ଵାଞ୍ଛିତଂ ଚାଯୁଷଃ ଶେଷଂ ଶସ୍ତ୍ରଂ ତ୍ଵଂ ଚ ପ୍ରଯଚ୍ଛ ମେ । ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତତସ୍ତେନ ରାଵଣେନ ସ ଶଙ୍କରଃ ।। ୭.୧୬.
ମୁଁ ଚାହୁଁଥିବା ଆୟୁଷ୍ୟର ଅବଶିଷ୍ଟ ଅଂଶ ଏବଂ ଶସ୍ତ୍ର ମୋତେ ଦିଅ; ଏଭଳି ରାବଣ କହିଲାପରେ, ଶଙ୍କର —
ଦଦୌ ଖଡ୍ଗଂ ମହାଦୀପ୍ତଂ ଚନ୍ଦ୍ରହାସମିତି ଶ୍ରୁତମ୍ । ଆଯୁଷଶ୍ଚାଵଶେଷଂ ଚ ସ୍ଥିତ୍ଵା ଭୂତପତିସ୍ତଦା ।। ୭.୧୬.
ଭୂତପତି ତାହାଁଠାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଅବସ୍ଥାରେ, ଏକ ଦୀପ୍ତିମାନ ବଡ଼ ଖଡ଼ଗ, ଯାହା 'ଚନ୍ଦ୍ରହାସ' ନାମରେ ପରିଚିତ, ଏବଂ ଆୟୁଷ୍ୟର ଅବଶିଷ୍ଟ ଅଂଶ ଦେଲେ।
ଦତ୍ତ୍ଵୋଵାଚ ତତଃ ଶମ୍ଭୁର୍ନାଵଜ୍ଞେଯମିଦଂ ତ୍ଵଯା । ଅଵଜ୍ଞାତଂ ଯଦି ହି ତେ ମାମେଵୈଷ୍ଯତ୍ଯସଂଶଯଃ ।। ୭.୧୬.
ଦେଇ ଶମ୍ଭୁ କହିଲେ — 'ଏହାକୁ ତୁମେ ଅବହେଳା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଯଦି ଅବହେଳା କରିବା, ନିଶ୍ଚୟ ଏହା ମୋ ପାଖକୁ ଫେରିଯିବ।'
ଏଵଂ ମହେଶ୍ଵରେଣୈଵ କୃତନାମା ସ ରାଵଣଃ । ଅଭିଵାଦ୍ଯ ମହାଦେଵମାରୁରୋହାଥ ପୁଷ୍ପକମ୍ ।। ୭.୧୬.
ଏଭଳି ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରାବଣଙ୍କୁ ନାମ ଦିଆଯିବା ପରେ, ସେ ମହାଦେବଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇ, ପୁଷ୍ପକ ରଥରେ ଚଢ଼ିଲେ।
ତତୋ ମହୀତଲେ ରାମ ପର୍ଯକ୍ରାମତ ରାଵଣଃ । କ୍ଷତ୍ऺିତ୍ରଯାନ୍ସୁମହାଵୀର୍ଯାନ୍ବାଧମାନ ଇତସ୍ତତଃ ।। ୭.୧୬.
ତାପରେ, ରାମ, ରାବଣ ପୃଥିବୀରେ ଘୁଡ଼ିବାରେ, ଏଠାଁ-ସେଠାଁ ବିରାଟ ଶୂର କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଙ୍କୁ ଦମନ କଲା।
କେଚିତ୍ତେଜସ୍ଵିନଃ ଶୂରାଃ କ୍ଷତ୍ऺିତ୍ରଯା ଯୁଦ୍ଧଦୁର୍ମଦାଃ । ତଚ୍ଛାସନମକୁର୍ଵନ୍ତୋ ଵିନେଶୁଃ ସପରିଚ୍ଛଦାଃ ।। ୭.୧୬.
କିଛି ତେଜସ୍ବୀ, ଶୂର, ଯୁଦ୍ଧରେ ଗର୍ବିତ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ତାଙ୍କର ଆଜ୍ଞା ମାନିଲେ ନାହିଁ; ସେମାନେ ତାଙ୍କର ସମ୍ପୃତି ସହିତ ନଷ୍ଟ ହେଲେ।
ଅପରେ ଦୁର୍ଜଯଂ ରକ୍ଷୋ ଜାନନ୍ତଃ ପ୍ରାଜ୍ଞସମ୍ମତାଃ । ଜିତାଃ ସ୍ମ ଇତ୍ଯଭାଷନ୍ତ ରାକ୍ଷସଂ ବଲଦର୍ପିତମ୍ ।। ୭.୧୬.
ଅନ୍ୟ ଜଣେ, ଯେଉଁମାନେ ଜ୍ଞାନୀ ଭାବରେ ସମ୍ମାନିତ ଏବଂ ରାକ୍ଷସର ଅଜୟତାକୁ ଜାଣିଥିଲେ, ସେମାନେ ଗର୍ବିତ ରାକ୍ଷସକୁ କହିଲେ — 'ଆମେ ହାରିଗଲୁ'.
ଅଥ ରାଜନ୍ମହାବାହୁର୍ଵିଚରନ୍ସ ମହୀତଲେ । ହିମଵଦ୍ଵନମାସାଦ୍ଯ ପରିଚକ୍ରାମ ରାଵଣଃ ।। ୭.୧୭.
ଏହାପରେ, ରାଜା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁଧରୀ ରାବଣ ଭୂମିରେ ଘୁଞ୍ଚିବା ସମୟରେ ହିମବତ୍ ଜଙ୍ଗଲକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ ଏବଂ ସେଠାରେ ଘୁଞ୍ଚିଲେ।
ତତ୍ରାପଶ୍ଯତ୍ସ ଵୈ କନ୍ଯାଂ କୃଷ୍ଣାଜିନଜଟାଧରାମ୍ । ଆର୍ଷେଣ ଵିଧିନା ଯୁକ୍ତାଂ ଦୀପ୍ଯନ୍ତୀଂ ଦେଵତାମିଵ ।। ୭.୧୭.
ସେଠାରେ ସେ ଦେଖିଲେ ଏକ କନ୍ୟା, ଯିଏ କଳା କୃଷ୍ଣମୃଗ ଚର୍ମ ଓ ଜଟା ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ଋଷିମାନେ ଯେପରି ତପସ୍ୟା କରନ୍ତି, ସେ ଦେବୀ ପରି ଚମକୁଥିଲେ।
ସ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରୂପସମ୍ପନ୍ନାଂ କନ୍ଯାଂ ତାଂ ସୁମହାଵ୍ରତାମ୍ । କାମମୋହପରୀତାତ୍ମା ପପ୍ରଚ୍ଛ ପ୍ରହସନ୍ନିଵ ।। ୭.୧୭.
ସେ ମହାବ୍ରତା, ରୂପରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କନ୍ୟାକୁ ଦେଖି, ଆକାଂକ୍ଷା ଓ ମୋହରେ ଆବେଶିତ ହୋଇ, ହସି ହସି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।
କିମିଦଂ ଵର୍ତସେ ଭଦ୍ରେ ଵିରୁଦ୍ଧଂ ଯୌଵନସ୍ଯ ତେ । ନହି ଯୁକ୍ତା ତଵୈତସ୍ଯ ରୂପସ୍ଯୈଵ ପ୍ରତି କ୍ରିଯା ।। ୭.୧୭.
‘ଭଦ୍ରେ, ତୁମେ ଏପରି ଜୀବନ ଯାପନ କରୁଛ, ଯାହା ତୁମ ଯୁବାବସ୍ଥା ସହ ବିରୋଧାବାସୀ। ଏହି ଅଭ୍ୟାସ ତୁମ ରୂପ ସହ କେମିତି ମେଳ ଖାଉନି।’
ରୂପଂ ତେ ଽନୁପମଂ ଭୀରୁ କାମୋନ୍ମାଦକରଂ ନୃଣାମ୍ । ନ ଯୁକ୍ତଂ ତପସି ସ୍ଥାତୁଂ ନିର୍ଗତୋ ହ୍ଯେଷ ନିର୍ଣଯଃ ।। ୭.୧୭.
‘ଭୀରୁ, ତୁମ ରୂପ ଅପୂର୍ବ, ଲୋକମାନଙ୍କରେ କାମ ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ; ଏପରି ତପସ୍ୟାରେ ରହିବା ତୁମ ପାଇଁ ଯଥାଯଥି ନୁହେଁ — ଏହି ନିଶ୍ଚୟ ସ୍ପଷ୍ଟ।’
କସ୍ଯାସି କିମିଦଂ ଭଦ୍ରେ କଶ୍ଚ ଭର୍ତା ଵରାନନେ । ଯେନ ସମ୍ଭୁଜ୍ଯସେ ଭୀରୁ ସ ନରଃ ପୁଣ୍ଯଭାଗ୍ଭୁଵି ।। ୭.୧୭.
‘ଭଦ୍ରେ, ତୁମେ କାହାର ଜନ୍ମ? ବରାନନେ, କିଏ ତୁମର ସ୍ୱାମୀ? ଭୀରୁ, ଯେଉଁ ପୁରୁଷ ତୁମକୁ ପାଇବେ, ସେ ଭୂମିରେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ।’
ପୃଚ୍ଛତଃ ଶଂସ ମେ ସର୍ଵଂ କସ୍ଯ ହେତୋଃ ପରିଶ୍ରମଃ । ଏଵମୁକ୍ତା ତୁ ସା କନ୍ଯା ରାଵଣେନ ଯଶସ୍ଵିନୀ ।। ୭.୧୭.
‘ମୁଁ ପ୍ରଶ୍ନ କରୁଛି, ସବୁ କଥା ମୋତେ କହ; କେଉଁ କାରଣରେ ଏହି ତପସ୍ୟା କରୁଛ?’ ଏପରି ରାବଣ କହିଲେ, ଯଶସ୍ବିନୀ କନ୍ୟା—
ଅବ୍ରଵୀଦ୍ଵିଧିଵତ୍କୃତ୍ଵା ତସ୍ଯାତିଥ୍ଯଂ ତପୋଧନା । କୁଶଧ୍ଵଜୋ ମମ ପିତା ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିରମିତପ୍ରଭଃ । ବୃହସ୍ପତିସୁତଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ତୁଲ୍ଯୋ ବୃହସ୍ପତେଃ ।। ୭.୧୭.
ସେ ତପସ୍ଵିନୀ କନ୍ୟା ପରମ୍ପରା ଅନୁଯାୟୀ ଅତିଥି ସ୍ୱୀକାର କରି, କହିଲେ: ‘କୁଶଧ୍ୱଜ ମୋର ପିତା, ଅସୀମ ଚମକ ଥିବା ବ୍ରହ୍ମ ଋଷି, ବୃହସ୍ପତିଙ୍କର ପୁତ୍ର, ଶ୍ରୀମାନ୍ ଏବଂ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ସମାନ ବୁଦ୍ଧି ଥିବା।’
ତସ୍ଯାହଂ କୁର୍ଵତୋ ନିତ୍ଯଂ ଵେଦାଭ୍ଯାସଂ ମହାତ୍ମନଃ । ସମ୍ଭୂଯ ଵାଙ୍ମଯୀ କନ୍ଯା ନାମ୍ନା ଵେଦଵତୀ ସ୍ମୃତା ।। ୭.୧୭.
‘ମୋ ପିତା ନିତ୍ୟ ଭାବେ ବେଦ ପାଠ କରୁଥିଲେ, ତାଙ୍କର ବାଣୀରୁ ମୁଁ ଜନ୍ମ ନେଲି, ଏବଂ ମୋ ନାମ ହେଉଛି ବେଦବତୀ।’
ତତୋ ଦେଵାଃ ସଗନ୍ଧର୍ଵା ଯକ୍ଷରାକ୍ଷସପନ୍ନଗାଃ । ତେ ଽପି ଗତ୍ଵା ହି ପିତରଂ ଵରଣଂ ରୋଚଯନ୍ତି ମେ ।। ୭.୧୭.
‘ତାପରେ ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ ଓ ନାଗମାନେ ମୋ ପିତାଙ୍କୁ ବିବାହ ପାଇଁ ଆସିଥିଲେ।’
ନ ଚ ମାଂ ସ ପିତା ତେଭ୍ଯୋ ଦତ୍ତଵାନ୍ରାକ୍ଷସର୍ଷଭ । କାରଣଂ ତଦ୍ଵଦିଷ୍ଯାମି ନିଶାଚର ନିଶାମଯ ।। ୭.୧୭.
‘ପିତା ତାଙ୍କୁ ମୋତେ ଦେଇନାହାନ୍ତି, ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟ। ଏହାର କାରଣ ମୁଁ କହିବି, ନିଶାଚର, ଶୁଣ।’
ପିତୁସ୍ତୁ ମମ ଜାମାତା ଵିଷ୍ଣୁଃ କିଲ ସୁରେଶ୍ଵରଃ । ଅଭିପ୍ରେତସ୍ତ୍ରିଲୋକେଶସ୍ତସ୍ମାନ୍ନାନ୍ଯସ୍ଯ ମେ ପିତା ।। ୭.୧୭.
‘ମୋ ପିତାଙ୍କର ଜାମାତା ହେଉଛନ୍ତି ବିଷ୍ଣୁ, ସତ୍ୟରେ ଦେବତାଙ୍କର ମହାପ୍ରଭୁ; ତିନି ଜଗତର ଶାସକ ତାଙ୍କୁ ଚାହିଁଛନ୍ତି, ତେଣୁ ମୋ ପିତାଙ୍କୁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପୁରୁଷ ଚାହିଁନାହାନ୍ତି।’
ଦାତୁମିଚ୍ଛତି ତସ୍ମୈ ତୁ ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ବଲଦର୍ପିତଃ । ଦମ୍ଭୁର୍ନାମ ତତୋ ରାଜା ଦୈତ୍ଯାନାଂ କୁପିତୋ ଽଭଵତ୍ ।। ୭.୧୭.
‘ପିତା ମୋତେ ତାଙ୍କୁ ଦେବାକୁ ଚାହିଲେ, ଏହା ଶୁଣି, ବଳରେ ଗର୍ବିତ ଦମ୍ଭ ନାମକ ଦୈତ୍ୟରାଜ ରୁଷ୍ଟ ହେଲେ।’
ତେନ ରାତ୍ରୌ ଶଯାନୋ ମେ ପିତା ପାପେନ ହିଂସିତଃ ।। ୭.୧୭.
‘ସେ ଦୁଷ୍ଟ ରାତିରେ ମୋ ପିତା ଶୁଇଥିବାବେଳେ ତାଙ୍କୁ କଷ୍ଟ ଦେଲେ।’
ତତୋ ମେ ଜନନୀ ଦୀନା ତଚ୍ଛରୀରଂ ପିତୁର୍ମମ । ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ ମହାଭାଗା ପ୍ରଵିଷ୍ଟା ହଵ୍ଯଵାହନମ୍ ।। ୭.୧୭.
‘ତାପରେ ମୋ ମାଆ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ପିତାଙ୍କର ଦେହକୁ ଆଲିଂଗନ କରି, ମହାଭାଗା ନାରୀ ହବ୍ୟବାହନ ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।’
ତତୋ ମନୋରଥଂ ସତ୍ଯଂ ପିତୁର୍ନାରାଯଣଂ ପ୍ରତି । କରୋମୀତି ତମେଵାହଂ ହୃଦଯେନ ସମୁଦ୍ଵହେ ।। ୭.୧୭.
‘ତାପରେ, ମୁଁ ମୋ ପିତାଙ୍କ ପାଇଁ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଏକ ସତ୍ୟ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କଲି: “ମୁଁ ଏହା ପୂରଣ କରିବି”, ଏହି ମନୋରଥକୁ ମୁଁ ହୃଦୟରେ ଧାରଣ କରିଛି।’
ଇତି ପ୍ରତିଜ୍ଞାମାରୁହ୍ଯ ଚରାମି ଵିପୁଲଂ ତପଃ । ଏତତ୍ତେ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାତଂ ମଯା ରାକ୍ଷସପୁଙ୍ଗଵ ।। ୭.୧୭.
‘ଏହି ପ୍ରତିଜ୍ଞା ନେଇ, ମୁଁ ଉତ୍କଟ ତପସ୍ୟା କରୁଛି। ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଦେଲି, ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।’
ନାରାଯଣୋ ମମ ପତିର୍ନ ତ୍ଵନ୍ଯଃ ପୁରୁଷୋତ୍ତମାତ୍ । ଆଶ୍ରଯେ ନିଯମଂ ଘୋରଂ ନାରାଯଣପରୀପ୍ସଯା । ଵିଜ୍ଞାତସ୍ତ୍ଵଂ ହି ମେ ରାଜନ୍ଗଚ୍ଛ ପୌଲସ୍ତ୍ଯନନ୍ଦନ ।। ୭.୧୭.
ନାରାୟଣ ମୋର ସ୍ୱାମୀ, ସର୍ବୋତ୍ତମ ପୁରୁଷ ଛଡ଼ି ଆଉ କେହି ନୁହେଁ। ମୁଁ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ପାଇଁ କଠିନ ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରୁଛି। ରାଜା, ମୁଁ ତୁମକୁ ଚିହ୍ନିଛି; ପୌଲସ୍ତ୍ୟ ପୁତ୍ର, ଏବେ ଚାଲିଯାଅ।
ଜାନାମି ତପସା ସର୍ଵଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯେ ଯଦ୍ଧି ଵର୍ତତେ ।। ୭.୧୭.
ମୁଁ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ତିନି ଲୋକରେ ଯାହା କିଛି ଘଟୁଛି, ସେସବୁ ଜାଣେ।
ସୋ ଽବ୍ରଵୀଦ୍ରାଵଣୋ ଭୂଯସ୍ତାଂ କନ୍ଯାଂ ସୁମହାଵ୍ରତାମ୍ । ଅଵରୁହ୍ଯ ଵିମାନାଗ୍ରାତ୍କନ୍ଦର୍ପଶରପୀଡିତଃ ।। ୭.୧୭.
ତାପରେ ରାବଣ, କାମର ବାଣରେ ବିଧ୍ୱସ୍ତ ହୋଇ, ତାଙ୍କର ବିମାନର ଶୀର୍ଷରୁ ଅବତରି, ସେ ମହାବ୍ରତା କନ୍ୟାଙ୍କୁ ପୁନି କହିଲେ।
ଅଵଲିପ୍ତା ଽସି ସୁଶ୍ରୋଣି ଯସ୍ଯାସ୍ତେ ମତିରୀଦୃଶୀ । ଵୃଦ୍ଧାନାଂ ମୃଗଶାଵାକ୍ଷି ଭ୍ରାଜତେ ପୁଣ୍ଯସଞ୍ଚଯଃ ।। ୭.୧୭.
ଏମିତି ମନ ଥିବା ତୁମେ ଅଭିମାନିନୀ, ସୁନ୍ଦର କଟିଯୁକ୍ତ। ମୃଗନୟନୀ, ବୟସ୍କମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମର ପୁଣ୍ୟ ଜମା ଅତି ଉଜ୍ୱଳ।
ତ୍ଵଂ ସର୍ଵଂଗୁଣସମ୍ପନ୍ନା ନାର୍ହସେ ଵକ୍ତୁମୀଦୃଶମ୍ । ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯସୁନ୍ଦରୀ ଭୀରୁ ଯୌଵନଂ ତେ ନିଵର୍ତତେ ।। ୭.୧୭.
ତୁମେ ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ, ଏପରି କଥା କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ତିନି ଲୋକର ସୁନ୍ଦରୀ, ଭୟଭିତ କନ୍ୟା, ତୁମର ଯୌବନ ଚାଲିଯାଉଛି।
ଅହଂ ଲଙ୍କାପତିର୍ଭଦ୍ରେ ଦଶଗ୍ରୀଵ ଇତି ଶ୍ରୁତଃ । ତସ୍ଯ ମେ ଭଵ ଭାର୍ଯା ତ୍ଵଂ ଭୁଙ୍କ୍ଷ୍ଵ ଭୋଗାନ୍ଯଥାସୁଖମ୍ ।। ୭.୧୭.
ମୁଁ ଲଙ୍କାର ସ୍ୱାମୀ, ଦଶମୁଖ ନାମରେ ପରିଚିତ। ଭଦ୍ରେ, ତୁମେ ମୋର ଜୀବନସଙ୍ଗିନୀ ହେଉ, ଇଚ୍ଛାମତେ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କର।