ଅଥ ନାମାକରୋତ୍ତସ୍ଯ ପିତାମହସମଃ ପିତା । ଦଶଗ୍ରୀଵଃ ପ୍ରସୂତୋ ଽଯଂ ଦଶଗ୍ରୀଵୋ ଭଵିଷ୍ଯତି ।। ୭.୯.
ତାପରେ, ତାଙ୍କର ପିତା, ପିତାମହ ସମାନ, ତାଙ୍କୁ ନାମ ଦେଲେ: 'ଏହି ଦଶଟି ମୁଣ୍ଡ ଥିବା ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ଏହାଙ୍କୁ ଦଶମୁଖ କୁହାଯିବ।'
ତସ୍ଯ ତ୍ଵନନ୍ତରଂ ଜାତଃ କୁମ୍ଭକର୍ଣୋ ମହାବଲଃ । ପ୍ରମାଣାଦ୍ଯସ୍ଯ ଵିପୁଲଂ ପ୍ରମାଣଂ ନେହ ଵିଦ୍ଯତେ ।। ୭.୯.
ତାଙ୍କ ପରେ ସିଘ୍ର ଏକ ଅତିଶୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ତାଙ୍କର ଦେହ ଏତେ ବଡ଼ ଥିଲା ଯେ ଏଠାରେ କେହି ମାପିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ତତଃ ଶୂର୍ପଣଖା ନାମ ସଞ୍ଜଜ୍ଞେ ଵିକୃତାନନା । ଵିଭୀଷଣଶ୍ଚ ଧର୍ମାତ୍ମା କୈକସ୍ଯାଃ ପଶ୍ଚିମଃ ସୁତଃ ।। ୭.୯.
ତାପରେ ଏକ ବିକୃତ ମୁହଁ ଥିବା ଶୂର୍ପଣଖା ଜନ୍ମ ନେଲେ; ଏବଂ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବିଭୀଷଣ କୈକସୀଙ୍କ ଶେଷ ପୁଅ ଥିଲେ।
ତସ୍ମିଞ୍ଜାତେ ମହାସତ୍ତ୍ଵେ ପୁଷ୍ପଵର୍ଷଂ ପପାତ ହ ।। ୭.୯.
ସେ ମହାପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଜନ୍ମ ନେବା ସମୟରେ ଫୁଲର ବର୍ଷା ହେଲା।
ନଭଃସ୍ଥାନେ ଦୁନ୍ଦୁଭଯୋ ଦେଵାନାଂ ପ୍ରାଣଦଂସ୍ତଦା । ଵାକ୍ଯଂ ଚୈଵାନ୍ତରିକ୍ଷେ ଚ ସାଧୁ ସାଧ୍ଵିତି ତତ୍ତଦା ।। ୭.୯.
ସେତେବେଳେ ଆକାଶରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଢୋଲ ବଜିଲା, ଦେବତାମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ, ଏବଂ ଆକାଶରେ କେହି 'ଭଲ କଲେ! ଭଲ କଲେ!' ବୋଲି କହିଲେ।
ତୌ ତୁ ତତ୍ର ମହାରଣ୍ଯେ ଵଵୃଧାତେ ମହୌଜସୌ । କୁମ୍ଭକର୍ଣଦଶଗ୍ରୀଵୌ ଲୋକୋଦ୍ଵେଗକରୌ ତଦା ।। ୭.୯.
ସେ ଦୁଇଜଣ, କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ଦଶମୁଖ, ସେଇ ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲରେ ବଡ଼ ଶକ୍ତି ନେଇ ବଢ଼ିଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କଲେ।
କୁମ୍ଭକର୍ଣଃ ପ୍ରମତ୍ତସ୍ତୁ ମହର୍ଷୀନ୍ଧର୍ମଵତ୍ସଲାନ୍ । ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ଭକ୍ଷଯନ୍ନିତ୍ଯାସନ୍ତୁଷ୍ଟୋ ଵିଚଚାର ହ ।। ୭.୯.
କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ସଦା ମଦମସ୍ତ ଏବଂ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଥିଲେ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ମହାର୍ଷିମାନଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରି, ସେ ତିନି ଲୋକକୁ ଖାଇ ଘୁରୁଥିଲେ।
ଵିଭୀଷଣସ୍ତୁ ଧର୍ମାତ୍ମା ନିତ୍ଯଂ ଧର୍ମେ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ । ସ୍ଵାଧ୍ଯାଯନିଯତାହାର ଉଵାସ ଵିଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ ।। ୭.୯.
କିନ୍ତୁ ବିଭୀଷଣ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଏବଂ ସଦା ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ଥିଲେ, ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟରେ ନିଷ୍ଠା ଏବଂ ଖାଦ୍ୟରେ ସଂଯମ ରଖି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜୟ କରି ରହୁଥିଲେ।
ଅଥ ଵୈଶ୍ରଵଣୋ ଦେଵସ୍ତତ୍ର କାଲେନ କେନଚିତ୍ । ଆଗତଃ ପିତରଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ପୁଷ୍ପକେଣ ଧନେଶ୍ଵରଃ ।। ୭.୯.
ତାପରେ କିଛି ସମୟ ପରେ, ଧନର ଦେବତା ବୈଶ୍ରବଣ ପୁଷ୍ପକ ରଥରେ ବସି ତାଙ୍କର ପିତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଲେ।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କୈକସୀ ତତ୍ର ଜ୍ଵଲନ୍ତମିଵ ତେଜସା । ଆଗମ୍ଯ ରାକ୍ଷସୀ ତତ୍ର ଦଶଗ୍ରୀଵମୁଵାଚ ହ ।। ୭.୯.
ସେଠାରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ତେଜରେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଥିବା ବୈଶ୍ରବଣଙ୍କୁ ଦେଖି, ରାକ୍ଷସୀ କୈକସୀ ଦଶମୁଖଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ କହିଲେ।
ପୁତ୍ର ଵୈଶ୍ରଵଣଂ ପଶ୍ଯ ଭ୍ରାତରଂ ତେଜସା ଵୃତମ୍ । ଭ୍ରାତୃଭାଵେ ସମେ ଚାପି ପଶ୍ଯାତ୍ମାନଂ ତ୍ଵମୀଦୃଶମ୍ ।। ୭.୯.
ପୁଅ, ଦେଖ ତୋ ଭାଇ ବୈଶ୍ରବଣ କେତେ ତେଜସ୍ୱୀ ଓ ମହିମାରେ ଘିରିଛନ୍ତି; ଏବଂ ଏହି ଭାଇପାଇଁ ସମାନ ଭାବରେ ତୁମେ ମଧ୍ୟ ନିଜକୁ ଦେଖ।
ଦଶଗ୍ରୀଵ ତଥା ଯତ୍ନଂ କୁରୁଷ୍ଵାମିତଵିକ୍ରମ । ଯଥା ତ୍ଵମସି ମେ ପୁତ୍ର ଭଵ ର୍ଵୈଶ୍ରଵଣୋପମଃ ।। ୭.୯.
ଦଶମୁଖ, ତୁମ ଶକ୍ତି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚେଷ୍ଟା କର, ଯେପରି ତୁମେ, ମୋ ପୁଅ, ବୈଶ୍ରବଣଙ୍କ ପରି ହେବାକୁ ପାରିବ।
ମାତୁସ୍ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦଶଗ୍ରୀଵଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍ । ଅମର୍ଷମତୁଲଂ ଲେଭେ ପ୍ରତିଜ୍ଞାଂ ଚାକରୋତ୍ତଦା ।। ୭.୯.
ମାଆଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ପ୍ରତାପୀ ଦଶମୁଖ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ଏବଂ ସେଠାରେ ଏକ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କଲେ।
ସତ୍ଯଂ ତେ ପ୍ରତିଜାନାମି ଭ୍ରାତୃତୁଲ୍ଯୋ ଽଧିକୋ ଽପି ଵା । ଭଵିଷ୍ଯାମ୍ଯୋଜସା ଚୈଵ ସନ୍ତାପଂ ତ୍ଯଜ ହୃଦ୍ଗତମ୍ ।। ୭.୯.
ମୁଁ ସତ୍ୟ କହୁଛି, ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମୋ ଭାଇ ପରି କିମ୍ବା ତାଠାରୁ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେବି; ତୁମ ହୃଦୟର ଦୁଃଖ ଛାଡ଼ିଦିଅ।
ତତସ୍ତେନୈଵ କୋପେନ ଦଶଗ୍ରୀଵଃ ସହାନୁଜଃ । ଚିକୀର୍ଷୁର୍ଦୁଷ୍କରଂ କର୍ମ ତପସେ ଧୃତମାନସଃ ।। ୭.୯.
ତାପରେ, ସେଇ କ୍ରୋଧରେ ଦଶମୁଖ ତାଙ୍କ ଭାଇ ସହିତ ଏକ ଦୁର୍ଲଭ କାମ କରିବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ ଏବଂ ତପସ୍ୟାରେ ମନ ଲଗାଇଲେ।
ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯାମି ତପସା କାମମିତି କୃତ୍ଵା ଽଧ୍ଯଵସ୍ଯ ଚ । ଆଗଚ୍ଛଦାତ୍ମସିଦ୍ଧ୍ଯର୍ଥଂ ଗୋକର୍ଣସ୍ଯାଶ୍ରମଂ ଶୁଭମ୍ ।। ୭.୯.
‘ମୁଁ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ମୋ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବି’ ବୋଲି ନିଶ୍ଚୟ କରି, ନିଜକୁ ସାଧନାରେ ଲାଗିବା ପାଇଁ ସେ ଶୁଭ ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ।
ସ ରାକ୍ଷସସ୍ତତ୍ର ସହାନୁଜସ୍ତଦା ତପଶ୍ଚକାରାତୁଲମୁଗ୍ରଵିକ୍ରମଃ । ଅତୋଷଯଚ୍ଚାପି ପିତାମହଂ ଵିଭୁଂ ଦଦୌ ସ ତୁଷ୍ଟଶ୍ଚ ଵରାଞ୍ଜଯାଵହାନ୍ ।। ୭.୯.
ସେଠାରେ, ଉଗ୍ର ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ସେ ରାକ୍ଷସ ତାଙ୍କ ଭାଇ ସହିତ ଅତୁଳନୀୟ ତପସ୍ୟା କଲେ; ଏହିପରି ତପସ୍ୟାରେ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କଲେ, ଯିଏ ଖୁସି ହୋଇ ଚାହିଦା ଅନୁଯାୟୀ ଦେବତା ଦେଲେ।
ଅଥାବ୍ରଵୀନ୍ମୁନିଂ ରାମଃ କଥଂ ତେ ଭ୍ରାତରୋ ଵନେ । କୀଦୃଶଂ ତୁ ତଦା ବ୍ରହ୍ମଂସ୍ତପସ୍ତେପୁର୍ମହାବଲାଃ ।। ୭.୧୦.
ତାପରେ ରାମ ମୁନିଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, “ତୁମ ଭାଇମାନେ କିପରି ଅରଣ୍ୟରେ ରହିଥିଲେ? ସେ ସମୟରେ ସେଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀମାନେ କିପରି ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ?”
ଅଗସ୍ତ୍ଯସ୍ତ୍ଵବ୍ରଵୀତ୍ତତ୍ର ରାମଂ ସୁପ୍ରୀତମାନସମ୍ । ତାଂସ୍ତାନ୍ଧର୍ମଵିଧୀଂସ୍ତତ୍ର ଭ୍ରାତରସ୍ତେ ସମାଵିଶନ୍ ।। ୭.୧୦.
ତାପରେ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଖୁସି ମନେ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, “ସେଠାରେ ତୁମ ଭାଇମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଧର୍ମମୟ ଆଚରଣ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିଥିଲେ।”
କୁମ୍ଭକର୍ଣସ୍ତତୋ ଯତ୍ତୋ ନିତ୍ଯଂ ଧର୍ମପଥେ ସ୍ଥିତଃ । ତତାପ ଗ୍ରୀଷ୍ମକାଲେ ତୁ ପଞ୍ଚାଗ୍ନୀନ୍ପରିତଃ ସ୍ଥିତଃ ।। ୭.୧୦.
ତାପରେ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ସଦା ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ରହି, ଗ୍ରୀଷ୍ମକାଳରେ ପାଞ୍ଚଟି ଅଗ୍ନି ଚାରିପାଖରେ ରଖି ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ।
ମେଘାମ୍ବୁସିକ୍ତୋ ଵର୍ଷାସୁ ଵୀରାସନମସେଵତ । ନିତ୍ଯଂ ଚ ଶିଶିରେ କାଲେ ଜଲମଧ୍ଯପ୍ରତିଶ୍ରଯଃ ।। ୭.୧୦.
ବର୍ଷାକାଳରେ ବର୍ଷା ଜଳରେ ଭିଜି, ସେ ବୀରାସନରେ ବସିଥିଲେ; ଏବଂ ଶୀତକାଳରେ ସେ ସଦା ପାଣିରେ ଡୁବି ରହୁଥିଲେ।
ଏଵଂ ଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ଦଶ ତସ୍ଯାତିଚକ୍ରମୁଃ । ଧର୍ମେ ପ୍ରଯତମାନସ୍ଯ ସତ୍ପଥେ ନିଷ୍ଠିତସ୍ଯ ଚ ।। ୭.୧୦.
ଏଭଳି ଭାବେ, ଧର୍ମରେ ଲାଗିଥିବା ଏବଂ ନିଶ୍ଚିତ ପଥରେ ଅଟୁଟ ଥିବା ସେଠି, ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ କଟିଗଲା।
ଵିଭୀଷଣସ୍ତୁ ଧର୍ମାତ୍ମା ନିତ୍ଯଂ ଧର୍ମପରଃ ଶୁଚିଃ । ପଞ୍ଚଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ପାଦେନୈକେନ ତସ୍ଥିଵାନ୍ ।। ୭.୧୦.
କିନ୍ତୁ ବିଭୀଷଣ, ଯିଏ ସଦା ଧର୍ମରେ ଲାଗିଥିଲେ ଏବଂ ପବିତ୍ର ଥିଲେ, ସେ ପାଞ୍ଚ ହଜାର ବର୍ଷ ଏକ ପାଦରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଥିଲେ।
ସମାପ୍ତେ ନିଯମେ ତସ୍ଯ ନନୃତୁଶ୍ଚାପ୍ସରୋଗଣାଃ । ପପାତ ପୁଷ୍ପଵର୍ଷଂ ଚ କ୍ଷୁଭିତାଶ୍ଚାପି ଦେଵତାଃ ।। ୭.୧୦.
ତାଙ୍କର ନିୟମ ପୂରା ହେବା ସମୟରେ ଅପ୍ସରାମାନେ ନୃତ୍ୟ କଲେ, ପୁଷ୍ପର ବର୍ଷା ହେଲା ଏବଂ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ।
ପଞ୍ଚଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ସୂର୍ଯଂ ଚୈଵାନ୍ଵଵର୍ତତ । ତସ୍ଥୌ ଚୋର୍ଧ୍ଵଶିରୋବାହୁଃ ସ୍ଵାଧ୍ଯାଯଧୃତମାନସଃ ।। ୭.୧୦.
ପାଞ୍ଚ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପଥ ଅନୁସରି, ମୁଣ୍ଡ ଓ ହାତ ଉପରକୁ ଉଠାଇ ଦଢ଼ ମନେ ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟରେ ଲାଗି ରହିଥିଲେ।
ଏଵଂ ଵିଭୀଷଣସ୍ଯାପି ସ୍ଵର୍ଗସ୍ଥସ୍ଯେଵ ନନ୍ଦନେ । ଦଶଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ଗତାନି ନିଯତାତ୍ମନଃ ।। ୭.୧୦.
ଏଭଳି ଭାବେ, ନିୟମିତ ଆତ୍ମା ବିଭୀଷଣଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ, ସ୍ୱର୍ଗର ନନ୍ଦନ ଉଦ୍ୟାନରେ ଥିବା ପରି, ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ କଟିଗଲା।
ଦଶଵର୍ଷସହସ୍ରଂ ତୁ ନିରାହାରୋ ଦଶାନନଃ । ପୂର୍ଣେ ଵର୍ଷସହସ୍ରେ ତୁ ଶିରଶ୍ଚାଗ୍ନୌ ଜୁହାଵ ସଃ ।। ୭.୧୦.
କିନ୍ତୁ ଦଶମୁଖ ରାବଣ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଅନ୍ନ ଛାଡ଼ି ରହିଲେ; ପ୍ରତ୍ୟେକ ହଜାର ବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ ସେ ତାଙ୍କର ଏକ ମୁଣ୍ଡ ଅଗ୍ନିକୁ ଆହୁତି ଦେଇଥିଲେ।
ଏଵଂ ଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ନଵ ତସ୍ଯାତିଚକ୍ରମୁଃ । ଶିରାଂସି ନଵ ଚାପ୍ଯସ୍ଯ ପ୍ରଵିଷ୍ଟାନି ହୁତାଶନମ୍ ।। ୭.୧୦.
ଏଭଳି ଭାବେ, ନଅ ହଜାର ବର୍ଷ କଟିଗଲା ଏବଂ ତାଙ୍କର ନଅଟି ମୁଣ୍ଡ ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲା।
ଅଥ ଵର୍ଷସହସ୍ରେ ତୁ ଦଶମେ ଦଶମଂ ଶିରଃ । ଛେତ୍ତୁକାମେ ଦଶଗ୍ରୀଵେ ପ୍ରାପ୍ତସ୍ତତ୍ର ପିତାମହଃ ।। ୭.୧୦.
ତେଁ ପରେ, ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବାବେଳେ, ଯେତେବେଳେ ଦଶମ ମୁଣ୍ଡ କାଟିବାକୁ ଯାଉଥିଲେ ଦଶମୁଖୀ, ସେଠାରେ ପ୍ରଜାପିତା ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରକଟ ହେଲେ।
ପିତାମହସ୍ତୁ ସୁପ୍ରୀତଃ ସାର୍ଧଂ ଦେଵୈରୁପସ୍ଥିତଃ । ତଵ ତାଵଦ୍ଦଶଗ୍ରୀଵ ପ୍ରୀତୋ ଽସ୍ମୀତ୍ଯଭ୍ଯଭାଷତ ।। ୭.୧୦.
ପ୍ରଜାପିତା ବ୍ରହ୍ମା ଖୁସି ହୋଇ, ଦେବମାନେ ସହିତ ଆସି, ଦଶମୁଖୀଙ୍କୁ କହିଲେ— 'ମୁଁ ତୁମେ ପ୍ରତି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲି।'