ଅଥ ଲୋକେଶ୍ଵରୋତ୍ସୃଷ୍ଟା ତତ୍ର କାଲେନ କେନଚିତ୍ । ନିଦ୍ରା ସମଭଵତ୍ତୀଵ୍ରା କୁମ୍ଭକର୍ଣସ୍ଯ ରୂପିଣୀ ।। ୭.୧୩.
ତାପରେ, କିଛି ସମୟ ପରେ, ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ନାୟକଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ, ଦାୟିତ୍ୱ ନେଇ, ଭୟଙ୍କର ନିଦ୍ରା କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲା।
ତତୋ ଭ୍ରାତରମାସୀନଂ କୁମ୍ଭକର୍ଣୋ ଽବ୍ରଵୀଦ୍ଵଚଃ । ନିଦ୍ରା ମାଂ ବାଧତେ ରାଜନ୍କାରଯସ୍ଵ ମମାଲଯମ୍ ।। ୭.୧୩.
ତାପରେ, କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ତାଙ୍କ ବସିଥିବା ଭାଇଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୋତେ ନିଦ୍ରା ବଡ଼ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉଛି, ରାଜା, ମୋ ପାଇଁ ଏକ ଘର ବ୍ୟବସ୍ଥା କର।'
ଵିନିଯୁକ୍ତାସ୍ତତୋ ରାଜ୍ଞା ଶିଲ୍ପିନୋ ଵିଶ୍ଵକର୍ମଵତ୍ । ଵିସ୍ତୀର୍ଣଂ ଯୋଜନଂ ଶୁଭ୍ରଂ ତତୋ ଦ୍ଵିଗୁଣମାଯତମ୍ ।। ୭.୧୩.
ତାପରେ, ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶରେ, ବିଶ୍ୱକର୍ମା ପରି ଦକ୍ଷ କାରିଗରମାନେ ନିଯୁକ୍ତ ହେଲେ; ସେମାନେ ଏକ ବିଶାଳ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଘର ତିଆରି କଲେ, ଯାହା ଏକ ଯୋଜନା ଚଉଡ଼ା ଏବଂ ଦୁଇ ଗୁଣା ଲମ୍ବା।
ଦର୍ଶନୀଯଂ ନିରାବାଧଂ କୁମ୍ଭକର୍ଣସ୍ଯ ଚକ୍ରିରେ । ସ୍ଫାଟିକୈଃ କାଞ୍ଚନୈଶ୍ଚିତ୍ରୈଃ ସ୍ତମ୍ଭୈଃ ସର୍ଵତ୍ର ଶୋଭିତମ୍ ।। ୭.୧୩.
ସେମାନେ ଏହାକୁ ଦର୍ଶନୀୟ ଓ ଅବାଧିତ କରି, କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ପାଇଁ ତିଆରି କଲେ; ସମସ୍ତଠାରେ ସ୍ଫଟିକ ଓ ସୁନାର ଶୋଭାମୟ ଖମ୍ଭ ଦ୍ୱାରା ଅଲଙ୍କୃତ ଥିଲା।
ଵୈଡୂର୍ଯକୃତସୋପାନଂ କିଙ୍କିଣୀଜାଲକଂ ତଥା । ଦାନ୍ତତୋରଣଵିନ୍ଯସ୍ତଂ ଵଜ୍ରସ୍ଫଟିକଵେଦିକମ୍ ।। ୭.୧୩.
ବୈଡୂର୍ୟ ପଥରରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ସିଢ଼ି, ଘଣ୍ଟିର ଝାଲି ଓ ଦାନ୍ତରେ ତିଆରି ଦ୍ୱାର, ଏବଂ ହୀରା ଓ ସ୍ଫଟିକର ମଞ୍ଚ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା।
ମନୋହରଂ ସର୍ଵସୁଖଂ କାରଯାମାସ ରାକ୍ଷସଃ । ସର୍ଵତ୍ର ସୁଖଦଂ ନିତ୍ଯଂ ମେରୋଃ ପୁଣ୍ଯାଂ ଗୁହାମିଵ ।। ୭.୧୩.
ସେ ରାକ୍ଷସ ଏହି ଗୃହଟିକୁ ଏମିତି ତିଆରି କରିଥିଲେ, ଯାହା ଦେଖିବାକୁ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଏବଂ ସମସ୍ତ ସୁବିଧାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସବୁଠାରେ ସଦା ସୁଖଦାୟକ, ମେରୁ ପର୍ବତର ପବିତ୍ର ଗୁହା ପରି।
ତତ୍ର ନିଦ୍ରାଂ ସମାଵିଷ୍ଟଃ କୁମ୍ଭକର୍ଣୋ ମହାବଲଃ । ବହୂନ୍ଯବ୍ଦସହସ୍ରାଣି ଶଯାନୋ ନ ପ୍ରବୁଦ୍ଧ୍ଯତେ ।। ୭.୧୩.
ସେଠାରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଗଭୀର ନିଦ୍ରାରେ ଲିନ ହୋଇଥିଲେ; ସେ ଅନେକ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶୋଇ ରହିଲେ, କିନ୍ତୁ ଜାଗିଲେ ନାହିଁ।
ନିଦ୍ରାଭିଭୂତେ ତୁ ତଦା କୁମ୍ଭକର୍ଣେ ଦଶାନନଃ । ଦେଵର୍ଷିଯକ୍ଷଗନ୍ଧର୍ଵାନ୍ସଞ୍ଜଘ୍ନେ ହି ନିରଙ୍କୁଶଃ ।। ୭.୧୩.
ସେଇ ସମୟରେ, କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ନିଦ୍ରାରେ ଲିନ ହେବା ପରେ, ଦଶମୁଖୀ ରାବଣ ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଭାବରେ ଦେବତା, ଋଷି, ଯକ୍ଷ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେଙ୍କୁ ବିଧ୍ୱଂସ କରିଦେଲେ।
ଉଦ୍ଯାନାନି ଚ ଚିତ୍ରାଣି ନନ୍ଦନାଦୀନି ଯାନି ଚ । ତାନି ଗତ୍ଵା ସୁସଙକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଭିନତ୍ତି ସ୍ମ ଦଶାନନଃ ।। ୭.୧୩.
ସେ ନନ୍ଦନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅଦ୍ଭୁତ ଉଦ୍ୟାନଗୁଡ଼ିକୁ ଗଲେ, ଏବଂ ଦଶମୁଖୀ ରାବଣ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେଲେ।
ନଦୀଂ ଗଜ ଇଵ କ୍ରୀଡନ୍ଵୃକ୍ଷାନ୍ଵାଯୁରିଵ କ୍ଷିପନ୍ । ନଗାନ୍ଵ୍ରଜ୍ର ଇଵୋତ୍ସୃଷ୍ଟୋ ଵିଧ୍ଵଂସଯତି ରାକ୍ଷସଃ ।। ୭.୧୩.
ଏକ ହାତୀ ନଦୀରେ ଖେଳିବା ପରି, ବାତାସ ଗଛକୁ ଉଡ଼ାଇ ଦେବା ପରି, ବଜ୍ରପାତ ହେବା ସମୟରେ ପାହାଡ଼ ଭାଙ୍ଗିଯିବା ପରି, ସେଇ ରାକ୍ଷସ ସବୁକିଛି ଧ୍ୱଂସ କରିଦେଲେ।
ତଥାଵୃତ୍ତଂ ତୁ ଵିଜ୍ଞାଯ ଦଶଗ୍ରୀଵଂ ଧନେଶ୍ଵରଃ । କୁଲାନୁରୂପଂ ଧର୍ମଜ୍ଞୋ ଵୃତ୍ତଂ ସଂସ୍ମୃତ୍ଯ ଚାତ୍ମନଃ ।। ୭.୧୩.
ଏପରି ଘଟଣା ଘଟିବାକୁ ଶୁଣି, ଧନର ଦେବତା, ଯିଏ ଧର୍ମକୁ ଜାଣନ୍ତି ଏବଂ ନିଜ ବଂଶର ଉଚିତ ଆଚରଣକୁ ସ୍ମରଣ କଲେ, ସେ ଦଶମୁଖୀଙ୍କ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କଲେ।
ସୌଭ୍ରାତ୍ରଦର୍ଶନାର୍ଥଂ ତୁ ଦୂତଂ ଵୈଶ୍ରଵଣସ୍ତଦା । ଲଙ୍କାଂ ସମ୍ପ୍ରେଷଯାମାସ ଦଶଗ୍ରୀଵସ୍ଯ ଵୈ ହିତମ୍ ।। ୭.୧୩.
ଭାଇପାଇଁ ସ୍ନେହ ଦେଖାଇବା ନିମିତ୍ତେ, ବୈଶ୍ରବଣ ସେତେବେଳେ ଦଶମୁଖୀଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଏକ ଦୂତକୁ ଲଙ୍କାକୁ ପଠାଇଲେ।
ସ ଗତ୍ଵା ନଗରୀଂ ଲଙ୍କାମାସସାଦ ଵିଭୀଷଣମ୍ । ମାନିତସ୍ତେନ ଧର୍ମେଣ ପୃଷ୍ଟଶ୍ଚାଗମନଂ ପ୍ରତି ।। ୭.୧୩.
ସେ ଦୂତ ଲଙ୍କା ନଗରକୁ ଯାଇ, ବିଭୀଷଣଙ୍କ ସହିତ ମିଶିଲେ; ବିଭୀଷଣ ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ ଏବଂ ଆସିବାର କାରଣ ପଚାରିଲେ।
ପୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚ କୁଶଲଂ ରାଜ୍ଞୋ ଜ୍ଞାତୀନାଂ ଚ ବିଭୀଷଣଃ । ସଭାଯାଂ ଦର୍ଶଯାମାସ ତମାସୀନଂ ଦଶାନନମ୍ ।। ୭.୧୩.
ରାଜା ଓ ତାଙ୍କର ଆତ୍ମୀୟମାନେ କେମିତି ଅଛନ୍ତି ବୋଲି ପଚାରି, ବିଭୀଷଣ ଦୂତକୁ ସଭାରେ ବସିଥିବା ଦଶମୁଖୀଙ୍କୁ ଦେଖାଇଲେ।
ସ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତତ୍ର ରାଜାନଂ ଦୀପ୍ଯମାନଂ ସ୍ଵତେଜସା । ଜଯେତି ଵାଚା ସମ୍ପୂଜ୍ଯ ତୂଷ୍ଣୀଂ ସମଭିଵର୍ତତ ।। ୭.୧୩.
ସେଠାରେ ରାଜାଙ୍କୁ ନିଜ ତେଜରେ ଉଜ୍ୱଳ ଦେଖି, ସେ 'ଜୟ ହେଉ' ବୋଲି ସମ୍ମାନ କଲେ ଏବଂ ଚୁପ୍ଚାପ୍ ଦାଁଡ଼ି ରହିଲେ।
ତଂ ତତ୍ରୋତ୍ତମପର୍ଯଙ୍କେ ଵରାସ୍ତରଣଶୋଭିତେ । ଉପଵିଷ୍ଟଂ ଦଶଗ୍ରୀଵଂ ଦୂତୋ ଵାକ୍ଯମଥାବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୭.୧୩.
ସେଠାରେ ଉତ୍ତମ ବିଛାନା ଉପରେ ଦଶମୁଖୀ ବସିଥିବାବେଳେ, ଦୂତ ତାଙ୍କୁ ଏହି ଉପଦେଶ ଦେଲେ।
ରାଜନ୍ଵଦାମି ତେ ସର୍ଵଂ ଭ୍ରାତା ତଵ ଯଦବ୍ରଵୀତ୍ । ଉଭଯୋଃ ସଦୃଶଂ ଵୀର ଵୃତ୍ତସ୍ଯ ଚ କୁଲସ୍ଯ ଚ ।। ୭.୧୩.
ରାଜା, ତୁମ ଭାଇ ଯାହା କହିଛନ୍ତି, ସେ ସବୁ କଥା ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି; ଏହା ତୁମ ଆଚରଣ ଓ ବଂଶ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ, ହେ ଶୂର।
ସାଧୁ ପର୍ଯାପ୍ତମେତାଵତ୍କୃତଶ୍ଚାରିତ୍ରସଙ୍ଗ୍ରହଃ । ସାଧୁ ଧର୍ମେ ଵ୍ଯଵସ୍ଥାନଂ କ୍ରିଯତାଂ ଯଦି ଶକ୍ଯତେ ।। ୭.୧୩.
ଭଲ କରିଛ, ଏତେ ହେଲେ ଯଥେଷ୍ଟ; ଗୁଣର ସଂଗ୍ରହ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛି। ଭଲ କରିଛ—ଯଦି ସମ୍ଭବ ହୁଏ, ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ରୁହ।
ଦୃଷ୍ଟଂ ମେ ନନ୍ଦନଂ ଭଗ୍ନମୃଷଯୋ ନିହତାଃ ଶ୍ରୁତାଃ । ଦେଵତାନାଂ ସମୁଦ୍ଯୋଗସ୍ତ୍ଵତ୍ତୋ ରାଜନ୍ମମ ଶ୍ରୁତଃ ।। ୭.୧୩.
ମୁଁ ନନ୍ଦନ ଉଦ୍ୟାନ ଧ୍ୱଂସ ହୋଇଥିବା ଦେଖିଛି, ଋଷିମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି ବୋଲି ଶୁଣିଛି; ଏବଂ ରାଜା, ଦେବତାମାନେ ତୁମ ବିରୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରସ୍ତୁତି ନେଉଛନ୍ତି ବୋଲି ମୁଁ ଜାଣିଛି।
ନିରାକୃତଶ୍ଚ ବହୁଶସ୍ତ୍ଵଯା ଽହଂ ରାକ୍ଷସାଧିପ । ଅପରାଦ୍ଧା ହି ବାଲ୍ଯାଚ୍ଚ ରମଣୀଯାଃ ସ୍ଵବାନ୍ଧଵାଃ ।। ୭.୧୩.
ହେ ରାକ୍ଷସମୁକ୍ତିର ନାୟକ, ତୁମେ ମୋତେ ବହୁବାର ବିମୁଖ କରିଛ; ଏହା ସତ୍ୟ, ତୁମେ ଛୋଟବେଳେ ନିଜ ପ୍ରିୟ ଆତ୍ମୀୟମାନେଙ୍କୁ ଅନ୍ୟାୟ କରିଥିଲ।
ଅହଂ ତୁ ହିମଵତ୍ପୃଷ୍ଠଂ ଗତୋ ଧର୍ମମୁପାସିତୁମ୍ । ରୌଦ୍ରଂ ଵ୍ରତ୍ତଂ ସମାସ୍ଥାଯ ନିଯତୋ ନିଯତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ ।। ୭.୧୩.
କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଧର୍ମ ଅନୁଷ୍ଠାନ ପାଇଁ ହିମାଳୟ ପର୍ବତ ଶିଖରକୁ ଗଲି, କଠିନ ବ୍ରତ ଧାରଣ କରି, ନିୟମିତ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ କରିଥିଲି।
ତତ୍ର ଦେଵୋ ମଯା ଦୃଷ୍ଟଃ ସହ ଦେଵ୍ଯା ମଯା ପ୍ରଭୁଃ । ସଵ୍ଯଂ ଚକ୍ଷୁର୍ମଯା ଦୈଵାତ୍ତତ୍ର ଦେଵ୍ଯାଂ ନିପାତିତମ୍ ।। ୭.୧୩.
ସେଠାରେ ମୁଁ ଦେବତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଦେବୀ ସହିତ ଦେଖିଥିଲି; ଦେବତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ, ମୋ ବାମ ଚକ୍ଷୁ ଦେବୀଙ୍କ ଉପରେ ପଡ଼ିଥିଲା।
କା ନ୍ଵିଯଂ ସ୍ଯାଦିତି ଶୁଭା ନ ଖଲ୍ଵନ୍ଯେନ ହେତୁନା । ରୂପଂ ହ୍ଯନୁପମଂ କୃତ୍ଵା ରୁଦ୍ରାଣୀ ତତ୍ର ତିଷ୍ଠତି ।। ୭.୧୩.
ମୁଁ ଚିନ୍ତା କରିଲି, 'ଏହି ସୁନ୍ଦରୀ କିଏ ହେବେ?' — ନିଶ୍ଚୟ, ଅନ୍ୟ କୌଣସି କାରଣ ନଥିଲା; ଏଠି ରୁଦ୍ରାଣୀ ଅପୂର୍ବ ରୂପ ଧାରଣ କରି ଦଢ଼ି ଥିଲେ।
ଦେଵ୍ଯା ଦିଵ୍ଯପ୍ରଭାଵେଣ ଦଗ୍ଧଂ ସଵ୍ଯଂ ମମେକ୍ଷଣମ୍ । ରେଣୁଧ୍ଵସ୍ତମିଵ ଜ୍ଯୋତିଃ ପିଙ୍ଗୁଲତ୍ଵମୁପାଗତମ୍ ।। ୭.୧୩.
ସେ ଦେବୀଙ୍କର ଦିବ୍ୟ ତେଜରେ, ମୋର ବାମ ଚକ୍ଷୁ ଜଳିଗଲା, ଧୂଳି ଢାକିଥିବା ଆଲୋକ ଭଳି ହଳଦିଆ ହେଇଗଲା।
ତତୋ ଽହମନ୍ଯଦ୍ଵିସ୍ତୀର୍ଣଂ ଗତ୍ଵା ତସ୍ଯ ଗିରେସ୍ତଟମ୍ । ତୂଷ୍ଣୀଂ ଵର୍ଷଶତାନ୍ଯଷ୍ଟୌ ସମାଧାରଂ ମହାଵ୍ରତମ୍ ।। ୭.୧୩.
ତାପରେ ମୁଁ ସେ ପାହାଡ଼ର ଅନ୍ୟ ଏକ ବିସ୍ତୃତ ଢାଳରେ ଗଲି, ଶାନ୍ତ ଭାବେ ଆଠଶେ ବର୍ଷ ଦୀର୍ଘ ମହାବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କଲି।
ସମାପ୍ତେ ନିଯମେ ତସ୍ମିଂସ୍ତତ୍ର ଦେଵୋ ମହେଶ୍ଵରଃ । ପ୍ରୀତଃ ପ୍ରୀତେନ ମନସା ପ୍ରାହ ଵାକ୍ଯମିଦଂ ପ୍ରଭୁଃ ।। ୭.୧୩.
ସେ ବ୍ରତ ସମାପ୍ତ ହେବା ପରେ, ସେଠାରେ ମହାଦେବ ମହେଶ୍ୱର, ଖୁସି ହୋଇ, ଆନନ୍ଦିତ ମନେ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ପୈଙ୍ଗଲ୍ଯଂ ଯଦଵାପ୍ତଂ ହି ଦେଵ୍ଯା ରୂପନିରୀକ୍ଷଣାତ୍ । ପ୍ରୀତୋ ଽସ୍ମି ତଵ ଧର୍ମଜ୍ଞ ତପସା ନେନ ସୁଵ୍ରତ ।। ୭.୧୩.
ଦେବୀଙ୍କ ରୂପ ଦେଖି ତୁମେ ଯେ ପିଙ୍ଗଳ ଦୃଷ୍ଟି ପାଇଛ, ଏହି ତୁମର ତପସ୍ୟା ଦେଖି ମୁଁ ଖୁସି ହେଲି, ଧର୍ମକୁ ଜାଣିଥିବା ମନେ।
ମଯା ଚୈତଦ୍ଵ୍ରତଂ ଚୀର୍ଣଂ ତ୍ଵଯା ଚୈଵ ଧନାଧିପ । ତୃତୀଯଃ ପୁରୁଷୋ ନାସ୍ତି ଯଶ୍ଚରେଵ୍ରତମୀଦୃଶମ୍ ।। ୭.୧୩.
ଏହି ବ୍ରତ ମୁଁ ଓ ତୁମେ, ଧନର ଅଧିପତି, ଉଭୟେ କରିଛୁ; ଏପରି ବ୍ରତ କେହି ତୃତୀୟ ବ୍ୟକ୍ତି କରିନାହାନ୍ତି।
ଵ୍ରତଂ ସୁନିଶ୍ଚଯଂ ହ୍ଯେତନ୍ମଯା ହ୍ଯୁତ୍ପାଦିତଂ ପୁରା । ତତ୍ସଖିତ୍ଵଂ ମଯା ସୌମ୍ଯ ରୋଚଯସ୍ଵ ଧନେଶ୍ଵର ।। ୭.୧୩.
ଏହି ଦୃଢ଼ ବ୍ରତ ପ୍ରାଚୀନ କାଳରୁ ମୁଁ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିଥିଲି; ତେଣୁ, ଧନେଶ୍ୱର, ମୋ ସହ ମିତ୍ରତା ଗ୍ରହଣ କର।
ତପସା ନିର୍ଜିତଶ୍ଚୈଵ ସଖା ଭଵ ମମାନଘ । ଦେଵ୍ଯା ଦଗ୍ଧଂ ପ୍ରଭାଵେଣ ଯଚ୍ଚ ସଵ୍ଯଂ ତଵେକ୍ଷଣମ୍ ।। ୭.୧୩.
ତୁମର ତପସ୍ୟାରେ ମୁଁ ବଶୀଭୂତ ହୋଇଛି, ନିର୍ମଳ ମନେ, ମୋ ସହ ମିତ୍ର ହେଉ; ଏବଂ ଦେବୀଙ୍କ ତେଜରେ ତୁମର ବାମ ଚକ୍ଷୁ ଯେ ଜଳିଗଲା—