ପୁତ୍ର ଵୈଶ୍ରଵଣଂ ପଶ୍ଯ ଭ୍ରାତରଂ ତେଜସା ଵୃତମ୍ । ଭ୍ରାତୃଭାଵେ ସମେ ଚାପି ପଶ୍ଯାତ୍ମାନଂ ତ୍ଵମୀଦୃଶମ୍ ।। ୭.୯.
ପୁଅ, ଦେଖ ତୋ ଭାଇ ବୈଶ୍ରବଣ କେତେ ତେଜସ୍ୱୀ ଓ ମହିମାରେ ଘିରିଛନ୍ତି; ଏବଂ ଏହି ଭାଇପାଇଁ ସମାନ ଭାବରେ ତୁମେ ମଧ୍ୟ ନିଜକୁ ଦେଖ।
ଦଶଗ୍ରୀଵ ତଥା ଯତ୍ନଂ କୁରୁଷ୍ଵାମିତଵିକ୍ରମ । ଯଥା ତ୍ଵମସି ମେ ପୁତ୍ର ଭଵ ର୍ଵୈଶ୍ରଵଣୋପମଃ ।। ୭.୯.
ଦଶମୁଖ, ତୁମ ଶକ୍ତି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚେଷ୍ଟା କର, ଯେପରି ତୁମେ, ମୋ ପୁଅ, ବୈଶ୍ରବଣଙ୍କ ପରି ହେବାକୁ ପାରିବ।
ମାତୁସ୍ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦଶଗ୍ରୀଵଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍ । ଅମର୍ଷମତୁଲଂ ଲେଭେ ପ୍ରତିଜ୍ଞାଂ ଚାକରୋତ୍ତଦା ।। ୭.୯.
ମାଆଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ପ୍ରତାପୀ ଦଶମୁଖ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ଏବଂ ସେଠାରେ ଏକ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କଲେ।
ସତ୍ଯଂ ତେ ପ୍ରତିଜାନାମି ଭ୍ରାତୃତୁଲ୍ଯୋ ଽଧିକୋ ଽପି ଵା । ଭଵିଷ୍ଯାମ୍ଯୋଜସା ଚୈଵ ସନ୍ତାପଂ ତ୍ଯଜ ହୃଦ୍ଗତମ୍ ।। ୭.୯.
ମୁଁ ସତ୍ୟ କହୁଛି, ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମୋ ଭାଇ ପରି କିମ୍ବା ତାଠାରୁ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେବି; ତୁମ ହୃଦୟର ଦୁଃଖ ଛାଡ଼ିଦିଅ।
ତତସ୍ତେନୈଵ କୋପେନ ଦଶଗ୍ରୀଵଃ ସହାନୁଜଃ । ଚିକୀର୍ଷୁର୍ଦୁଷ୍କରଂ କର୍ମ ତପସେ ଧୃତମାନସଃ ।। ୭.୯.
ତାପରେ, ସେଇ କ୍ରୋଧରେ ଦଶମୁଖ ତାଙ୍କ ଭାଇ ସହିତ ଏକ ଦୁର୍ଲଭ କାମ କରିବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ ଏବଂ ତପସ୍ୟାରେ ମନ ଲଗାଇଲେ।
ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯାମି ତପସା କାମମିତି କୃତ୍ଵା ଽଧ୍ଯଵସ୍ଯ ଚ । ଆଗଚ୍ଛଦାତ୍ମସିଦ୍ଧ୍ଯର୍ଥଂ ଗୋକର୍ଣସ୍ଯାଶ୍ରମଂ ଶୁଭମ୍ ।। ୭.୯.
‘ମୁଁ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ମୋ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବି’ ବୋଲି ନିଶ୍ଚୟ କରି, ନିଜକୁ ସାଧନାରେ ଲାଗିବା ପାଇଁ ସେ ଶୁଭ ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ।
ସ ରାକ୍ଷସସ୍ତତ୍ର ସହାନୁଜସ୍ତଦା ତପଶ୍ଚକାରାତୁଲମୁଗ୍ରଵିକ୍ରମଃ । ଅତୋଷଯଚ୍ଚାପି ପିତାମହଂ ଵିଭୁଂ ଦଦୌ ସ ତୁଷ୍ଟଶ୍ଚ ଵରାଞ୍ଜଯାଵହାନ୍ ।। ୭.୯.
ସେଠାରେ, ଉଗ୍ର ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ସେ ରାକ୍ଷସ ତାଙ୍କ ଭାଇ ସହିତ ଅତୁଳନୀୟ ତପସ୍ୟା କଲେ; ଏହିପରି ତପସ୍ୟାରେ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କଲେ, ଯିଏ ଖୁସି ହୋଇ ଚାହିଦା ଅନୁଯାୟୀ ଦେବତା ଦେଲେ।
ଅଥାବ୍ରଵୀନ୍ମୁନିଂ ରାମଃ କଥଂ ତେ ଭ୍ରାତରୋ ଵନେ । କୀଦୃଶଂ ତୁ ତଦା ବ୍ରହ୍ମଂସ୍ତପସ୍ତେପୁର୍ମହାବଲାଃ ।। ୭.୧୦.
ତାପରେ ରାମ ମୁନିଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, “ତୁମ ଭାଇମାନେ କିପରି ଅରଣ୍ୟରେ ରହିଥିଲେ? ସେ ସମୟରେ ସେଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀମାନେ କିପରି ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ?”
ଅଗସ୍ତ୍ଯସ୍ତ୍ଵବ୍ରଵୀତ୍ତତ୍ର ରାମଂ ସୁପ୍ରୀତମାନସମ୍ । ତାଂସ୍ତାନ୍ଧର୍ମଵିଧୀଂସ୍ତତ୍ର ଭ୍ରାତରସ୍ତେ ସମାଵିଶନ୍ ।। ୭.୧୦.
ତାପରେ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଖୁସି ମନେ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, “ସେଠାରେ ତୁମ ଭାଇମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଧର୍ମମୟ ଆଚରଣ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିଥିଲେ।”
କୁମ୍ଭକର୍ଣସ୍ତତୋ ଯତ୍ତୋ ନିତ୍ଯଂ ଧର୍ମପଥେ ସ୍ଥିତଃ । ତତାପ ଗ୍ରୀଷ୍ମକାଲେ ତୁ ପଞ୍ଚାଗ୍ନୀନ୍ପରିତଃ ସ୍ଥିତଃ ।। ୭.୧୦.
ତାପରେ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ସଦା ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ରହି, ଗ୍ରୀଷ୍ମକାଳରେ ପାଞ୍ଚଟି ଅଗ୍ନି ଚାରିପାଖରେ ରଖି ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ।
ମେଘାମ୍ବୁସିକ୍ତୋ ଵର୍ଷାସୁ ଵୀରାସନମସେଵତ । ନିତ୍ଯଂ ଚ ଶିଶିରେ କାଲେ ଜଲମଧ୍ଯପ୍ରତିଶ୍ରଯଃ ।। ୭.୧୦.
ବର୍ଷାକାଳରେ ବର୍ଷା ଜଳରେ ଭିଜି, ସେ ବୀରାସନରେ ବସିଥିଲେ; ଏବଂ ଶୀତକାଳରେ ସେ ସଦା ପାଣିରେ ଡୁବି ରହୁଥିଲେ।
ଏଵଂ ଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ଦଶ ତସ୍ଯାତିଚକ୍ରମୁଃ । ଧର୍ମେ ପ୍ରଯତମାନସ୍ଯ ସତ୍ପଥେ ନିଷ୍ଠିତସ୍ଯ ଚ ।। ୭.୧୦.
ଏଭଳି ଭାବେ, ଧର୍ମରେ ଲାଗିଥିବା ଏବଂ ନିଶ୍ଚିତ ପଥରେ ଅଟୁଟ ଥିବା ସେଠି, ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ କଟିଗଲା।
ଵିଭୀଷଣସ୍ତୁ ଧର୍ମାତ୍ମା ନିତ୍ଯଂ ଧର୍ମପରଃ ଶୁଚିଃ । ପଞ୍ଚଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ପାଦେନୈକେନ ତସ୍ଥିଵାନ୍ ।। ୭.୧୦.
କିନ୍ତୁ ବିଭୀଷଣ, ଯିଏ ସଦା ଧର୍ମରେ ଲାଗିଥିଲେ ଏବଂ ପବିତ୍ର ଥିଲେ, ସେ ପାଞ୍ଚ ହଜାର ବର୍ଷ ଏକ ପାଦରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଥିଲେ।
ସମାପ୍ତେ ନିଯମେ ତସ୍ଯ ନନୃତୁଶ୍ଚାପ୍ସରୋଗଣାଃ । ପପାତ ପୁଷ୍ପଵର୍ଷଂ ଚ କ୍ଷୁଭିତାଶ୍ଚାପି ଦେଵତାଃ ।। ୭.୧୦.
ତାଙ୍କର ନିୟମ ପୂରା ହେବା ସମୟରେ ଅପ୍ସରାମାନେ ନୃତ୍ୟ କଲେ, ପୁଷ୍ପର ବର୍ଷା ହେଲା ଏବଂ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ।
ପଞ୍ଚଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ସୂର୍ଯଂ ଚୈଵାନ୍ଵଵର୍ତତ । ତସ୍ଥୌ ଚୋର୍ଧ୍ଵଶିରୋବାହୁଃ ସ୍ଵାଧ୍ଯାଯଧୃତମାନସଃ ।। ୭.୧୦.
ପାଞ୍ଚ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପଥ ଅନୁସରି, ମୁଣ୍ଡ ଓ ହାତ ଉପରକୁ ଉଠାଇ ଦଢ଼ ମନେ ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟରେ ଲାଗି ରହିଥିଲେ।
ଏଵଂ ଵିଭୀଷଣସ୍ଯାପି ସ୍ଵର୍ଗସ୍ଥସ୍ଯେଵ ନନ୍ଦନେ । ଦଶଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ଗତାନି ନିଯତାତ୍ମନଃ ।। ୭.୧୦.
ଏଭଳି ଭାବେ, ନିୟମିତ ଆତ୍ମା ବିଭୀଷଣଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ, ସ୍ୱର୍ଗର ନନ୍ଦନ ଉଦ୍ୟାନରେ ଥିବା ପରି, ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ କଟିଗଲା।
ଦଶଵର୍ଷସହସ୍ରଂ ତୁ ନିରାହାରୋ ଦଶାନନଃ । ପୂର୍ଣେ ଵର୍ଷସହସ୍ରେ ତୁ ଶିରଶ୍ଚାଗ୍ନୌ ଜୁହାଵ ସଃ ।। ୭.୧୦.
କିନ୍ତୁ ଦଶମୁଖ ରାବଣ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଅନ୍ନ ଛାଡ଼ି ରହିଲେ; ପ୍ରତ୍ୟେକ ହଜାର ବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ ସେ ତାଙ୍କର ଏକ ମୁଣ୍ଡ ଅଗ୍ନିକୁ ଆହୁତି ଦେଇଥିଲେ।
ଏଵଂ ଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ନଵ ତସ୍ଯାତିଚକ୍ରମୁଃ । ଶିରାଂସି ନଵ ଚାପ୍ଯସ୍ଯ ପ୍ରଵିଷ୍ଟାନି ହୁତାଶନମ୍ ।। ୭.୧୦.
ଏଭଳି ଭାବେ, ନଅ ହଜାର ବର୍ଷ କଟିଗଲା ଏବଂ ତାଙ୍କର ନଅଟି ମୁଣ୍ଡ ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲା।
ଅଥ ଵର୍ଷସହସ୍ରେ ତୁ ଦଶମେ ଦଶମଂ ଶିରଃ । ଛେତ୍ତୁକାମେ ଦଶଗ୍ରୀଵେ ପ୍ରାପ୍ତସ୍ତତ୍ର ପିତାମହଃ ।। ୭.୧୦.
ତେଁ ପରେ, ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବାବେଳେ, ଯେତେବେଳେ ଦଶମ ମୁଣ୍ଡ କାଟିବାକୁ ଯାଉଥିଲେ ଦଶମୁଖୀ, ସେଠାରେ ପ୍ରଜାପିତା ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରକଟ ହେଲେ।
ପିତାମହସ୍ତୁ ସୁପ୍ରୀତଃ ସାର୍ଧଂ ଦେଵୈରୁପସ୍ଥିତଃ । ତଵ ତାଵଦ୍ଦଶଗ୍ରୀଵ ପ୍ରୀତୋ ଽସ୍ମୀତ୍ଯଭ୍ଯଭାଷତ ।। ୭.୧୦.
ପ୍ରଜାପିତା ବ୍ରହ୍ମା ଖୁସି ହୋଇ, ଦେବମାନେ ସହିତ ଆସି, ଦଶମୁଖୀଙ୍କୁ କହିଲେ— 'ମୁଁ ତୁମେ ପ୍ରତି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲି।'
ଶୀଘ୍ରଂ ଵରଯ ଧର୍ମଜ୍ଞ ଵରୋ ଯସ୍ତେ ଽଭିକାଙ୍କ୍ଷିତଃ । କଂ ତେ କାମଂ କରୋମ୍ଯଦ୍ଯ ନ ଵୃଥା ତେ ପରିଶ୍ରମଃ ।। ୭.୧୦.
'ତୁମେ ଧର୍ମକୁ ଜାଣୁଛ, ଏବେ ଶୀଘ୍ର ଯେଉଁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଚାହଁ, ମୋତେ କୁହ। ଆଜି ମୁଁ ତୁମର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବି— ତୁମର ଏହି ପ୍ରୟାସ ବ୍ୟର୍ଥ ହେବ ନାହିଁ।'
ଅଥାବ୍ରଵୀଦୃଶଗ୍ରୀଵଃ ପ୍ରହୃଷ୍ଟେନାନ୍ତରାତ୍ମନା । ପ୍ରଣମ୍ଯ ଶିରସା ଦେଵଂ ହର୍ଷଗଦ୍ଗଦଯା ଗିରା ।। ୭.୧୦.
ତାପରେ ଦଶମୁଖୀ ମନରେ ବହୁତ ଖୁସି ହୋଇ, ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଦେବତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ ଏବଂ ଆନନ୍ଦରେ କଣ୍ଠ ଭରି ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ।
ଭଗଵନ୍ପ୍ରାଣିନାଂ ନିତ୍ଯଂ ନାନ୍ଯତ୍ର ମରଣାଦ୍ଭଯମ୍ । ନାସ୍ତି ମୃତ୍ଯୁସମଃ ଶତ୍ରୁରମରତ୍ଵମହଂ ଵୃଣେ ।। ୭.୧୦.
'ପ୍ରଭୁ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ପାଇଁ ସବୁବେଳେ ମୃତ୍ୟୁ ଛଡ଼ା ଆଉ କିଛି ଭୟ ନାହିଁ। ମୃତ୍ୟୁ ପରି ଶତ୍ରୁ କିଏ ନାହିଁ। ମୁଁ ଅମରତ୍ୱ ଚାହଁ।'
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତଦା ବ୍ରହ୍ମା ଦଶଗ୍ରୀଵମୁଵାଚ ହ । ନାସ୍ତି ସର୍ଵାମରତ୍ଵଂ ତେ ଵରମନ୍ଯଂ ଵୃଣୀଷ୍ଵ ମେ ।। ୭.୧୦.
ତାହା ସୁନି ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ— 'ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଅମରତ୍ୱ ତୁମକୁ ମିଳିପାରିବ ନାହିଁ, ଆଉ କିଛି ଆଶୀର୍ବାଦ ମାଗ।'
ଏଵମୁକ୍ତେ ତଦା ରାମ ବ୍ରହ୍ମଣା ଲୋକକର୍ତୃଣା । ଦଶଗ୍ରୀଵ ଉଵାଚେଦଂ କୃତାଞ୍ଜଲିରଥାଗ୍ରତଃ ।। ୭.୧୦.
ଏପରି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ହେ ରାମ, ଦଶମୁଖୀ ହାତ ଜୋଡି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଏହିପରି କହିଲେ।
ସୁପର୍ଣନାଗଯକ୍ଷାଣାଂ ଦୈତ୍ଯଦାନଵରକ୍ଷସାମ୍ । ଅଵଧ୍ଯୋ ଽହଂ ପ୍ରଜାଧ୍ଯକ୍ଷ ଦେଵତାନାଂ ଚ ଶାଶ୍ଵତ ।। ୭.୧୦.
'ପ୍ରଜାପତି, ମୁଁ ସୁପର୍ଣ୍ଣ, ନାଗ, ଯକ୍ଷ, ଦୈତ୍ୟ, ଦାନବ, ରାକ୍ଷସ ଏବଂ ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ସଦା ଅଜୟ ହେଇ ରହିଯାଁ।'
ନହି ଚିନ୍ତା ମମାନ୍ଯେଷୁ ପ୍ରାଣିଷ୍ଵମରପୂଜିତ । ତୃଣଭୂତା ହି ତେ ମନ୍ଯେ ପ୍ରାଣିନୋ ମାନୁଷାଦଯଃ ।। ୭.୧୦.
'ଅମର ପ୍ରଭୁ, ଅନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀମାନେ ପାଇଁ ମୋତେ କିଛି ଚିନ୍ତା ନାହିଁ; ମୁଁ ମନେ କରେ ମଣିଷ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀମାନେ ତ ଘାସ ସମାନ ଅପରିଗଣ୍ୟ।'
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ଧର୍ମାତ୍ମା ଦଶଗ୍ରୀଵେଣ ରକ୍ଷସା । ଉଵାଚ ଵଚନଂ ଦେଵଃ ସହ ଦେଵୈଃ ପିତାମହଃ ।। ୭.୧୦.
ଏପରି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଦଶମୁଖୀ ରାକ୍ଷସଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ବ୍ରହ୍ମା ଦେବତାମାନେ ସହିତ ଏହିପରି କହିଲେ।
ଭଵିଷ୍ଯତ୍ଯେଵମେତତ୍ତେ ଵଚୋ ରାକ୍ଷସପୁଙ୍ଗଵ । ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ତଂ ରାମ ଦଶଗ୍ରୀଵଂ ପିତାମହଃ ।। ୭.୧୦.
'ରାକ୍ଷସମାନ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ଯେପରି କହିଛ, ତେଣୁ ଏହିପରି ହେବ।' ଏହିପରି କହି, ହେ ରାମ, ପ୍ରଜାପିତା ଦଶମୁଖୀଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ।
ଶୃଣୁ ଚାପି ଵରୋ ଭୂଯଃ ପ୍ରୀତସ୍ଯେହ ଶୁଭୋ ମମ । ହୁତାନି ଯାନି ଶୀର୍ଷାଣି ପୂର୍ଵମଗ୍ନୌ ତ୍ଵଯାନଘ ।। ୭.୧୦.
'ମୋର ଆନନ୍ଦରୁ ଆଉ ଏକ ଶୁଭ ଆଶୀର୍ବାଦ ଶୁଣ। ହେ ନିର୍ମଳ ରାକ୍ଷସ, ପୂର୍ବରୁ ତୁମେ ଯେଉଁ ମୁଣ୍ଡଗୁଡ଼ିକୁ ଅଗ୍ନିକୁ ଅର୍ପଣ କରିଥିଲ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ପୁନି ତୁମକୁ ଦେଉଛି।'