ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵାନରମୁଖମଵଜ୍ଞାଯ ସ ରାକ୍ଷସଃ । ପ୍ରହାସଂ ମୁମୁଚେ ତତ୍ର ସତୋଯ ଇଵ ତୋଯଦଃ ।। ୭.୧୬.
ମକଡ଼ମୁହଁ ଦେଖି, ସେ ରାକ୍ଷସ ଅପମାନ କରି, ହସି ଉଠିଲା; ଏହା ଏକ ବର୍ଷା ମেঘ ଜଳ ଝାଡ଼ିବା ପରି ଲାଗିଲା।
ତଂ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଭଗଵାନ୍ନନ୍ଦୀ ଶଙ୍କରସ୍ଯାପରା ତନୁଃ । ଅବ୍ରଵୀତ୍ତତ୍ର ତଦ୍ରକ୍ଷୋ ଦଶାନନମୁପସ୍ଥିତମ୍ ।। ୭.୧୬.
ତାପରେ, ଶିବଙ୍କ ଅନ୍ୟ ରୂପ ଭଗବାନ ନନ୍ଦୀ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ଦଶାନନଙ୍କୁ ଯେଉଁଠାରେ ଆସିଥିଲେ, ସେଠି କହିଲେ।
ଯସ୍ମାଦ୍ଵାନରରୂପଂ ମାମଵଜ୍ଞାଯ ଦଶାନନ । ଅଶନୀପାତସଙ୍କାଶମପହାସଂ ପ୍ରମୁକ୍ତଵାନ୍ ।। ୭.୧୬.
ହେ ଦଶାନନ, ତୁମେ ମୋତେ ମକଡ଼ରୂପରେ ଅପମାନ କରି, ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପରି ହସି ଉଠିଛ, ତାହା ପାଇଁ—
ତସ୍ମାନ୍ମଦ୍ରୂପସମ୍ପନ୍ନା ମଦ୍ଵୀର୍ଯସମତେଜସଃ । ଉତ୍ପତ୍ସ୍ଯନ୍ତି ଵଧାର୍ଥଂ ହି କୁଲସ୍ଯ ତଵ ଵାନରାଃ ।। ୭.୧୬.
ମୋ ରୂପ ଓ ଶକ୍ତି ସମାନ ଆଗ୍ରହୀ ମକଡ଼ମାନେ ତୁମ ବଂଶ ନଷ୍ଟ କରିବା ପାଇଁ ଉପଜିବେ।
ନଖଦଂଷ୍ଟ୍ରାଯୁଧାଃ କ୍ରୂରା ମନଃସମ୍ପାତରଂହସଃ । ଯୁଦ୍ଧୋନ୍ମତ୍ତା ବଲୋଦ୍ରିକ୍ତାଃ ଶୈଲା ଇଵ ଵିସର୍ପିଣଃ ।। ୭.୧୬.
ସେମାନେ ନଖ ଓ ଦାନ୍ତକୁ ଅସ୍ତ୍ର କରି, ଭୟଙ୍କର, ଚିତ୍ତରେ ଦ୍ରୁତ, ଯୁଦ୍ଧରେ ମତ୍ତ, ଶକ୍ତିରେ ପ୍ରଚୁର, ପାହାଡ଼ ପରି ଦୂତିରେ ଦେଉଥିବେ।
ତେ ତଵ ପ୍ରବଲଂ ଦର୍ପମୁତ୍ସେଧଂ ଚ ପୃଥଗ୍ଵିଧମ୍ । ଵ୍ଯପନେଷ୍ଯନ୍ତି ସମ୍ଭୂଯ ସହାମାତ୍ଯସୁତସ୍ଯ ଚ ।। ୭.୧୬.
ସେମାନେ ଏକଠା ହୋଇ, ତୁମର ଅତି ଗର୍ବ ଓ ଅଭିମାନ, ଏବଂ ତୁମ ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ପୁଅମାନଙ୍କ ସହିତ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଦୂର କରିଦେବେ।
କିଂ ତ୍ଵିଦାନୀଂ ମଯା ଶକ୍ଯଂ ହନ୍ତୁଂ ତ୍ଵାଂ ହେ ନିଶାଚର । ନ ହନ୍ତଵ୍ଯୋ ହତସ୍ତ୍ଵଂ ହି ପୂର୍ଵମେଵ ସ୍ଵକର୍ମଭିଃ ।। ୭.୧୬.
ହେ ନିଶାଚର, ଏବେ ମୁଁ କଣ କରି ତୁମକୁ ମାରିପାରିବି? ତୁମେ ମାରିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁ; ତୁମ ନିଜ କର୍ମରେ ପୂର୍ବରୁ ନଷ୍ଟ ହୋଇଛ।
ଇତ୍ଯୁଦୀରିତଵାକ୍ଯେ ତୁ ଦେଵେ ତସ୍ମିନ୍ମହାତ୍ମନି । ଦେଵଦୁନ୍ଦୁଭଯୋ ନେଦୁଃ ପୁଷ୍ପଵୃଷ୍ଟିଶ୍ଚ ଖାଚ୍ଚ୍ଯୁତା ।। ୭.୧୬.
ଏହିପରି ମହାତ୍ମା ଦେବତା କହିବା ସମୟରେ, ଦେବଦୁନ୍ଦୁଭି ଚାଲିଗଲା ଓ ଆକାଶରୁ ଫୁଲ ବର୍ଷା ହେଲା।
ଅଚିନ୍ତଯିତ୍ଵା ସ ତଦା ନନ୍ଦିଵାକ୍ଯଂ ମହାବଲଃ । ପର୍ଵତଂ ତୁ ସମାସାଦ୍ଯ ଵାକ୍ଯମାହ ଦଶାନନଃ ।। ୭.୧୬.
ସେ ମହାବଳୀ ନନ୍ଦୀଙ୍କ କଥାକୁ ଅଗ୍ରହ କରି ନ, ପାହାଡ଼କୁ ନିକଟରେ ଯାଇ, ଦଶାନନ ଏପରି କହିଲେ।
ପୁଷ୍ପକସ୍ଯ ଗତିଶ୍ଛିନ୍ନା ଯତ୍କୃତେ ମମ ଗଚ୍ଛତଃ । ତମିମଂ ଶୈଲମୁନ୍ମୂଲଂ କରୋମି ତଵ ଗୋପତେ ।। ୭.୧୬.
ମୋ ଯାତ୍ରା ସମୟରେ ପୁଷ୍ପକର ଗତି ବାଧା ହୋଇଥିଲା; ତୁମ ପାଇଁ ଏହି ପାହାଡ଼କୁ ଉପଡ଼ି ଦେଇବି, ହେ ରକ୍ଷକ।
କେନ ପ୍ରଭାଵେଣ ଭଵୋ ନିତ୍ଯଂ କ୍ରୀଡତି ରାଜଵତ୍ । ଵିଜ୍ଞାତଵ୍ଯଂ ନ ଜାନୀତେ ଭଯସ୍ଥାନମୁପସ୍ଥିତମ୍ ।। ୭.୧୬.
ଭବ କେଉଁ ଶକ୍ତିରେ ଏଠାରେ ସଦା ରାଜା ପରି ଖେଳ କରିଥାନ୍ତି? ଏହା ଜାଣିବା ଦରକାର; ସେ ଆପଦକୁ ଦେଖିପାରୁନାହାନ୍ତି।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତତୋ ରାମ ଭୁଜାନ୍ଵିକ୍ଷିପ୍ଯ ପର୍ଵତେ । ତୋଲଯାମାସ ତଂ ଶୀଘ୍ରଂ ସ ଶୈଲଂ ସମକମ୍ପତ ।। ୭.୧୬.
ଏପରି କହି, ହେ ରାମ, ସେ ପାହାଡ଼ରେ ଦୁଇ ହାତ ଫିଙ୍ଗି, ତୁରନ୍ତ ହଲାଇବା ଆରମ୍ଭ କଲେ; ପାହାଡ଼ କମ୍ପି ଉଠିଲା।
ଚାଲନାତ୍ପର୍ଵତସ୍ଯୈଵ ଗଣା ଦେଵସ୍ଯ କମ୍ପିତାଃ । ଚଚାଲ ପାର୍ଵତୀ ଚାପି ତଦା ଽ ଽଶ୍ଲିଷ୍ଟା ମହେଶ୍ଵରମ୍ ।। ୭.୧୬.
ପାହାଡ଼ କମ୍ପିବାରୁ ଦେବଙ୍କ ଗଣ ଅସ୍ଥିର ହେଲେ; ଏହି ସମୟରେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରିଥିବା ପାର୍ବତୀ ମଧ୍ୟ କମ୍ପି ଉଠିଲେ।
ତତୋ ରାମ ମହାଦଵୋ ଦେଵାନାଂ ପ୍ରଵରୋ ହରଃ । ପାଦାଙ୍ଗୁଷ୍ଠେନ ତଂ ଶୈଲଂ ପୀଡଯାମାସ ଲୀଲଯା ।। ୭.୧୬.
ତାପରେ, ହେ ରାମ, ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ହରା, ଖେଳ କରି, ତାଙ୍କ ପାଦଅଙ୍ଗୁଠିରେ ପାହାଡ଼କୁ ଚାପିଦେଲେ।
ପୀଡିତାସ୍ତୁ ତତସ୍ତସ୍ଯ ଶୈଲସ୍ଯାଧୋଗତା ଭୁଜାଃ । ଵିସ୍ମିତାଶ୍ଚାଭଵଂସ୍ତତ୍ର ସଚିଵାସ୍ତସ୍ଯ ରକ୍ଷସଃ ।। ୭.୧୬.
ପାହାଡ଼ର ଭାରରେ ତାଙ୍କ ହାତ ତଳକୁ ଚାପି ଯିବାରୁ, ସେ ରାକ୍ଷସଙ୍କର ସଚିବମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଇଗଲେ।
ରକ୍ଷସା ତେନ ରୋଷାଚ୍ଚ ଭୁଜାନାଂ ପୀଡନାତ୍ତଦା । ମୁକ୍ତୋ ଵିରାଵଃ ସହସା ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ଯେନ କମ୍ପିତମ୍ ।। ୭.୧୬.
ତାପରେ, ରାକ୍ଷସ କ୍ରୋଧ ଓ ହାତର ଯନ୍ତ୍ରଣାରୁ, ଏକ ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାର କଲା, ଯାହାରେ ତିନି ଲୋକ କମ୍ପି ଉଠିଲା।
ମେନିରେ ଵଜ୍ରନିଷ୍ପେଷଂ ତସ୍ଯାମାତ୍ଯା ଯୁଗକ୍ଷଯେ । ତଦା ଵର୍ତ୍ମସ୍ଥଚଲିତା ଦେଵା ଇନ୍ଦ୍ରପୁରୋଗମାଃ ।। ୭.୧୬.
ତାଙ୍କ ସଚିବମାନେ ଯୁଗ ଶେଷରେ ଏହାକୁ ବଜ୍ର ପିଷ୍ଟ ଭାବିଲେ; ଏ ସମୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର ନେତୃତ୍ୱରେ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ଅସ୍ଥିର ହେଲେ।
ସମୁଦ୍ରାଶ୍ଚାପି ସଙ୍କ୍ଷୁବ୍ଧାଶ୍ଚଲିତାଶ୍ଚାପି ପର୍ଵତାଃ । ଯକ୍ଷା ଵିଦ୍ଯାଧରାଃ ସିଦ୍ଧାଃ କିମେତଦିତି ଚାବ୍ରୁଵନ୍ ।। ୭.୧୬.
ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଉତ୍ତେଜିତ ହେଲା, ପାହାଡ଼ମାନେ କମ୍ପି ଉଠିଲେ; ଯକ୍ଷ, ବିଦ୍ୟାଧର, ସିଦ୍ଧମାନେ 'ଏହା କଣ?' ବୋଲି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।
ଅଥ ତେ ମନ୍ତ୍ରିଣସ୍ତସ୍ଯ ଵିକ୍ରୋଶନ୍ତମଥାବ୍ରୁଵନ୍ । ତୋଷଯସ୍ଵ ମହାଦେଵଂ ନୀଲକଣ୍ଠମୁମାପତିମ୍ ।। ୭.୧୬.
ତାହାପରେ, ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଯେତେବେଳେ ସେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ, କହିଲେ — 'ମହାଦେବ, ନୀଳକଣ୍ଠ, ଉମାପତିଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କର।'
ତମୃତେ ଶରଣଂ ନାନ୍ଯଂ ପଶ୍ଯାମୋ ଽତ୍ର ଦଶାନନ । ସ୍ତୁତିଭିଃ ପ୍ରଣତୋ ଭୂତ୍ଵା ତମେଵ ଶରଣଂ ଵ୍ରଜ ।। ୭.୧୬.
ଦଶାନନ, ତାଙ୍କୁ ଛଡ଼ି ଏଠାରେ ଆମେ ଆଉ କୌଣସି ଆଶ୍ରୟ ଦେଖୁନାହିଁ; ତୁମେ ଶିର ନମାଇ ଗୀତାଦି ଗାଇ ତାଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ ନିଅ।
କୃପାଲୁଃ ଶଙ୍କରସ୍ତୁଷ୍ଟଃ ପ୍ରସାଦଂ ତେ ଵିଧାସ୍ଯତି । ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତଦାମାତ୍ଯୈସ୍ତୁଷ୍ଟାଵ ଵୃଷଭଧ୍ଵଜମ୍ ।। ୭.୧୬.
ଶଙ୍କର ଦୟାଳୁ; ସେ ଯଦି ପ୍ରସନ୍ନ ହେବେ, ତୁମକୁ କୃପା ଦେବେ। ଏଭଳି ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ କହିବା ପରେ, ସେ ବୃଷଭଧ୍ୱଜଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲା।
ସାମଭିର୍ଵିଵିଧୈଃ ସ୍ତୋତ୍ରୈଃ ପ୍ରଣମ୍ଯ ସ ଦଶାନନଃ । ସଂଵତ୍ସରସହସ୍ରଂ ତୁ ରୁଦତୋ ରକ୍ଷସୋ ଗତମ୍ ।। ୭.୧୬.
ବିଭିନ୍ନ ସାମଗୀତ ଏବଂ ସ୍ତୁତିରେ, ଦଶାନନ ଶିର ନମାଇ, ଏକ ହଜାର ବର୍ଷ ଦୁଃଖରେ କାଟିଲେ।
ତତଃ ପ୍ରୀତୋ ମହାଦେଵଃ ଶୈଲାଗ୍ରେ ଵିଷ୍ଠିତଃ ପ୍ରଭୁଃ । ମୁକ୍ତ୍ଵା ଚାସ୍ଯ ଭୁଜାନ୍ରାମ ପ୍ରାହ ଵାକ୍ଯଂ ଦଶାନନମ୍ ।। ୭.୧୬.
ତାପରେ, ମହାଦେବ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଇ, ପାହାଡ଼ର ଶିରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଅବସ୍ଥାରେ, ତାଙ୍କର ଭୁଜା ଛାଡ଼ି, ଦଶାନନଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।
ପ୍ରୀତୋ ଽସ୍ମି ତଵ ଵୀର୍ଯସ୍ଯ ଶୌଣ୍ଡାର୍ଯାଚ୍ଚ ଦଶାନନ । ଶୈଲାକ୍ରାନ୍ତେନ ଯୋ ମୁକ୍ତସ୍ତ୍ଵଯା ରାଵଃ ସୁଦାରୁଣଃ ।। ୭.୧୬.
ଦଶାନନ, ତୁମର ଶକ୍ତି ଏବଂ ପ୍ରତାପ ଦେଖି ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲି; ପାହାଡ଼କୁ ଦବାଇ ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ଭୟଙ୍କର ରାବ ଦେଲା —
ଯସ୍ମାଲ୍ଲୋକତ୍ରଯଂ ଚୈତଦ୍ରାଵିତଂ ଭଯମାଗତମ୍ । ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଂ ରାଵଣୋ ନାମ ନାମ୍ନା ରାଜନ୍ଭଵିଷ୍ଯସି ।। ୭.୧୬.
ଏହି ରାବରେ ତୁମେ ତିନି ଜଗତରେ ଭୟ ଆଣିଲା; ଏହି କାରଣରୁ, ରାଜା, ତୁମେ 'ରାବଣ' ନାମରେ ପରିଚିତ ହେବା।
ଦେଵତା ମାନୁଷା ଯକ୍ଷା ଯେ ଚାନ୍ଯେ ଜଗତୀତଲେ । ଏଵଂ ତ୍ଵାମଭିଧାସ୍ଯନ୍ତି ରାଵଣଂ ଲୋକରାଵଣମ୍ ।। ୭.୧୬.
ଦେବତା, ମାନବ, ଯକ୍ଷ ଏବଂ ପୃଥିବୀରେ ଅନ୍ୟ ଯେଉଁମାନେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ତୁମକୁ 'ରାବଣ', ଲୋକର ରାବ କରୁଥିବା ଜଣା କହିବେ।
ଗଚ୍ଛ ପୌଲସ୍ତ୍ଯ ଵିସ୍ରବ୍ଧଂ ପଥା ଯେନ ତ୍ଵମିଚ୍ଛସି । ମଯା ଚୈଵାଭ୍ଯନୁଜ୍ଞାତୋ ରାକ୍ଷସାଧିପ ଗମ୍ଯତାମ୍ ।। ୭.୧୬.
ପୌଲସ୍ତ୍ୟ ବଂଶଜ, ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ହୋଇ ତୁମେ ଯେଉଁପଥେ ଚାହୁଁଛ, ଯାଉ; ମୋର ଅନୁମତିରେ, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମହାରାଜ, ତୁମେ ଯାଇପାରିବ।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ଲଙ୍କେଶଃ ଶମ୍ଭୁନା ସ୍ଵଯମବ୍ରଵୀତ୍ । ପ୍ରୀତୋ ଯଦି ମହାଦେଵ ଵରଂ ମେ ଦେହି ଯାଚତଃ ।। ୭.୧୬.
ଏଭଳି ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କଥା ଶୁଣି, ଲଙ୍କାର ରାଜା ନିଜେ କହିଲେ — 'ମହାଦେବ, ଆପଣ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ, ମୋତେ ଏକ ଭଲ ଦିଅ।'
ଅଵଧ୍ଯତ୍ଵଂ ମଯା ପ୍ରାପ୍ତଂ ଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵଦାନଵୈଃ । ରାକ୍ଷସୈର୍ଗୁହ୍ଯକୈର୍ନାଗୈର୍ଯେ ଚାନ୍ଯେ ବଲଵତ୍ତରାଃ ।। ୭.୧୬.
ମୁଁ ଦେବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଦାନବ, ରାକ୍ଷସ, ଗୁହ୍ୟକ, ନାଗ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଅଜୟ ହେବାର ଦାୟିତ୍ୱ ପାଇଛି।
ମାନୁଷାନ୍ନ ଗଣେ ଦେଵ ସ୍ଵଲ୍ପାସ୍ତେ ମମ ସମ୍ମତାଃ । ଦୀର୍ଘମାଯୁଶ୍ଚ ମେ ପ୍ରାପ୍ତଂ ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ତ୍ରିପୁରାନ୍ତକ ।। ୭.୧୬.
ମାନବ ଏବଂ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ କେବଳ କିଛି ମୋତେ ଭଲ ଲାଗନ୍ତି; ବ୍ରହ୍ମା ଏବଂ ତ୍ରିପୁରାନ୍ତକ ଆପଣଙ୍କୁ ଦ୍ୱାରା ଦୀର୍ଘ ଆୟୁଷ୍ୟ ପାଇଛି।