କାଞ୍ଚନସ୍ତମ୍ଭସଂଵୀତଂ ଵୈଡୂର୍ଯମଣିତୋରଣମ୍ । ମୁକ୍ତାଜାଲପ୍ରତିଚ୍ଛନ୍ନଂ ସର୍ଵକାମଫଲଦ୍ରୁମମ୍ ।। ୭.୧୫.
ସେ ବିମାନଟି ସୁନାର ଖମ୍ଭରେ ଶୋଭିତ, ବୈଡୂର୍ୟ ମଣିର ଦ୍ୱାର ଓ ମୁକ୍ତାର ମାଳାରେ ଢାକା, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରୁଥିବା ଗଛରେ ଘିରିଥିଲା।
ମନୋଜଵଂ କାମଗମଂ କାମରୂପଂ ଵିହଙ୍ଗମମ୍ । ମଣିକାଞ୍ଚନସୋପାନଂ ତପ୍ତକାଞ୍ଚନଵେଦିକମ୍ ।। ୭.୧୫.
ଏହା ମନର ତାରେ ଦୌଡ଼ୁଥିଲା, ଇଚ୍ଛାମତେ ଚାଲିପାରୁଥିଲା, ଯେକୌଣସି ରୂପ ଧାରଣ କରିପାରୁଥିଲା, ଆକାଶରେ ଉଡ଼ିପାରୁଥିଲା; ମଣି ଓ ସୁନାର ସିଢ଼ି, ତାପିତ ସୁନାର ବେଦି ଥିଲା।
ଦେଵୋପଵାହ୍ଯମକ୍ଷଯ୍ଯଂ ସଦାଦୃଷ୍ଟିମନଃସୁଖମ୍ । ବହ୍ଵାଶ୍ଚର୍ଯଂ ଭକ୍ତିଚିତ୍ରଂ ବ୍ରହ୍ମଣା ପରିନିର୍ମିତମ୍ ।। ୭.୧୫.
ଏହି ରଥଟି ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ, ଅଶ୍ରାନ୍ତ, ସଦା ମନକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ; ଏହା ଅନେକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଭକ୍ତିର ରଙ୍ଗରେ ଶୋଭିତ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ତିଆରି ହୋଇଛି।
ନିର୍ମିତଂ ସର୍ଵକାମୈସ୍ତୁ ମନୋହରମନୁତ୍ତମମ୍ । ନ ତୁ ଶୀତଂ ନ ଚୋଷ୍ଣଂ ଚ ସର୍ଵର୍ତୁସୁଖଦଂ ଶୁଭମ୍ ।। ୭.୧୫.
ସମସ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଓ ସୁଖରେ ତିଆରି, ଏହି ରଥଟି ଅତି ଆକର୍ଷଣୀୟ ଓ ଅପୂର୍ବ; ଏହା କେବେ ଠଣ୍ଡା ନୁହେଁ, କେବେ ଗରମ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ, ସମସ୍ତ ଋତୁରେ ସୁଖଦାୟକ ଓ ଶୁଭ।
ସ ତଂ ରାଜା ସମାରୁହ୍ଯ କାମଗଂ ଵୀର୍ଯନିର୍ଜିତମ୍ । ଜିତଂ ତ୍ରିଭୁଵନଂ ମେନେ ଦର୍ପୋତ୍ସେକାତ୍ସୁଦୁର୍ମତିଃ ।। ୭.୧୫.
ସେଇ ରଥକୁ ରାଜା ଚଢିଲେ, ଯାହା ଇଚ୍ଛାମତେ ଚାଲେ ଓ ତାଙ୍କର ପ୍ରତାପରେ ଜିତିଥିଲା; ତାଙ୍କର ଅହଂକାର ଓ ଅଭିମାନରେ ସେ ତିନି ଲୋକକୁ ଜିତିବା ପରି ଭାବିଲେ।
ଜିତ୍ଵା ଵୈଶ୍ରଵଣଂ ଦେଵଂ କୈଲାସାତ୍ସମଵାତରତ୍ ।। ୭.୧୫.
ବୈଶ୍ରବଣ ଦେବତାଙ୍କୁ ଜିତି, ସେ କୈଳାସ ପର୍ବତରୁ ତଳକୁ ଅସିଲେ।
ସ୍ଵତେଜସା ଵିପୁଲମଵାପ୍ଯ ତଂ ଜଯଂ ପ୍ରତାପଵାନ୍ଵିମଲକିରୀଟହାରଵାନ୍ । ରରାଜ ଵୈ ପରମଵିମାନମାସ୍ଥିତୋ ନିଶାଚରଃ ସଦସି ଗତୋ ଯଥାନଲଃ ।। ୭.୧୫.
ନିଜ ପ୍ରଭାରେ ଏହି ବିଶାଳ ଜୟ ଲାଭ କରି, ପ୍ରତାପଶାଳୀ ଓ ନିର୍ମଳ ମୁକୁଟ ହାର ପିନ୍ଧି, ନିଶାଚର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥରେ ବସି ଏକ ସଭାରେ ଅଗ୍ନି ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲେ।
ସ ଜିତ୍ଵା ଧନଦଂ ରାମ ଭ୍ରାତରଂ ରାକ୍ଷସାଧିପଃ । ମହାସେନପ୍ରସୂତିଂ ତଦ୍ଯଯୌ ଶରଵଣଂ ମହତ୍ ।। ୭.୧୬.
ଧନଦକୁ ଜିତି, ରାକ୍ଷସ ରାଜା ରାମା ମହାସେନାପତିଙ୍କ ଜନ୍ମସ୍ଥଳ ମହା ଶରବଣକୁ ଗଲେ।
ଅଥାପଶ୍ଯଦୃଶଗ୍ରୀଵୋ ରୌକ୍ମଂ ଶରଵଣଂ ମହତ୍ । ଗଭସ୍ତିଜାଲସଂଵୀତଂ ଦ୍ଵିତୀଯମିଵ ଭାସ୍କରମ୍ ।। ୭.୧୬.
ପରେ, ଚଉଡ଼ା ଗଳା ଥିବା ସେ ଶରବଣକୁ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ସୁନ୍ଦର ଓ ରୂପାଳି, କିରଣରେ ଆବୃତ, ଦ୍ୱିତୀୟ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ସ ପର୍ଵତଂ ସମାରୁହ୍ଯ କଞ୍ଚିଦ୍ରମ୍ଯଵନାନ୍ତରମ୍ । ଅପଶ୍ଯତ୍ ପୁଷ୍ପକଂ ତତ୍ର ରାମଵିଷ୍ଟମ୍ଭିତଂ ତଦା ।। ୭.୧୬.
ସେ ପର୍ବତକୁ ଚଢି, ଏକ ମନୋହର ଜଙ୍ଗଲ ଭିତରକୁ ଗଲେ; ସେଠାରେ ସେ ପୁଷ୍ପକ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ସେତେବେଳେ ରାମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଟକାଇ ଦିଆଯାଇଥିଲା।
ଵିଷ୍ଟବ୍ଧଂ ପୁଷ୍ପକଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହ୍ଯଗମଂ କାମାଗଂ କୃତମ୍ । ଅଚିନ୍ତଯଦ୍ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରଃ ସଚିଵୈସ୍ତୈଃ ସମାଵୃତଃ ।। ୭.୧୬.
ଇଚ୍ଛାମତେ ଚାଲିବାକୁ ତିଆରି ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ପୁଷ୍ପକ ଅଟକି ରହିଥିବା ଦେଖି, ରାକ୍ଷସ ରାଜା ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଚିନ୍ତା କରିଲେ।
କିନ୍ନିମିତ୍ତଂ ଚେଚ୍ଛଯା ମେ ନେଦଂ ଗଚ୍ଛତି ପୁଷ୍ପକମ୍ । ପର୍ଵତସ୍ଯୋପରିଷ୍ଠସ୍ଯ କର୍ମେଦଂ କସ୍ଯଚିଦ୍ଭଵେତ୍ ।। ୭.୧୬.
ମୋ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ପୁଷ୍ପକ କାହିଁକି ଚାଲୁନାହିଁ? ପର୍ବତର ଉପରେ କିଏ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛି କି?
ତତୋ ଽବ୍ରଵୀତ୍ତଦା ରାମ ମାରୀଚୋ ବୁଦ୍ଧିକୋଵିଦଃ । ନେଦଂ ନିଷ୍କାରଣଂ ରାଜନ୍ପୁଷ୍ପକଂ ଯନ୍ନ ଗଚ୍ଛତି ।। ୭.୧୬.
ତାପରେ, ରାମାଙ୍କ ଜ୍ଞାନୀ ମାରୀଚ କହିଲେ: 'ରାଜା, କୌଣସି କାରଣ ଛଡ଼ା ପୁଷ୍ପକ ଚାଲୁନାହିଁ।'
ଅଥଵା ପୁଷ୍ପକମିଦଂ ଧନଦାନ୍ନାନ୍ଯଵାହନମ୍ । ଅତୋ ନିଷ୍ପନ୍ଦମଭଵଦ୍ଧନାଧ୍ଯକ୍ଷଵିନାକୃତମ୍ ।। ୭.୧୬.
ନଥିଲେ, ଏହି ପୁଷ୍ପକ କୁବେରଙ୍କ ରଥ, ଧନର ଅଧିପତି ଛଡ଼ା ଚାଲିପାରିବ ନାହିଁ, ଏହିପାଇଁ ଏହା ଅଟକି ରହିଛି।
ଇତି ଵାକ୍ଯାନ୍ତରେ ତସ୍ଯ କରାଲଃ କୃଷ୍ଣପିଙ୍ଗଲଃ । ଵାମନୋ ଵିକଟୋ ମୁଣ୍ଡୀ ନନ୍ଦୀ ପ୍ରହ୍ଵଭୁଜୋ ବଲୀ ।। ୭.୧୬.
ଏପରି ଆଲୋଚନା ଚାଲିଥିବା ବେଳେ, ଏକ ଭୟଙ୍କର, କଳା ଓ ପିଙ୍ଗଳ ରଙ୍ଗର, ଠିଆ ଏବଂ ଅଜଗୁଳା, ମୁଣ୍ଡା ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ନନ୍ଦୀ ନାମକ ବାମନ ଭୂତ ଦେଖାଗଲା।
ତତଃ ପାର୍ଶ୍ଵମୁପାଗମ୍ଯ ଭଵସ୍ଯାନୁଚରୋ ଽବ୍ରଵୀତ୍ । ନନ୍ଦୀଶ୍ଵରୋ ଵଚଶ୍ଚେଦଂ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରମଶଙ୍କିତଃ ।। ୭.୧୬.
ପରେ, ଭବଙ୍କ ଦାସ ଏକ ପାର୍ଶ୍ୱରୁ ଆସି, ନନ୍ଦୀଶ୍ୱର ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ଭାବରେ ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।
ନିଵର୍ତସ୍ଵ ଦଶଗ୍ରୀଵ ଶୈଲେ କ୍ରୀଡତି ଶଙ୍କରଃ । ସୁପର୍ଣନାଗଯକ୍ଷାଣାଂ ଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵରକ୍ଷସାମ୍ ।। ୭.୧୬.
ଦଶମୁଖ, ତୁମେ ଫେରିଯାଅ; ଶଂକର ପର୍ବତରେ ସୁପର୍ଣ୍ଣ, ନାଗ, ଯକ୍ଷ, ଦେବ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ସହ ଖେଳୁଛନ୍ତି।
ସର୍ଵେଷାମେଵ ଭୂତାନାମଗମ୍ଯଃ ପର୍ଵତଃ କୃତଃ । ଇତି ନନ୍ଦିଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା କ୍ରୋଧାତ୍କମ୍ପିତକୁଣ୍ଡଲଃ ।। ୭.୧୬.
ଏହି ପର୍ବତ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ଅପହ୍ରାସ୍ୟ କରାଯାଇଛି; ନନ୍ଦୀଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ତାଙ୍କର କୁଣ୍ଡଳ କ୍ରୋଧରେ କମ୍ପିତ ହେଲା।
ରୋଷାତ୍ତୁ ତାମ୍ରନଯନଃ ପୁଷ୍ପକାଦଵରୁହ୍ଯ ସଃ । କୋ ଽଯଂ ଶଙ୍କର ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଶୈଲମୂଲମୁପାଗତଃ ।। ୭.୧୬.
କ୍ରୋଧରେ ତାମ୍ର ଚକ୍ଷୁ ହୋଇ, ସେ ପୁଷ୍ପକରୁ ଅବତରିଲେ; 'ଏହି ଶଂକର କିଏ?' ବୋଲି କହି, ପର୍ବତ ତଳକୁ ଗଲେ।
ସୋ ଽପଶ୍ଯନ୍ନନ୍ଦିନଂ ତତ୍ର ଦେଵସ୍ଯାଦୂରତଃ ସ୍ଥିତମ୍ । ଦୀପ୍ତଂ ଶୂଲମଵଷ୍ଟଭ୍ଯ ଦ୍ଵିତୀଯମିଵ ଶଙ୍କରମ୍ ।। ୭.୧୬.
ସେଠାରେ ସେ ଦେବଙ୍କ ନିକଟରେ ଦିପ୍ତ ତ୍ରିଶୂଳ ଧରିଥିବା ନନ୍ଦୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠି ସେ ଦ୍ୱିତୀୟ ଶଂକର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵାନରମୁଖମଵଜ୍ଞାଯ ସ ରାକ୍ଷସଃ । ପ୍ରହାସଂ ମୁମୁଚେ ତତ୍ର ସତୋଯ ଇଵ ତୋଯଦଃ ।। ୭.୧୬.
ମକଡ଼ମୁହଁ ଦେଖି, ସେ ରାକ୍ଷସ ଅପମାନ କରି, ହସି ଉଠିଲା; ଏହା ଏକ ବର୍ଷା ମেঘ ଜଳ ଝାଡ଼ିବା ପରି ଲାଗିଲା।
ତଂ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଭଗଵାନ୍ନନ୍ଦୀ ଶଙ୍କରସ୍ଯାପରା ତନୁଃ । ଅବ୍ରଵୀତ୍ତତ୍ର ତଦ୍ରକ୍ଷୋ ଦଶାନନମୁପସ୍ଥିତମ୍ ।। ୭.୧୬.
ତାପରେ, ଶିବଙ୍କ ଅନ୍ୟ ରୂପ ଭଗବାନ ନନ୍ଦୀ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ଦଶାନନଙ୍କୁ ଯେଉଁଠାରେ ଆସିଥିଲେ, ସେଠି କହିଲେ।
ଯସ୍ମାଦ୍ଵାନରରୂପଂ ମାମଵଜ୍ଞାଯ ଦଶାନନ । ଅଶନୀପାତସଙ୍କାଶମପହାସଂ ପ୍ରମୁକ୍ତଵାନ୍ ।। ୭.୧୬.
ହେ ଦଶାନନ, ତୁମେ ମୋତେ ମକଡ଼ରୂପରେ ଅପମାନ କରି, ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପରି ହସି ଉଠିଛ, ତାହା ପାଇଁ—
ତସ୍ମାନ୍ମଦ୍ରୂପସମ୍ପନ୍ନା ମଦ୍ଵୀର୍ଯସମତେଜସଃ । ଉତ୍ପତ୍ସ୍ଯନ୍ତି ଵଧାର୍ଥଂ ହି କୁଲସ୍ଯ ତଵ ଵାନରାଃ ।। ୭.୧୬.
ମୋ ରୂପ ଓ ଶକ୍ତି ସମାନ ଆଗ୍ରହୀ ମକଡ଼ମାନେ ତୁମ ବଂଶ ନଷ୍ଟ କରିବା ପାଇଁ ଉପଜିବେ।
ନଖଦଂଷ୍ଟ୍ରାଯୁଧାଃ କ୍ରୂରା ମନଃସମ୍ପାତରଂହସଃ । ଯୁଦ୍ଧୋନ୍ମତ୍ତା ବଲୋଦ୍ରିକ୍ତାଃ ଶୈଲା ଇଵ ଵିସର୍ପିଣଃ ।। ୭.୧୬.
ସେମାନେ ନଖ ଓ ଦାନ୍ତକୁ ଅସ୍ତ୍ର କରି, ଭୟଙ୍କର, ଚିତ୍ତରେ ଦ୍ରୁତ, ଯୁଦ୍ଧରେ ମତ୍ତ, ଶକ୍ତିରେ ପ୍ରଚୁର, ପାହାଡ଼ ପରି ଦୂତିରେ ଦେଉଥିବେ।
ତେ ତଵ ପ୍ରବଲଂ ଦର୍ପମୁତ୍ସେଧଂ ଚ ପୃଥଗ୍ଵିଧମ୍ । ଵ୍ଯପନେଷ୍ଯନ୍ତି ସମ୍ଭୂଯ ସହାମାତ୍ଯସୁତସ୍ଯ ଚ ।। ୭.୧୬.
ସେମାନେ ଏକଠା ହୋଇ, ତୁମର ଅତି ଗର୍ବ ଓ ଅଭିମାନ, ଏବଂ ତୁମ ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ପୁଅମାନଙ୍କ ସହିତ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଦୂର କରିଦେବେ।
କିଂ ତ୍ଵିଦାନୀଂ ମଯା ଶକ୍ଯଂ ହନ୍ତୁଂ ତ୍ଵାଂ ହେ ନିଶାଚର । ନ ହନ୍ତଵ୍ଯୋ ହତସ୍ତ୍ଵଂ ହି ପୂର୍ଵମେଵ ସ୍ଵକର୍ମଭିଃ ।। ୭.୧୬.
ହେ ନିଶାଚର, ଏବେ ମୁଁ କଣ କରି ତୁମକୁ ମାରିପାରିବି? ତୁମେ ମାରିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁ; ତୁମ ନିଜ କର୍ମରେ ପୂର୍ବରୁ ନଷ୍ଟ ହୋଇଛ।
ଇତ୍ଯୁଦୀରିତଵାକ୍ଯେ ତୁ ଦେଵେ ତସ୍ମିନ୍ମହାତ୍ମନି । ଦେଵଦୁନ୍ଦୁଭଯୋ ନେଦୁଃ ପୁଷ୍ପଵୃଷ୍ଟିଶ୍ଚ ଖାଚ୍ଚ୍ଯୁତା ।। ୭.୧୬.
ଏହିପରି ମହାତ୍ମା ଦେବତା କହିବା ସମୟରେ, ଦେବଦୁନ୍ଦୁଭି ଚାଲିଗଲା ଓ ଆକାଶରୁ ଫୁଲ ବର୍ଷା ହେଲା।
ଅଚିନ୍ତଯିତ୍ଵା ସ ତଦା ନନ୍ଦିଵାକ୍ଯଂ ମହାବଲଃ । ପର୍ଵତଂ ତୁ ସମାସାଦ୍ଯ ଵାକ୍ଯମାହ ଦଶାନନଃ ।। ୭.୧୬.
ସେ ମହାବଳୀ ନନ୍ଦୀଙ୍କ କଥାକୁ ଅଗ୍ରହ କରି ନ, ପାହାଡ଼କୁ ନିକଟରେ ଯାଇ, ଦଶାନନ ଏପରି କହିଲେ।
ପୁଷ୍ପକସ୍ଯ ଗତିଶ୍ଛିନ୍ନା ଯତ୍କୃତେ ମମ ଗଚ୍ଛତଃ । ତମିମଂ ଶୈଲମୁନ୍ମୂଲଂ କରୋମି ତଵ ଗୋପତେ ।। ୭.୧୬.
ମୋ ଯାତ୍ରା ସମୟରେ ପୁଷ୍ପକର ଗତି ବାଧା ହୋଇଥିଲା; ତୁମ ପାଇଁ ଏହି ପାହାଡ଼କୁ ଉପଡ଼ି ଦେଇବି, ହେ ରକ୍ଷକ।