ତତସ୍ତେନ ଦଶଗ୍ରୀଵୋ ଯକ୍ଷେନ୍ଦ୍ରେଣ ମହାତ୍ମନା । ଗଦଯାଭିହତୋ ମୂର୍ଧ୍ନି ନ ଚ ସ୍ଥାନାତ୍ପ୍ରକମ୍ପିତଃ ।। ୭.୧୫.
ତାପରେ ଯକ୍ଷମାନଙ୍କ ମହାନ ରାଜା ଧନପତି, ଦଶମୁଖ ରାବଣଙ୍କୁ ଗଦାରେ ମୁଣ୍ଡରେ ଘାତ କଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ତାଙ୍କ ସ୍ଥାନରୁ ହଟିଲେ ନାହିଁ।
ତତସ୍ତୌ ରାମ ନିଘ୍ନନ୍ତୌ ତଦାନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ମହାମୃଧେ । ନ ଵିହ୍ଵଲୌ ନ ଚ ଶ୍ରାନ୍ତୌ ବଭୂଵତୁରମର୍ଷଣୌ ।। ୭.୧୫.
ହେ ରାମ, ସେ ଦୁଇଜଣ ମହାଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରତିଏକ ଉପରେ ଆଘାତ କରୁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ କେହି ଅସ୍ଥିର ହେଲେ ନାହିଁ, କିମ୍ବା କ୍ଲାନ୍ତି ଅନୁଭବିଲେ ନାହିଁ; ଦୁହେଁ କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲେ।
ଆଗ୍ନେଯମସ୍ତ୍ରଂ ତସ୍ମୈ ସ ମୁମୋଚ ଧନଦସ୍ତଦା । ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରୋ ଵାରୁଣେନ ତଦସ୍ତ୍ରଂ ପ୍ରତ୍ଯଵାରଯତ୍ ।। ୭.୧୫.
ତାପରେ ଧନପତି ତାଙ୍କ ଉପରେ ଅଗ୍ନି ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡିଲେ, କିନ୍ତୁ ରାକ୍ଷସମହାରାଜ ତାହାକୁ ଜଳ ଅସ୍ତ୍ରରେ ରୋକିଦେଲେ।
ତତୋ ମାଯାଂ ପ୍ରଵିଷ୍ଟୋ ଽସୌ ରାକ୍ଷସୀଂ ରାକ୍ଷସେଶ୍ଵରଃ । ରୂପାଣାଂ ଶତସାହସ୍ରଂ ଵିନାଶାଯ ଚକାର ଚ ।। ୭.୧୫.
ତାପରେ ରାକ୍ଷସମହାରାଜ ମାୟାରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ନଶ୍ଟ କରିବା ପାଇଁ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ରାକ୍ଷସ ରୂପ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।
ଵ୍ଯାଘ୍ରୋ ଵରାହୋ ଜୀମୂତଃ ପର୍ଵତଃ ସାଗରୋ ଦ୍ରୁମଃ । ଯକ୍ଷୋ ଦୈତ୍ଯସ୍ଵରୂପୀ ଚ ସୋ ଽଦୃଶ୍ଯତ ଦଶାନନଃ ।। ୭.୧୫.
ବାଘ, ବନ୍ଦର, ବର୍ଷାମେଘ, ପାହାଡ଼, ସମୁଦ୍ର, ଗଛ, ଯକ୍ଷ ଓ ଦାନବ—ଏପରି ଅନେକ ରୂପ ଦଶମୁଖ ଧାରଣ କରି ଦେଖାଦେଲେ।
ବହୂନି ଚ କରୋତି ସ୍ମ ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ନ ତ୍ଵସୌ ତତଃ । ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯ ତତୋ ରାମ ମହଦସ୍ତ୍ରଂ ଦଶାନନଃ ।। ୭.୧୫.
ସେ ଅନେକ ଚମତ୍କାର କାମ କଲେ, କିନ୍ତୁ କିଛି ଦେଖାଯାଉନାହିଁ। ତାପରେ ରାମଙ୍କଠାରୁ ଏକ ବଡ଼ ଅସ୍ତ୍ର ନେଇ, ଦଶମୁଖ ତାହାକୁ ଧରିଲେ।
ଜଘାନ ମୂର୍ଧ୍ନି ଧନଦଂ ଵ୍ଯାଵିଦ୍ଧ୍ଯ ମହତୀଂ ଗଦାମ୍ । ଏଵଂ ସ ତେନାଭିହତୋ ଵିହ୍ଵଲଃ ଶୋଣିତୋକ୍ଷିତଃ ।। ୭.୧୫.
ସେ ମହାଗଦା ନେଇ ଧନପତିଙ୍କୁ ମୁଣ୍ଡରେ ଘାତ କଲେ। ଏଭଳି ଘାତରେ ଧନପତି ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ତ ହୋଇ, ରକ୍ତରେ ଭିଜିଗଲେ।
କୃତ୍ତମୂଲ ଇଵାଶୋକୋ ନିପପାତ ଧନାଧିପଃ ।। ୭.୧୫.
ମୂଳ କଟା ଅଶୋକ ଗଛ ପରି ଧନପତି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ତତଃ ପଦ୍ମାଦିଭିସ୍ତତ୍ର ନିଧିଭିଃ ସ ତଦା ଵୃତଃ । ଧନଦୋଚ୍ଛ୍ଵାସିତସ୍ତୈସ୍ତୁ ଵନମାନୀଯ ନନ୍ଦନମ୍ ।। ୭.୧୫.
ତାପରେ ପଦ୍ମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଧନରେ ଘିରିଥିବା ଧନପତି, ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୁସ୍ଥ ହୋଇ, ନନ୍ଦନ ଉଦ୍ୟାନକୁ ନେଯାଇଲେ।
ନିର୍ଜିତ୍ଯ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରସ୍ତଂ ଧନଦଂ ହୃଷ୍ଟମାନସଃ । ପୁଷ୍ପକଂ ତସ୍ଯ ଜଗ୍ରାହ ଵିମାନଂ ଜଯଲକ୍ଷଣମ୍ ।। ୭.୧୫.
ଧନପତିଙ୍କୁ ଜିତି, ରାକ୍ଷସମହାରାଜ ଆନନ୍ଦିତ ହୃଦୟରେ, ବିଜୟର ଚିହ୍ନ ଥିବା ପୁଷ୍ପକ ବିମାନକୁ ଦଖଳ କଲେ।
କାଞ୍ଚନସ୍ତମ୍ଭସଂଵୀତଂ ଵୈଡୂର୍ଯମଣିତୋରଣମ୍ । ମୁକ୍ତାଜାଲପ୍ରତିଚ୍ଛନ୍ନଂ ସର୍ଵକାମଫଲଦ୍ରୁମମ୍ ।। ୭.୧୫.
ସେ ବିମାନଟି ସୁନାର ଖମ୍ଭରେ ଶୋଭିତ, ବୈଡୂର୍ୟ ମଣିର ଦ୍ୱାର ଓ ମୁକ୍ତାର ମାଳାରେ ଢାକା, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରୁଥିବା ଗଛରେ ଘିରିଥିଲା।
ମନୋଜଵଂ କାମଗମଂ କାମରୂପଂ ଵିହଙ୍ଗମମ୍ । ମଣିକାଞ୍ଚନସୋପାନଂ ତପ୍ତକାଞ୍ଚନଵେଦିକମ୍ ।। ୭.୧୫.
ଏହା ମନର ତାରେ ଦୌଡ଼ୁଥିଲା, ଇଚ୍ଛାମତେ ଚାଲିପାରୁଥିଲା, ଯେକୌଣସି ରୂପ ଧାରଣ କରିପାରୁଥିଲା, ଆକାଶରେ ଉଡ଼ିପାରୁଥିଲା; ମଣି ଓ ସୁନାର ସିଢ଼ି, ତାପିତ ସୁନାର ବେଦି ଥିଲା।
ଦେଵୋପଵାହ୍ଯମକ୍ଷଯ୍ଯଂ ସଦାଦୃଷ୍ଟିମନଃସୁଖମ୍ । ବହ୍ଵାଶ୍ଚର୍ଯଂ ଭକ୍ତିଚିତ୍ରଂ ବ୍ରହ୍ମଣା ପରିନିର୍ମିତମ୍ ।। ୭.୧୫.
ଏହି ରଥଟି ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ, ଅଶ୍ରାନ୍ତ, ସଦା ମନକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ; ଏହା ଅନେକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଭକ୍ତିର ରଙ୍ଗରେ ଶୋଭିତ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ତିଆରି ହୋଇଛି।
ନିର୍ମିତଂ ସର୍ଵକାମୈସ୍ତୁ ମନୋହରମନୁତ୍ତମମ୍ । ନ ତୁ ଶୀତଂ ନ ଚୋଷ୍ଣଂ ଚ ସର୍ଵର୍ତୁସୁଖଦଂ ଶୁଭମ୍ ।। ୭.୧୫.
ସମସ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଓ ସୁଖରେ ତିଆରି, ଏହି ରଥଟି ଅତି ଆକର୍ଷଣୀୟ ଓ ଅପୂର୍ବ; ଏହା କେବେ ଠଣ୍ଡା ନୁହେଁ, କେବେ ଗରମ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ, ସମସ୍ତ ଋତୁରେ ସୁଖଦାୟକ ଓ ଶୁଭ।
ସ ତଂ ରାଜା ସମାରୁହ୍ଯ କାମଗଂ ଵୀର୍ଯନିର୍ଜିତମ୍ । ଜିତଂ ତ୍ରିଭୁଵନଂ ମେନେ ଦର୍ପୋତ୍ସେକାତ୍ସୁଦୁର୍ମତିଃ ।। ୭.୧୫.
ସେଇ ରଥକୁ ରାଜା ଚଢିଲେ, ଯାହା ଇଚ୍ଛାମତେ ଚାଲେ ଓ ତାଙ୍କର ପ୍ରତାପରେ ଜିତିଥିଲା; ତାଙ୍କର ଅହଂକାର ଓ ଅଭିମାନରେ ସେ ତିନି ଲୋକକୁ ଜିତିବା ପରି ଭାବିଲେ।
ଜିତ୍ଵା ଵୈଶ୍ରଵଣଂ ଦେଵଂ କୈଲାସାତ୍ସମଵାତରତ୍ ।। ୭.୧୫.
ବୈଶ୍ରବଣ ଦେବତାଙ୍କୁ ଜିତି, ସେ କୈଳାସ ପର୍ବତରୁ ତଳକୁ ଅସିଲେ।
ସ୍ଵତେଜସା ଵିପୁଲମଵାପ୍ଯ ତଂ ଜଯଂ ପ୍ରତାପଵାନ୍ଵିମଲକିରୀଟହାରଵାନ୍ । ରରାଜ ଵୈ ପରମଵିମାନମାସ୍ଥିତୋ ନିଶାଚରଃ ସଦସି ଗତୋ ଯଥାନଲଃ ।। ୭.୧୫.
ନିଜ ପ୍ରଭାରେ ଏହି ବିଶାଳ ଜୟ ଲାଭ କରି, ପ୍ରତାପଶାଳୀ ଓ ନିର୍ମଳ ମୁକୁଟ ହାର ପିନ୍ଧି, ନିଶାଚର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥରେ ବସି ଏକ ସଭାରେ ଅଗ୍ନି ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲେ।
ସ ଜିତ୍ଵା ଧନଦଂ ରାମ ଭ୍ରାତରଂ ରାକ୍ଷସାଧିପଃ । ମହାସେନପ୍ରସୂତିଂ ତଦ୍ଯଯୌ ଶରଵଣଂ ମହତ୍ ।। ୭.୧୬.
ଧନଦକୁ ଜିତି, ରାକ୍ଷସ ରାଜା ରାମା ମହାସେନାପତିଙ୍କ ଜନ୍ମସ୍ଥଳ ମହା ଶରବଣକୁ ଗଲେ।
ଅଥାପଶ୍ଯଦୃଶଗ୍ରୀଵୋ ରୌକ୍ମଂ ଶରଵଣଂ ମହତ୍ । ଗଭସ୍ତିଜାଲସଂଵୀତଂ ଦ୍ଵିତୀଯମିଵ ଭାସ୍କରମ୍ ।। ୭.୧୬.
ପରେ, ଚଉଡ଼ା ଗଳା ଥିବା ସେ ଶରବଣକୁ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ସୁନ୍ଦର ଓ ରୂପାଳି, କିରଣରେ ଆବୃତ, ଦ୍ୱିତୀୟ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ସ ପର୍ଵତଂ ସମାରୁହ୍ଯ କଞ୍ଚିଦ୍ରମ୍ଯଵନାନ୍ତରମ୍ । ଅପଶ୍ଯତ୍ ପୁଷ୍ପକଂ ତତ୍ର ରାମଵିଷ୍ଟମ୍ଭିତଂ ତଦା ।। ୭.୧୬.
ସେ ପର୍ବତକୁ ଚଢି, ଏକ ମନୋହର ଜଙ୍ଗଲ ଭିତରକୁ ଗଲେ; ସେଠାରେ ସେ ପୁଷ୍ପକ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ସେତେବେଳେ ରାମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଟକାଇ ଦିଆଯାଇଥିଲା।
ଵିଷ୍ଟବ୍ଧଂ ପୁଷ୍ପକଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହ୍ଯଗମଂ କାମାଗଂ କୃତମ୍ । ଅଚିନ୍ତଯଦ୍ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରଃ ସଚିଵୈସ୍ତୈଃ ସମାଵୃତଃ ।। ୭.୧୬.
ଇଚ୍ଛାମତେ ଚାଲିବାକୁ ତିଆରି ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ପୁଷ୍ପକ ଅଟକି ରହିଥିବା ଦେଖି, ରାକ୍ଷସ ରାଜା ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଚିନ୍ତା କରିଲେ।
କିନ୍ନିମିତ୍ତଂ ଚେଚ୍ଛଯା ମେ ନେଦଂ ଗଚ୍ଛତି ପୁଷ୍ପକମ୍ । ପର୍ଵତସ୍ଯୋପରିଷ୍ଠସ୍ଯ କର୍ମେଦଂ କସ୍ଯଚିଦ୍ଭଵେତ୍ ।। ୭.୧୬.
ମୋ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ପୁଷ୍ପକ କାହିଁକି ଚାଲୁନାହିଁ? ପର୍ବତର ଉପରେ କିଏ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛି କି?
ତତୋ ଽବ୍ରଵୀତ୍ତଦା ରାମ ମାରୀଚୋ ବୁଦ୍ଧିକୋଵିଦଃ । ନେଦଂ ନିଷ୍କାରଣଂ ରାଜନ୍ପୁଷ୍ପକଂ ଯନ୍ନ ଗଚ୍ଛତି ।। ୭.୧୬.
ତାପରେ, ରାମାଙ୍କ ଜ୍ଞାନୀ ମାରୀଚ କହିଲେ: 'ରାଜା, କୌଣସି କାରଣ ଛଡ଼ା ପୁଷ୍ପକ ଚାଲୁନାହିଁ।'
ଅଥଵା ପୁଷ୍ପକମିଦଂ ଧନଦାନ୍ନାନ୍ଯଵାହନମ୍ । ଅତୋ ନିଷ୍ପନ୍ଦମଭଵଦ୍ଧନାଧ୍ଯକ୍ଷଵିନାକୃତମ୍ ।। ୭.୧୬.
ନଥିଲେ, ଏହି ପୁଷ୍ପକ କୁବେରଙ୍କ ରଥ, ଧନର ଅଧିପତି ଛଡ଼ା ଚାଲିପାରିବ ନାହିଁ, ଏହିପାଇଁ ଏହା ଅଟକି ରହିଛି।
ଇତି ଵାକ୍ଯାନ୍ତରେ ତସ୍ଯ କରାଲଃ କୃଷ୍ଣପିଙ୍ଗଲଃ । ଵାମନୋ ଵିକଟୋ ମୁଣ୍ଡୀ ନନ୍ଦୀ ପ୍ରହ୍ଵଭୁଜୋ ବଲୀ ।। ୭.୧୬.
ଏପରି ଆଲୋଚନା ଚାଲିଥିବା ବେଳେ, ଏକ ଭୟଙ୍କର, କଳା ଓ ପିଙ୍ଗଳ ରଙ୍ଗର, ଠିଆ ଏବଂ ଅଜଗୁଳା, ମୁଣ୍ଡା ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ନନ୍ଦୀ ନାମକ ବାମନ ଭୂତ ଦେଖାଗଲା।
ତତଃ ପାର୍ଶ୍ଵମୁପାଗମ୍ଯ ଭଵସ୍ଯାନୁଚରୋ ଽବ୍ରଵୀତ୍ । ନନ୍ଦୀଶ୍ଵରୋ ଵଚଶ୍ଚେଦଂ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରମଶଙ୍କିତଃ ।। ୭.୧୬.
ପରେ, ଭବଙ୍କ ଦାସ ଏକ ପାର୍ଶ୍ୱରୁ ଆସି, ନନ୍ଦୀଶ୍ୱର ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ଭାବରେ ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।
ନିଵର୍ତସ୍ଵ ଦଶଗ୍ରୀଵ ଶୈଲେ କ୍ରୀଡତି ଶଙ୍କରଃ । ସୁପର୍ଣନାଗଯକ୍ଷାଣାଂ ଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵରକ୍ଷସାମ୍ ।। ୭.୧୬.
ଦଶମୁଖ, ତୁମେ ଫେରିଯାଅ; ଶଂକର ପର୍ବତରେ ସୁପର୍ଣ୍ଣ, ନାଗ, ଯକ୍ଷ, ଦେବ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ସହ ଖେଳୁଛନ୍ତି।
ସର୍ଵେଷାମେଵ ଭୂତାନାମଗମ୍ଯଃ ପର୍ଵତଃ କୃତଃ । ଇତି ନନ୍ଦିଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା କ୍ରୋଧାତ୍କମ୍ପିତକୁଣ୍ଡଲଃ ।। ୭.୧୬.
ଏହି ପର୍ବତ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ଅପହ୍ରାସ୍ୟ କରାଯାଇଛି; ନନ୍ଦୀଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ତାଙ୍କର କୁଣ୍ଡଳ କ୍ରୋଧରେ କମ୍ପିତ ହେଲା।
ରୋଷାତ୍ତୁ ତାମ୍ରନଯନଃ ପୁଷ୍ପକାଦଵରୁହ୍ଯ ସଃ । କୋ ଽଯଂ ଶଙ୍କର ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଶୈଲମୂଲମୁପାଗତଃ ।। ୭.୧୬.
କ୍ରୋଧରେ ତାମ୍ର ଚକ୍ଷୁ ହୋଇ, ସେ ପୁଷ୍ପକରୁ ଅବତରିଲେ; 'ଏହି ଶଂକର କିଏ?' ବୋଲି କହି, ପର୍ବତ ତଳକୁ ଗଲେ।
ସୋ ଽପଶ୍ଯନ୍ନନ୍ଦିନଂ ତତ୍ର ଦେଵସ୍ଯାଦୂରତଃ ସ୍ଥିତମ୍ । ଦୀପ୍ତଂ ଶୂଲମଵଷ୍ଟଭ୍ଯ ଦ୍ଵିତୀଯମିଵ ଶଙ୍କରମ୍ ।। ୭.୧୬.
ସେଠାରେ ସେ ଦେବଙ୍କ ନିକଟରେ ଦିପ୍ତ ତ୍ରିଶୂଳ ଧରିଥିବା ନନ୍ଦୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠି ସେ ଦ୍ୱିତୀୟ ଶଂକର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।