କୃପାଲୁଃ ଶଙ୍କରସ୍ତୁଷ୍ଟଃ ପ୍ରସାଦଂ ତେ ଵିଧାସ୍ଯତି । ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତଦାମାତ୍ଯୈସ୍ତୁଷ୍ଟାଵ ଵୃଷଭଧ୍ଵଜମ୍ ।। ୭.୧୬.
ଶଙ୍କର ଦୟାଳୁ; ସେ ଯଦି ପ୍ରସନ୍ନ ହେବେ, ତୁମକୁ କୃପା ଦେବେ। ଏଭଳି ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ କହିବା ପରେ, ସେ ବୃଷଭଧ୍ୱଜଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲା।
ସାମଭିର୍ଵିଵିଧୈଃ ସ୍ତୋତ୍ରୈଃ ପ୍ରଣମ୍ଯ ସ ଦଶାନନଃ । ସଂଵତ୍ସରସହସ୍ରଂ ତୁ ରୁଦତୋ ରକ୍ଷସୋ ଗତମ୍ ।। ୭.୧୬.
ବିଭିନ୍ନ ସାମଗୀତ ଏବଂ ସ୍ତୁତିରେ, ଦଶାନନ ଶିର ନମାଇ, ଏକ ହଜାର ବର୍ଷ ଦୁଃଖରେ କାଟିଲେ।
ତତଃ ପ୍ରୀତୋ ମହାଦେଵଃ ଶୈଲାଗ୍ରେ ଵିଷ୍ଠିତଃ ପ୍ରଭୁଃ । ମୁକ୍ତ୍ଵା ଚାସ୍ଯ ଭୁଜାନ୍ରାମ ପ୍ରାହ ଵାକ୍ଯଂ ଦଶାନନମ୍ ।। ୭.୧୬.
ତାପରେ, ମହାଦେବ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଇ, ପାହାଡ଼ର ଶିରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଅବସ୍ଥାରେ, ତାଙ୍କର ଭୁଜା ଛାଡ଼ି, ଦଶାନନଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।
ପ୍ରୀତୋ ଽସ୍ମି ତଵ ଵୀର୍ଯସ୍ଯ ଶୌଣ୍ଡାର୍ଯାଚ୍ଚ ଦଶାନନ । ଶୈଲାକ୍ରାନ୍ତେନ ଯୋ ମୁକ୍ତସ୍ତ୍ଵଯା ରାଵଃ ସୁଦାରୁଣଃ ।। ୭.୧୬.
ଦଶାନନ, ତୁମର ଶକ୍ତି ଏବଂ ପ୍ରତାପ ଦେଖି ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲି; ପାହାଡ଼କୁ ଦବାଇ ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ଭୟଙ୍କର ରାବ ଦେଲା —
ଯସ୍ମାଲ୍ଲୋକତ୍ରଯଂ ଚୈତଦ୍ରାଵିତଂ ଭଯମାଗତମ୍ । ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଂ ରାଵଣୋ ନାମ ନାମ୍ନା ରାଜନ୍ଭଵିଷ୍ଯସି ।। ୭.୧୬.
ଏହି ରାବରେ ତୁମେ ତିନି ଜଗତରେ ଭୟ ଆଣିଲା; ଏହି କାରଣରୁ, ରାଜା, ତୁମେ 'ରାବଣ' ନାମରେ ପରିଚିତ ହେବା।
ଦେଵତା ମାନୁଷା ଯକ୍ଷା ଯେ ଚାନ୍ଯେ ଜଗତୀତଲେ । ଏଵଂ ତ୍ଵାମଭିଧାସ୍ଯନ୍ତି ରାଵଣଂ ଲୋକରାଵଣମ୍ ।। ୭.୧୬.
ଦେବତା, ମାନବ, ଯକ୍ଷ ଏବଂ ପୃଥିବୀରେ ଅନ୍ୟ ଯେଉଁମାନେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ତୁମକୁ 'ରାବଣ', ଲୋକର ରାବ କରୁଥିବା ଜଣା କହିବେ।
ଗଚ୍ଛ ପୌଲସ୍ତ୍ଯ ଵିସ୍ରବ୍ଧଂ ପଥା ଯେନ ତ୍ଵମିଚ୍ଛସି । ମଯା ଚୈଵାଭ୍ଯନୁଜ୍ଞାତୋ ରାକ୍ଷସାଧିପ ଗମ୍ଯତାମ୍ ।। ୭.୧୬.
ପୌଲସ୍ତ୍ୟ ବଂଶଜ, ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ହୋଇ ତୁମେ ଯେଉଁପଥେ ଚାହୁଁଛ, ଯାଉ; ମୋର ଅନୁମତିରେ, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମହାରାଜ, ତୁମେ ଯାଇପାରିବ।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ଲଙ୍କେଶଃ ଶମ୍ଭୁନା ସ୍ଵଯମବ୍ରଵୀତ୍ । ପ୍ରୀତୋ ଯଦି ମହାଦେଵ ଵରଂ ମେ ଦେହି ଯାଚତଃ ।। ୭.୧୬.
ଏଭଳି ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କଥା ଶୁଣି, ଲଙ୍କାର ରାଜା ନିଜେ କହିଲେ — 'ମହାଦେବ, ଆପଣ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ, ମୋତେ ଏକ ଭଲ ଦିଅ।'
ଅଵଧ୍ଯତ୍ଵଂ ମଯା ପ୍ରାପ୍ତଂ ଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵଦାନଵୈଃ । ରାକ୍ଷସୈର୍ଗୁହ୍ଯକୈର୍ନାଗୈର୍ଯେ ଚାନ୍ଯେ ବଲଵତ୍ତରାଃ ।। ୭.୧୬.
ମୁଁ ଦେବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଦାନବ, ରାକ୍ଷସ, ଗୁହ୍ୟକ, ନାଗ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଅଜୟ ହେବାର ଦାୟିତ୍ୱ ପାଇଛି।
ମାନୁଷାନ୍ନ ଗଣେ ଦେଵ ସ୍ଵଲ୍ପାସ୍ତେ ମମ ସମ୍ମତାଃ । ଦୀର୍ଘମାଯୁଶ୍ଚ ମେ ପ୍ରାପ୍ତଂ ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ତ୍ରିପୁରାନ୍ତକ ।। ୭.୧୬.
ମାନବ ଏବଂ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ କେବଳ କିଛି ମୋତେ ଭଲ ଲାଗନ୍ତି; ବ୍ରହ୍ମା ଏବଂ ତ୍ରିପୁରାନ୍ତକ ଆପଣଙ୍କୁ ଦ୍ୱାରା ଦୀର୍ଘ ଆୟୁଷ୍ୟ ପାଇଛି।
ଵାଞ୍ଛିତଂ ଚାଯୁଷଃ ଶେଷଂ ଶସ୍ତ୍ରଂ ତ୍ଵଂ ଚ ପ୍ରଯଚ୍ଛ ମେ । ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତତସ୍ତେନ ରାଵଣେନ ସ ଶଙ୍କରଃ ।। ୭.୧୬.
ମୁଁ ଚାହୁଁଥିବା ଆୟୁଷ୍ୟର ଅବଶିଷ୍ଟ ଅଂଶ ଏବଂ ଶସ୍ତ୍ର ମୋତେ ଦିଅ; ଏଭଳି ରାବଣ କହିଲାପରେ, ଶଙ୍କର —
ଦଦୌ ଖଡ୍ଗଂ ମହାଦୀପ୍ତଂ ଚନ୍ଦ୍ରହାସମିତି ଶ୍ରୁତମ୍ । ଆଯୁଷଶ୍ଚାଵଶେଷଂ ଚ ସ୍ଥିତ୍ଵା ଭୂତପତିସ୍ତଦା ।। ୭.୧୬.
ଭୂତପତି ତାହାଁଠାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଅବସ୍ଥାରେ, ଏକ ଦୀପ୍ତିମାନ ବଡ଼ ଖଡ଼ଗ, ଯାହା 'ଚନ୍ଦ୍ରହାସ' ନାମରେ ପରିଚିତ, ଏବଂ ଆୟୁଷ୍ୟର ଅବଶିଷ୍ଟ ଅଂଶ ଦେଲେ।
ଦତ୍ତ୍ଵୋଵାଚ ତତଃ ଶମ୍ଭୁର୍ନାଵଜ୍ଞେଯମିଦଂ ତ୍ଵଯା । ଅଵଜ୍ଞାତଂ ଯଦି ହି ତେ ମାମେଵୈଷ୍ଯତ୍ଯସଂଶଯଃ ।। ୭.୧୬.
ଦେଇ ଶମ୍ଭୁ କହିଲେ — 'ଏହାକୁ ତୁମେ ଅବହେଳା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଯଦି ଅବହେଳା କରିବା, ନିଶ୍ଚୟ ଏହା ମୋ ପାଖକୁ ଫେରିଯିବ।'
ଏଵଂ ମହେଶ୍ଵରେଣୈଵ କୃତନାମା ସ ରାଵଣଃ । ଅଭିଵାଦ୍ଯ ମହାଦେଵମାରୁରୋହାଥ ପୁଷ୍ପକମ୍ ।। ୭.୧୬.
ଏଭଳି ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରାବଣଙ୍କୁ ନାମ ଦିଆଯିବା ପରେ, ସେ ମହାଦେବଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇ, ପୁଷ୍ପକ ରଥରେ ଚଢ଼ିଲେ।
ତତୋ ମହୀତଲେ ରାମ ପର୍ଯକ୍ରାମତ ରାଵଣଃ । କ୍ଷତ୍ऺିତ୍ରଯାନ୍ସୁମହାଵୀର୍ଯାନ୍ବାଧମାନ ଇତସ୍ତତଃ ।। ୭.୧୬.
ତାପରେ, ରାମ, ରାବଣ ପୃଥିବୀରେ ଘୁଡ଼ିବାରେ, ଏଠାଁ-ସେଠାଁ ବିରାଟ ଶୂର କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଙ୍କୁ ଦମନ କଲା।
କେଚିତ୍ତେଜସ୍ଵିନଃ ଶୂରାଃ କ୍ଷତ୍ऺିତ୍ରଯା ଯୁଦ୍ଧଦୁର୍ମଦାଃ । ତଚ୍ଛାସନମକୁର୍ଵନ୍ତୋ ଵିନେଶୁଃ ସପରିଚ୍ଛଦାଃ ।। ୭.୧୬.
କିଛି ତେଜସ୍ବୀ, ଶୂର, ଯୁଦ୍ଧରେ ଗର୍ବିତ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ତାଙ୍କର ଆଜ୍ଞା ମାନିଲେ ନାହିଁ; ସେମାନେ ତାଙ୍କର ସମ୍ପୃତି ସହିତ ନଷ୍ଟ ହେଲେ।
ଅପରେ ଦୁର୍ଜଯଂ ରକ୍ଷୋ ଜାନନ୍ତଃ ପ୍ରାଜ୍ଞସମ୍ମତାଃ । ଜିତାଃ ସ୍ମ ଇତ୍ଯଭାଷନ୍ତ ରାକ୍ଷସଂ ବଲଦର୍ପିତମ୍ ।। ୭.୧୬.
ଅନ୍ୟ ଜଣେ, ଯେଉଁମାନେ ଜ୍ଞାନୀ ଭାବରେ ସମ୍ମାନିତ ଏବଂ ରାକ୍ଷସର ଅଜୟତାକୁ ଜାଣିଥିଲେ, ସେମାନେ ଗର୍ବିତ ରାକ୍ଷସକୁ କହିଲେ — 'ଆମେ ହାରିଗଲୁ'.
ଅଥ ରାଜନ୍ମହାବାହୁର୍ଵିଚରନ୍ସ ମହୀତଲେ । ହିମଵଦ୍ଵନମାସାଦ୍ଯ ପରିଚକ୍ରାମ ରାଵଣଃ ।। ୭.୧୭.
ଏହାପରେ, ରାଜା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁଧରୀ ରାବଣ ଭୂମିରେ ଘୁଞ୍ଚିବା ସମୟରେ ହିମବତ୍ ଜଙ୍ଗଲକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ ଏବଂ ସେଠାରେ ଘୁଞ୍ଚିଲେ।
ତତ୍ରାପଶ୍ଯତ୍ସ ଵୈ କନ୍ଯାଂ କୃଷ୍ଣାଜିନଜଟାଧରାମ୍ । ଆର୍ଷେଣ ଵିଧିନା ଯୁକ୍ତାଂ ଦୀପ୍ଯନ୍ତୀଂ ଦେଵତାମିଵ ।। ୭.୧୭.
ସେଠାରେ ସେ ଦେଖିଲେ ଏକ କନ୍ୟା, ଯିଏ କଳା କୃଷ୍ଣମୃଗ ଚର୍ମ ଓ ଜଟା ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ଋଷିମାନେ ଯେପରି ତପସ୍ୟା କରନ୍ତି, ସେ ଦେବୀ ପରି ଚମକୁଥିଲେ।
ସ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରୂପସମ୍ପନ୍ନାଂ କନ୍ଯାଂ ତାଂ ସୁମହାଵ୍ରତାମ୍ । କାମମୋହପରୀତାତ୍ମା ପପ୍ରଚ୍ଛ ପ୍ରହସନ୍ନିଵ ।। ୭.୧୭.
ସେ ମହାବ୍ରତା, ରୂପରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କନ୍ୟାକୁ ଦେଖି, ଆକାଂକ୍ଷା ଓ ମୋହରେ ଆବେଶିତ ହୋଇ, ହସି ହସି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।
କିମିଦଂ ଵର୍ତସେ ଭଦ୍ରେ ଵିରୁଦ୍ଧଂ ଯୌଵନସ୍ଯ ତେ । ନହି ଯୁକ୍ତା ତଵୈତସ୍ଯ ରୂପସ୍ଯୈଵ ପ୍ରତି କ୍ରିଯା ।। ୭.୧୭.
‘ଭଦ୍ରେ, ତୁମେ ଏପରି ଜୀବନ ଯାପନ କରୁଛ, ଯାହା ତୁମ ଯୁବାବସ୍ଥା ସହ ବିରୋଧାବାସୀ। ଏହି ଅଭ୍ୟାସ ତୁମ ରୂପ ସହ କେମିତି ମେଳ ଖାଉନି।’
ରୂପଂ ତେ ଽନୁପମଂ ଭୀରୁ କାମୋନ୍ମାଦକରଂ ନୃଣାମ୍ । ନ ଯୁକ୍ତଂ ତପସି ସ୍ଥାତୁଂ ନିର୍ଗତୋ ହ୍ଯେଷ ନିର୍ଣଯଃ ।। ୭.୧୭.
‘ଭୀରୁ, ତୁମ ରୂପ ଅପୂର୍ବ, ଲୋକମାନଙ୍କରେ କାମ ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ; ଏପରି ତପସ୍ୟାରେ ରହିବା ତୁମ ପାଇଁ ଯଥାଯଥି ନୁହେଁ — ଏହି ନିଶ୍ଚୟ ସ୍ପଷ୍ଟ।’
କସ୍ଯାସି କିମିଦଂ ଭଦ୍ରେ କଶ୍ଚ ଭର୍ତା ଵରାନନେ । ଯେନ ସମ୍ଭୁଜ୍ଯସେ ଭୀରୁ ସ ନରଃ ପୁଣ୍ଯଭାଗ୍ଭୁଵି ।। ୭.୧୭.
‘ଭଦ୍ରେ, ତୁମେ କାହାର ଜନ୍ମ? ବରାନନେ, କିଏ ତୁମର ସ୍ୱାମୀ? ଭୀରୁ, ଯେଉଁ ପୁରୁଷ ତୁମକୁ ପାଇବେ, ସେ ଭୂମିରେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ।’
ପୃଚ୍ଛତଃ ଶଂସ ମେ ସର୍ଵଂ କସ୍ଯ ହେତୋଃ ପରିଶ୍ରମଃ । ଏଵମୁକ୍ତା ତୁ ସା କନ୍ଯା ରାଵଣେନ ଯଶସ୍ଵିନୀ ।। ୭.୧୭.
‘ମୁଁ ପ୍ରଶ୍ନ କରୁଛି, ସବୁ କଥା ମୋତେ କହ; କେଉଁ କାରଣରେ ଏହି ତପସ୍ୟା କରୁଛ?’ ଏପରି ରାବଣ କହିଲେ, ଯଶସ୍ବିନୀ କନ୍ୟା—
ଅବ୍ରଵୀଦ୍ଵିଧିଵତ୍କୃତ୍ଵା ତସ୍ଯାତିଥ୍ଯଂ ତପୋଧନା । କୁଶଧ୍ଵଜୋ ମମ ପିତା ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିରମିତପ୍ରଭଃ । ବୃହସ୍ପତିସୁତଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ତୁଲ୍ଯୋ ବୃହସ୍ପତେଃ ।। ୭.୧୭.
ସେ ତପସ୍ଵିନୀ କନ୍ୟା ପରମ୍ପରା ଅନୁଯାୟୀ ଅତିଥି ସ୍ୱୀକାର କରି, କହିଲେ: ‘କୁଶଧ୍ୱଜ ମୋର ପିତା, ଅସୀମ ଚମକ ଥିବା ବ୍ରହ୍ମ ଋଷି, ବୃହସ୍ପତିଙ୍କର ପୁତ୍ର, ଶ୍ରୀମାନ୍ ଏବଂ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ସମାନ ବୁଦ୍ଧି ଥିବା।’
ତସ୍ଯାହଂ କୁର୍ଵତୋ ନିତ୍ଯଂ ଵେଦାଭ୍ଯାସଂ ମହାତ୍ମନଃ । ସମ୍ଭୂଯ ଵାଙ୍ମଯୀ କନ୍ଯା ନାମ୍ନା ଵେଦଵତୀ ସ୍ମୃତା ।। ୭.୧୭.
‘ମୋ ପିତା ନିତ୍ୟ ଭାବେ ବେଦ ପାଠ କରୁଥିଲେ, ତାଙ୍କର ବାଣୀରୁ ମୁଁ ଜନ୍ମ ନେଲି, ଏବଂ ମୋ ନାମ ହେଉଛି ବେଦବତୀ।’
ତତୋ ଦେଵାଃ ସଗନ୍ଧର୍ଵା ଯକ୍ଷରାକ୍ଷସପନ୍ନଗାଃ । ତେ ଽପି ଗତ୍ଵା ହି ପିତରଂ ଵରଣଂ ରୋଚଯନ୍ତି ମେ ।। ୭.୧୭.
‘ତାପରେ ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ ଓ ନାଗମାନେ ମୋ ପିତାଙ୍କୁ ବିବାହ ପାଇଁ ଆସିଥିଲେ।’
ନ ଚ ମାଂ ସ ପିତା ତେଭ୍ଯୋ ଦତ୍ତଵାନ୍ରାକ୍ଷସର୍ଷଭ । କାରଣଂ ତଦ୍ଵଦିଷ୍ଯାମି ନିଶାଚର ନିଶାମଯ ।। ୭.୧୭.
‘ପିତା ତାଙ୍କୁ ମୋତେ ଦେଇନାହାନ୍ତି, ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟ। ଏହାର କାରଣ ମୁଁ କହିବି, ନିଶାଚର, ଶୁଣ।’
ପିତୁସ୍ତୁ ମମ ଜାମାତା ଵିଷ୍ଣୁଃ କିଲ ସୁରେଶ୍ଵରଃ । ଅଭିପ୍ରେତସ୍ତ୍ରିଲୋକେଶସ୍ତସ୍ମାନ୍ନାନ୍ଯସ୍ଯ ମେ ପିତା ।। ୭.୧୭.
‘ମୋ ପିତାଙ୍କର ଜାମାତା ହେଉଛନ୍ତି ବିଷ୍ଣୁ, ସତ୍ୟରେ ଦେବତାଙ୍କର ମହାପ୍ରଭୁ; ତିନି ଜଗତର ଶାସକ ତାଙ୍କୁ ଚାହିଁଛନ୍ତି, ତେଣୁ ମୋ ପିତାଙ୍କୁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପୁରୁଷ ଚାହିଁନାହାନ୍ତି।’
ଦାତୁମିଚ୍ଛତି ତସ୍ମୈ ତୁ ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ବଲଦର୍ପିତଃ । ଦମ୍ଭୁର୍ନାମ ତତୋ ରାଜା ଦୈତ୍ଯାନାଂ କୁପିତୋ ଽଭଵତ୍ ।। ୭.୧୭.
‘ପିତା ମୋତେ ତାଙ୍କୁ ଦେବାକୁ ଚାହିଲେ, ଏହା ଶୁଣି, ବଳରେ ଗର୍ବିତ ଦମ୍ଭ ନାମକ ଦୈତ୍ୟରାଜ ରୁଷ୍ଟ ହେଲେ।’