ଵୈରୋଚନସ୍ଯ ଦୌହିତ୍ରୀଂ ଵଜ୍ରଜ୍ଵାଲେତି ନାମତଃ । ତାଂ ଭାର୍ଯାଂ କୁମ୍ଭକର୍ଣସ୍ଯ ରାଵଣଃ ସମକଲ୍ପଯତ୍ ।। ୭.୧୨.
ବୈରୋଚନଙ୍କର ନାତିଜିଅ, ଭାର୍ଯ୍ୟା ଭାବେ ବଜ୍ରଜ୍ୱାଳୀ ନାମକ ଝିଅକୁ, ରାବଣ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ପାଇଁ ଚୟନ କଲେ।
ଗନ୍ଧର୍ଵରାଜସ୍ଯ ସୁତାଂ ଶୈଲୂଷସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ । ସରମାଂ ନାମ ଧର୍ମଜ୍ଞାଂ ଲେଭେ ଭାର୍ଯାଂ ଵିଭୀଷଣଃ ।। ୭.୧୨.
ଗନ୍ଧର୍ବ ରାଜା ଶୈଲୂଷଙ୍କ ଧର୍ମଜ୍ଞା ଝିଅ ସରମାଙ୍କୁ, ବିଭୀଷଣ ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ଭାବେ ନେଲେ।
ତୀରେ ତୁ ସରସୋ ଵୈ ତୁ ସଞ୍ଜଜ୍ଞେ ମାନସସ୍ଯ ହି । ସରସ୍ତଦା ମାନସଂ ତୁ ଵଵୃଧେ ଜଲଦାଗମେ ।। ୭.୧୨.
ମାନସ ସରୋବର ତଟରେ, ବର୍ଷା ଆସିବା ସମୟରେ, ସେଇ ସରୋବର ବହୁତ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲା।
ମାତ୍ରା ତୁ ତସ୍ଯାଃ କନ୍ଯାଯାଃ ସ୍ନେହେନାକ୍ରନ୍ଦିତଂ ଵଚଃ । ସରୋ ମା ଵର୍ଧଯସ୍ଵେତି ତତଃ ସା ସରମା ଽଭଵତ୍ ।। ୭.୧୨.
ସେ ଝିଅର ମାଆ, ସ୍ନେହରେ କାନ୍ଦି କହିଲେ, 'ଏ ସରୋବର, ଆଉ ବଢ଼ନି', ଏହିପରି ତାଙ୍କୁ 'ସରମା' ବୋଲି ଡାକାଯାଉଥିଲା।
ଏଵଂ ତେ କୃତଦାରା ଵୈ ରେମିରେ ତତ୍ର ରାକ୍ଷସାଃ । ସ୍ଵାଂ ସ୍ଵାଂ ଭାର୍ଯାମୁପାଗମ୍ଯ ଗନ୍ଧର୍ଵା ଇଵ ନନ୍ଦନେ ।। ୭.୧୨.
ଏଭଳି ଭାବେ ସେମାନେ ଜଣେ ଜଣେ ଭାର୍ଯ୍ୟା ନେଇ, ରାକ୍ଷସମାନେ ସେଠାରେ ଆନନ୍ଦ କରିଲେ, ଯେପରି ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ନନ୍ଦନବନରେ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି।
ତତୋ ମନ୍ଦୋଦରୀ ପୁତ୍ରଂ ମେଘନାଦମଜୀଜନତ୍ । ସ ଏଷ ଇନ୍ଦ୍ରଜିନ୍ନାମ ଯୁଷ୍ମାଭିରଭିଧୀଯତେ ।। ୭.୧୨.
ତାପରେ ମଣ୍ଡୋଦରୀ ଜଣେ ପୁଅକୁ ଜନ୍ମଦେଲେ, ତାହାର ନାମ ମେଘନାଦ; ତୁମେ ଯାହାକୁ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ ବୋଲି କହୁଛ।
ଜାତମାତ୍ରେଣ ହି ପୁରା ତେନ ରାଵଣସୂନୁନା । ରୁଦତା ସୁମହାନ୍ମୁକ୍ତୋ ନାଦୋ ଜଲଧରୋପମଃ ।। ୭.୧୨.
ରାବଣଙ୍କ ପୁଅ ଜନ୍ମ ହେଉଁ ମାତ୍ର, ବଡ଼ ରୋଦନ କଲେ, ଯେପରି ମେଘ ଗର୍ଜନ କରେ।
ଜଡୀକୃତା ଚ ସା ଲଙ୍କା ତସ୍ଯ ନାଦେନ ରାଘଵ । ପିତା ତସ୍ଯାକରୋନ୍ନାମ ମେଘନାଦ ଇତି ସ୍ଵଯମ୍ ।। ୭.୧୨.
ତାଙ୍କର ଏହି ଗର୍ଜନରେ, ହେ ରାଘବ, ଲଙ୍କା ସହର ଅଚେତନ ହୋଇଗଲା; ତାଙ୍କ ପିତା ନିଜେ ତାଙ୍କୁ 'ମେଘନାଦ' ନାମ ଦେଲେ।
ସୋ ଽଵର୍ଧତ ତଦା ରାମ ରାଵଣାନ୍ତଃପୁରେ ଶୁଭେ । ରକ୍ଷ୍ଯମାଣୋ ଵରସ୍ତ୍ରୀଭିଶ୍ଛନ୍ନଃ କାଷ୍ଠୈରିଵାନଲଃ ।। ୭.୧୨.
ସେତେବେଳେ, ହେ ରାମ, ରାବଣଙ୍କ ଶୁଭ୍ର ଅନ୍ତଃପୁରରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠା ମହିଳାମାନେ ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ, ଯେପରି କାଠ ଭିତରେ ଅଗ୍ନି ଲୁଚିଥାଏ, ସେଭଳି ଲୁଚି ରହି, ସେ ବଡ଼ ହେଉଥିଲେ।
ମାତାପିତ୍ରୋର୍ମହାହର୍ଷଂ ଜନଯନ୍ରାଵଣାତ୍ମଜଃ ।। ୭.୧୨.
ରାବଣଙ୍କ ପୁଅ ତାଙ୍କର ମାଆ ବାପାଙ୍କୁ ବଡ଼ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିଲେ।
ଅଥ ଲୋକେଶ୍ଵରୋତ୍ସୃଷ୍ଟା ତତ୍ର କାଲେନ କେନଚିତ୍ । ନିଦ୍ରା ସମଭଵତ୍ତୀଵ୍ରା କୁମ୍ଭକର୍ଣସ୍ଯ ରୂପିଣୀ ।। ୭.୧୩.
ତାପରେ, କିଛି ସମୟ ପରେ, ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ନାୟକଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ, ଦାୟିତ୍ୱ ନେଇ, ଭୟଙ୍କର ନିଦ୍ରା କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲା।
ତତୋ ଭ୍ରାତରମାସୀନଂ କୁମ୍ଭକର୍ଣୋ ଽବ୍ରଵୀଦ୍ଵଚଃ । ନିଦ୍ରା ମାଂ ବାଧତେ ରାଜନ୍କାରଯସ୍ଵ ମମାଲଯମ୍ ।। ୭.୧୩.
ତାପରେ, କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ତାଙ୍କ ବସିଥିବା ଭାଇଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୋତେ ନିଦ୍ରା ବଡ଼ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉଛି, ରାଜା, ମୋ ପାଇଁ ଏକ ଘର ବ୍ୟବସ୍ଥା କର।'
ଵିନିଯୁକ୍ତାସ୍ତତୋ ରାଜ୍ଞା ଶିଲ୍ପିନୋ ଵିଶ୍ଵକର୍ମଵତ୍ । ଵିସ୍ତୀର୍ଣଂ ଯୋଜନଂ ଶୁଭ୍ରଂ ତତୋ ଦ୍ଵିଗୁଣମାଯତମ୍ ।। ୭.୧୩.
ତାପରେ, ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶରେ, ବିଶ୍ୱକର୍ମା ପରି ଦକ୍ଷ କାରିଗରମାନେ ନିଯୁକ୍ତ ହେଲେ; ସେମାନେ ଏକ ବିଶାଳ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଘର ତିଆରି କଲେ, ଯାହା ଏକ ଯୋଜନା ଚଉଡ଼ା ଏବଂ ଦୁଇ ଗୁଣା ଲମ୍ବା।
ଦର୍ଶନୀଯଂ ନିରାବାଧଂ କୁମ୍ଭକର୍ଣସ୍ଯ ଚକ୍ରିରେ । ସ୍ଫାଟିକୈଃ କାଞ୍ଚନୈଶ୍ଚିତ୍ରୈଃ ସ୍ତମ୍ଭୈଃ ସର୍ଵତ୍ର ଶୋଭିତମ୍ ।। ୭.୧୩.
ସେମାନେ ଏହାକୁ ଦର୍ଶନୀୟ ଓ ଅବାଧିତ କରି, କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ପାଇଁ ତିଆରି କଲେ; ସମସ୍ତଠାରେ ସ୍ଫଟିକ ଓ ସୁନାର ଶୋଭାମୟ ଖମ୍ଭ ଦ୍ୱାରା ଅଲଙ୍କୃତ ଥିଲା।
ଵୈଡୂର୍ଯକୃତସୋପାନଂ କିଙ୍କିଣୀଜାଲକଂ ତଥା । ଦାନ୍ତତୋରଣଵିନ୍ଯସ୍ତଂ ଵଜ୍ରସ୍ଫଟିକଵେଦିକମ୍ ।। ୭.୧୩.
ବୈଡୂର୍ୟ ପଥରରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ସିଢ଼ି, ଘଣ୍ଟିର ଝାଲି ଓ ଦାନ୍ତରେ ତିଆରି ଦ୍ୱାର, ଏବଂ ହୀରା ଓ ସ୍ଫଟିକର ମଞ୍ଚ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା।
ମନୋହରଂ ସର୍ଵସୁଖଂ କାରଯାମାସ ରାକ୍ଷସଃ । ସର୍ଵତ୍ର ସୁଖଦଂ ନିତ୍ଯଂ ମେରୋଃ ପୁଣ୍ଯାଂ ଗୁହାମିଵ ।। ୭.୧୩.
ସେ ରାକ୍ଷସ ଏହି ଗୃହଟିକୁ ଏମିତି ତିଆରି କରିଥିଲେ, ଯାହା ଦେଖିବାକୁ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଏବଂ ସମସ୍ତ ସୁବିଧାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସବୁଠାରେ ସଦା ସୁଖଦାୟକ, ମେରୁ ପର୍ବତର ପବିତ୍ର ଗୁହା ପରି।
ତତ୍ର ନିଦ୍ରାଂ ସମାଵିଷ୍ଟଃ କୁମ୍ଭକର୍ଣୋ ମହାବଲଃ । ବହୂନ୍ଯବ୍ଦସହସ୍ରାଣି ଶଯାନୋ ନ ପ୍ରବୁଦ୍ଧ୍ଯତେ ।। ୭.୧୩.
ସେଠାରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଗଭୀର ନିଦ୍ରାରେ ଲିନ ହୋଇଥିଲେ; ସେ ଅନେକ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶୋଇ ରହିଲେ, କିନ୍ତୁ ଜାଗିଲେ ନାହିଁ।
ନିଦ୍ରାଭିଭୂତେ ତୁ ତଦା କୁମ୍ଭକର୍ଣେ ଦଶାନନଃ । ଦେଵର୍ଷିଯକ୍ଷଗନ୍ଧର୍ଵାନ୍ସଞ୍ଜଘ୍ନେ ହି ନିରଙ୍କୁଶଃ ।। ୭.୧୩.
ସେଇ ସମୟରେ, କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ନିଦ୍ରାରେ ଲିନ ହେବା ପରେ, ଦଶମୁଖୀ ରାବଣ ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଭାବରେ ଦେବତା, ଋଷି, ଯକ୍ଷ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେଙ୍କୁ ବିଧ୍ୱଂସ କରିଦେଲେ।
ଉଦ୍ଯାନାନି ଚ ଚିତ୍ରାଣି ନନ୍ଦନାଦୀନି ଯାନି ଚ । ତାନି ଗତ୍ଵା ସୁସଙକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଭିନତ୍ତି ସ୍ମ ଦଶାନନଃ ।। ୭.୧୩.
ସେ ନନ୍ଦନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅଦ୍ଭୁତ ଉଦ୍ୟାନଗୁଡ଼ିକୁ ଗଲେ, ଏବଂ ଦଶମୁଖୀ ରାବଣ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେଲେ।
ନଦୀଂ ଗଜ ଇଵ କ୍ରୀଡନ୍ଵୃକ୍ଷାନ୍ଵାଯୁରିଵ କ୍ଷିପନ୍ । ନଗାନ୍ଵ୍ରଜ୍ର ଇଵୋତ୍ସୃଷ୍ଟୋ ଵିଧ୍ଵଂସଯତି ରାକ୍ଷସଃ ।। ୭.୧୩.
ଏକ ହାତୀ ନଦୀରେ ଖେଳିବା ପରି, ବାତାସ ଗଛକୁ ଉଡ଼ାଇ ଦେବା ପରି, ବଜ୍ରପାତ ହେବା ସମୟରେ ପାହାଡ଼ ଭାଙ୍ଗିଯିବା ପରି, ସେଇ ରାକ୍ଷସ ସବୁକିଛି ଧ୍ୱଂସ କରିଦେଲେ।
ତଥାଵୃତ୍ତଂ ତୁ ଵିଜ୍ଞାଯ ଦଶଗ୍ରୀଵଂ ଧନେଶ୍ଵରଃ । କୁଲାନୁରୂପଂ ଧର୍ମଜ୍ଞୋ ଵୃତ୍ତଂ ସଂସ୍ମୃତ୍ଯ ଚାତ୍ମନଃ ।। ୭.୧୩.
ଏପରି ଘଟଣା ଘଟିବାକୁ ଶୁଣି, ଧନର ଦେବତା, ଯିଏ ଧର୍ମକୁ ଜାଣନ୍ତି ଏବଂ ନିଜ ବଂଶର ଉଚିତ ଆଚରଣକୁ ସ୍ମରଣ କଲେ, ସେ ଦଶମୁଖୀଙ୍କ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କଲେ।
ସୌଭ୍ରାତ୍ରଦର୍ଶନାର୍ଥଂ ତୁ ଦୂତଂ ଵୈଶ୍ରଵଣସ୍ତଦା । ଲଙ୍କାଂ ସମ୍ପ୍ରେଷଯାମାସ ଦଶଗ୍ରୀଵସ୍ଯ ଵୈ ହିତମ୍ ।। ୭.୧୩.
ଭାଇପାଇଁ ସ୍ନେହ ଦେଖାଇବା ନିମିତ୍ତେ, ବୈଶ୍ରବଣ ସେତେବେଳେ ଦଶମୁଖୀଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଏକ ଦୂତକୁ ଲଙ୍କାକୁ ପଠାଇଲେ।
ସ ଗତ୍ଵା ନଗରୀଂ ଲଙ୍କାମାସସାଦ ଵିଭୀଷଣମ୍ । ମାନିତସ୍ତେନ ଧର୍ମେଣ ପୃଷ୍ଟଶ୍ଚାଗମନଂ ପ୍ରତି ।। ୭.୧୩.
ସେ ଦୂତ ଲଙ୍କା ନଗରକୁ ଯାଇ, ବିଭୀଷଣଙ୍କ ସହିତ ମିଶିଲେ; ବିଭୀଷଣ ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ ଏବଂ ଆସିବାର କାରଣ ପଚାରିଲେ।
ପୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚ କୁଶଲଂ ରାଜ୍ଞୋ ଜ୍ଞାତୀନାଂ ଚ ବିଭୀଷଣଃ । ସଭାଯାଂ ଦର୍ଶଯାମାସ ତମାସୀନଂ ଦଶାନନମ୍ ।। ୭.୧୩.
ରାଜା ଓ ତାଙ୍କର ଆତ୍ମୀୟମାନେ କେମିତି ଅଛନ୍ତି ବୋଲି ପଚାରି, ବିଭୀଷଣ ଦୂତକୁ ସଭାରେ ବସିଥିବା ଦଶମୁଖୀଙ୍କୁ ଦେଖାଇଲେ।
ସ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତତ୍ର ରାଜାନଂ ଦୀପ୍ଯମାନଂ ସ୍ଵତେଜସା । ଜଯେତି ଵାଚା ସମ୍ପୂଜ୍ଯ ତୂଷ୍ଣୀଂ ସମଭିଵର୍ତତ ।। ୭.୧୩.
ସେଠାରେ ରାଜାଙ୍କୁ ନିଜ ତେଜରେ ଉଜ୍ୱଳ ଦେଖି, ସେ 'ଜୟ ହେଉ' ବୋଲି ସମ୍ମାନ କଲେ ଏବଂ ଚୁପ୍ଚାପ୍ ଦାଁଡ଼ି ରହିଲେ।
ତଂ ତତ୍ରୋତ୍ତମପର୍ଯଙ୍କେ ଵରାସ୍ତରଣଶୋଭିତେ । ଉପଵିଷ୍ଟଂ ଦଶଗ୍ରୀଵଂ ଦୂତୋ ଵାକ୍ଯମଥାବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୭.୧୩.
ସେଠାରେ ଉତ୍ତମ ବିଛାନା ଉପରେ ଦଶମୁଖୀ ବସିଥିବାବେଳେ, ଦୂତ ତାଙ୍କୁ ଏହି ଉପଦେଶ ଦେଲେ।
ରାଜନ୍ଵଦାମି ତେ ସର୍ଵଂ ଭ୍ରାତା ତଵ ଯଦବ୍ରଵୀତ୍ । ଉଭଯୋଃ ସଦୃଶଂ ଵୀର ଵୃତ୍ତସ୍ଯ ଚ କୁଲସ୍ଯ ଚ ।। ୭.୧୩.
ରାଜା, ତୁମ ଭାଇ ଯାହା କହିଛନ୍ତି, ସେ ସବୁ କଥା ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି; ଏହା ତୁମ ଆଚରଣ ଓ ବଂଶ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ, ହେ ଶୂର।
ସାଧୁ ପର୍ଯାପ୍ତମେତାଵତ୍କୃତଶ୍ଚାରିତ୍ରସଙ୍ଗ୍ରହଃ । ସାଧୁ ଧର୍ମେ ଵ୍ଯଵସ୍ଥାନଂ କ୍ରିଯତାଂ ଯଦି ଶକ୍ଯତେ ।। ୭.୧୩.
ଭଲ କରିଛ, ଏତେ ହେଲେ ଯଥେଷ୍ଟ; ଗୁଣର ସଂଗ୍ରହ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛି। ଭଲ କରିଛ—ଯଦି ସମ୍ଭବ ହୁଏ, ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ରୁହ।
ଦୃଷ୍ଟଂ ମେ ନନ୍ଦନଂ ଭଗ୍ନମୃଷଯୋ ନିହତାଃ ଶ୍ରୁତାଃ । ଦେଵତାନାଂ ସମୁଦ୍ଯୋଗସ୍ତ୍ଵତ୍ତୋ ରାଜନ୍ମମ ଶ୍ରୁତଃ ।। ୭.୧୩.
ମୁଁ ନନ୍ଦନ ଉଦ୍ୟାନ ଧ୍ୱଂସ ହୋଇଥିବା ଦେଖିଛି, ଋଷିମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି ବୋଲି ଶୁଣିଛି; ଏବଂ ରାଜା, ଦେବତାମାନେ ତୁମ ବିରୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରସ୍ତୁତି ନେଉଛନ୍ତି ବୋଲି ମୁଁ ଜାଣିଛି।
ନିରାକୃତଶ୍ଚ ବହୁଶସ୍ତ୍ଵଯା ଽହଂ ରାକ୍ଷସାଧିପ । ଅପରାଦ୍ଧା ହି ବାଲ୍ଯାଚ୍ଚ ରମଣୀଯାଃ ସ୍ଵବାନ୍ଧଵାଃ ।। ୭.୧୩.
ହେ ରାକ୍ଷସମୁକ୍ତିର ନାୟକ, ତୁମେ ମୋତେ ବହୁବାର ବିମୁଖ କରିଛ; ଏହା ସତ୍ୟ, ତୁମେ ଛୋଟବେଳେ ନିଜ ପ୍ରିୟ ଆତ୍ମୀୟମାନେଙ୍କୁ ଅନ୍ୟାୟ କରିଥିଲ।