ସ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତାଦୃଶଂ ସୈନ୍ଯଂ ଦଶଗ୍ରୀଵୋ ନିଶାଚରଃ । ହର୍ଷନାଦାନ୍ବହୂନ୍କୃତ୍ଵା ସ କ୍ରୋଧାଦଭ୍ଯଧାଵତ ।। ୭.୧୪.
ଏପରି ସେନା ଦେଖି ଦଶମୁଖ ନିଶାଚର ଅନେକ ଉଲ୍ଲାସର ଚିତ୍କାର କରି, କ୍ରୋଧରେ ଆଗକୁ ଧାଉଥିଲେ।
ଯେ ତୁ ତେ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ସଚିଵା ଘୋରଵିକ୍ରମାଃ । ତେଷାଂ ସହସ୍ରମେକୈକଂ ଯକ୍ଷାଣାଂ ସମଯୋଧଯନ୍ ।। ୭.୧୪.
ଯେଉଁ ଭୟଙ୍କର ପ୍ରତାପଶାଳୀ ରାକ୍ଷସରାଜଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଥିଲେ, ସେମାନେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜଣେ ହଜାର ଯକ୍ଷ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିଲେ।
ତତୋ ଗଦାଭିର୍ମୁସଲୈରସିଭିଃ ଶକ୍ତିତୋମରୈଃ । ହନ୍ଯମାନୋ ଦଶଗ୍ରୀଵସ୍ତତ୍ସୈନ୍ଯଂ ସମଗାହତ ।। ୭.୧୪.
ତାପରେ ଦଶମୁଖ ଗଦା, ମୁସଳ, ତାଲୱାର, ଶକ୍ତି, ତୋମର ଆଦି ଅସ୍ତ୍ରରେ ଆଘାତ ପାଇ, ସେ ସେନା ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ସ ନିରୁଚ୍ଛ୍ଵାସଵତ୍ତତ୍ର ଵଧ୍ଯମାନୋ ଦଶାନନଃ । ଵର୍ଷଦ୍ଭିରିଵ ଜୀମୂତୈର୍ଧାରାଭିରଵରୁଧ୍ଯତ ।। ୭.୧୪.
ସେଠାରେ ଦଶାନନ ଘାୟଲ ହୋଇ, ଶ୍ୱାସ ନେଇପାରୁନଥିଲେ, ମନେ ହେଉଥିଲା ଅନେକ ବର୍ଷର ବର୍ଷା ମେଘ ଧାରାରେ ଦବିଗଲେ।
ନ ଚକାର ଵ୍ଯଥାଂ ଚୈଵ ଯକ୍ଷଶସ୍ତ୍ରୈଃ ସମାହତଃ । ମହୀଧର ଇଵାମ୍ଭୋଦୈର୍ଧାରାଶତସମୁକ୍ଷିତଃ ।। ୭.୧୪.
ଯକ୍ଷମାନଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର ଆଘାତ ଦେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ କେବେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଅନୁଭବ କଲେ ନାହିଁ, ଯେପରି ଏକ ପାହାଡ଼ ଶତଧାରା ବର୍ଷାରେ ଭିଜି ଯାଏ।
ସ ଦୁରାତ୍ମା ସମୁଦ୍ଯମ୍ଯ କାଲଦଣ୍ଡୋପମାଂ ଗଦାମ୍ । ପ୍ରଵିଵେଶ ତତଃ ସୈନ୍ଯଂ ନଯନ୍ଯକ୍ଷାନ୍ଯମକ୍ଷଯମ୍ ।। ୭.୧୪.
ସେ ଦୁଷ୍ଟ ମଣିଷ, କାଳର ଦଣ୍ଡ ସମାନ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଗଦା ଉଠାଇ, ସେନା ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ଯକ୍ଷମାନଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଧ୍ୱଂସ କଲେ।
ସ କକ୍ଷମିଵ ଵିସ୍ତୀର୍ଣଂ ଶୁଷ୍କେନ୍ଧନମିଵାକୁଲମ୍ । ଵାତେନାଗ୍ନିରିଵାଯତ୍ତୋ ଯକ୍ଷସୈନ୍ଯଂ ଦଦାହ ତତ୍ ।। ୭.୧୪.
ସେ ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲ କିମ୍ବା ଶୁଖିଲା କାଠ ଭରିଥିବା ଅଞ୍ଚଳକୁ ବାତାସରେ ଉତ୍ସାହିତ ଅଗ୍ନି ଯେପରି ଦହିଦେଉଛି, ସେପରି ଯକ୍ଷମାନଙ୍କର ସେନାକୁ ଦହିଦେଲେ।
ତୈସ୍ତୁ ତତ୍ର ମହାମାତ୍ଯୈର୍ମହୋଦରଶୁକାଦିଭିଃ । ଅଲ୍ପାଵଶେଷାସ୍ତେ ଯକ୍ଷାଃ କୃତା ଵାତୈରିଵାମ୍ବୁଦାଃ ।। ୭.୧୪.
ମହୋଦର, ଶୁକ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମହାମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ, ସେଠାରେ ଯକ୍ଷମାନେ ବହୁତ କମ୍ ରହିଗଲେ, ଯେପରି ବାତାସରେ ମେଘ ଚିଁଡ଼ିଯାଏ।
କେଚିତ୍ସମାହତା ଭଗ୍ନାଃ ପତିତାଃ ସମରକ୍ଷିତୌ । ଓଷ୍ଠାଂଶ୍ଚ ଦଶନୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈରଦଶନ୍କୁପିତା ରଣେ ।। ୭.୧୪.
କିଛି ଯୋଦ୍ଧା ଭୟଙ୍କର ଆଘାତରେ ଭାଙ୍ଗିଯାଇ ଯୁଦ୍ଧମଞ୍ଚରେ ପଡ଼ିଗଲେ, ତାଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ତେବେ ତେଁମାନେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦାନ୍ତରେ ନିଜ ଓଠକୁ କାମୁଡ଼ିଲେ।
ଶ୍ରାନ୍ତାଶ୍ଚାନ୍ଯୋନ୍ଯମାଲିଙ୍ଗ୍ଯ ଭ୍ରଷ୍ଟଶସ୍ତ୍ରା ରଣାଜିରେ । ସୀଦନ୍ତି ଚ ତଦା ଯକ୍ଷାଃ କୂଲା ଇଵ ଜଲେନ ହ ।। ୭.୧୪.
କେହି କେହି ଯୋଦ୍ଧା ଦୁଃଖରେ ଏକାଉଁଠି ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ହାତରୁ ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ି, ଏମିତି ଭାବେ ଯୁଦ୍ଧମଞ୍ଚରେ ଲୁହିଯାଇଲେ, ଯେପରି ନଦୀର କୂଳ ଜଳରେ ଭାଙ୍ଗିଯାଏ।
ହତାନାଂ ଗଚ୍ଛତାଂ ସ୍ଵର୍ଗଂ ଯୁଧ୍ଯତାଂ ପୃଥିଵୀତଲେ । ପ୍ରେକ୍ଷତାମୃଷିସଙ୍ଘାନାଂ ନ ବଭୂଵାନ୍ତରଂ ଦିଵି ।। ୭.୧୪.
ଯେଉଁମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଉଥିଲେ ଓ ଯେଉଁମାନେ ପୃଥିବୀରେ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ, ଋଷିମାନେ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ ଆକାଶ ଓ ଭୂମି ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ଭିନ୍ନତା ରହିଲା ନାହିଁ।
ଭଗ୍ନାଂସ୍ତୁ ତାନ୍ସମାଲକ୍ଷ୍ଯ ଯକ୍ଷେନ୍ଦ୍ରାଂସ୍ତୁ ମହାବଲାନ୍ । ଧନାଧ୍ଯକ୍ଷୋ ମହାବାହୁଃ ପ୍ରେଷଯାମାସ ଯକ୍ଷକାନ୍ ।। ୭.୧୪.
ସେଇ ସମୟରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯକ୍ଷନାୟକମାନେ ଭାଙ୍ଗିଯିବାକୁ ଦେଖି, ଧନର ଅଧିପତି ବିଶାଳ ବାହୁଶାଳୀ ଅନେକ ଯକ୍ଷକୁ ପଠାଇଲେ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ ରାମ ଵିସ୍ତୀର୍ଣବଲଵାହନଃ । ପ୍ରେଷିତୋ ନ୍ଯପତଦ୍ଯକ୍ଷୋ ନାମ୍ନା ସଂଯୋଧକଣ୍ଟକଃ ।। ୭.୧୪.
ଏହି ମଧ୍ୟରେ, ହେ ରାମ, ବିଶାଳ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସେନାର ନେତୃତ୍ୱ କରୁଥିବା ସଂଯୋଧକଣ୍ଟକ ନାମକ ଏକ ଯକ୍ଷକୁ ପଠାଯାଇଲା ଓ ସେ ଯୁଦ୍ଧମଞ୍ଚରେ ପଡ଼ିଲା।
ତେନ ଚକ୍ରେଣ ମାରୀଚୋ ଵିଷ୍ଣୁନେଵ ରଣେ ହତଃ । ପତିତୋ ଭୂତଲେ ଶୈଲାତ୍କ୍ଷୀଣପୁଣ୍ଯ ଇଵ ଗ୍ରହଃ ।। ୭.୧୪.
ତାଙ୍କର ଚକ୍ର ଦ୍ୱାରା ମାରୀଚ ଯୁଦ୍ଧରେ ହତ ହେଲେ, ଯେପରି ଏକ ଗ୍ରହ ପର୍ବତରୁ ଭୂମିକୁ ପଡ଼ିଯାଏ ଓ ତାହାର ପୁଣ୍ୟ ଶେଷ ହୋଇଯାଏ।
ସସଞ୍ଜ୍ଞସ୍ତୁ ମୁହୂର୍ତେନ ସ ଵିଶ୍ରମ୍ଯ ନିଶାଚରଃ । ତଂ ଯକ୍ଷଂ ଯୋଧଯାମାସ ସ ଚ ଭଗ୍ନଃ ପ୍ରଦୁଦ୍ରୁଵେ ।। ୭.୧୪.
କିଛି ଖଣ୍ଡ ପରେ ସେ ରାତିର ଚରଣାଳୁ ସ୍ୱସ୍ଥ ହୋଇ, ବିଶ୍ରାମ କରି, ସେଇ ଯକ୍ଷ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ଯକ୍ଷ ପଳାଇଗଲା।
ତତଃ କାଞ୍ଚନଚିତ୍ରାଙ୍ଗଂ ଵୈଡୂର୍ଯରଜସୋକ୍ଷିତମ୍ । ମର୍ଯାଦାଂ ପ୍ରତିହାରାଣାଂ ତୋରଣାନ୍ତରମାଵିଶତ୍ ।। ୭.୧୪.
ତାପରେ ସେ ସୁନାରେ ଶୋଭିତ ଓ ବୈଡୂର୍ୟ ଧୂଳିରେ ଢାକା, ପାଳେଇବା ପାଇଁ ପ୍ରହରୀମାନଙ୍କର ସୀମା ଦ୍ୱାର ମାଧ୍ୟମରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ତଂ ତୁ ରାଜନ୍ଦଶଗ୍ରୀଵଂ ପ୍ରଵିଶନ୍ତଂ ନିଶାଚରମ୍ । ସୂର୍ଯଭାନୁରିତି ଖ୍ଯାତୋ ଦ୍ଵାରପାଲୋ ନ୍ଯଵାରଯତ୍ ।। ୭.୧୪.
କିନ୍ତୁ ଦଶମୁଖ ରାଜା, ଏହି ରାତିର ଚରଣାଳୁ, ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରୁଥିବାବେଳେ, ସୂର୍ଯ୍ୟଭାନୁ ନାମକ ଦ୍ୱାରପାଳ ତାଙ୍କୁ ରୋକିଲେ।
ସ ଵାର୍ଯମାଣୋ ଯକ୍ଷେଣ ପ୍ରଵିଵେଶ ନିଶାଚରଃ । ଯଦା ତୁ ଵାରିତୋ ରାମ ନ ଵ୍ଯତିଷ୍ଠତ୍ସ ରାକ୍ଷସଃ ।। ୭.୧୪.
ଯକ୍ଷ ଦ୍ୱାରା ବାରଣ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ରାତିର ଚରଣାଳୁ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; କିନ୍ତୁ ରାମ, ଯେତେବେଳେ ତାଙ୍କୁ ରୋକାଯାଇଲା, ସେ ରାକ୍ଷସ ରୁକିଲେ ନାହିଁ।
ତତସ୍ତୋରଣମୁତ୍ପାଟ୍ଯ ତେନ ଯକ୍ଷେଣ ତାଡିତଃ । ରୁଧିରଂ ପ୍ରସ୍ରଵନ୍ଭାତି ଶୈଲୋ ଧାତୁସ୍ରଵୈରିଵ ।। ୭.୧୪.
ତାପରେ ସେ ଦ୍ୱାରକୁ ଉଖାଡ଼ି, ସେଇ ଯକ୍ଷ ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ ପାଇ, ରକ୍ତ ଝରିଲେ, ଯେପରି ପର୍ବତ ଧାତୁ ଝରାଇ ଚମକେ।
ସ ଶୈଲଶିଖରାଭେଣ ତୋରଣେନ ସମାହତଃ । ଜଗାମ ନ କ୍ଷତିଂ ଵୀରୋ ଵରଦାନାତ୍ସ୍ଵଯମ୍ଭୁଵଃ ।। ୭.୧୪.
ପର୍ବତ ଶିଖର ସଦୃଶ ଦ୍ୱାର ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ ପାଇଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଶୂରବୀର କୌଣସି କ୍ଷତି ଭୋଗିଲେ ନାହିଁ, କାରଣ ସ୍ୱୟଂଭୂଙ୍କ ଦିଆ ଆଶୀର୍ବାଦ ଥିଲା।
ତେନୈଵ ତୋରଣେନାଥ ଯକ୍ଷସ୍ତେନାଭିତାଡିତଃ । ନାଦୃଶ୍ଯତ ତଦା ଯକ୍ଷୋ ଭସ୍ମୀକୃତତନୁସ୍ତଦା ।। ୭.୧୪.
ତାପରେ ସେଇ ଦ୍ୱାର ଦ୍ୱାରା ଯକ୍ଷକୁ ଭୟଙ୍କର ଆଘାତ କଲେ; ସେ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଯକ୍ଷ ଦେଖାଯିଲେ ନାହିଁ, କାରଣ ତାଙ୍କର ଦେହ ଭସ୍ମ ହୋଇଯାଇଥିଲା।
ତତଃ ପ୍ରଦୁଦ୍ରୁଵୁଃ ସର୍ଵେ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରକ୍ଷଃପରାକ୍ରମମ୍ । ତତୋ ନଦୀର୍ଗୁହାଶ୍ଚୈଵ ଵିଵିଶୁର୍ଭଯପୀଡିତାଃ । ତ୍ଯକ୍ତପ୍ରହରଣାଃ ଶ୍ରାନ୍ତା ଵିଵର୍ଣଵଦନାସ୍ତଦା ।। ୭.୧୪.
ତାପରେ ରାକ୍ଷସଙ୍କର ଶକ୍ତି ଦେଖି ସମସ୍ତେ ଭୟରେ ପଳାଇଗଲେ; ଭୟଭୀତ ହୋଇ ନଦୀ ଓ ଗୁହାରେ ଲୁଚିଗଲେ, ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ି, କ୍ଲାନ୍ତ ଓ ମୁହଁ ଫିକା ହୋଇଯାଇଥିଲେ।
ତତସ୍ତାଁଲ୍ଲକ୍ଷ୍ଯ ଵିତ୍ରସ୍ତାନ୍ଯକ୍ଷେନ୍ଦ୍ରାଂଶ୍ଚ ସହସ୍ରଶଃ । ଧନାଧ୍ଯକ୍ଷୋ ମହାଯକ୍ଷଂ ମାଣିଚାରମଥାବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୭.୧୫.
ତାପରେ ଧନର ଅଧିପତି ହଜାର ହଜାର ଭୟଭୀତ ଯକ୍ଷନାୟକମାନେ ଦେଖି, ମହାଯକ୍ଷ ମାଣିଚାରଙ୍କୁ କହିଲେ।
ରାଵଣଂ ଜହି ଯକ୍ଷେନ୍ଦ୍ର ଦୁର୍ଵୃତ୍ତଂ ପାପଚେତସମ୍ । ଶରଣଂ ଭଵ ଵୀରାଣାଂ ଯକ୍ଷାଣାଂ ଯୁଦ୍ଧଶାଲିନାମ୍ ।। ୭.୧୫.
ହେ ଯକ୍ଷନାୟକ, ଦୁଷ୍ଟ ଓ ଦୁର୍ମନା ରାବଣଙ୍କୁ ବଧ କର; ଯୁଦ୍ଧରେ ପାରଙ୍ଗତ ଶୂରବୀର ଯକ୍ଷମାନେ ପାଇଁ ଆଶ୍ରୟ ହେଉ।
ଏଵମୁକ୍ତୋ ମହାବାହୁର୍ମାଣିଭଦ୍ରଃ ସୁଦୁର୍ଜଯଃ । ଵୃତୋ ଯକ୍ଷସହସ୍ରୈସ୍ତୁ ଚତୁର୍ଭିଃ ସମଯୋଧଯତ୍ ।। ୭.୧୫.
ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ଅପରାଜିତ ବିଶାଳ ବାହୁଶାଳୀ ମାଣିଭଦ୍ର, ହଜାର ଯକ୍ଷଙ୍କ ଘେରାଉରେ, ଚାରି ଜଣ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଆଗେଇଲେ।
ତେ ଗଦାମୁସଲପ୍ରାସୈଃ ଶକ୍ତିତୋମରମୁଦ୍ଗରୈଃ । ଅଭିଘ୍ନନ୍ତସ୍ତଦା ଯକ୍ଷା ରାକ୍ଷସାନ୍ସମୁପାଦ୍ରଵନ୍ ।। ୭.୧୫.
ସେ ସମୟରେ ଯକ୍ଷମାନେ ଗଦା, ମୁସଳ, ବାଣ, ଶକ୍ତି, ତୋମର ଓ ମୁଦ୍ଗର ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ କରି, ରାକ୍ଷସମାନେ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
କୁର୍ଵନ୍ତସ୍ତୁମୁଲଂ ଯୁଦ୍ଧଂ ଚରନ୍ତଃ ଶ୍ଯେନଵଲ୍ଲଘୁ । ବାଢଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛନ୍ନେଚ୍ଛାମି ଦୀଯତାମିତି ଭାଷିଣଃ ।। ୭.୧୫.
ସେମାନେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ, ଶ୍ୟେନ ପରି ତୀବ୍ର ଗତିରେ ଘୁରୁଥିଲେ, ଏବଂ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ କହୁଥିଲେ—'ମୁଁ ପଛୁଆଇବାକୁ ଚାହେଁନି, ଯଦି ଦେବାକୁ ହୋଇ, ଦିଅ!'
ତତୋ ଦେଵାଃ ସଗନ୍ଧର୍ଵା ଋଷଯୋ ବ୍ରହ୍ମଵାଦିନଃ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତତ୍ତୁମୁଲଂ ଯୁଦ୍ଧଂ ପରଂ ଵିସ୍ମଯମାଗମନ୍ ।। ୭.୧୫.
ତାପରେ ଦେବତାମାନେ, ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଓ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀ ଋଷିମାନେ, ସେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଦେଖି ବଡ଼ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ଯକ୍ଷାଣାଂ ତୁ ପ୍ରହସ୍ତେନ ସହସ୍ରଂ ନିହତଂ ରଣେ । ମହୋଦରେଣ ଚାନିନ୍ଦ୍ଯଂ ସହସ୍ରମପରଂ ହତମ୍ ।। ୭.୧୫.
ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରହସ୍ତ ଦ୍ୱାରା ଏକ ହଜାର ଯକ୍ଷ ମାରାଗଲେ, ଏବଂ ମହୋଦର ଦ୍ୱାରା ଅପର ଏକ ହଜାର ଦୋଷହୀନ ଯକ୍ଷ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ।
କ୍ରୁଦ୍ଧେନ ଚ ତଦା ରାଜନ୍ମାରୀଚେନ ଯୁଯୁତ୍ସୁନା । ନିମେଷାନ୍ତରମାତ୍ରେଣ ଦ୍ଵେ ସହସ୍ରେ ନିପାତିତେ ।। ୭.୧୫.
ତାପରେ, ରାଜା, ମାରୀଚ ରାଗ ଓ ଯୁଦ୍ଧ ଆଗ୍ରହରେ, ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟରେ ଦୁଇ ହଜାର ଯୋଧାକୁ ମାରିଦେଲେ।