ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ଲଙ୍କେଶୋ ଦୂତଂ ଖଡ୍ଗେନ ଜଘ୍ନିଵାନ୍ । ଦଦୌ ଭକ୍ଷଯିତୁଂ ହ୍ଯେନଂ ରାକ୍ଷସାନାଂ ଦୁରାତ୍ମନାମ୍ ।। ୭.୧୩.
ଏଭଳି କହି ଲଙ୍କାପତି ଦୂତକୁ ତାଲୱାରରେ ଆଘାତ କଲେ ଏବଂ ତାକୁ ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସମାନେ ଖାଇବା ପାଇଁ ଦେଇଦେଲେ।
ଏଵଂ କୃତସ୍ଵସ୍ତ୍ଯଯନୋ ରଥମାରୁହ୍ଯ ରାଵଣଃ । ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଵିଜଯାକାଙ୍କ୍ଷୀ ଯଯୌ ଯତ୍ର ଧନେଶ୍ଵରଃ ।। ୭.୧୩.
ଏପରି ଦୂତକୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ରାବଣ ତାଙ୍କର ରଥରେ ଚଢି, ତିନି ଲୋକର ଜୟ ଆଶା କରି, ଧନର ଦେବତାଠାରେ ଯାଇଲେ।
ତତସ୍ତୁ ସଚିଵୈଃ ସାର୍ଧଂ ଷଡ୍ଭିର୍ନିତ୍ଯଂ ବଲୋଦ୍ଧତୈଃ । ମହୋଦରପ୍ରହସ୍ତାଭ୍ଯାଂ ମାରୀଚଶୁକସାରଣୈଃ ।। ୭.୧୪.
ତାପରେ ସେ ନିତ୍ୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଛଅ ମନ୍ତ୍ରୀ—ମହୋଦର, ପ୍ରହସ୍ତ, ମାରୀଚ, ଶୁକ, ସାରଣ—ସହିତ ଯାତ୍ରା କଲେ।
ଧୂମ୍ରାକ୍ଷେଣ ଚ ଵୀରେଣ ନିତ୍ଯଂ ସମରଗୃଧ୍ନୁନା । ଵୃତଃ ସଂପ୍ରଯଯୌ ଶ୍ରୀମାନ୍କ୍ରୋଧାଲ୍ଲୋକାନ୍ଦହନ୍ନିଵ ।। ୭.୧୪.
ଏବଂ ସେ ସାହସୀ ଧୂମ୍ରାକ୍ଷ ସହିତ, ଯିଏ ସଦା ଯୁଦ୍ଧକୁ ଆଗ୍ରହ କରେ, ରାବଣ କ୍ରୋଧରେ ଦେହାଲି ହୋଇ, ଲୋକମାନେ ଜଣେଇବା ପାଇଁ ଯାତ୍ରା କଲେ।
ପୁରାଣି ସ ନଦୀଃ ଶୈଲାନ୍ଵନାନ୍ଯୁପଵନାନି ଚ । ଅତିକ୍ରମ୍ଯ ମୁହୂର୍ତେନ କୈଲାସଂ ଗିରିମାଗମତ୍ ।। ୭.୧୪.
ସେ ପୁରୁଣା ସହର, ନଦୀ, ପାହାଡ଼, ଜଙ୍ଗଲ ଏବଂ ଉପବନଗୁଡ଼ିକୁ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଅତିକ୍ରମ କରି, କୈଳାଶ ପାହାଡ଼କୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ସନ୍ନିଵିଷ୍ଟଂ ଗିରୌ ତସ୍ମିନ୍ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରଂ ନିଶମ୍ଯ ତୁ । ଯୁଦ୍ଧେ ଽତ୍ଯର୍ଥକୃତୋତ୍ସାହଂ ଦୁରାତ୍ମାନଂ ସମନ୍ତ୍ରିଣମ୍ ।। ୭.୧୪.
ସେଇ ପାହାଡ଼ରେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ରାଜା ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଉତ୍ସାହିତ ହୋଇ ଶିବିର କରିଛନ୍ତି ବୋଲି ଶୁଣିଲେ।
ଯକ୍ଷା ନ ଶେକୁଃ ସଂସ୍ଥାତୁଂ ପ୍ରମୁଖେ ତସ୍ଯ ରକ୍ଷସଃ । ରାଜ୍ଞୋ ଭ୍ରାତେତି ଵିଜ୍ଞାଯ ଗତା ଯତ୍ର ଧନେଶ୍ଵରଃ ।। ୭.୧୪.
ସେଇ ରାକ୍ଷସରାଜଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଯକ୍ଷମାନେ ଟିକି ରହିପାରିଲେ ନାହିଁ; ସେ ରାଜାଙ୍କ ଭାଇ ବୋଲି ଜାଣି ଧନର ଦେବତାଠାରେ ଚାଲିଗଲେ।
ତେ ଗତ୍ଵା ସର୍ଵମାଚଖ୍ଯୁର୍ଭ୍ରାତୁସ୍ତସ୍ଯ ଚିକୀର୍ଷିତମ୍ । ଅନୁଜ୍ଞାତା ଯଯୁର୍ହଷ୍ଟା ଯୁଦ୍ଧାଯ ଧନଦେନ ତେ ।। ୭.୧୪.
ସେମାନେ ଯାଇ ସମସ୍ତ କଥା ତାଙ୍କର ଭାଇ କ'ଣ କରିବେ ଭାବୁଛନ୍ତି ତାହା ଖବର ଦେଲେ; ଧନଦାଙ୍କ ଅନୁମତି ପାଇ ଖୁସିରେ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଯାଇଲେ।
ତତୋ ବଲାନାଂ ସଙ୍କ୍ଷୋଭୋ ଵ୍ଯଵର୍ଧତ ମହୋଦଧେଃ । ତସ୍ଯ ନୈର୍ଋତରାଜସ୍ଯ ଶୈଲଂ ସଞ୍ଚାଲଯନ୍ନିଵ ।। ୭.୧୪.
ତାପରେ ସେଠାରେ ସେନାମାନଙ୍କର ଉତ୍ତେଜନା ବଡ଼ ସମୁଦ୍ର ପରି ବଢ଼ିଗଲା, ମନେ ହେଉଥିଲା ନିଶାଚରରାଜଙ୍କ ପାଇଁ ପାହାଡ଼କୁ ହଲାଇ ଦେଉଛି।
ତତୋ ଯୁଦ୍ଧଂ ସମଭଵଦ୍ଯକ୍ଷରାକ୍ଷସସଙ୍କୁଲମ୍ । ଵ୍ଯଥିତାଶ୍ଚାଭଵଂସ୍ତତ୍ର ସଚିଵା ରାକ୍ଷସସ୍ଯ ତେ ।। ୭.୧୪.
ତାପରେ ଯକ୍ଷ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ଭରିଥିବା ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା; ସେଠାରେ ରାକ୍ଷସରାଜଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଅତି ଅସ୍ଥିର ହୋଇପଡ଼ିଲେ।
ସ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତାଦୃଶଂ ସୈନ୍ଯଂ ଦଶଗ୍ରୀଵୋ ନିଶାଚରଃ । ହର୍ଷନାଦାନ୍ବହୂନ୍କୃତ୍ଵା ସ କ୍ରୋଧାଦଭ୍ଯଧାଵତ ।। ୭.୧୪.
ଏପରି ସେନା ଦେଖି ଦଶମୁଖ ନିଶାଚର ଅନେକ ଉଲ୍ଲାସର ଚିତ୍କାର କରି, କ୍ରୋଧରେ ଆଗକୁ ଧାଉଥିଲେ।
ଯେ ତୁ ତେ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ସଚିଵା ଘୋରଵିକ୍ରମାଃ । ତେଷାଂ ସହସ୍ରମେକୈକଂ ଯକ୍ଷାଣାଂ ସମଯୋଧଯନ୍ ।। ୭.୧୪.
ଯେଉଁ ଭୟଙ୍କର ପ୍ରତାପଶାଳୀ ରାକ୍ଷସରାଜଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଥିଲେ, ସେମାନେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜଣେ ହଜାର ଯକ୍ଷ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିଲେ।
ତତୋ ଗଦାଭିର୍ମୁସଲୈରସିଭିଃ ଶକ୍ତିତୋମରୈଃ । ହନ୍ଯମାନୋ ଦଶଗ୍ରୀଵସ୍ତତ୍ସୈନ୍ଯଂ ସମଗାହତ ।। ୭.୧୪.
ତାପରେ ଦଶମୁଖ ଗଦା, ମୁସଳ, ତାଲୱାର, ଶକ୍ତି, ତୋମର ଆଦି ଅସ୍ତ୍ରରେ ଆଘାତ ପାଇ, ସେ ସେନା ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ସ ନିରୁଚ୍ଛ୍ଵାସଵତ୍ତତ୍ର ଵଧ୍ଯମାନୋ ଦଶାନନଃ । ଵର୍ଷଦ୍ଭିରିଵ ଜୀମୂତୈର୍ଧାରାଭିରଵରୁଧ୍ଯତ ।। ୭.୧୪.
ସେଠାରେ ଦଶାନନ ଘାୟଲ ହୋଇ, ଶ୍ୱାସ ନେଇପାରୁନଥିଲେ, ମନେ ହେଉଥିଲା ଅନେକ ବର୍ଷର ବର୍ଷା ମେଘ ଧାରାରେ ଦବିଗଲେ।
ନ ଚକାର ଵ୍ଯଥାଂ ଚୈଵ ଯକ୍ଷଶସ୍ତ୍ରୈଃ ସମାହତଃ । ମହୀଧର ଇଵାମ୍ଭୋଦୈର୍ଧାରାଶତସମୁକ୍ଷିତଃ ।। ୭.୧୪.
ଯକ୍ଷମାନଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର ଆଘାତ ଦେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ କେବେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଅନୁଭବ କଲେ ନାହିଁ, ଯେପରି ଏକ ପାହାଡ଼ ଶତଧାରା ବର୍ଷାରେ ଭିଜି ଯାଏ।
ସ ଦୁରାତ୍ମା ସମୁଦ୍ଯମ୍ଯ କାଲଦଣ୍ଡୋପମାଂ ଗଦାମ୍ । ପ୍ରଵିଵେଶ ତତଃ ସୈନ୍ଯଂ ନଯନ୍ଯକ୍ଷାନ୍ଯମକ୍ଷଯମ୍ ।। ୭.୧୪.
ସେ ଦୁଷ୍ଟ ମଣିଷ, କାଳର ଦଣ୍ଡ ସମାନ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଗଦା ଉଠାଇ, ସେନା ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ଯକ୍ଷମାନଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଧ୍ୱଂସ କଲେ।
ସ କକ୍ଷମିଵ ଵିସ୍ତୀର୍ଣଂ ଶୁଷ୍କେନ୍ଧନମିଵାକୁଲମ୍ । ଵାତେନାଗ୍ନିରିଵାଯତ୍ତୋ ଯକ୍ଷସୈନ୍ଯଂ ଦଦାହ ତତ୍ ।। ୭.୧୪.
ସେ ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲ କିମ୍ବା ଶୁଖିଲା କାଠ ଭରିଥିବା ଅଞ୍ଚଳକୁ ବାତାସରେ ଉତ୍ସାହିତ ଅଗ୍ନି ଯେପରି ଦହିଦେଉଛି, ସେପରି ଯକ୍ଷମାନଙ୍କର ସେନାକୁ ଦହିଦେଲେ।
ତୈସ୍ତୁ ତତ୍ର ମହାମାତ୍ଯୈର୍ମହୋଦରଶୁକାଦିଭିଃ । ଅଲ୍ପାଵଶେଷାସ୍ତେ ଯକ୍ଷାଃ କୃତା ଵାତୈରିଵାମ୍ବୁଦାଃ ।। ୭.୧୪.
ମହୋଦର, ଶୁକ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମହାମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ, ସେଠାରେ ଯକ୍ଷମାନେ ବହୁତ କମ୍ ରହିଗଲେ, ଯେପରି ବାତାସରେ ମେଘ ଚିଁଡ଼ିଯାଏ।
କେଚିତ୍ସମାହତା ଭଗ୍ନାଃ ପତିତାଃ ସମରକ୍ଷିତୌ । ଓଷ୍ଠାଂଶ୍ଚ ଦଶନୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈରଦଶନ୍କୁପିତା ରଣେ ।। ୭.୧୪.
କିଛି ଯୋଦ୍ଧା ଭୟଙ୍କର ଆଘାତରେ ଭାଙ୍ଗିଯାଇ ଯୁଦ୍ଧମଞ୍ଚରେ ପଡ଼ିଗଲେ, ତାଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ତେବେ ତେଁମାନେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦାନ୍ତରେ ନିଜ ଓଠକୁ କାମୁଡ଼ିଲେ।
ଶ୍ରାନ୍ତାଶ୍ଚାନ୍ଯୋନ୍ଯମାଲିଙ୍ଗ୍ଯ ଭ୍ରଷ୍ଟଶସ୍ତ୍ରା ରଣାଜିରେ । ସୀଦନ୍ତି ଚ ତଦା ଯକ୍ଷାଃ କୂଲା ଇଵ ଜଲେନ ହ ।। ୭.୧୪.
କେହି କେହି ଯୋଦ୍ଧା ଦୁଃଖରେ ଏକାଉଁଠି ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ହାତରୁ ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ି, ଏମିତି ଭାବେ ଯୁଦ୍ଧମଞ୍ଚରେ ଲୁହିଯାଇଲେ, ଯେପରି ନଦୀର କୂଳ ଜଳରେ ଭାଙ୍ଗିଯାଏ।
ହତାନାଂ ଗଚ୍ଛତାଂ ସ୍ଵର୍ଗଂ ଯୁଧ୍ଯତାଂ ପୃଥିଵୀତଲେ । ପ୍ରେକ୍ଷତାମୃଷିସଙ୍ଘାନାଂ ନ ବଭୂଵାନ୍ତରଂ ଦିଵି ।। ୭.୧୪.
ଯେଉଁମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଉଥିଲେ ଓ ଯେଉଁମାନେ ପୃଥିବୀରେ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ, ଋଷିମାନେ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ ଆକାଶ ଓ ଭୂମି ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ଭିନ୍ନତା ରହିଲା ନାହିଁ।
ଭଗ୍ନାଂସ୍ତୁ ତାନ୍ସମାଲକ୍ଷ୍ଯ ଯକ୍ଷେନ୍ଦ୍ରାଂସ୍ତୁ ମହାବଲାନ୍ । ଧନାଧ୍ଯକ୍ଷୋ ମହାବାହୁଃ ପ୍ରେଷଯାମାସ ଯକ୍ଷକାନ୍ ।। ୭.୧୪.
ସେଇ ସମୟରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯକ୍ଷନାୟକମାନେ ଭାଙ୍ଗିଯିବାକୁ ଦେଖି, ଧନର ଅଧିପତି ବିଶାଳ ବାହୁଶାଳୀ ଅନେକ ଯକ୍ଷକୁ ପଠାଇଲେ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ ରାମ ଵିସ୍ତୀର୍ଣବଲଵାହନଃ । ପ୍ରେଷିତୋ ନ୍ଯପତଦ୍ଯକ୍ଷୋ ନାମ୍ନା ସଂଯୋଧକଣ୍ଟକଃ ।। ୭.୧୪.
ଏହି ମଧ୍ୟରେ, ହେ ରାମ, ବିଶାଳ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସେନାର ନେତୃତ୍ୱ କରୁଥିବା ସଂଯୋଧକଣ୍ଟକ ନାମକ ଏକ ଯକ୍ଷକୁ ପଠାଯାଇଲା ଓ ସେ ଯୁଦ୍ଧମଞ୍ଚରେ ପଡ଼ିଲା।
ତେନ ଚକ୍ରେଣ ମାରୀଚୋ ଵିଷ୍ଣୁନେଵ ରଣେ ହତଃ । ପତିତୋ ଭୂତଲେ ଶୈଲାତ୍କ୍ଷୀଣପୁଣ୍ଯ ଇଵ ଗ୍ରହଃ ।। ୭.୧୪.
ତାଙ୍କର ଚକ୍ର ଦ୍ୱାରା ମାରୀଚ ଯୁଦ୍ଧରେ ହତ ହେଲେ, ଯେପରି ଏକ ଗ୍ରହ ପର୍ବତରୁ ଭୂମିକୁ ପଡ଼ିଯାଏ ଓ ତାହାର ପୁଣ୍ୟ ଶେଷ ହୋଇଯାଏ।
ସସଞ୍ଜ୍ଞସ୍ତୁ ମୁହୂର୍ତେନ ସ ଵିଶ୍ରମ୍ଯ ନିଶାଚରଃ । ତଂ ଯକ୍ଷଂ ଯୋଧଯାମାସ ସ ଚ ଭଗ୍ନଃ ପ୍ରଦୁଦ୍ରୁଵେ ।। ୭.୧୪.
କିଛି ଖଣ୍ଡ ପରେ ସେ ରାତିର ଚରଣାଳୁ ସ୍ୱସ୍ଥ ହୋଇ, ବିଶ୍ରାମ କରି, ସେଇ ଯକ୍ଷ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ଯକ୍ଷ ପଳାଇଗଲା।
ତତଃ କାଞ୍ଚନଚିତ୍ରାଙ୍ଗଂ ଵୈଡୂର୍ଯରଜସୋକ୍ଷିତମ୍ । ମର୍ଯାଦାଂ ପ୍ରତିହାରାଣାଂ ତୋରଣାନ୍ତରମାଵିଶତ୍ ।। ୭.୧୪.
ତାପରେ ସେ ସୁନାରେ ଶୋଭିତ ଓ ବୈଡୂର୍ୟ ଧୂଳିରେ ଢାକା, ପାଳେଇବା ପାଇଁ ପ୍ରହରୀମାନଙ୍କର ସୀମା ଦ୍ୱାର ମାଧ୍ୟମରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ତଂ ତୁ ରାଜନ୍ଦଶଗ୍ରୀଵଂ ପ୍ରଵିଶନ୍ତଂ ନିଶାଚରମ୍ । ସୂର୍ଯଭାନୁରିତି ଖ୍ଯାତୋ ଦ୍ଵାରପାଲୋ ନ୍ଯଵାରଯତ୍ ।। ୭.୧୪.
କିନ୍ତୁ ଦଶମୁଖ ରାଜା, ଏହି ରାତିର ଚରଣାଳୁ, ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରୁଥିବାବେଳେ, ସୂର୍ଯ୍ୟଭାନୁ ନାମକ ଦ୍ୱାରପାଳ ତାଙ୍କୁ ରୋକିଲେ।
ସ ଵାର୍ଯମାଣୋ ଯକ୍ଷେଣ ପ୍ରଵିଵେଶ ନିଶାଚରଃ । ଯଦା ତୁ ଵାରିତୋ ରାମ ନ ଵ୍ଯତିଷ୍ଠତ୍ସ ରାକ୍ଷସଃ ।। ୭.୧୪.
ଯକ୍ଷ ଦ୍ୱାରା ବାରଣ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ରାତିର ଚରଣାଳୁ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; କିନ୍ତୁ ରାମ, ଯେତେବେଳେ ତାଙ୍କୁ ରୋକାଯାଇଲା, ସେ ରାକ୍ଷସ ରୁକିଲେ ନାହିଁ।
ତତସ୍ତୋରଣମୁତ୍ପାଟ୍ଯ ତେନ ଯକ୍ଷେଣ ତାଡିତଃ । ରୁଧିରଂ ପ୍ରସ୍ରଵନ୍ଭାତି ଶୈଲୋ ଧାତୁସ୍ରଵୈରିଵ ।। ୭.୧୪.
ତାପରେ ସେ ଦ୍ୱାରକୁ ଉଖାଡ଼ି, ସେଇ ଯକ୍ଷ ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ ପାଇ, ରକ୍ତ ଝରିଲେ, ଯେପରି ପର୍ବତ ଧାତୁ ଝରାଇ ଚମକେ।
ସ ଶୈଲଶିଖରାଭେଣ ତୋରଣେନ ସମାହତଃ । ଜଗାମ ନ କ୍ଷତିଂ ଵୀରୋ ଵରଦାନାତ୍ସ୍ଵଯମ୍ଭୁଵଃ ।। ୭.୧୪.
ପର୍ବତ ଶିଖର ସଦୃଶ ଦ୍ୱାର ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ ପାଇଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଶୂରବୀର କୌଣସି କ୍ଷତି ଭୋଗିଲେ ନାହିଁ, କାରଣ ସ୍ୱୟଂଭୂଙ୍କ ଦିଆ ଆଶୀର୍ବାଦ ଥିଲା।