ଵିଷ୍ଟବ୍ଧଂ ପୁଷ୍ପକଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହ୍ଯଗମଂ କାମାଗଂ କୃତମ୍ । ଅଚିନ୍ତଯଦ୍ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରଃ ସଚିଵୈସ୍ତୈଃ ସମାଵୃତଃ ।। ୭.୧୬.
ଇଚ୍ଛାମତେ ଚାଲିବାକୁ ତିଆରି ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ପୁଷ୍ପକ ଅଟକି ରହିଥିବା ଦେଖି, ରାକ୍ଷସ ରାଜା ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଚିନ୍ତା କରିଲେ।
କିନ୍ନିମିତ୍ତଂ ଚେଚ୍ଛଯା ମେ ନେଦଂ ଗଚ୍ଛତି ପୁଷ୍ପକମ୍ । ପର୍ଵତସ୍ଯୋପରିଷ୍ଠସ୍ଯ କର୍ମେଦଂ କସ୍ଯଚିଦ୍ଭଵେତ୍ ।। ୭.୧୬.
ମୋ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ପୁଷ୍ପକ କାହିଁକି ଚାଲୁନାହିଁ? ପର୍ବତର ଉପରେ କିଏ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛି କି?
ତତୋ ଽବ୍ରଵୀତ୍ତଦା ରାମ ମାରୀଚୋ ବୁଦ୍ଧିକୋଵିଦଃ । ନେଦଂ ନିଷ୍କାରଣଂ ରାଜନ୍ପୁଷ୍ପକଂ ଯନ୍ନ ଗଚ୍ଛତି ।। ୭.୧୬.
ତାପରେ, ରାମାଙ୍କ ଜ୍ଞାନୀ ମାରୀଚ କହିଲେ: 'ରାଜା, କୌଣସି କାରଣ ଛଡ଼ା ପୁଷ୍ପକ ଚାଲୁନାହିଁ।'
ଅଥଵା ପୁଷ୍ପକମିଦଂ ଧନଦାନ୍ନାନ୍ଯଵାହନମ୍ । ଅତୋ ନିଷ୍ପନ୍ଦମଭଵଦ୍ଧନାଧ୍ଯକ୍ଷଵିନାକୃତମ୍ ।। ୭.୧୬.
ନଥିଲେ, ଏହି ପୁଷ୍ପକ କୁବେରଙ୍କ ରଥ, ଧନର ଅଧିପତି ଛଡ଼ା ଚାଲିପାରିବ ନାହିଁ, ଏହିପାଇଁ ଏହା ଅଟକି ରହିଛି।
ଇତି ଵାକ୍ଯାନ୍ତରେ ତସ୍ଯ କରାଲଃ କୃଷ୍ଣପିଙ୍ଗଲଃ । ଵାମନୋ ଵିକଟୋ ମୁଣ୍ଡୀ ନନ୍ଦୀ ପ୍ରହ୍ଵଭୁଜୋ ବଲୀ ।। ୭.୧୬.
ଏପରି ଆଲୋଚନା ଚାଲିଥିବା ବେଳେ, ଏକ ଭୟଙ୍କର, କଳା ଓ ପିଙ୍ଗଳ ରଙ୍ଗର, ଠିଆ ଏବଂ ଅଜଗୁଳା, ମୁଣ୍ଡା ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ନନ୍ଦୀ ନାମକ ବାମନ ଭୂତ ଦେଖାଗଲା।
ତତଃ ପାର୍ଶ୍ଵମୁପାଗମ୍ଯ ଭଵସ୍ଯାନୁଚରୋ ଽବ୍ରଵୀତ୍ । ନନ୍ଦୀଶ୍ଵରୋ ଵଚଶ୍ଚେଦଂ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରମଶଙ୍କିତଃ ।। ୭.୧୬.
ପରେ, ଭବଙ୍କ ଦାସ ଏକ ପାର୍ଶ୍ୱରୁ ଆସି, ନନ୍ଦୀଶ୍ୱର ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ଭାବରେ ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।
ନିଵର୍ତସ୍ଵ ଦଶଗ୍ରୀଵ ଶୈଲେ କ୍ରୀଡତି ଶଙ୍କରଃ । ସୁପର୍ଣନାଗଯକ୍ଷାଣାଂ ଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵରକ୍ଷସାମ୍ ।। ୭.୧୬.
ଦଶମୁଖ, ତୁମେ ଫେରିଯାଅ; ଶଂକର ପର୍ବତରେ ସୁପର୍ଣ୍ଣ, ନାଗ, ଯକ୍ଷ, ଦେବ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ସହ ଖେଳୁଛନ୍ତି।
ସର୍ଵେଷାମେଵ ଭୂତାନାମଗମ୍ଯଃ ପର୍ଵତଃ କୃତଃ । ଇତି ନନ୍ଦିଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା କ୍ରୋଧାତ୍କମ୍ପିତକୁଣ୍ଡଲଃ ।। ୭.୧୬.
ଏହି ପର୍ବତ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ଅପହ୍ରାସ୍ୟ କରାଯାଇଛି; ନନ୍ଦୀଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ତାଙ୍କର କୁଣ୍ଡଳ କ୍ରୋଧରେ କମ୍ପିତ ହେଲା।
ରୋଷାତ୍ତୁ ତାମ୍ରନଯନଃ ପୁଷ୍ପକାଦଵରୁହ୍ଯ ସଃ । କୋ ଽଯଂ ଶଙ୍କର ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଶୈଲମୂଲମୁପାଗତଃ ।। ୭.୧୬.
କ୍ରୋଧରେ ତାମ୍ର ଚକ୍ଷୁ ହୋଇ, ସେ ପୁଷ୍ପକରୁ ଅବତରିଲେ; 'ଏହି ଶଂକର କିଏ?' ବୋଲି କହି, ପର୍ବତ ତଳକୁ ଗଲେ।
ସୋ ଽପଶ୍ଯନ୍ନନ୍ଦିନଂ ତତ୍ର ଦେଵସ୍ଯାଦୂରତଃ ସ୍ଥିତମ୍ । ଦୀପ୍ତଂ ଶୂଲମଵଷ୍ଟଭ୍ଯ ଦ୍ଵିତୀଯମିଵ ଶଙ୍କରମ୍ ।। ୭.୧୬.
ସେଠାରେ ସେ ଦେବଙ୍କ ନିକଟରେ ଦିପ୍ତ ତ୍ରିଶୂଳ ଧରିଥିବା ନନ୍ଦୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠି ସେ ଦ୍ୱିତୀୟ ଶଂକର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵାନରମୁଖମଵଜ୍ଞାଯ ସ ରାକ୍ଷସଃ । ପ୍ରହାସଂ ମୁମୁଚେ ତତ୍ର ସତୋଯ ଇଵ ତୋଯଦଃ ।। ୭.୧୬.
ମକଡ଼ମୁହଁ ଦେଖି, ସେ ରାକ୍ଷସ ଅପମାନ କରି, ହସି ଉଠିଲା; ଏହା ଏକ ବର୍ଷା ମেঘ ଜଳ ଝାଡ଼ିବା ପରି ଲାଗିଲା।
ତଂ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଭଗଵାନ୍ନନ୍ଦୀ ଶଙ୍କରସ୍ଯାପରା ତନୁଃ । ଅବ୍ରଵୀତ୍ତତ୍ର ତଦ୍ରକ୍ଷୋ ଦଶାନନମୁପସ୍ଥିତମ୍ ।। ୭.୧୬.
ତାପରେ, ଶିବଙ୍କ ଅନ୍ୟ ରୂପ ଭଗବାନ ନନ୍ଦୀ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ଦଶାନନଙ୍କୁ ଯେଉଁଠାରେ ଆସିଥିଲେ, ସେଠି କହିଲେ।
ଯସ୍ମାଦ୍ଵାନରରୂପଂ ମାମଵଜ୍ଞାଯ ଦଶାନନ । ଅଶନୀପାତସଙ୍କାଶମପହାସଂ ପ୍ରମୁକ୍ତଵାନ୍ ।। ୭.୧୬.
ହେ ଦଶାନନ, ତୁମେ ମୋତେ ମକଡ଼ରୂପରେ ଅପମାନ କରି, ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପରି ହସି ଉଠିଛ, ତାହା ପାଇଁ—
ତସ୍ମାନ୍ମଦ୍ରୂପସମ୍ପନ୍ନା ମଦ୍ଵୀର୍ଯସମତେଜସଃ । ଉତ୍ପତ୍ସ୍ଯନ୍ତି ଵଧାର୍ଥଂ ହି କୁଲସ୍ଯ ତଵ ଵାନରାଃ ।। ୭.୧୬.
ମୋ ରୂପ ଓ ଶକ୍ତି ସମାନ ଆଗ୍ରହୀ ମକଡ଼ମାନେ ତୁମ ବଂଶ ନଷ୍ଟ କରିବା ପାଇଁ ଉପଜିବେ।
ନଖଦଂଷ୍ଟ୍ରାଯୁଧାଃ କ୍ରୂରା ମନଃସମ୍ପାତରଂହସଃ । ଯୁଦ୍ଧୋନ୍ମତ୍ତା ବଲୋଦ୍ରିକ୍ତାଃ ଶୈଲା ଇଵ ଵିସର୍ପିଣଃ ।। ୭.୧୬.
ସେମାନେ ନଖ ଓ ଦାନ୍ତକୁ ଅସ୍ତ୍ର କରି, ଭୟଙ୍କର, ଚିତ୍ତରେ ଦ୍ରୁତ, ଯୁଦ୍ଧରେ ମତ୍ତ, ଶକ୍ତିରେ ପ୍ରଚୁର, ପାହାଡ଼ ପରି ଦୂତିରେ ଦେଉଥିବେ।
ତେ ତଵ ପ୍ରବଲଂ ଦର୍ପମୁତ୍ସେଧଂ ଚ ପୃଥଗ୍ଵିଧମ୍ । ଵ୍ଯପନେଷ୍ଯନ୍ତି ସମ୍ଭୂଯ ସହାମାତ୍ଯସୁତସ୍ଯ ଚ ।। ୭.୧୬.
ସେମାନେ ଏକଠା ହୋଇ, ତୁମର ଅତି ଗର୍ବ ଓ ଅଭିମାନ, ଏବଂ ତୁମ ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ପୁଅମାନଙ୍କ ସହିତ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଦୂର କରିଦେବେ।
କିଂ ତ୍ଵିଦାନୀଂ ମଯା ଶକ୍ଯଂ ହନ୍ତୁଂ ତ୍ଵାଂ ହେ ନିଶାଚର । ନ ହନ୍ତଵ୍ଯୋ ହତସ୍ତ୍ଵଂ ହି ପୂର୍ଵମେଵ ସ୍ଵକର୍ମଭିଃ ।। ୭.୧୬.
ହେ ନିଶାଚର, ଏବେ ମୁଁ କଣ କରି ତୁମକୁ ମାରିପାରିବି? ତୁମେ ମାରିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁ; ତୁମ ନିଜ କର୍ମରେ ପୂର୍ବରୁ ନଷ୍ଟ ହୋଇଛ।
ଇତ୍ଯୁଦୀରିତଵାକ୍ଯେ ତୁ ଦେଵେ ତସ୍ମିନ୍ମହାତ୍ମନି । ଦେଵଦୁନ୍ଦୁଭଯୋ ନେଦୁଃ ପୁଷ୍ପଵୃଷ୍ଟିଶ୍ଚ ଖାଚ୍ଚ୍ଯୁତା ।। ୭.୧୬.
ଏହିପରି ମହାତ୍ମା ଦେବତା କହିବା ସମୟରେ, ଦେବଦୁନ୍ଦୁଭି ଚାଲିଗଲା ଓ ଆକାଶରୁ ଫୁଲ ବର୍ଷା ହେଲା।
ଅଚିନ୍ତଯିତ୍ଵା ସ ତଦା ନନ୍ଦିଵାକ୍ଯଂ ମହାବଲଃ । ପର୍ଵତଂ ତୁ ସମାସାଦ୍ଯ ଵାକ୍ଯମାହ ଦଶାନନଃ ।। ୭.୧୬.
ସେ ମହାବଳୀ ନନ୍ଦୀଙ୍କ କଥାକୁ ଅଗ୍ରହ କରି ନ, ପାହାଡ଼କୁ ନିକଟରେ ଯାଇ, ଦଶାନନ ଏପରି କହିଲେ।
ପୁଷ୍ପକସ୍ଯ ଗତିଶ୍ଛିନ୍ନା ଯତ୍କୃତେ ମମ ଗଚ୍ଛତଃ । ତମିମଂ ଶୈଲମୁନ୍ମୂଲଂ କରୋମି ତଵ ଗୋପତେ ।। ୭.୧୬.
ମୋ ଯାତ୍ରା ସମୟରେ ପୁଷ୍ପକର ଗତି ବାଧା ହୋଇଥିଲା; ତୁମ ପାଇଁ ଏହି ପାହାଡ଼କୁ ଉପଡ଼ି ଦେଇବି, ହେ ରକ୍ଷକ।
କେନ ପ୍ରଭାଵେଣ ଭଵୋ ନିତ୍ଯଂ କ୍ରୀଡତି ରାଜଵତ୍ । ଵିଜ୍ଞାତଵ୍ଯଂ ନ ଜାନୀତେ ଭଯସ୍ଥାନମୁପସ୍ଥିତମ୍ ।। ୭.୧୬.
ଭବ କେଉଁ ଶକ୍ତିରେ ଏଠାରେ ସଦା ରାଜା ପରି ଖେଳ କରିଥାନ୍ତି? ଏହା ଜାଣିବା ଦରକାର; ସେ ଆପଦକୁ ଦେଖିପାରୁନାହାନ୍ତି।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତତୋ ରାମ ଭୁଜାନ୍ଵିକ୍ଷିପ୍ଯ ପର୍ଵତେ । ତୋଲଯାମାସ ତଂ ଶୀଘ୍ରଂ ସ ଶୈଲଂ ସମକମ୍ପତ ।। ୭.୧୬.
ଏପରି କହି, ହେ ରାମ, ସେ ପାହାଡ଼ରେ ଦୁଇ ହାତ ଫିଙ୍ଗି, ତୁରନ୍ତ ହଲାଇବା ଆରମ୍ଭ କଲେ; ପାହାଡ଼ କମ୍ପି ଉଠିଲା।
ଚାଲନାତ୍ପର୍ଵତସ୍ଯୈଵ ଗଣା ଦେଵସ୍ଯ କମ୍ପିତାଃ । ଚଚାଲ ପାର୍ଵତୀ ଚାପି ତଦା ଽ ଽଶ୍ଲିଷ୍ଟା ମହେଶ୍ଵରମ୍ ।। ୭.୧୬.
ପାହାଡ଼ କମ୍ପିବାରୁ ଦେବଙ୍କ ଗଣ ଅସ୍ଥିର ହେଲେ; ଏହି ସମୟରେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରିଥିବା ପାର୍ବତୀ ମଧ୍ୟ କମ୍ପି ଉଠିଲେ।
ତତୋ ରାମ ମହାଦଵୋ ଦେଵାନାଂ ପ୍ରଵରୋ ହରଃ । ପାଦାଙ୍ଗୁଷ୍ଠେନ ତଂ ଶୈଲଂ ପୀଡଯାମାସ ଲୀଲଯା ।। ୭.୧୬.
ତାପରେ, ହେ ରାମ, ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ହରା, ଖେଳ କରି, ତାଙ୍କ ପାଦଅଙ୍ଗୁଠିରେ ପାହାଡ଼କୁ ଚାପିଦେଲେ।
ପୀଡିତାସ୍ତୁ ତତସ୍ତସ୍ଯ ଶୈଲସ୍ଯାଧୋଗତା ଭୁଜାଃ । ଵିସ୍ମିତାଶ୍ଚାଭଵଂସ୍ତତ୍ର ସଚିଵାସ୍ତସ୍ଯ ରକ୍ଷସଃ ।। ୭.୧୬.
ପାହାଡ଼ର ଭାରରେ ତାଙ୍କ ହାତ ତଳକୁ ଚାପି ଯିବାରୁ, ସେ ରାକ୍ଷସଙ୍କର ସଚିବମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଇଗଲେ।
ରକ୍ଷସା ତେନ ରୋଷାଚ୍ଚ ଭୁଜାନାଂ ପୀଡନାତ୍ତଦା । ମୁକ୍ତୋ ଵିରାଵଃ ସହସା ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ଯେନ କମ୍ପିତମ୍ ।। ୭.୧୬.
ତାପରେ, ରାକ୍ଷସ କ୍ରୋଧ ଓ ହାତର ଯନ୍ତ୍ରଣାରୁ, ଏକ ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାର କଲା, ଯାହାରେ ତିନି ଲୋକ କମ୍ପି ଉଠିଲା।
ମେନିରେ ଵଜ୍ରନିଷ୍ପେଷଂ ତସ୍ଯାମାତ୍ଯା ଯୁଗକ୍ଷଯେ । ତଦା ଵର୍ତ୍ମସ୍ଥଚଲିତା ଦେଵା ଇନ୍ଦ୍ରପୁରୋଗମାଃ ।। ୭.୧୬.
ତାଙ୍କ ସଚିବମାନେ ଯୁଗ ଶେଷରେ ଏହାକୁ ବଜ୍ର ପିଷ୍ଟ ଭାବିଲେ; ଏ ସମୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର ନେତୃତ୍ୱରେ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ଅସ୍ଥିର ହେଲେ।
ସମୁଦ୍ରାଶ୍ଚାପି ସଙ୍କ୍ଷୁବ୍ଧାଶ୍ଚଲିତାଶ୍ଚାପି ପର୍ଵତାଃ । ଯକ୍ଷା ଵିଦ୍ଯାଧରାଃ ସିଦ୍ଧାଃ କିମେତଦିତି ଚାବ୍ରୁଵନ୍ ।। ୭.୧୬.
ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଉତ୍ତେଜିତ ହେଲା, ପାହାଡ଼ମାନେ କମ୍ପି ଉଠିଲେ; ଯକ୍ଷ, ବିଦ୍ୟାଧର, ସିଦ୍ଧମାନେ 'ଏହା କଣ?' ବୋଲି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।
ଅଥ ତେ ମନ୍ତ୍ରିଣସ୍ତସ୍ଯ ଵିକ୍ରୋଶନ୍ତମଥାବ୍ରୁଵନ୍ । ତୋଷଯସ୍ଵ ମହାଦେଵଂ ନୀଲକଣ୍ଠମୁମାପତିମ୍ ।। ୭.୧୬.
ତାହାପରେ, ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଯେତେବେଳେ ସେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ, କହିଲେ — 'ମହାଦେବ, ନୀଳକଣ୍ଠ, ଉମାପତିଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କର।'
ତମୃତେ ଶରଣଂ ନାନ୍ଯଂ ପଶ୍ଯାମୋ ଽତ୍ର ଦଶାନନ । ସ୍ତୁତିଭିଃ ପ୍ରଣତୋ ଭୂତ୍ଵା ତମେଵ ଶରଣଂ ଵ୍ରଜ ।। ୭.୧୬.
ଦଶାନନ, ତାଙ୍କୁ ଛଡ଼ି ଏଠାରେ ଆମେ ଆଉ କୌଣସି ଆଶ୍ରୟ ଦେଖୁନାହିଁ; ତୁମେ ଶିର ନମାଇ ଗୀତାଦି ଗାଇ ତାଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ ନିଅ।