ସୁପର୍ଣନାଗଯକ୍ଷାଣାଂ ଦୈତ୍ଯଦାନଵରକ୍ଷସାମ୍ । ଅଵଧ୍ଯୋ ଽହଂ ପ୍ରଜାଧ୍ଯକ୍ଷ ଦେଵତାନାଂ ଚ ଶାଶ୍ଵତ ।। ୭.୧୦.
'ପ୍ରଜାପତି, ମୁଁ ସୁପର୍ଣ୍ଣ, ନାଗ, ଯକ୍ଷ, ଦୈତ୍ୟ, ଦାନବ, ରାକ୍ଷସ ଏବଂ ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ସଦା ଅଜୟ ହେଇ ରହିଯାଁ।'
ନହି ଚିନ୍ତା ମମାନ୍ଯେଷୁ ପ୍ରାଣିଷ୍ଵମରପୂଜିତ । ତୃଣଭୂତା ହି ତେ ମନ୍ଯେ ପ୍ରାଣିନୋ ମାନୁଷାଦଯଃ ।। ୭.୧୦.
'ଅମର ପ୍ରଭୁ, ଅନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀମାନେ ପାଇଁ ମୋତେ କିଛି ଚିନ୍ତା ନାହିଁ; ମୁଁ ମନେ କରେ ମଣିଷ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀମାନେ ତ ଘାସ ସମାନ ଅପରିଗଣ୍ୟ।'
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ଧର୍ମାତ୍ମା ଦଶଗ୍ରୀଵେଣ ରକ୍ଷସା । ଉଵାଚ ଵଚନଂ ଦେଵଃ ସହ ଦେଵୈଃ ପିତାମହଃ ।। ୭.୧୦.
ଏପରି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଦଶମୁଖୀ ରାକ୍ଷସଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ବ୍ରହ୍ମା ଦେବତାମାନେ ସହିତ ଏହିପରି କହିଲେ।
ଭଵିଷ୍ଯତ୍ଯେଵମେତତ୍ତେ ଵଚୋ ରାକ୍ଷସପୁଙ୍ଗଵ । ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ତଂ ରାମ ଦଶଗ୍ରୀଵଂ ପିତାମହଃ ।। ୭.୧୦.
'ରାକ୍ଷସମାନ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ଯେପରି କହିଛ, ତେଣୁ ଏହିପରି ହେବ।' ଏହିପରି କହି, ହେ ରାମ, ପ୍ରଜାପିତା ଦଶମୁଖୀଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ।
ଶୃଣୁ ଚାପି ଵରୋ ଭୂଯଃ ପ୍ରୀତସ୍ଯେହ ଶୁଭୋ ମମ । ହୁତାନି ଯାନି ଶୀର୍ଷାଣି ପୂର୍ଵମଗ୍ନୌ ତ୍ଵଯାନଘ ।। ୭.୧୦.
'ମୋର ଆନନ୍ଦରୁ ଆଉ ଏକ ଶୁଭ ଆଶୀର୍ବାଦ ଶୁଣ। ହେ ନିର୍ମଳ ରାକ୍ଷସ, ପୂର୍ବରୁ ତୁମେ ଯେଉଁ ମୁଣ୍ଡଗୁଡ଼ିକୁ ଅଗ୍ନିକୁ ଅର୍ପଣ କରିଥିଲ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ପୁନି ତୁମକୁ ଦେଉଛି।'
ପୁନସ୍ତାନି ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ତଥୈଵ ତଵ ରାକ୍ଷସ । ଵିତରାମୀହ ତେ ସୌମ୍ଯ ଵରଂ ଚାନ୍ଯଂ ଦୁରାସଦମ୍ ।। ୭.୧୦.
'ହେ ରାକ୍ଷସ, ସେଇ ମୁଣ୍ଡଗୁଡ଼ିକୁ ପୁନି ପୂର୍ବବତ୍ ତୁମେ ପାଇବ। ଏଠାରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଆଉ ଏକ ଦୁର୍ଲଭ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଉଛି, ହେ ସାଧୁ।'
ଛନ୍ଦତସ୍ତଵ ରୂପଂ ଚ ମନସା ଯଦ୍ଯଥେପ୍ସିତମ୍ । ଭଵିଷ୍ଯତି ନ ସନ୍ଦେହୋ ମଦ୍ଵରାତ୍ତଵରାକ୍ଷସ ।। ୭.୧୦.
'ମୋର ଆଶୀର୍ବାଦରେ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାକ୍ଷସ, ତୁମର ଦେହ ଯେପରି ଇଚ୍ଛା, ଯେପରି ଚିନ୍ତା, ସେପରି ନିଶ୍ଚିତ ହେବ।'
ଏଵଂ ପିତାମହୋକ୍ତସ୍ଯ ଦଶଗ୍ରୀଵସ୍ଯ ରକ୍ଷସଃ । ଅଗ୍ନୌ ହୁତାନି ଶୀର୍ଷାଣି ପୁନସ୍ତାନ୍ଯୁତ୍ଥିତାନି ଵୈ ।। ୭.୧୦.
ଏଭଳି ପ୍ରଜାପିତାଙ୍କ କଥା ଅନୁଯାୟୀ, ଦଶମୁଖୀ ରାକ୍ଷସଙ୍କ ଯେଉଁ ମୁଣ୍ଡଗୁଡ଼ିକୁ ଅଗ୍ନିକୁ ଅର୍ପଣ କରାଯାଇଥିଲା, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ପୁନି ଉଠିଆସିଲା।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ତଂ ରାମ ଦଶଗ୍ରୀଵଂ ପିତାମହଃ । ଵିଭୀଷଣମଥୋଵାଚ ଵାକ୍ଯଂ ଲୋକପିତାମହଃ ।। ୭.୧୦.
ଏଭଳି ଦଶମୁଖୀଙ୍କୁ କହି, ହେ ରାମ, ପ୍ରଜାପିତା ପୁନି ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ଏହିପରି କଥା କହିଲେ।
ଵିଭୀଷଣ ତ୍ଵଯା ଵତ୍ସ ଧର୍ମସଂହିତବୁଦ୍ଧିନା । ପରିତୁଷ୍ଟୋ ଽସ୍ମି ଧର୍ମାତ୍ମନ୍ଵରଂ ଵରଯ ସୁଵ୍ରତ ।। ୭.୧୦.
'ବିଭୀଷଣ, ମୋ ପୁଅ, ତୁମର ମନ ଧର୍ମରେ ଲାଗିଛି, ମୁଁ ତୁମେ ପ୍ରତି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ। ହେ ସତ୍ୟନିଷ୍ଠ, ଏବେ ଆଶୀର୍ବାଦ ମାଗ।'
ଵିଭୀଷଣସ୍ତୁ ଧର୍ମାତ୍ମା ଵଚନଂ ପ୍ରାହ ସାଞ୍ଜଲିଃ । ଵୃତଃ ସର୍ଵଗୁଣୈର୍ନିତ୍ଯଂ ଚନ୍ଦ୍ରମା ରଶ୍ମିଭିର୍ଯଥା ।। ୭.୧୦.
ବିଭୀଷଣ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ହୋଇ, ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ— 'ମୁଁ ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ସଦା ଶୋଭିତ, ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ରମା ତାହାର କିରଣରେ ଶୋଭିତ।'
ଭଗଵନ୍କୃତକୃତ୍ଯୋ ଽହଂ ଯନ୍ମେ ଲୋକଗୁରୁଃ ସ୍ଵଯମ୍ । ପ୍ରୀତେନ ଯଦି ଦାତଵ୍ଯୋ ଵରୋ ମେ ଶୃଣୁ ସୁଵ୍ରତ ।। ୭.୧୦.
ହେ ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ଏହି ଜନ୍ମରେ ସଫଳ ହୋଇଛି, କାରଣ ନିଜେ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କର ଗୁରୁ ମୋତେ କଥା କହୁଛନ୍ତି। ତଥାପି, ଆପଣ ଯଦି ମୋତେ ଭଲପାଇ ଏକ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବାକୁ ଚାହାଁନ୍ତି, ତେବେ ମୋର ଇଚ୍ଛାଟିକୁ ଶୁଣନ୍ତୁ, ହେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ।
ପରମାପଦ୍ଗତସ୍ଯାପି ଧର୍ମେ ମମ ମତିର୍ଭଵେତ୍ । ଅଶିକ୍ଷିତଂ ଚ ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ରଂ ଭଗଵନ୍ପ୍ରତିଭାତୁ ମେ ।। ୭.୧୦.
ମୋତେ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ସଙ୍କଟରେ ମଧ୍ୟ ମୋର ମନ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ରହୁ। ଏବଂ ମୁଁ ଶିଖିନଥିବା ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ରର ଜ୍ଞାନ ମଧ୍ୟ ମୋ ମନରେ ଉପଜୁ, ହେ ପ୍ରଭୁ।
ଯା ଯା ମେ ଜାଯତେ ବୁଦ୍ଧିର୍ଯେଷୁ ଯେଷ୍ଵାଶ୍ରମେଷୁ ଚ । ସା ସା ଭଵତୁ ଧର୍ମିଷ୍ଠା ତଂ ତୁ ଧର୍ମଂ ଚ ପାଲଯେ ।। ୭.୧୦.
ମୋ ମନରେ ଯେଉଁଠି, ଯେଉଁ ଆଶ୍ରମରେ, ଯେଉଁ ଅବସ୍ଥାରେ ଯେଉଁ ବୁଦ୍ଧି ଆସେ, ସେଗୁଡ଼ିକ ସବୁ ଧର୍ମରେ ଦୃଢ଼ ହେଉ। ଏବଂ ମୁଁ ସେଇ ଧର୍ମକୁ ନିଷ୍ଠାରେ ପାଳନ କରିବି।
ଏଷ ମେ ପରମୋଦାର ଵରଃ ପରମକୋ ମତଃ । ନହି ଧର୍ମାଭିରକ୍ତାନାଂ ଲୋକେ କିଞ୍ଚନ ଦୁର୍ଲଭମ୍ ।। ୭.୧୦.
ଏହି ଆଶୀର୍ବାଦଟିଏ ମୋ ପାଇଁ ସବୁଠାରୁ ଉତ୍ତମ ଏବଂ ମହାନ। କାରଣ ଯେଉଁମାନେ ଧର୍ମକୁ ଭଲପାଆନ୍ତି, ସେମାନେ ପାଇଁ ଏହି ଜଗତରେ କିଛି ଅପ୍ରାପ୍ୟ ନୁହେଁ।
ପୁନଃ ପ୍ରଜାପତିଃ ପ୍ରୀତୋ ଵିଭୀଷଣମୁଵାଚ ହ । ଧର୍ମିଷ୍ଠସ୍ତ୍ଵଂ ଯଥା ଵତ୍ସ ତଥା ଚୈତଦ୍ଭଵିଷ୍ଯତି ।। ୭.୧୦.
ପୁଣିଥରେ ପ୍ରଜାପତି ଖୁସି ହୋଇ ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ କହିଲେ, "ବେଟା, ତୁମେ ଯେପରି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ସେପରି ଏହା ହେବ।"
ଯସ୍ମାଦ୍ରାକ୍ଷସଯୋନୌ ତେ ଜାତସ୍ଯାମିତ୍ରନାଶନ । ନାଧର୍ମେ ଜାଯତେ ବୁଦ୍ଧିରମରତ୍ଵଂ ଦଦାମି ତେ ।। ୭.୧୦.
ହେ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ନାଶ କରୁଥିବା, ତୁମେ ରାକ୍ଷସ ଜାତିରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତୁମର ମନ କେବେ ଅଧର୍ମରେ ଯାଏନି। ତେଣୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ଅମରତ୍ୱ ଦେଉଛି।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା କୁମ୍ଭକର୍ଣାଯ ଵରଂ ଦାତୁମୁପସ୍ଥିତମ୍ । ପ୍ରଜାପତିଂ ସୁରାଃ ସର୍ଵେ ଵାକ୍ଯଂ ପ୍ରାଞ୍ଜଲଯୋ ଽବ୍ରୁଵନ୍ ।। ୭.୧୦.
ଏପରି କହି, କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବାକୁ ଯିବାବେଳେ, ସମସ୍ତ ଦେବତା ହାତ ଜୋଡି ପ୍ରଜାପତିଙ୍କୁ କହିଲେ।
ନ ତାଵତ୍କୁମ୍ଭକର୍ଣାଯ ପ୍ରଦାତଵ୍ଯୋ ଵରସ୍ତ୍ଵଯା । ଜାନୀଷେ ହି ଯଥା ଲୋକାଂସ୍ତ୍ରାସଯତ୍ଯେଷ ଦୁର୍ମତିଃ ।। ୭.୧୦.
ଆପଣ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କାରଣ ଏହି ଦୁଷ୍ଟମନ୍ତି ଲୋକମାନେ କେମିତି ଭୟଭୀତ ହୁଅନ୍ତି, ଆପଣ ଜାଣନ୍ତି।
ନନ୍ଦନେ ଽପ୍ସରସଃ ସପ୍ତ ମହେନ୍ଦ୍ରାନୁଚରା ଦଶ । ଅନେନ ଭକ୍ଷିତା ବ୍ରହ୍ମନ୍ନୃଷଯୋ ମାନୁଷାସ୍ତଥା ।। ୭.୧୦.
ନନ୍ଦନବନରେ ସାତିଜଣ ଅପ୍ସରା ଓ ଦଶଜଣ ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ସହଚର, ଏହି ରାକ୍ଷସ ଦ୍ୱାରା ଖାଇଦିଆଯାଇଛନ୍ତି, ଏହା ସହିତ ଋଷି ଓ ମଣିଷମାନେ ମଧ୍ୟ।
ଅଲବ୍ଧଵରପୂର୍ଵେଣ ଯତ୍କୃତଂ ରାକ୍ଷସେନ ତୁ । ତଦେଷ ଵରଲବ୍ଧଃ ସ୍ଯାଦ୍ଭକ୍ଷଯେଦ୍ଭୁଵନତ୍ରଯମ୍ ।। ୭.୧୦.
ଏଠାରେ ଆଶୀର୍ବାଦ ନ ପାଇଥିବାବେଳେ ଯେଉଁ କାମ କରିଛି, ଯଦି ଏବେ ଆଶୀର୍ବାଦ ମିଳିଯାଏ, ତେବେ ସେ ତିନି ଭୁବନକୁ ମଧ୍ୟ ଖାଇଦେବ।
ଵରଵ୍ଯାଜେନ ମୋହୋ ଽସ୍ମୈ ଦୀଯତାମମିତପ୍ରଭ । ଲୋକାନାଂ ସ୍ଵସ୍ତି ଚୈଵଂ ସ୍ଯାଦ୍ଭଵେଦସ୍ଯ ଚ ସନ୍ନତିଃ ।। ୭.୧୦.
ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବା ଉପଲକ୍ଷେ ଏହାକୁ ମୂଢ଼ତା ଦିଅନ୍ତୁ, ହେ ଅସୀମ ତେଜସ୍ବୀ। ଏହା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କର ଭଲ ହେବ ଏବଂ ସେ ନିଜେ ମଧ୍ୟ ନିୟମିତ ହେବ।
ଏଵମୁକ୍ତଃ ସୁରୈର୍ବ୍ରହ୍ମା ଽଚିନ୍ତଯତ୍ ପଦ୍ମସମ୍ଭଵଃ । ଚିନ୍ତିତା ଚୋପତସ୍ଥେ ଽସ୍ଯ ପାର୍ଶ୍ଵଂ ଦେଵୀ ସରସ୍ଵତୀ ।। ୭.୧୦.
ଦେବତାମାନେ ଏପରି କହିଲେ, ପଦ୍ମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ବ୍ରହ୍ମା ଚିନ୍ତା କରିଲେ। ଚିନ୍ତା କରୁଥିବାବେଳେ ଦେବୀ ସରସ୍ୱତୀ ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଆସି ଉଭା ହେଲେ।
ପ୍ରାଞ୍ଜଲିଃ ସା ତୁ ପାର୍ଶ୍ଵସ୍ଥା ପ୍ରାହ ଵାକ୍ଯଂ ସରସ୍ଵତୀ । ଇଯମସ୍ମ୍ଯାଗତା ଦେଵ କିଂ କାର୍ଯଂ କରଵାଣ୍ଯହମ୍ ।। ୭.୧୦.
ସେ ହାତ ଜୋଡି ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଉଭା ହୋଇ, ସରସ୍ୱତୀ କହିଲେ, "ହେ ଦେବ, ମୁଁ ଆସିଛି—କଣ କାମ କରିବି?"
ପ୍ରଜାପତିସ୍ତୁଂ ତାଂ ପ୍ରାପ୍ତାଂ ପ୍ରାହ ଵାକ୍ଯଂ ସରସ୍ଵତୀମ୍ । ଵାଣି ତ୍ଵଂ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଭଵ ଯା ଦେଵତେପ୍ସିତା ।। ୭.୧୦.
ପ୍ରଜାପତି ତାଙ୍କୁ ଆସିଥିବା ସରସ୍ୱତୀଙ୍କୁ କହିଲେ, "ହେ ବାଣୀ, ତୁମେ ରାକ୍ଷସମହାରାଜଙ୍କ ଇଚ୍ଛିତ କଥାର ରୂପ ଧାରଣ କର।"
ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ପ୍ରଵିଷ୍ଟା ସା ପ୍ରଜାପତିରଥାବ୍ରଵୀତ୍ । କୁମ୍ଭକର୍ଣ ମହାବାହୋ ଵରଂ ଵରଯ ଯୋ ମତଃ ।। ୭.୧୦.
ସରସ୍ୱତୀ 'ଏହିପରି ହେଉ' ବୋଲି କହି ସେଠି ପ୍ରବେଶ କଲେ। ତାପରେ ପ୍ରଜାପତି କହିଲେ, "ହେ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ, ମହାବାହୁ, ତୁମେ ଯେଉଁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଚାହୁଁଛ, ତାହା ମାଗ।"
କୁମ୍ଭକର୍ଣସ୍ତୁ ତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍ । ସ୍ଵପ୍ତୁଂ ଵର୍ଷାଣ୍ଯନେକାନି ଦେଵଦେଵ ମମେପ୍ସିତମ୍ ।। ୭.୧୦.
କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ସେଇ କଥା ଶୁଣି କହିଲେ, "ହେ ଦେବଦେବ, ମୁଁ ଅନେକ ବର୍ଷ ଶୁଅଇବାକୁ ଚାହୁଁଛି।"
ଏଵମସ୍ତ୍ଵିତି ତଂ ଚୋକ୍ତ୍ଵା ପ୍ରାଯାଦ୍ବ୍ରହ୍ମା ସୁରୈଃ ସମମ୍ । ଦେଵୀ ସରସ୍ଵତୀ ଚୈଵ ରାକ୍ଷସଂ ତଂ ଜହୌ ପୁନଃ ।। ୭.୧୦.
‘ଏହିପରି ହେଉ’ ବୋଲି କହି, ବ୍ରହ୍ମା ଦେବତାମାନେ ସହିତ ଚାଲିଗଲେ। ଦେବୀ ସରସ୍ୱତୀ ମଧ୍ୟ ସେଇ ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ବ୍ରହ୍ମଣା ସହ ଦେଵେଷୁ ଗତେଷୁ ଚ ନଭଃସ୍ଥଲମ୍ । ଵିମୁକ୍ତୋ ଽସୌ ସରସ୍ଵତ୍ଯା ସ୍ଵାଂ ସଞ୍ଜ୍ଞାଂ ଚ ତତୋ ଗତଃ ।। ୭.୧୦.
ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଦେବତାମାନେ ଆକାଶକୁ ଯିବା ପରେ, ସେ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତ ହେଲେ ଏବଂ ନିଜ ଜ୍ଞାନକୁ ପୁନି ପାଇଲେ।
କୁମ୍ଭକର୍ଣସ୍ତୁ ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ଚିନ୍ତଯାମାସ ଦୁଃଖିତଃ । ଈଦୃଶଂ କିମିଦଂ ଵାକ୍ଯଂ ମମାଦ୍ଯ ଵଦନାଚ୍ଚ୍ଯୁତମ୍ ।। ୭.୧୦.
କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ, ଦୁଷ୍ଟ ମନ ଥିବା, ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ଭାବିଲେ—‘ମୋ ମୁଁହରୁ ଏହି ଅଜଣା କଥା କିପରି ବାହାରିଗଲା?’