କଶ୍ଚ ତାଵଦସୌ ଯଂ ତ୍ଵଂ ଵିଷ୍ଣୁରିତ୍ଯଭିଭାଷସେ । ଵୀର୍ଯେଣ ତପସା ଚୈଵ ଭୋଗେନ ଚ ବଲେନ ଚ ୭.୧୭.
ଯାହାକୁ ତୁମେ ବିଷ୍ଣୁ ବୋଲି କହୁଛ, ସେ କିଏ? ଶକ୍ତି, ତପସ୍ୟା, ଭୋଗ ଓ ବଳରେ—
ଇତ୍ଯୁକ୍ତଵତି ତସ୍ମିଂସ୍ତୁ ଵେଦଵତ୍ଯଥ ସା ଽବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୭.୧୭.
ସେ ଏପରି କହିଲାପରେ, ବେଦବତୀ ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ୈଵ ଭୋଗେନ ଚ ବଲେନ ଚ ।। ମା ମୈଵମିତି ସା କନ୍ଯା ତମୁଵାଚ ନିଶାଚରମ୍ । ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯାଧିପତି ଵିଷ୍ଣୁଂ ସର୍ଵଲୋକନମସ୍କୃତମ୍ । ତ୍ଵଦୃତେ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରାନ୍ଯଃ କୋ ଽଵମନ୍ଯେତ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ।। ୭.୧୭.
ଭୋଗ ଓ ବଳରେ—ଏପରି କଥା କହିବେ ନାହିଁ। ସେ କନ୍ୟା ନିଶାଚରକୁ କହିଲେ—ତିନି ଲୋକର ଅଧିପତି, ସମସ୍ତଙ୍କର ପ୍ରଣମ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ, ତୁମେ ଛଡ଼ି ଆଉ କେଉଁ ଚତୁର ଲୋକ ତାଙ୍କୁ ଅବମାନ କରିପାରିବେ, ରାକ୍ଷସ ରାଜ?
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତଯା ତତ୍ର ଵେଦଵତ୍ଯା ନିଶାଚରଃ । ମୂର୍ଧଜେଷୁ ତଦା କନ୍ଯାଂ କରାଗ୍ରେଣ ପରାମୃଶତ୍ ।। ୭.୧୭.
ଏପରି ବେଦବତୀଙ୍କଠାରୁ ଶୁଣି, ନିଶାଚର ତାଙ୍କର ହାତରେ ସେ କନ୍ୟାଙ୍କର କେଶ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ।
ତତୋ ଵେଦଵତୀ କ୍ରୁଦ୍ଧା କେଶାନ୍ହସ୍ତେନ ସା ଽଚ୍ଛିନତ୍ । ଅସିର୍ଭୂତ୍ଵା କରସ୍ତସ୍ଯାଃ କେଶାଂଶ୍ଛିନ୍ନାଂସ୍ତଦା ଽକରୋତ୍ ।। ୭.୧୭.
ତାପରେ ବେଦବତୀ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ନିଜ ହାତରେ କେଶ କାଟିଦେଲେ; ତାଙ୍କର ହାତ ତଳୱାର ହୋଇ, ସେ କେଶ କାଟିଦେଲା।
ସା ଜ୍ଵଲନ୍ତୀଵ ରୋଷେଣ ଦହନ୍ତୀଵ ନିଶାଚରମ୍ । ଉଵାଚାଗ୍ନିଂ ସମାଧାଯ ମରଣାଯ କୃତତ୍ଵରା ।। ୭.୧୭.
ସେ କ୍ରୋଧରେ ଅଗ୍ନି ପରି ଦହୁଥିବା, ନିଶାଚରକୁ ତାଙ୍କ ରୋଷରେ ଜଳାଉଥିବା, ମନକୁ ଅଗ୍ନିରେ ଏକାଗ୍ର କରି, ମୃତ୍ୟୁ ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ କହିଲେ।
ଧର୍ଷିତାଯାସ୍ତ୍ଵଯାନାର୍ଯ ନ ମେ ଜୀଵିତମିଷ୍ଯତେ । ରକ୍ଷସ୍ତସ୍ମାତ୍ପ୍ରଵେକ୍ଷ୍ଯାମି ପଶ୍ଯତସ୍ତେ ହୁତାଶନମ୍ ।। ୭.୧୭.
ତୁମେ ମୋତେ ଅପମାନ କରିଛ, ଅଧମ; ଏବେ ମୋତେ ବଞ୍ଚିବା ଇଚ୍ଛା ନାହିଁ। ଏହିଠାରେ, ରାକ୍ଷସ, ତୁମ ଚକ୍ଷୁସାମ୍ନାରେ ମୁଁ ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବି।
ଯସ୍ମାତ୍ତୁ ଧର୍ଷିତା ଚାହଂ ତ୍ଵଯା ପାପାତ୍ମନା ଵନେ । ତସ୍ମାତ୍ତଵ ଵଧାର୍ଥଂ ହି ସମୁତ୍ପତ୍ସ୍ଯେ ହ୍ଯହଂ ପୁନଃ ।। ୭.୧୭.
ତୁମେ ମୋତେ ଅପମାନ କରିଛ, ପାପୀ, ଏହି ଅରଣ୍ୟରେ; ଏହି କାରଣରେ, ମୁଁ ତୁମର ବିନାଶ ପାଇଁ ପୁନି ଜନ୍ମ ନେବି।
ନ ହି ଶକ୍ଯଂ ସ୍ତ୍ରିଯା ହନ୍ତୁଂ ପୁରୁଷଃ ପାପନିଶ୍ଚଃ । ଶାପେ ତ୍ଵଯି ମଯୋତ୍ସୃଷ୍ଟେ ତପସଶ୍ଚ ଵ୍ଯଯୋ ଭଵେତ୍ ।। ୭.୧୭.
ଏକ ନାରୀ ଦୁଷ୍ଟ ମନ ବିଶିଷ୍ଟ ପୁରୁଷକୁ ମାରିପାରେ ନାହିଁ; ମୁଁ ଯଦି ତୁମକୁ ଶାପ ଦେଉଛି, ମୋର ତପସ୍ୟାର ଫଳ ନଷ୍ଟ ହେବ।
ଯଦି ତ୍ଵସ୍ତି ମଯା କିଞ୍ଚିତ୍କୃତଂ ଦତ୍ତଂ ହୁତଂ ତଥା । ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଯୋନିଜା ସାଧ୍ଵୀ ଭଵେଯଂ ଧର୍ମିଣଃ ସୁତା ।। ୭.୧୭.
ମୁଁ ଯଦି କିଛି କରିଛି, କିଛି ଦାନ ଦେଇଛି, କିଛି ହୋମ କରିଛି, ତେବେ ତାହାର ଫଳରେ ମୁଁ ଗର୍ଭରୁ ନୁହେଁ, ଧର୍ମିକ ପିତାଙ୍କ ଜନ୍ମଜାତ କନ୍ୟା ହେଉ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ପ୍ରଵିଷ୍ଟା ସା ଜ୍ଵଲିତଂ ଜାତଵେଦସମ୍ । ପପାତ ଚ ଦିଵୋ ଦିଵ୍ଯା ପୁଷ୍ପଵୃଷ୍ଟିଃ ସମନ୍ତତଃ ।। ୭.୧୭.
ଏପରି କହି, ସେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ଏବଂ ଆକାଶରୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଦିବ୍ୟ ପୁଷ୍ପ ବର୍ଷା ହେଲା।
ପୁନରେଵ ସମୁଦ୍ଭୂତା ପଦ୍ମେ ପଦ୍ମସମପ୍ରଭା । ତସ୍ମାଦପି ପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ତା ପୂର୍ଵଵତ୍ତେନ ରକ୍ଷସା ।। ୭.୧୭.
ସେ ପୁନି ଏକ ପଦ୍ମରୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ପଦ୍ମ ପରି ଉଜ୍ୱଳ। ପୂର୍ବବତ୍ ସେ ରାକ୍ଷସ ତାଙ୍କୁ ପୁନି ଧରିଲା।
କନ୍ଯାଂ କମଲଗର୍ଭାଭାଂ ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ସ୍ଵଗୃହଂ ଯଯୌ । ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ରାଵଣସ୍ତ୍ଵେତାଂ ଦର୍ଶଯାମାସ ମନ୍ତ୍ରିଣେ ।। ୭.୧୭.
କମଳକୁଡ଼ିଆ ପୁଷ୍ପ ଭଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏହି କନ୍ୟାକୁ ଧରି ରାବଣ ନିଜ ଘରକୁ ନେଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ଦେଖାଇଲେ।
ଲକ୍ଷଣଜ୍ଞୋ ନିରୀକ୍ଷ୍ଯୈଵ ରାଵଣଂ ଚୈଵମବ୍ରଵୀତ୍ । ଗୃହସ୍ଥୈଷାଂ ହି ସୁଶ୍ରୋଣୀ ତ୍ଵଦ୍ଵଧାଯୈଵ ଦୃଶ୍ଯତେ ।। ୭.୧୭.
ଚିହ୍ନ ବୁଝିବାରେ ପାରଙ୍ଗତ ମନ୍ତ୍ରୀ ଏହି କନ୍ୟାକୁ ଦେଖି ରାବଣଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଏହି ସୁନ୍ଦର କଟିବନ୍ଧା ଜଣେ ଜିଉ ତୁମ ଘରେ ରହିଲେ, ତାହା ତୁମ ମୃତ୍ୟୁର କାରଣ ହେବେ।'
ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଽର୍ଣଵେ ରାମ ତାଂ ପ୍ରଚିକ୍ଷେପ ରାଵଣଃ । ସା ଚୈଵ କ୍ଷିତିମାସାଦ୍ଯ ଯଜ୍ଞାଯତନମଧ୍ଯଗା ।। ୭.୧୭.
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ହେ ରାମ, ରାବଣ ସେଇ କନ୍ୟାକୁ ସମୁଦ୍ରରେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ; ସେ କନ୍ୟା ପୃଥିବୀକୁ ପହଞ୍ଚି, ଏକ ଯଜ୍ଞ ବେଦିର ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ରାଜ୍ଞୋ ହଲମୁଖୋତ୍କୃଷ୍ଟା ପୁନରପ୍ଯୁତ୍ଥିତା ସତୀ । ସୈଷା ଜନକରାଜସ୍ଯ ପ୍ରସୂତା ତନଯା ପ୍ରଭୋ । ତଵ ଭାର୍ଯା ମହାବାହୋ ଵିଷ୍ଣୁସ୍ତ୍ଵଂ ହି ସନାତନଃ ।। ୭.୧୭.
ପୁନି ରାଜାଙ୍କ ହଳର ଫଳା ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ଉଠାଯାଇଥିଲା; ଏଭଳି ତିନି ଜନକ ରାଜାଙ୍କ ଝିଅ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ହେ ମହାବାହୁ, ସେ ତୁମ ଭାର୍ଯ୍ୟା; କାରଣ ତୁମେ ଚିରଂଜୀବୀ ବିଷ୍ଣୁ।
ପୂର୍ଵଂ କ୍ରୋଧାହିତଃ ଶତ୍ରୁର୍ଯଯା ଽସୌ ନିହତସ୍ତଥା । ଉପାଶ୍ରଯିତ୍ଵା ଶୈଲଭସ୍ତଵ ଵୀର୍ଯମମାନୁଷମ୍ ।। ୭.୧୭.
ପୂର୍ବେ ତାଙ୍କର କ୍ରୋଧ ଦ୍ୱାରା ସେ ଶତ୍ରୁ ନାଶ ହୋଇଥିଲା; ସେ ପାହାଡ଼ରେ ଶରଣ ନେଇଥିଲେ ଏବଂ ତୁମ ଅଲୌକିକ ଶକ୍ତି ଉପରେ ଭରସା କରିଥିଲେ।
ଏଵମେଷା ମହାଭାଗା ମର୍ତ୍ଯେଷୂତ୍ପତ୍ସ୍ଯତେ ପୁନଃ । କ୍ଷେତ୍ରେ ହଲମୁଖୋତ୍କୃଷ୍ଟେ ଵେଦ୍ଯାମଗ୍ନିଶିଖୋପମା ।। ୭.୧୭.
ଏଭଳି ଏହି ଧନ୍ୟା ମଣିଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପୁନି ଜନ୍ମ ନେବେ, ହଳର ଫଳା ଦ୍ୱାରା ଚାଷ ହୋଇଥିବା କ୍ଷେତ୍ରରେ, ଯଜ୍ଞ ବେଦିରେ ଅଗ୍ନିଶିଖା ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେବେ।
ଏଷା ଵେଦଵତୀ ନାମ ପୂର୍ଵମାସୀତ୍କୃତେ ଯୁଗେ । ତ୍ରେତାଯୁଗମନୁପ୍ରାପ୍ଯ ଵଧାର୍ଥଂ ତସ୍ଯ ରକ୍ଷସଃ ।। ୭.୧୭.
ପୂର୍ବେ କୃତଯୁଗରେ ଏହିଁ ବେଦବତୀ ନାମରେ ଥିଲେ; ତ୍ରେତାଯୁଗରେ ସେଇ ରାକ୍ଷସଙ୍କ ବିନାଶ ପାଇଁ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ଉତ୍ପନ୍ନା ମୈଥିଲକୁଲେ ଜନକସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ । ସୀତୋତ୍ପନ୍ନା ତୁ ସୀତେତି ମାନୁଷୈଃ ପୁନରୁଚ୍ଯତେ ।। ୭.୧୭.
ମିଥିଲାର ମହାତ୍ମା ଜନକଙ୍କ ଗୋତ୍ରରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା, ତାଳରେ ମିଳିଥିବା ଏହିଁ ଝିଅକୁ ଲୋକେ 'ସୀତା' ବୋଲି କହନ୍ତି।
ପ୍ରଵିଷ୍ଟାଯାଂ ହୁତାଶଂ ତୁ ଵେଦଵତ୍ଯାଂ ସ ରାଵଣଃ । ପୁଷ୍ପକଂ ତୁ ସମାରୁହ୍ଯ ପରିଚକ୍ରାମ ମେଦିନୀମ୍ ।। ୭.୧୮.
ବେଦବତୀ ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା ପରେ, ରାବଣ ପୁଷ୍ପକ ରଥରେ ଚଢ଼ି ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ଦେଖିବାକୁ ଘୁଞ୍ଚିଲେ।
ତତୋ ମରୁତ୍ତଂ ନୃପତିଂ ଯଜନ୍ତଂ ସହ ଦୈଵତୈଃ । ଉଶୀରବୀଜମାସାଦ୍ଯ ଦଦର୍ଶ ସ ତୁ ରାଵଣଃ ।। ୭.୧୮.
ତାପରେ ରାବଣ ଉଶୀରବୀଜ ନାମକ ସ୍ଥାନକୁ ପହଞ୍ଚି, ରାଜା ମରୁତ୍ତଙ୍କୁ ଦେବତାମାନେ ସହିତ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ଦେଖିଲେ।
ସଂଵର୍ତୋ ନାମ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିଃ ସାକ୍ଷାଦ୍ଭ୍ରାତା ବୃହସ୍ପତେଃ । ଯାଜଯାମାସ ଧର୍ମଜ୍ଞଃ ସର୍ଵୈର୍ଦେଵଗଣୈର୍ଵୃତଃ ।। ୭.୧୮.
ସେଠାରେ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି ସଂବର୍ତ୍ତ, ଯିଏ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ଭାଇ ଏବଂ ଧର୍ମରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦେଵାସ୍ତୁ ତଦ୍ରକ୍ଷୋ ଵରଦାନେନ ଦୁର୍ଜଯମ୍ । ତିର୍ଯଗ୍ଯୋନିଂ ସମାଵିଷ୍ଟାସ୍ତସ୍ଯ ଦର୍ଶନଭୀରଵଃ ।। ୭.୧୮.
ସେ ଅଜୟ ରାକ୍ଷସକୁ ଦେଖି, ଦେବତାମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ପଶୁର ଆକୃତି ଧାରଣ କରିଥିଲେ।
ଇନ୍ଦ୍ରୋ ମଯୂରଃ ସଂଵୃତ୍ତୋ ଧର୍ମରାଜସ୍ତୁ ଵାଯସଃ । କୃକଲାସୋ ଧନାଧ୍ଯକ୍ଷୋ ହଂସଶ୍ଚ ଵରୁଣୋ ଽଭଵତ୍ ।। ୭.୧୮.
ଇନ୍ଦ୍ର ମୟୂର, ଧର୍ମରାଜ କାଉ, ଧନର ଅଧିପତି କ୍ରୁକୁଟି, ଏବଂ ବରୁଣ ହଂସ ହୋଇଯାଇଥିଲେ।
ଅନ୍ଯେଷ୍ଵପି ଗତେଷ୍ଵେଵଂ ଦେଵେଷ୍ଵରିନିଷୂଦନ । ରାଵଣଃ ପ୍ରାଵିଶଦ୍ଯଜ୍ଞଂ ସାରମେଯ ଇଵାଶୁଚିଃ ।। ୭.୧୮.
ଏଭଳି ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ଚାଲିଯିବା ପରେ, ହେ ଶତ୍ରୁ ନାଶକ, ରାବଣ ଅପବିତ୍ର କୁକୁର ପରି ଯଜ୍ଞସ୍ଥଳରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ତଂ ଚ ରାଜାନମାସାଦ୍ଯ ରାଵଣୋ ରାକ୍ଷସାଧିପଃ । ପ୍ରାହ ଯୁଦ୍ଧଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛେତି ନିର୍ଜିତୋ ଽସ୍ମୀତି ଵା ଵଦ ।। ୭.୧୮.
ସେଠାରେ ରାବଣ ରାଜାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, 'ମୋତେ ଯୁଦ୍ଧ ଦିଅ, କିମ୍ବା ମୁଁ ତୁମକୁ ଜିତିଛି ବୋଲି କହ,' ବୋଲି ଦାବି କଲେ।
ତତୋ ମରୁତ୍ତୋ ନୃପତିଃ କୋ ଭଵାନିତ୍ଯୁଵାଚ ତମ୍ । ଅପହାସଂ ତତୋ ମୁକ୍ତ୍ଵା ରାଵଣୋ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୭.୧୮.
ତାପରେ ରାଜା ମରୁତ୍ତ ତାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, 'ତୁମେ କିଏ?' ଏହିପରେ ରାବଣ ହସି ଉପହାସ କରି କହିଲେ।
ଅକୁତୂହଲଭାଵେନ ପ୍ରୀତୋ ଽସ୍ମି ତଵ ପାର୍ଥିଵ । ଧନଦସ୍ଯାନୁଜଂ ଯୋ ମାଂ ନାଵଗଚ୍ଛସି ରାଵଣମ୍ ।। ୭.୧୮.
ଅନାସକ୍ତ ଭାବରେ ମୁଁ ତୁମରେ ପ୍ରସନ୍ନ, ହେ ରାଜା, କାରଣ ତୁମେ ଧନର ଅଧିପତିଙ୍କ ଭାଇ ମୋତେ ରାବଣ ବୋଲି ଚିହ୍ନିଲେ ନାହିଁ।
ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ କୋ ଽନ୍ଯୋ ଽସ୍ତି ଯୋ ନ ଜାନାତି ମେ ବଲମ୍ । ଭ୍ରାତରଂ ଯେନ ନିର୍ଜିତ୍ଯ ଵିମାନମିଦମାହୃତମ୍ । ତତୋ ମରୁତ୍ତଃ ସ ନୃପସ୍ତଂ ରାଵଣମଥାବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୭.୧୮.
ତିନୋଟି ଲୋକରେ ଆଉ କିଏ ଅଛି ଯିଏ ମୋର ଶକ୍ତିକୁ ଜାଣେନାହିଁ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ମୋ ଭାଇକୁ ଜିତି ଏହି ଆକାଶ ରଥ ଦଳିଛି? ତାପରେ ରାଜା ମରୁତ୍ତ ରାବଣଙ୍କୁ କହିଲେ।