ଵିଭୀଷଣସ୍ତୁ ଧର୍ମାତ୍ମା ଵଚନଂ ପ୍ରାହ ସାଞ୍ଜଲିଃ । ଵୃତଃ ସର୍ଵଗୁଣୈର୍ନିତ୍ଯଂ ଚନ୍ଦ୍ରମା ରଶ୍ମିଭିର୍ଯଥା ।। ୭.୧୦.
ବିଭୀଷଣ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ହୋଇ, ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ— 'ମୁଁ ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ସଦା ଶୋଭିତ, ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ରମା ତାହାର କିରଣରେ ଶୋଭିତ।'
ଭଗଵନ୍କୃତକୃତ୍ଯୋ ଽହଂ ଯନ୍ମେ ଲୋକଗୁରୁଃ ସ୍ଵଯମ୍ । ପ୍ରୀତେନ ଯଦି ଦାତଵ୍ଯୋ ଵରୋ ମେ ଶୃଣୁ ସୁଵ୍ରତ ।। ୭.୧୦.
ହେ ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ଏହି ଜନ୍ମରେ ସଫଳ ହୋଇଛି, କାରଣ ନିଜେ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କର ଗୁରୁ ମୋତେ କଥା କହୁଛନ୍ତି। ତଥାପି, ଆପଣ ଯଦି ମୋତେ ଭଲପାଇ ଏକ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବାକୁ ଚାହାଁନ୍ତି, ତେବେ ମୋର ଇଚ୍ଛାଟିକୁ ଶୁଣନ୍ତୁ, ହେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ।
ପରମାପଦ୍ଗତସ୍ଯାପି ଧର୍ମେ ମମ ମତିର୍ଭଵେତ୍ । ଅଶିକ୍ଷିତଂ ଚ ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ରଂ ଭଗଵନ୍ପ୍ରତିଭାତୁ ମେ ।। ୭.୧୦.
ମୋତେ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ସଙ୍କଟରେ ମଧ୍ୟ ମୋର ମନ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ରହୁ। ଏବଂ ମୁଁ ଶିଖିନଥିବା ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ରର ଜ୍ଞାନ ମଧ୍ୟ ମୋ ମନରେ ଉପଜୁ, ହେ ପ୍ରଭୁ।
ଯା ଯା ମେ ଜାଯତେ ବୁଦ୍ଧିର୍ଯେଷୁ ଯେଷ୍ଵାଶ୍ରମେଷୁ ଚ । ସା ସା ଭଵତୁ ଧର୍ମିଷ୍ଠା ତଂ ତୁ ଧର୍ମଂ ଚ ପାଲଯେ ।। ୭.୧୦.
ମୋ ମନରେ ଯେଉଁଠି, ଯେଉଁ ଆଶ୍ରମରେ, ଯେଉଁ ଅବସ୍ଥାରେ ଯେଉଁ ବୁଦ୍ଧି ଆସେ, ସେଗୁଡ଼ିକ ସବୁ ଧର୍ମରେ ଦୃଢ଼ ହେଉ। ଏବଂ ମୁଁ ସେଇ ଧର୍ମକୁ ନିଷ୍ଠାରେ ପାଳନ କରିବି।
ଏଷ ମେ ପରମୋଦାର ଵରଃ ପରମକୋ ମତଃ । ନହି ଧର୍ମାଭିରକ୍ତାନାଂ ଲୋକେ କିଞ୍ଚନ ଦୁର୍ଲଭମ୍ ।। ୭.୧୦.
ଏହି ଆଶୀର୍ବାଦଟିଏ ମୋ ପାଇଁ ସବୁଠାରୁ ଉତ୍ତମ ଏବଂ ମହାନ। କାରଣ ଯେଉଁମାନେ ଧର୍ମକୁ ଭଲପାଆନ୍ତି, ସେମାନେ ପାଇଁ ଏହି ଜଗତରେ କିଛି ଅପ୍ରାପ୍ୟ ନୁହେଁ।
ପୁନଃ ପ୍ରଜାପତିଃ ପ୍ରୀତୋ ଵିଭୀଷଣମୁଵାଚ ହ । ଧର୍ମିଷ୍ଠସ୍ତ୍ଵଂ ଯଥା ଵତ୍ସ ତଥା ଚୈତଦ୍ଭଵିଷ୍ଯତି ।। ୭.୧୦.
ପୁଣିଥରେ ପ୍ରଜାପତି ଖୁସି ହୋଇ ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ କହିଲେ, "ବେଟା, ତୁମେ ଯେପରି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ସେପରି ଏହା ହେବ।"
ଯସ୍ମାଦ୍ରାକ୍ଷସଯୋନୌ ତେ ଜାତସ୍ଯାମିତ୍ରନାଶନ । ନାଧର୍ମେ ଜାଯତେ ବୁଦ୍ଧିରମରତ୍ଵଂ ଦଦାମି ତେ ।। ୭.୧୦.
ହେ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ନାଶ କରୁଥିବା, ତୁମେ ରାକ୍ଷସ ଜାତିରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତୁମର ମନ କେବେ ଅଧର୍ମରେ ଯାଏନି। ତେଣୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ଅମରତ୍ୱ ଦେଉଛି।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା କୁମ୍ଭକର୍ଣାଯ ଵରଂ ଦାତୁମୁପସ୍ଥିତମ୍ । ପ୍ରଜାପତିଂ ସୁରାଃ ସର୍ଵେ ଵାକ୍ଯଂ ପ୍ରାଞ୍ଜଲଯୋ ଽବ୍ରୁଵନ୍ ।। ୭.୧୦.
ଏପରି କହି, କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବାକୁ ଯିବାବେଳେ, ସମସ୍ତ ଦେବତା ହାତ ଜୋଡି ପ୍ରଜାପତିଙ୍କୁ କହିଲେ।
ନ ତାଵତ୍କୁମ୍ଭକର୍ଣାଯ ପ୍ରଦାତଵ୍ଯୋ ଵରସ୍ତ୍ଵଯା । ଜାନୀଷେ ହି ଯଥା ଲୋକାଂସ୍ତ୍ରାସଯତ୍ଯେଷ ଦୁର୍ମତିଃ ।। ୭.୧୦.
ଆପଣ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କାରଣ ଏହି ଦୁଷ୍ଟମନ୍ତି ଲୋକମାନେ କେମିତି ଭୟଭୀତ ହୁଅନ୍ତି, ଆପଣ ଜାଣନ୍ତି।
ନନ୍ଦନେ ଽପ୍ସରସଃ ସପ୍ତ ମହେନ୍ଦ୍ରାନୁଚରା ଦଶ । ଅନେନ ଭକ୍ଷିତା ବ୍ରହ୍ମନ୍ନୃଷଯୋ ମାନୁଷାସ୍ତଥା ।। ୭.୧୦.
ନନ୍ଦନବନରେ ସାତିଜଣ ଅପ୍ସରା ଓ ଦଶଜଣ ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ସହଚର, ଏହି ରାକ୍ଷସ ଦ୍ୱାରା ଖାଇଦିଆଯାଇଛନ୍ତି, ଏହା ସହିତ ଋଷି ଓ ମଣିଷମାନେ ମଧ୍ୟ।
ଅଲବ୍ଧଵରପୂର୍ଵେଣ ଯତ୍କୃତଂ ରାକ୍ଷସେନ ତୁ । ତଦେଷ ଵରଲବ୍ଧଃ ସ୍ଯାଦ୍ଭକ୍ଷଯେଦ୍ଭୁଵନତ୍ରଯମ୍ ।। ୭.୧୦.
ଏଠାରେ ଆଶୀର୍ବାଦ ନ ପାଇଥିବାବେଳେ ଯେଉଁ କାମ କରିଛି, ଯଦି ଏବେ ଆଶୀର୍ବାଦ ମିଳିଯାଏ, ତେବେ ସେ ତିନି ଭୁବନକୁ ମଧ୍ୟ ଖାଇଦେବ।
ଵରଵ୍ଯାଜେନ ମୋହୋ ଽସ୍ମୈ ଦୀଯତାମମିତପ୍ରଭ । ଲୋକାନାଂ ସ୍ଵସ୍ତି ଚୈଵଂ ସ୍ଯାଦ୍ଭଵେଦସ୍ଯ ଚ ସନ୍ନତିଃ ।। ୭.୧୦.
ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବା ଉପଲକ୍ଷେ ଏହାକୁ ମୂଢ଼ତା ଦିଅନ୍ତୁ, ହେ ଅସୀମ ତେଜସ୍ବୀ। ଏହା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କର ଭଲ ହେବ ଏବଂ ସେ ନିଜେ ମଧ୍ୟ ନିୟମିତ ହେବ।
ଏଵମୁକ୍ତଃ ସୁରୈର୍ବ୍ରହ୍ମା ଽଚିନ୍ତଯତ୍ ପଦ୍ମସମ୍ଭଵଃ । ଚିନ୍ତିତା ଚୋପତସ୍ଥେ ଽସ୍ଯ ପାର୍ଶ୍ଵଂ ଦେଵୀ ସରସ୍ଵତୀ ।। ୭.୧୦.
ଦେବତାମାନେ ଏପରି କହିଲେ, ପଦ୍ମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ବ୍ରହ୍ମା ଚିନ୍ତା କରିଲେ। ଚିନ୍ତା କରୁଥିବାବେଳେ ଦେବୀ ସରସ୍ୱତୀ ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଆସି ଉଭା ହେଲେ।
ପ୍ରାଞ୍ଜଲିଃ ସା ତୁ ପାର୍ଶ୍ଵସ୍ଥା ପ୍ରାହ ଵାକ୍ଯଂ ସରସ୍ଵତୀ । ଇଯମସ୍ମ୍ଯାଗତା ଦେଵ କିଂ କାର୍ଯଂ କରଵାଣ୍ଯହମ୍ ।। ୭.୧୦.
ସେ ହାତ ଜୋଡି ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଉଭା ହୋଇ, ସରସ୍ୱତୀ କହିଲେ, "ହେ ଦେବ, ମୁଁ ଆସିଛି—କଣ କାମ କରିବି?"
ପ୍ରଜାପତିସ୍ତୁଂ ତାଂ ପ୍ରାପ୍ତାଂ ପ୍ରାହ ଵାକ୍ଯଂ ସରସ୍ଵତୀମ୍ । ଵାଣି ତ୍ଵଂ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଭଵ ଯା ଦେଵତେପ୍ସିତା ।। ୭.୧୦.
ପ୍ରଜାପତି ତାଙ୍କୁ ଆସିଥିବା ସରସ୍ୱତୀଙ୍କୁ କହିଲେ, "ହେ ବାଣୀ, ତୁମେ ରାକ୍ଷସମହାରାଜଙ୍କ ଇଚ୍ଛିତ କଥାର ରୂପ ଧାରଣ କର।"
ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ପ୍ରଵିଷ୍ଟା ସା ପ୍ରଜାପତିରଥାବ୍ରଵୀତ୍ । କୁମ୍ଭକର୍ଣ ମହାବାହୋ ଵରଂ ଵରଯ ଯୋ ମତଃ ।। ୭.୧୦.
ସରସ୍ୱତୀ 'ଏହିପରି ହେଉ' ବୋଲି କହି ସେଠି ପ୍ରବେଶ କଲେ। ତାପରେ ପ୍ରଜାପତି କହିଲେ, "ହେ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ, ମହାବାହୁ, ତୁମେ ଯେଉଁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଚାହୁଁଛ, ତାହା ମାଗ।"
କୁମ୍ଭକର୍ଣସ୍ତୁ ତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍ । ସ୍ଵପ୍ତୁଂ ଵର୍ଷାଣ୍ଯନେକାନି ଦେଵଦେଵ ମମେପ୍ସିତମ୍ ।। ୭.୧୦.
କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ସେଇ କଥା ଶୁଣି କହିଲେ, "ହେ ଦେବଦେବ, ମୁଁ ଅନେକ ବର୍ଷ ଶୁଅଇବାକୁ ଚାହୁଁଛି।"
ଏଵମସ୍ତ୍ଵିତି ତଂ ଚୋକ୍ତ୍ଵା ପ୍ରାଯାଦ୍ବ୍ରହ୍ମା ସୁରୈଃ ସମମ୍ । ଦେଵୀ ସରସ୍ଵତୀ ଚୈଵ ରାକ୍ଷସଂ ତଂ ଜହୌ ପୁନଃ ।। ୭.୧୦.
‘ଏହିପରି ହେଉ’ ବୋଲି କହି, ବ୍ରହ୍ମା ଦେବତାମାନେ ସହିତ ଚାଲିଗଲେ। ଦେବୀ ସରସ୍ୱତୀ ମଧ୍ୟ ସେଇ ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ବ୍ରହ୍ମଣା ସହ ଦେଵେଷୁ ଗତେଷୁ ଚ ନଭଃସ୍ଥଲମ୍ । ଵିମୁକ୍ତୋ ଽସୌ ସରସ୍ଵତ୍ଯା ସ୍ଵାଂ ସଞ୍ଜ୍ଞାଂ ଚ ତତୋ ଗତଃ ।। ୭.୧୦.
ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଦେବତାମାନେ ଆକାଶକୁ ଯିବା ପରେ, ସେ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତ ହେଲେ ଏବଂ ନିଜ ଜ୍ଞାନକୁ ପୁନି ପାଇଲେ।
କୁମ୍ଭକର୍ଣସ୍ତୁ ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ଚିନ୍ତଯାମାସ ଦୁଃଖିତଃ । ଈଦୃଶଂ କିମିଦଂ ଵାକ୍ଯଂ ମମାଦ୍ଯ ଵଦନାଚ୍ଚ୍ଯୁତମ୍ ।। ୭.୧୦.
କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ, ଦୁଷ୍ଟ ମନ ଥିବା, ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ଭାବିଲେ—‘ମୋ ମୁଁହରୁ ଏହି ଅଜଣା କଥା କିପରି ବାହାରିଗଲା?’
ଅହଂ ଵ୍ଯାମୋହିତୋ ଦେଵୈରିତି ମନ୍ଯେ ତଦା ଽ ଽଗତୈଃ । ଏଵଂ ଲବ୍ଧଵରାଃ ସର୍ଵେ ଭ୍ରାତରୋ ଦୀପ୍ତତେଜସଃ । ଶ୍ଲେଷ୍ମାତକଵନଂ ଗତ୍ଵା ତତ୍ର ତେ ନ୍ଯଵସନ୍ସୁଖମ୍ ।। ୭.୧୦.
‘ମୁଁ ଭାବୁଛି, ସେଇ ସମୟରେ ଉପସ୍ଥିତ ଦେବତାମାନେ ମୋତେ ଭ୍ରମିତ କରିଥିଲେ।’ ଏହିପରି ଭାବରେ, ସମସ୍ତ ଭାଇମାନେ ଅପାର ଶକ୍ତି ସହିତ ନିଜ ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଇ, ଶ୍ଳେଷ୍ମାତକ ଉଦ୍ୟାନକୁ ଗଲେ ଏବଂ ସେଠାରେ ସୁଖରେ ବସିଲେ।
ସୁମାଲୀ ଵରଲବ୍ଧାଂସ୍ତୁ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଚୈତାନ୍ନିଶାଚରାନ୍ । ଉଦତିଷ୍ଠଦ୍ଭଯଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ସାନୁଗଃ ସ ରସାତଲାତ୍ ।। ୭.୧୧.
ସୁମାଳୀ, ଏହି ନିଶାଚରମାନେ ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଇଛନ୍ତି ବୋଲି ଜାଣି, ଭୟ ଛାଡ଼ି ନିଜ ସହଚରମାନେ ସହ ରସାତଳରୁ ବାହାରିଲେ।
ମାରୀଚଶ୍ଚ ପ୍ରହସ୍ତଶ୍ଚ ଵିରୂପାକ୍ଷୋ ମହୋଦରଃ । ଉଦତିଷ୍ଠନ୍ସୁସଂରବ୍ଧାଃ ସଚିଵାସ୍ତସ୍ଯ ରକ୍ଷସଃ ।। ୭.୧୧.
ମାରୀଚ, ପ୍ରହସ୍ତ, ବିରୂପାକ୍ଷ ଏବଂ ମହୋଦର—ଏହି ରାକ୍ଷସଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ବହୁତ ଉତ୍ସାହିତ ହୋଇ ବାହାରିଲେ।
ସୁମାଲୀ ସଚିଵୈଃ ସାର୍ଧଂ ଵୃତୋ ରାକ୍ଷସପୁଙ୍ଗଵୈଃ । ଅଭିଗମ୍ଯ ଦଶଗ୍ରୀଵଂ ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯେଦମବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୭.୧୧.
ସୁମାଳୀ, ନିଜ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାକ୍ଷସମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରି ଦଶମୁଖୀଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ, ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଏହି କଥା କହିଲେ—
ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ତେ ଵତ୍ସ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତଶ୍ଚିନ୍ତିତୋ ଽଯଂ ମନୋରଥଃ । ଯସ୍ତ୍ଵଂ ତ୍ରିଭୁଵନଶ୍ରେଷ୍ଠାଲ୍ଲବ୍ଧଵାନ୍ଵରମୁତ୍ତମମ୍ ।। ୭.୧୧.
‘ବାପା, ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ତୋର ଏହି ଆଶା ପୂରଣ ହୋଇଛି; ତୁମେ ତିନି ଭୁବନର ଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ଉତ୍ତମ ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଇଛ।’
ଯତ୍କୃତେ ଚ ଵଯଂ ଲଙ୍କାଂ ତ୍ଯକତ୍ଵା ଯାତା ରସାତଲମ୍ । ତଦ୍ଗତଂ ନୋ ମହାବାହୋ ମହଦ୍ଵିଷ୍ଣୁକୃତଂ ଭଯମ୍ ।। ୭.୧୧.
‘ଏହି କାରଣରେ, ହେ ବଳଶାଳୀ, ଆମେ ଲଙ୍କା ଛାଡ଼ି ରସାତଳକୁ ଯାଇଥିଲୁ; ବିଷ୍ଣୁ ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥିବା ସେଇ ବଡ଼ ଭୟ ଏବେ ଆମ ପାଖରୁ ଅପସାରିଗଲା।’
ଅସକୃତ୍ତଦ୍ଭଯାଦ୍ଭୀତାଃ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ସ୍ଵମାଲଯମ୍ । ଵିଦ୍ରୁତାଃ ସହିତାଃ ସର୍ଵେ ପ୍ରଵିଷ୍ଟାଃ ସ୍ମ ରସାତଲମ୍ ।। ୭.୧୧.
‘ସେଇ ଭୟରେ ଆମେ ବାରମ୍ବାର ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ନିଜ ଘର ଛାଡ଼ି, ସମସ୍ତେ ଏକଠି ରସାତଳକୁ ପଳାଇଗଲୁ।’
ଅସ୍ମଦୀଯା ଚ ଲଙ୍କେଯଂ ନଗରୀ ରାକ୍ଷସୋଚିତା । ନିଵେଶିତା ତଵ ଭ୍ରାତ୍ରା ଧନାଧ୍ଯକ୍ଷେଣ ଧୀମତା ।। ୭.୧୧.
‘ଏହି ଲଙ୍କା ନଗର, ଯାହା ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ, ତୁମ ଭାଇ ଧନର ଅଧିପତି ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଛି।’
ଯଦି ନାମାତ୍ର ଶକ୍ଯଂ ସ୍ଯାତ୍ସାମ୍ନା ଦାନେନ ଵାନଘ । ତରସା ଵା ମହାବାହୋ ପ୍ରତ୍ଯାନେତୁଂ କୃତଂ ଭଵେତ୍ ।। ୭.୧୧.
‘ଯଦି ସମ୍ଭବ ହୁଏ, ସମ୍ମିଳନ, ଦାନ କିମ୍ବା ବଳଦ୍ୱାରା ଏହାକୁ ଫେରାଇ ପାରିବା, ତେବେ ଏହା କରାଯାଉ।’
ତ୍ଵଂ ତୁ ଲଙ୍କେଶ୍ଵରସ୍ତାତ ଭଵିଷ୍ଯସି ନ ସଂଶଯଃ । ତ୍ଵଯା ରାକ୍ଷସଵଂଶୋ ଽଯଂ ନିମଗ୍ନୋ ଽପି ସମୁଦ୍ଧୃତଃ । ସର୍ଵେଷାଂ ନଃ ପ୍ରଭୁଶ୍ଚୈଵ ଭଵିଷ୍ଯସି ମହାବଲ ।। ୭.୧୧.
‘ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ଲଙ୍କାର ରାଜା ହେବ; ତୁମ ଦ୍ୱାରା ଏହି ରାକ୍ଷସ ବଂଶ, ଯେଉଁଥିରେ ଆମେ ଡୁବିଯାଇଥିଲୁ, ପୁଣି ଉଠିବ, ଏବଂ ତୁମେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଠାରେ ମହାବଳଶାଳୀ ପ୍ରଭୁ ହେବ।’