ତଥାଵୃତ୍ତଂ ତୁ ଵିଜ୍ଞାଯ ଦଶଗ୍ରୀଵଂ ଧନେଶ୍ଵରଃ । କୁଲାନୁରୂପଂ ଧର୍ମଜ୍ଞୋ ଵୃତ୍ତଂ ସଂସ୍ମୃତ୍ଯ ଚାତ୍ମନଃ ।। ୭.୧୩.
ଏପରି ଘଟଣା ଘଟିବାକୁ ଶୁଣି, ଧନର ଦେବତା, ଯିଏ ଧର୍ମକୁ ଜାଣନ୍ତି ଏବଂ ନିଜ ବଂଶର ଉଚିତ ଆଚରଣକୁ ସ୍ମରଣ କଲେ, ସେ ଦଶମୁଖୀଙ୍କ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କଲେ।
ସୌଭ୍ରାତ୍ରଦର୍ଶନାର୍ଥଂ ତୁ ଦୂତଂ ଵୈଶ୍ରଵଣସ୍ତଦା । ଲଙ୍କାଂ ସମ୍ପ୍ରେଷଯାମାସ ଦଶଗ୍ରୀଵସ୍ଯ ଵୈ ହିତମ୍ ।। ୭.୧୩.
ଭାଇପାଇଁ ସ୍ନେହ ଦେଖାଇବା ନିମିତ୍ତେ, ବୈଶ୍ରବଣ ସେତେବେଳେ ଦଶମୁଖୀଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଏକ ଦୂତକୁ ଲଙ୍କାକୁ ପଠାଇଲେ।
ସ ଗତ୍ଵା ନଗରୀଂ ଲଙ୍କାମାସସାଦ ଵିଭୀଷଣମ୍ । ମାନିତସ୍ତେନ ଧର୍ମେଣ ପୃଷ୍ଟଶ୍ଚାଗମନଂ ପ୍ରତି ।। ୭.୧୩.
ସେ ଦୂତ ଲଙ୍କା ନଗରକୁ ଯାଇ, ବିଭୀଷଣଙ୍କ ସହିତ ମିଶିଲେ; ବିଭୀଷଣ ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ ଏବଂ ଆସିବାର କାରଣ ପଚାରିଲେ।
ପୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚ କୁଶଲଂ ରାଜ୍ଞୋ ଜ୍ଞାତୀନାଂ ଚ ବିଭୀଷଣଃ । ସଭାଯାଂ ଦର୍ଶଯାମାସ ତମାସୀନଂ ଦଶାନନମ୍ ।। ୭.୧୩.
ରାଜା ଓ ତାଙ୍କର ଆତ୍ମୀୟମାନେ କେମିତି ଅଛନ୍ତି ବୋଲି ପଚାରି, ବିଭୀଷଣ ଦୂତକୁ ସଭାରେ ବସିଥିବା ଦଶମୁଖୀଙ୍କୁ ଦେଖାଇଲେ।
ସ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତତ୍ର ରାଜାନଂ ଦୀପ୍ଯମାନଂ ସ୍ଵତେଜସା । ଜଯେତି ଵାଚା ସମ୍ପୂଜ୍ଯ ତୂଷ୍ଣୀଂ ସମଭିଵର୍ତତ ।। ୭.୧୩.
ସେଠାରେ ରାଜାଙ୍କୁ ନିଜ ତେଜରେ ଉଜ୍ୱଳ ଦେଖି, ସେ 'ଜୟ ହେଉ' ବୋଲି ସମ୍ମାନ କଲେ ଏବଂ ଚୁପ୍ଚାପ୍ ଦାଁଡ଼ି ରହିଲେ।
ତଂ ତତ୍ରୋତ୍ତମପର୍ଯଙ୍କେ ଵରାସ୍ତରଣଶୋଭିତେ । ଉପଵିଷ୍ଟଂ ଦଶଗ୍ରୀଵଂ ଦୂତୋ ଵାକ୍ଯମଥାବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୭.୧୩.
ସେଠାରେ ଉତ୍ତମ ବିଛାନା ଉପରେ ଦଶମୁଖୀ ବସିଥିବାବେଳେ, ଦୂତ ତାଙ୍କୁ ଏହି ଉପଦେଶ ଦେଲେ।
ରାଜନ୍ଵଦାମି ତେ ସର୍ଵଂ ଭ୍ରାତା ତଵ ଯଦବ୍ରଵୀତ୍ । ଉଭଯୋଃ ସଦୃଶଂ ଵୀର ଵୃତ୍ତସ୍ଯ ଚ କୁଲସ୍ଯ ଚ ।। ୭.୧୩.
ରାଜା, ତୁମ ଭାଇ ଯାହା କହିଛନ୍ତି, ସେ ସବୁ କଥା ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି; ଏହା ତୁମ ଆଚରଣ ଓ ବଂଶ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ, ହେ ଶୂର।
ସାଧୁ ପର୍ଯାପ୍ତମେତାଵତ୍କୃତଶ୍ଚାରିତ୍ରସଙ୍ଗ୍ରହଃ । ସାଧୁ ଧର୍ମେ ଵ୍ଯଵସ୍ଥାନଂ କ୍ରିଯତାଂ ଯଦି ଶକ୍ଯତେ ।। ୭.୧୩.
ଭଲ କରିଛ, ଏତେ ହେଲେ ଯଥେଷ୍ଟ; ଗୁଣର ସଂଗ୍ରହ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛି। ଭଲ କରିଛ—ଯଦି ସମ୍ଭବ ହୁଏ, ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ରୁହ।
ଦୃଷ୍ଟଂ ମେ ନନ୍ଦନଂ ଭଗ୍ନମୃଷଯୋ ନିହତାଃ ଶ୍ରୁତାଃ । ଦେଵତାନାଂ ସମୁଦ୍ଯୋଗସ୍ତ୍ଵତ୍ତୋ ରାଜନ୍ମମ ଶ୍ରୁତଃ ।। ୭.୧୩.
ମୁଁ ନନ୍ଦନ ଉଦ୍ୟାନ ଧ୍ୱଂସ ହୋଇଥିବା ଦେଖିଛି, ଋଷିମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି ବୋଲି ଶୁଣିଛି; ଏବଂ ରାଜା, ଦେବତାମାନେ ତୁମ ବିରୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରସ୍ତୁତି ନେଉଛନ୍ତି ବୋଲି ମୁଁ ଜାଣିଛି।
ନିରାକୃତଶ୍ଚ ବହୁଶସ୍ତ୍ଵଯା ଽହଂ ରାକ୍ଷସାଧିପ । ଅପରାଦ୍ଧା ହି ବାଲ୍ଯାଚ୍ଚ ରମଣୀଯାଃ ସ୍ଵବାନ୍ଧଵାଃ ।। ୭.୧୩.
ହେ ରାକ୍ଷସମୁକ୍ତିର ନାୟକ, ତୁମେ ମୋତେ ବହୁବାର ବିମୁଖ କରିଛ; ଏହା ସତ୍ୟ, ତୁମେ ଛୋଟବେଳେ ନିଜ ପ୍ରିୟ ଆତ୍ମୀୟମାନେଙ୍କୁ ଅନ୍ୟାୟ କରିଥିଲ।
ଅହଂ ତୁ ହିମଵତ୍ପୃଷ୍ଠଂ ଗତୋ ଧର୍ମମୁପାସିତୁମ୍ । ରୌଦ୍ରଂ ଵ୍ରତ୍ତଂ ସମାସ୍ଥାଯ ନିଯତୋ ନିଯତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ ।। ୭.୧୩.
କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଧର୍ମ ଅନୁଷ୍ଠାନ ପାଇଁ ହିମାଳୟ ପର୍ବତ ଶିଖରକୁ ଗଲି, କଠିନ ବ୍ରତ ଧାରଣ କରି, ନିୟମିତ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ କରିଥିଲି।
ତତ୍ର ଦେଵୋ ମଯା ଦୃଷ୍ଟଃ ସହ ଦେଵ୍ଯା ମଯା ପ୍ରଭୁଃ । ସଵ୍ଯଂ ଚକ୍ଷୁର୍ମଯା ଦୈଵାତ୍ତତ୍ର ଦେଵ୍ଯାଂ ନିପାତିତମ୍ ।। ୭.୧୩.
ସେଠାରେ ମୁଁ ଦେବତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଦେବୀ ସହିତ ଦେଖିଥିଲି; ଦେବତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ, ମୋ ବାମ ଚକ୍ଷୁ ଦେବୀଙ୍କ ଉପରେ ପଡ଼ିଥିଲା।
କା ନ୍ଵିଯଂ ସ୍ଯାଦିତି ଶୁଭା ନ ଖଲ୍ଵନ୍ଯେନ ହେତୁନା । ରୂପଂ ହ୍ଯନୁପମଂ କୃତ୍ଵା ରୁଦ୍ରାଣୀ ତତ୍ର ତିଷ୍ଠତି ।। ୭.୧୩.
ମୁଁ ଚିନ୍ତା କରିଲି, 'ଏହି ସୁନ୍ଦରୀ କିଏ ହେବେ?' — ନିଶ୍ଚୟ, ଅନ୍ୟ କୌଣସି କାରଣ ନଥିଲା; ଏଠି ରୁଦ୍ରାଣୀ ଅପୂର୍ବ ରୂପ ଧାରଣ କରି ଦଢ଼ି ଥିଲେ।
ଦେଵ୍ଯା ଦିଵ୍ଯପ୍ରଭାଵେଣ ଦଗ୍ଧଂ ସଵ୍ଯଂ ମମେକ୍ଷଣମ୍ । ରେଣୁଧ୍ଵସ୍ତମିଵ ଜ୍ଯୋତିଃ ପିଙ୍ଗୁଲତ୍ଵମୁପାଗତମ୍ ।। ୭.୧୩.
ସେ ଦେବୀଙ୍କର ଦିବ୍ୟ ତେଜରେ, ମୋର ବାମ ଚକ୍ଷୁ ଜଳିଗଲା, ଧୂଳି ଢାକିଥିବା ଆଲୋକ ଭଳି ହଳଦିଆ ହେଇଗଲା।
ତତୋ ଽହମନ୍ଯଦ୍ଵିସ୍ତୀର୍ଣଂ ଗତ୍ଵା ତସ୍ଯ ଗିରେସ୍ତଟମ୍ । ତୂଷ୍ଣୀଂ ଵର୍ଷଶତାନ୍ଯଷ୍ଟୌ ସମାଧାରଂ ମହାଵ୍ରତମ୍ ।। ୭.୧୩.
ତାପରେ ମୁଁ ସେ ପାହାଡ଼ର ଅନ୍ୟ ଏକ ବିସ୍ତୃତ ଢାଳରେ ଗଲି, ଶାନ୍ତ ଭାବେ ଆଠଶେ ବର୍ଷ ଦୀର୍ଘ ମହାବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କଲି।
ସମାପ୍ତେ ନିଯମେ ତସ୍ମିଂସ୍ତତ୍ର ଦେଵୋ ମହେଶ୍ଵରଃ । ପ୍ରୀତଃ ପ୍ରୀତେନ ମନସା ପ୍ରାହ ଵାକ୍ଯମିଦଂ ପ୍ରଭୁଃ ।। ୭.୧୩.
ସେ ବ୍ରତ ସମାପ୍ତ ହେବା ପରେ, ସେଠାରେ ମହାଦେବ ମହେଶ୍ୱର, ଖୁସି ହୋଇ, ଆନନ୍ଦିତ ମନେ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ପୈଙ୍ଗଲ୍ଯଂ ଯଦଵାପ୍ତଂ ହି ଦେଵ୍ଯା ରୂପନିରୀକ୍ଷଣାତ୍ । ପ୍ରୀତୋ ଽସ୍ମି ତଵ ଧର୍ମଜ୍ଞ ତପସା ନେନ ସୁଵ୍ରତ ।। ୭.୧୩.
ଦେବୀଙ୍କ ରୂପ ଦେଖି ତୁମେ ଯେ ପିଙ୍ଗଳ ଦୃଷ୍ଟି ପାଇଛ, ଏହି ତୁମର ତପସ୍ୟା ଦେଖି ମୁଁ ଖୁସି ହେଲି, ଧର୍ମକୁ ଜାଣିଥିବା ମନେ।
ମଯା ଚୈତଦ୍ଵ୍ରତଂ ଚୀର୍ଣଂ ତ୍ଵଯା ଚୈଵ ଧନାଧିପ । ତୃତୀଯଃ ପୁରୁଷୋ ନାସ୍ତି ଯଶ୍ଚରେଵ୍ରତମୀଦୃଶମ୍ ।। ୭.୧୩.
ଏହି ବ୍ରତ ମୁଁ ଓ ତୁମେ, ଧନର ଅଧିପତି, ଉଭୟେ କରିଛୁ; ଏପରି ବ୍ରତ କେହି ତୃତୀୟ ବ୍ୟକ୍ତି କରିନାହାନ୍ତି।
ଵ୍ରତଂ ସୁନିଶ୍ଚଯଂ ହ୍ଯେତନ୍ମଯା ହ୍ଯୁତ୍ପାଦିତଂ ପୁରା । ତତ୍ସଖିତ୍ଵଂ ମଯା ସୌମ୍ଯ ରୋଚଯସ୍ଵ ଧନେଶ୍ଵର ।। ୭.୧୩.
ଏହି ଦୃଢ଼ ବ୍ରତ ପ୍ରାଚୀନ କାଳରୁ ମୁଁ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିଥିଲି; ତେଣୁ, ଧନେଶ୍ୱର, ମୋ ସହ ମିତ୍ରତା ଗ୍ରହଣ କର।
ତପସା ନିର୍ଜିତଶ୍ଚୈଵ ସଖା ଭଵ ମମାନଘ । ଦେଵ୍ଯା ଦଗ୍ଧଂ ପ୍ରଭାଵେଣ ଯଚ୍ଚ ସଵ୍ଯଂ ତଵେକ୍ଷଣମ୍ ।। ୭.୧୩.
ତୁମର ତପସ୍ୟାରେ ମୁଁ ବଶୀଭୂତ ହୋଇଛି, ନିର୍ମଳ ମନେ, ମୋ ସହ ମିତ୍ର ହେଉ; ଏବଂ ଦେବୀଙ୍କ ତେଜରେ ତୁମର ବାମ ଚକ୍ଷୁ ଯେ ଜଳିଗଲା—
ଏକାକ୍ଷିପିଙ୍ଗଲେତ୍ଯେଵ ନାମ ସ୍ଥାସ୍ଯତି ଶାଶ୍ଵତମ୍ । ଏଵଂ ତେନ ସଖିତ୍ଵଂ ଚ ପ୍ରାପ୍ଯାନୁଜ୍ଞାଂ ଚ ଶଙ୍କରାତ୍ ।। ୭.୧୩.
'ଏକାକ୍ଷିପିଙ୍ଗଳ' ବୋଲି ତୁମ ନାମ ସଦା ସ୍ଥାୟୀ ହେବ। ଏଭଳି ଭାବେ ଶଙ୍କରଙ୍କଠାରୁ ମିତ୍ରତା ଓ ଅନୁମତି ପାଇଲି।
ଆଗତ୍ଯ ଚ ଶ୍ରୁତୋ ଽଯଂ ମେ ତଵ ପାପଵିନିଶ୍ଚଯଃ ।। ୭.୧୩.
ପୁନଃ ଫେରି ଆସି, ମୁଁ ତୁମର ପାପ ପ୍ରତି ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ ବିଷୟରେ ଶୁଣିଲି।
ତଦଧର୍ମିଷ୍ଠସଂଯୋଗାନ୍ନିଵର୍ତ କୁଲଦୂଷଣାତ୍ । ଚିନ୍ତ୍ଯତେ ହି ଵଧୋପାଯଃ ସର୍ଷିସଙ୍ଘୈଃ ସୁରୈସ୍ତଵ ।। ୭.୧୩.
ତେଣୁ, ଏହି ଅଧର୍ମିକ ସଂଯୋଗ ଓ ଗୋତ୍ର ଅପମାନରୁ ଦୂରେଇଯାଅ; କାରଣ, ଦେବତାମାନେ ଓ ଋଷିମାନେ ତୁମ ନାଶ ପାଇଁ ବିଚାର କରୁଛନ୍ତି।
ଏଵମୁକ୍ତୋ ଦଶଗ୍ରୀଵଃ କ୍ରୁଦ୍ଧସଂରକ୍ତଲୋଚନଃ । ହସ୍ତୌ ଦନ୍ତାଂଶ୍ଚ ସମ୍ପୀଡ୍ଯ ଵାକ୍ଯମେତଦୁଵାଚ ହ ।। ୭.୧୩.
ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ଦଶମୁଖୀ ରାବଣ କ୍ରୋଧରେ ଲାଲ ଚକ୍ଷୁ, ହାତ ଓ ଦାନ୍ତ ଚେପି, ଏହି କଥା କହିଲା।
ଵିଜ୍ଞାତଂ ତେ ମଯା ଦୂତ ଵାକ୍ଯଂ ଯସ୍ଯ ପ୍ରଭାଷସେ । ନୈତତ୍ତ୍ଵମସି ନୈଵାସୌ ଭ୍ରାତ୍ରା ଯେନାସି ଚୋଦିତଃ ।। ୭.୧୩.
ଦୂତ, ତୁମେ ଯେ କଥା କହୁଛ, ମୁଁ ବୁଝିପାରିଛି; ତୁମେ ସେ ଲୋକ ନୁହଁ, ନାହିଁ ମୋ ଭାଇ ତୁମକୁ ପଠାଇଛି।
ହିତଂ ନୈଷ ମମୈତଦ୍ଧି ବ୍ରଵୀତି ଧନରକ୍ଷକଃ । ମହେଶ୍ଵରସଖିତ୍ଵଂ ତୁ ମୂଢ ଶ୍ରାଵଯତେ କିଲ ।। ୭.୧୩.
ଧନରକ୍ଷକ ଯେ କଥା କହୁଛି, ଏହା ମୋ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ନୁହେଁ; ମୂଢ଼, ସେ କେବଳ ମହାଦେବ ସହ ମିତ୍ରତା ଦେଖାଉଛି।
ନ ଚେଦଂ କ୍ଷମଣୀଯଂ ମେ ଯଦେତଦ୍ଭାଷିତଂ ତ୍ଵଯା । ଯଦେତାଵନ୍ମଯା କାଲଂ ଦୂତ ତସ୍ଯ ତୁ ମର୍ଷିତମ୍ ।। ୭.୧୩.
ତୁମେ ଯେ କଥା କହିଛ, ମୋ ପାଇଁ ଏହା ସହିବାଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ; ତଥାପି, ଦୂତ, ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ସହିଛି।
ନ ହନ୍ତଵ୍ଯୋ ଗୁରୁର୍ଜ୍ଯେଷ୍ଠୋ ମଯା ଽଯମିତି ମନ୍ଯତେ । ତସ୍ଯ ତ୍ଵିଦାନୀଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମେ ଵାକ୍ଯମେଷା କୃତା ମତିଃ ।। ୭.୧୩.
ସେ ଭାବେ, 'ସେ ମୋ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ, ଗୁରୁ, ତେଣୁ ମୁଁ ହତ୍ୟା କରିବି ନାହିଁ' ଭାବୁଛି; କିନ୍ତୁ ଏବେ ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ମୋ ମନ ନିଶ୍ଚୟ କରିଛି।
ତ୍ରୀଁଲ୍ଲୋକାନପି ଜେଷ୍ଯାମି ବାହୁଵୀର୍ଯମୁପାଶ୍ରିତଃ ।। ୭.୧୩.
ମୋର ବାହୁବଳରେ ଭରସା କରି, ମୁଁ ତିନି ଲୋକକୁ ମଧ୍ୟ ଜିତି ନେବି।
ଏତନ୍ମୁହୂର୍ତମେଵାହଂ ତସ୍ଯୈକସ୍ଯ ତୁ ଵୈ କୃତେ । ଚତୁରୋ ଲୋକପାଲାଂସ୍ତାନ୍ନଯିଷ୍ଯାମି ଯମକ୍ଷଯମ୍ ।। ୭.୧୩.
ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, କେବଳ ତାଙ୍କ ପାଇଁ, ମୁଁ ଚାରି ଲୋକପାଳଙ୍କୁ ଯମଲୋକକୁ ପଠାଇଦେବି।