦ୍ୱାରା ବିଭିନ୍ନ ରୋଗରେ ପୀଡ଼ିତ ହୁଅନ୍ତି, ତୁମେ ସେମାନଙ୍କ ପରି ପୀଡ଼ିତ ହେବ ନାହାଁ; କାରଣ ମୁଁ ତୁମେ ଉପରେ ପ୍ରସନ୍ନ—ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।'
ମୃତ୍ଯୁତସ୍ତେ ଭଯଂ ନାସ୍ତି ଵରାନ୍ମମ ଵିହଙ୍ଗମ । ଯାଵତ୍ତ୍ଵାଂ ନ ଵଧିଷ୍ଯନ୍ତି ନରାସ୍ତାଵଦ୍ଭଵିଷ୍ଯସି ।। ୭.୧୮.
'ହେ ପକ୍ଷୀ, ମୋ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଭୟ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ ନାହିଁ; ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମଣିଷମାନେ ତୁମକୁ ମାରିନଥିବେ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମେ ବଞ୍ଚି ରହିବ।'
ଏତେ ମଦ୍ଵିଷଯସ୍ଥା ଵୈ ମାନଵାଃ କ୍ଷୁଦ୍ଭଯାର୍ଦିତାଃ । ତ୍ଵଯି ଭୁକ୍ତେ ତୁ ତୃପ୍ତାସ୍ତେ ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ସବାନ୍ଧଵାଃ ।। ୭.୧୮.
ମୋ ଅଞ୍ଚଳରେ ବସୁଥିବା ଏହି ମାନବମାନେ ଭୋକ ଓ ଭୟରେ ପୀଡିତ ଅଛନ୍ତି । ତୁମେ ଖାଇଲେ, ସେମାନେ ଓ ସେମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ପରିବାର ତୃପ୍ତି ପାଇବେ ।
ଵରୁଣସ୍ତ୍ଵବ୍ରଵୀଦ୍ଧଂସଂ ଗଙ୍ଗାତୋଯଵିହାରିଣମ୍ । ଶ୍ରୂଯତାଂ ପ୍ରୀତିସଂଯୁକ୍ତଂ ଵଚଃ ପତ୍ରରଥେଶ୍ଵର ।। ୭.୧୮.
ତାପରେ ବରୁଣ ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ ଖେଳୁଥିବା ହଂସକୁ କହିଲେ, "ପତ୍ରରଥମାନଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ, ମୋର ପ୍ରେମରେ ଭରିଥିବା କଥା ଶୁଣ ।"