ହତାନାଂ ଗଚ୍ଛତାଂ ସ୍ଵର୍ଗଂ ଯୁଧ୍ଯତାଂ ପୃଥିଵୀତଲେ । ପ୍ରେକ୍ଷତାମୃଷିସଙ୍ଘାନାଂ ନ ବଭୂଵାନ୍ତରଂ ଦିଵି ।। ୭.୧୪.
ଯେଉଁମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଉଥିଲେ ଓ ଯେଉଁମାନେ ପୃଥିବୀରେ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ, ଋଷିମାନେ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ ଆକାଶ ଓ ଭୂମି ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ଭିନ୍ନତା ରହିଲା ନାହିଁ।
ଭଗ୍ନାଂସ୍ତୁ ତାନ୍ସମାଲକ୍ଷ୍ଯ ଯକ୍ଷେନ୍ଦ୍ରାଂସ୍ତୁ ମହାବଲାନ୍ । ଧନାଧ୍ଯକ୍ଷୋ ମହାବାହୁଃ ପ୍ରେଷଯାମାସ ଯକ୍ଷକାନ୍ ।। ୭.୧୪.
ସେଇ ସମୟରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯକ୍ଷନାୟକମାନେ ଭାଙ୍ଗିଯିବାକୁ ଦେଖି, ଧନର ଅଧିପତି ବିଶାଳ ବାହୁଶାଳୀ ଅନେକ ଯକ୍ଷକୁ ପଠାଇଲେ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ ରାମ ଵିସ୍ତୀର୍ଣବଲଵାହନଃ । ପ୍ରେଷିତୋ ନ୍ଯପତଦ୍ଯକ୍ଷୋ ନାମ୍ନା ସଂଯୋଧକଣ୍ଟକଃ ।। ୭.୧୪.
ଏହି ମଧ୍ୟରେ, ହେ ରାମ, ବିଶାଳ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସେନାର ନେତୃତ୍ୱ କରୁଥିବା ସଂଯୋଧକଣ୍ଟକ ନାମକ ଏକ ଯକ୍ଷକୁ ପଠାଯାଇଲା ଓ ସେ ଯୁଦ୍ଧମଞ୍ଚରେ ପଡ଼ିଲା।
ତେନ ଚକ୍ରେଣ ମାରୀଚୋ ଵିଷ୍ଣୁନେଵ ରଣେ ହତଃ । ପତିତୋ ଭୂତଲେ ଶୈଲାତ୍କ୍ଷୀଣପୁଣ୍ଯ ଇଵ ଗ୍ରହଃ ।। ୭.୧୪.
ତାଙ୍କର ଚକ୍ର ଦ୍ୱାରା ମାରୀଚ ଯୁଦ୍ଧରେ ହତ ହେଲେ, ଯେପରି ଏକ ଗ୍ରହ ପର୍ବତରୁ ଭୂମିକୁ ପଡ଼ିଯାଏ ଓ ତାହାର ପୁଣ୍ୟ ଶେଷ ହୋଇଯାଏ।
ସସଞ୍ଜ୍ଞସ୍ତୁ ମୁହୂର୍ତେନ ସ ଵିଶ୍ରମ୍ଯ ନିଶାଚରଃ । ତଂ ଯକ୍ଷଂ ଯୋଧଯାମାସ ସ ଚ ଭଗ୍ନଃ ପ୍ରଦୁଦ୍ରୁଵେ ।। ୭.୧୪.
କିଛି ଖଣ୍ଡ ପରେ ସେ ରାତିର ଚରଣାଳୁ ସ୍ୱସ୍ଥ ହୋଇ, ବିଶ୍ରାମ କରି, ସେଇ ଯକ୍ଷ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ଯକ୍ଷ ପଳାଇଗଲା।
ତତଃ କାଞ୍ଚନଚିତ୍ରାଙ୍ଗଂ ଵୈଡୂର୍ଯରଜସୋକ୍ଷିତମ୍ । ମର୍ଯାଦାଂ ପ୍ରତିହାରାଣାଂ ତୋରଣାନ୍ତରମାଵିଶତ୍ ।। ୭.୧୪.
ତାପରେ ସେ ସୁନାରେ ଶୋଭିତ ଓ ବୈଡୂର୍ୟ ଧୂଳିରେ ଢାକା, ପାଳେଇବା ପାଇଁ ପ୍ରହରୀମାନଙ୍କର ସୀମା ଦ୍ୱାର ମାଧ୍ୟମରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ତଂ ତୁ ରାଜନ୍ଦଶଗ୍ରୀଵଂ ପ୍ରଵିଶନ୍ତଂ ନିଶାଚରମ୍ । ସୂର୍ଯଭାନୁରିତି ଖ୍ଯାତୋ ଦ୍ଵାରପାଲୋ ନ୍ଯଵାରଯତ୍ ।। ୭.୧୪.
କିନ୍ତୁ ଦଶମୁଖ ରାଜା, ଏହି ରାତିର ଚରଣାଳୁ, ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରୁଥିବାବେଳେ, ସୂର୍ଯ୍ୟଭାନୁ ନାମକ ଦ୍ୱାରପାଳ ତାଙ୍କୁ ରୋକିଲେ।
ସ ଵାର୍ଯମାଣୋ ଯକ୍ଷେଣ ପ୍ରଵିଵେଶ ନିଶାଚରଃ । ଯଦା ତୁ ଵାରିତୋ ରାମ ନ ଵ୍ଯତିଷ୍ଠତ୍ସ ରାକ୍ଷସଃ ।। ୭.୧୪.
ଯକ୍ଷ ଦ୍ୱାରା ବାରଣ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ରାତିର ଚରଣାଳୁ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; କିନ୍ତୁ ରାମ, ଯେତେବେଳେ ତାଙ୍କୁ ରୋକାଯାଇଲା, ସେ ରାକ୍ଷସ ରୁକିଲେ ନାହିଁ।
ତତସ୍ତୋରଣମୁତ୍ପାଟ୍ଯ ତେନ ଯକ୍ଷେଣ ତାଡିତଃ । ରୁଧିରଂ ପ୍ରସ୍ରଵନ୍ଭାତି ଶୈଲୋ ଧାତୁସ୍ରଵୈରିଵ ।। ୭.୧୪.
ତାପରେ ସେ ଦ୍ୱାରକୁ ଉଖାଡ଼ି, ସେଇ ଯକ୍ଷ ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ ପାଇ, ରକ୍ତ ଝରିଲେ, ଯେପରି ପର୍ବତ ଧାତୁ ଝରାଇ ଚମକେ।
ସ ଶୈଲଶିଖରାଭେଣ ତୋରଣେନ ସମାହତଃ । ଜଗାମ ନ କ୍ଷତିଂ ଵୀରୋ ଵରଦାନାତ୍ସ୍ଵଯମ୍ଭୁଵଃ ।। ୭.୧୪.
ପର୍ବତ ଶିଖର ସଦୃଶ ଦ୍ୱାର ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ ପାଇଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଶୂରବୀର କୌଣସି କ୍ଷତି ଭୋଗିଲେ ନାହିଁ, କାରଣ ସ୍ୱୟଂଭୂଙ୍କ ଦିଆ ଆଶୀର୍ବାଦ ଥିଲା।
ତେନୈଵ ତୋରଣେନାଥ ଯକ୍ଷସ୍ତେନାଭିତାଡିତଃ । ନାଦୃଶ୍ଯତ ତଦା ଯକ୍ଷୋ ଭସ୍ମୀକୃତତନୁସ୍ତଦା ।। ୭.୧୪.
ତାପରେ ସେଇ ଦ୍ୱାର ଦ୍ୱାରା ଯକ୍ଷକୁ ଭୟଙ୍କର ଆଘାତ କଲେ; ସେ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଯକ୍ଷ ଦେଖାଯିଲେ ନାହିଁ, କାରଣ ତାଙ୍କର ଦେହ ଭସ୍ମ ହୋଇଯାଇଥିଲା।
ତତଃ ପ୍ରଦୁଦ୍ରୁଵୁଃ ସର୍ଵେ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରକ୍ଷଃପରାକ୍ରମମ୍ । ତତୋ ନଦୀର୍ଗୁହାଶ୍ଚୈଵ ଵିଵିଶୁର୍ଭଯପୀଡିତାଃ । ତ୍ଯକ୍ତପ୍ରହରଣାଃ ଶ୍ରାନ୍ତା ଵିଵର୍ଣଵଦନାସ୍ତଦା ।। ୭.୧୪.
ତାପରେ ରାକ୍ଷସଙ୍କର ଶକ୍ତି ଦେଖି ସମସ୍ତେ ଭୟରେ ପଳାଇଗଲେ; ଭୟଭୀତ ହୋଇ ନଦୀ ଓ ଗୁହାରେ ଲୁଚିଗଲେ, ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ି, କ୍ଲାନ୍ତ ଓ ମୁହଁ ଫିକା ହୋଇଯାଇଥିଲେ।
ତତସ୍ତାଁଲ୍ଲକ୍ଷ୍ଯ ଵିତ୍ରସ୍ତାନ୍ଯକ୍ଷେନ୍ଦ୍ରାଂଶ୍ଚ ସହସ୍ରଶଃ । ଧନାଧ୍ଯକ୍ଷୋ ମହାଯକ୍ଷଂ ମାଣିଚାରମଥାବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୭.୧୫.
ତାପରେ ଧନର ଅଧିପତି ହଜାର ହଜାର ଭୟଭୀତ ଯକ୍ଷନାୟକମାନେ ଦେଖି, ମହାଯକ୍ଷ ମାଣିଚାରଙ୍କୁ କହିଲେ।
ରାଵଣଂ ଜହି ଯକ୍ଷେନ୍ଦ୍ର ଦୁର୍ଵୃତ୍ତଂ ପାପଚେତସମ୍ । ଶରଣଂ ଭଵ ଵୀରାଣାଂ ଯକ୍ଷାଣାଂ ଯୁଦ୍ଧଶାଲିନାମ୍ ।। ୭.୧୫.
ହେ ଯକ୍ଷନାୟକ, ଦୁଷ୍ଟ ଓ ଦୁର୍ମନା ରାବଣଙ୍କୁ ବଧ କର; ଯୁଦ୍ଧରେ ପାରଙ୍ଗତ ଶୂରବୀର ଯକ୍ଷମାନେ ପାଇଁ ଆଶ୍ରୟ ହେଉ।
ଏଵମୁକ୍ତୋ ମହାବାହୁର୍ମାଣିଭଦ୍ରଃ ସୁଦୁର୍ଜଯଃ । ଵୃତୋ ଯକ୍ଷସହସ୍ରୈସ୍ତୁ ଚତୁର୍ଭିଃ ସମଯୋଧଯତ୍ ।। ୭.୧୫.
ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ଅପରାଜିତ ବିଶାଳ ବାହୁଶାଳୀ ମାଣିଭଦ୍ର, ହଜାର ଯକ୍ଷଙ୍କ ଘେରାଉରେ, ଚାରି ଜଣ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଆଗେଇଲେ।
ତେ ଗଦାମୁସଲପ୍ରାସୈଃ ଶକ୍ତିତୋମରମୁଦ୍ଗରୈଃ । ଅଭିଘ୍ନନ୍ତସ୍ତଦା ଯକ୍ଷା ରାକ୍ଷସାନ୍ସମୁପାଦ୍ରଵନ୍ ।। ୭.୧୫.
ସେ ସମୟରେ ଯକ୍ଷମାନେ ଗଦା, ମୁସଳ, ବାଣ, ଶକ୍ତି, ତୋମର ଓ ମୁଦ୍ଗର ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ କରି, ରାକ୍ଷସମାନେ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
କୁର୍ଵନ୍ତସ୍ତୁମୁଲଂ ଯୁଦ୍ଧଂ ଚରନ୍ତଃ ଶ୍ଯେନଵଲ୍ଲଘୁ । ବାଢଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛନ୍ନେଚ୍ଛାମି ଦୀଯତାମିତି ଭାଷିଣଃ ।। ୭.୧୫.
ସେମାନେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ, ଶ୍ୟେନ ପରି ତୀବ୍ର ଗତିରେ ଘୁରୁଥିଲେ, ଏବଂ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ କହୁଥିଲେ—'ମୁଁ ପଛୁଆଇବାକୁ ଚାହେଁନି, ଯଦି ଦେବାକୁ ହୋଇ, ଦିଅ!'
ତତୋ ଦେଵାଃ ସଗନ୍ଧର୍ଵା ଋଷଯୋ ବ୍ରହ୍ମଵାଦିନଃ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତତ୍ତୁମୁଲଂ ଯୁଦ୍ଧଂ ପରଂ ଵିସ୍ମଯମାଗମନ୍ ।। ୭.୧୫.
ତାପରେ ଦେବତାମାନେ, ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଓ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀ ଋଷିମାନେ, ସେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଦେଖି ବଡ଼ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ଯକ୍ଷାଣାଂ ତୁ ପ୍ରହସ୍ତେନ ସହସ୍ରଂ ନିହତଂ ରଣେ । ମହୋଦରେଣ ଚାନିନ୍ଦ୍ଯଂ ସହସ୍ରମପରଂ ହତମ୍ ।। ୭.୧୫.
ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରହସ୍ତ ଦ୍ୱାରା ଏକ ହଜାର ଯକ୍ଷ ମାରାଗଲେ, ଏବଂ ମହୋଦର ଦ୍ୱାରା ଅପର ଏକ ହଜାର ଦୋଷହୀନ ଯକ୍ଷ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ।
କ୍ରୁଦ୍ଧେନ ଚ ତଦା ରାଜନ୍ମାରୀଚେନ ଯୁଯୁତ୍ସୁନା । ନିମେଷାନ୍ତରମାତ୍ରେଣ ଦ୍ଵେ ସହସ୍ରେ ନିପାତିତେ ।। ୭.୧୫.
ତାପରେ, ରାଜା, ମାରୀଚ ରାଗ ଓ ଯୁଦ୍ଧ ଆଗ୍ରହରେ, ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟରେ ଦୁଇ ହଜାର ଯୋଧାକୁ ମାରିଦେଲେ।
କ୍ଵ ଚ ଯକ୍ଷାର୍ଜଵଂ ଯୁଦ୍ଧଂ କ୍ଵ ଚ ମାଯାବଲାଶ୍ରଯମ୍ । ରକ୍ଷସାଂ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ର ତେନ ତେ ଽଭ୍ଯଧିକା ଯୁଧି ।। ୭.୧୫.
ଯକ୍ଷମାନଙ୍କର ସରଳ ଯୁଦ୍ଧ କେଉଁଠି, ଏବଂ ରାକ୍ଷସମାନେ ଯେଉଁପରି ମାୟାବଳରେ ଭରସା କରନ୍ତି, ତାହା କେଉଁଠି? ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି କାରଣରୁ ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଧିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଲେ।
ଧୂମ୍ରାକ୍ଷେଣ ସମାଗମ୍ଯ ମାଣିଭଦ୍ରୋ ମହାରଣେ । ମୁସଲେନୋରସି କ୍ରୋଧାତ୍ତଡିତୋ ନ ଚ କମ୍ପିତଃ ।। ୭.୧୫.
ମହାସଂଗ୍ରାମରେ ଧୂମ୍ରାକ୍ଷ ସହିତ ମାଣିଭଦ୍ର ମୁହାଁମୁହିଁ ହେଲେ; କ୍ରୋଧରେ ଧୂମ୍ରାକ୍ଷ ଗଦା ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ଛାତିକୁ ଆଘାତ କଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ କେବେ ଅସ୍ଥିର ହେଲେନି।
ତତୋ ଗଦାଂ ସମାଵିଧ୍ଯ ମାଣିଭଦ୍ରେଣ ରାକ୍ଷସଃ । ଧୂମ୍ରାକ୍ଷସ୍ତାଡିତୋ ମୂର୍ଧ୍ନି ଵିହ୍ଵଲଃ ସ ପପାତ ହ ।। ୭.୧୫.
ତାପରେ ମାଣିଭଦ୍ର ଗଦା ଘୁମାଇ ଧୂମ୍ରାକ୍ଷଙ୍କୁ ମୁଣ୍ଡରେ ଆଘାତ କଲେ; ଧୂମ୍ରାକ୍ଷ ମୁଣ୍ଡ ଘୁରାଇ ବେହୋଶ ହୋଇ ପଡ଼ିଗଲେ।
ଧୂମ୍ରାକ୍ଷଂ ତାଡିତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପତିତଂ ଶୋଣିତୋକ୍ଷିତମ୍ । ଅଭ୍ଯଧାଵତ ସଙ୍ଗ୍ରାମେ ମାଣିଭଦ୍ରଂ ଦଶାନନଃ ।। ୭.୧୫.
ଧୂମ୍ରାକ୍ଷ ଆଘାତ ପାଇ ରକ୍ତରେ ଭିଜି ପଡ଼ିଥିବା ଦେଖି, ଦଶମୁଖୀ ରାବଣ ଯୁଦ୍ଧରେ ମାଣିଭଦ୍ରଙ୍କ ଉପରେ ଧାଉଥିଲେ।
ତଂ କ୍ରୁଦ୍ଧମଭିଧାଵନ୍ତଂ ମାଣିଭଦ୍ରୋ ଦଶାନନମ୍ । ଶକ୍ତିଭିସ୍ତାଡଯାମାସ ତିସୃଭିର୍ଯକ୍ଷପୁଙ୍ଗଵଃ ।। ୭.୧୫.
କ୍ରୋଧିତ ଦଶମୁଖୀ ରାବଣ ଧାଉଥିବାବେଳେ, ଯକ୍ଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମାଣିଭଦ୍ର ତିନିଟି ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ।
ତାଡିତୋ ମାଣିଭଦ୍ରସ୍ଯ ମୁକୁଟେ ପ୍ରାହରଦ୍ରଣେ । ତସ୍ଯ ତେନ ପ୍ରହାରେମ ମୁକୁଟଂ ପାର୍ଶ୍ଵମାଗତମ୍ ।। ୭.୧୫.
ଯୁଦ୍ଧରେ ଆଘାତ ପାଇ, ରାବଣ ମାଣିଭଦ୍ରଙ୍କ ମୁକୁଟକୁ ଆଘାତ କଲେ; ଏହି ଆଘାତରେ ମୁକୁଟ ଏକ ପାର୍ଶ୍ୱକୁ ହଟିଗଲା।
ତତଃ ସଂଯୁଧ୍ଯମାନେନ ଵିଷ୍ଟବ୍ଧୋ ନ ଵ୍ଯକମ୍ପତ । ତଦାପ୍ରଭୃତି ଯକ୍ଷୋ ଽସୌ ପାର୍ଶ୍ଵମୌଲିରିତି ସ୍ମୃତଃ । ସନ୍ନାଦଃ ସୁମହାନ୍ରାଜଂସ୍ତସ୍ମିନ୍ଶୈଲେ ଽଭ୍ଯଵର୍ତତ ।। ୭.୧୫.
ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବାବେଳେ ଆଘାତ ପାଇଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଅଡ଼ିଗ ରହିଲେ, କେବେ ଅସ୍ଥିର ହେଲେନି। ସେଠାରୁ ଏହି ଯକ୍ଷ 'ପାର୍ଶ୍ୱମୌଳି' ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ। ଏହି ପାହାଡ଼ରେ ବଡ଼ ଶବ୍ଦ ଉଠିଗଲା, ରାଜା।
ତତୋ ଦୂରାତ୍ପ୍ରଦଦୃଶେ ଧନାଧ୍ଯକ୍ଷୋ ଗଦାଧରଃ । ଶୁକ୍ରପ୍ରୌଷ୍ଠପଦାଭ୍ଯାଂ ଚ ପଦ୍ମଶଙ୍ଖସମାଵୃତଃ ।। ୭.୧୫.
ତାପରେ ଦୂରରୁ ଧନର ଅଧିପତି, ଯିଏ ହାତରେ ଗଦା ଧରିଥିଲେ, ଶୁକ୍ର ଓ ପ୍ରୌଷ୍ଠପଦ ସହିତ, ପଦ୍ମ ଓ ଶଂଖ ଚିହ୍ନରେ ଶୋଭିତ ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖାଦେଲେ।
ସ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭ୍ରାତରଂ ସଙ୍ଖ୍ଯେ ଶାପାଦ୍ଵିଭ୍ରଷ୍ଟଗୌରଵମ୍ । ଉଵାଚ ଵଚନଂ ଧୀମାନ୍ଯୁକ୍ତଂ ପୈତାମହେ କୁଲେ ।। ୭.୧୫.
ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ନିଜ ଭାଇଙ୍କୁ ଶାପରେ ଗୌରବ ହରାଇଥିବା ଦେଖି, ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ୍ ଏବଂ ପିତାମହଙ୍କ ବଂଶର ଯୋଗ୍ୟ ଭାବରେ କଥା କହିଲେ।
ଯନ୍ମଯା ଵାର୍ଯମାଣସ୍ତ୍ଵଂ ନାଵଗଚ୍ଛସି ଦୁର୍ମତେ । ପଶ୍ଚାଦସ୍ଯ ଫଲଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଜ୍ଞାସ୍ଯସେ ନିରଯଂ ଗତଃ ।। ୭.୧୫.
ମୁଁ ବାରମ୍ବାର ବାରଣ କଲି ମଧ୍ୟ ତୁମେ ବୁଝିପାରିଲେନି, ମୂଢ଼ ମନେ। ପରେ ଏହାର ଫଳ ଭୋଗ କରି, ନଶ୍ୱରତାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବା ପରେ, ତୁମେ ବୁଝିପାରିବ।