ଶୃଣୁ ତସ୍ମାତ୍ସୁତାନ୍ଭଦ୍ରେ ଯାଦୃଶାଞ୍ଜନଯିଷ୍ଯସି । ଦାରୁଣାନ୍ଦାରୁଣାକାରାନ୍ଦାରୁଣାଭିଜନପ୍ରିଯାନ୍ ।। ୭.୯.
ତେଣୁ, ଭଦ୍ରେ, ଶୁଣ, କେମିତି ପୁଅ ତୁମର ଜନ୍ମ ହେବେ—କଠୋର, କଠୋର ଆକୃତିର, ଏବଂ କଠୋର ବଂଶର ପ୍ରିୟ।
ପ୍ରସଵିଷ୍ଯସି ସୁଶ୍ରୋଣି ରାକ୍ଷସାନ୍କ୍ରୂରକର୍ମଣଃ । ସା ତୁ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରଣିପତ୍ଯାବ୍ରଵୀଦ୍ଵଚଃ ।। ୭.୯.
ସୁନ୍ଦର କଟି ଥିବା ତୁମେ କଠୋର କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ ଜନ୍ମ ଦେବ। ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସେ ଶିର ନମାଇ କହିଲା।
ଭଗଵନ୍ନୀଦୃଶାନ୍ପୁତ୍ରାଂସ୍ତ୍ଵତ୍ତୋ ଽହଂ ବ୍ରହ୍ମଵାଦିନଃ । ନେଚ୍ଛାମି ସୁଦୁରାଚାରାନ୍ପ୍ରସାଦଂ କର୍ତୁମର୍ହସି ।। ୭.୯.
ହେ ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରୁଛି, ଏପରି ଦୁଷ୍ଟ ଆଚରଣ ଥିବା ପୁଅମାନେ ଆପଣଙ୍କଠାରୁ ମୋତେ ଦେବେନି। ଦୟାକରି ମୋ ପ୍ରାର୍ଥନା ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ।
କନ୍ଯଯା ତ୍ଵେଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ଵିଶ୍ରଵା ମୁନିପୁଙ୍ଗଵଃ । ଉଵାଚ କୈକସୀଂ ଭୂଯଃ ପୂର୍ଣେନ୍ଦୁରିଵ ରୋହିଣୀମ୍ ।। ୭.୯.
ଏପରି ଭାବେ କହିବା ପରେ, ମହାମୁନି ବିଶ୍ରବା, ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଯେପରି ରୋହିଣୀକୁ ଦେଖି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ, ସେପରି କୈକସୀଙ୍କୁ ପୁନି କହିଲେ।
ପଶ୍ଚିମୋ ଯସ୍ତଵ ସୁତୋ ଭଵିଷ୍ଯତି ଶୁଭାନନେ । ମମ ଵଂଶାନୁରୂପଃ ସ ଧର୍ମାତ୍ମା ଚ ଭଵିଷ୍ଯତି ।। ୭.୯.
ହେ ଶୁଭ ମୁହଁଥିବା, ତୁମର ଶେଷ ପୁଅ ମୋ ବଂଶ ପରମ୍ପରା ଅନୁଯାୟୀ ହେବେ ଏବଂ ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ହେବେ।
ଏଵମୁକ୍ତା ତୁ ସା କନ୍ଯା ରାମ କାଲେନ କେନଚିତ୍ । ଜନଯାମାସ ବୀଭତ୍ସଂ ରକ୍ଷୋରୂପଂ ସୁଦାରୁଣମ୍ ।। ୭.୯.
ହେ ରାମ, ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ସେ କନ୍ୟା କିଛି ସମୟ ପରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଦେହ ଥିବା ରାକ୍ଷସକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।
ଦଶଗ୍ରୀଵଂ ମହାଦଂଷ୍ଟ୍ରଂ ନୀଲାଞ୍ଜନଚଯୋପମମ୍ । ତାମ୍ରୋଷ୍ଠଂ ଵିଂଶତିଭୁଜଂ ମହାସ୍ଯଂ ଦୀପ୍ତମୂର୍ଧଜମ୍ ।। ୭.୯.
ସେ ଦଶଟି ମୁଣ୍ଡ, ବଡ଼ ବଡ଼ ଦାନ୍ତ, କଳା ଅଞ୍ଜନ ଭଳି ଶରୀର, ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ ଠୋଠ, କୋଡ଼ିଏ ହାତ, ବଡ଼ ମୁଁହ ଏବଂ ଜ୍ୱଳନ୍ତ କେଶ ଥିଲା।
ତସ୍ମିଞ୍ଜାତେ ତୁ ତତ୍କାଲେ ସଜ୍ଵାଲକଵଲାଃ ଶିଵାଃ । କ୍ରଵ୍ଯାଦାଶ୍ଚାପସଵ୍ଯାନି ମଣ୍ଡଲାନି ପ୍ରଚକ୍ରମୁଃ ।। ୭.୯.
ସେ ଜନ୍ମ ନେବା ସମୟରେ, ଅଗ୍ନିମୁଖ ଶିଆଳ ଏବଂ ମାଂସଭୋଜୀ ପଶୁମାନେ ବାମଦିଗରେ ଘୂରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ଵଵର୍ଷ ରୁଧିରଂ ଦେଵୋ ମେଘାଶ୍ଚ ଖରନିଃସ୍ଵନାଃ । ପ୍ରବଭୌ ନ ଚ ସୂର୍ଯୋ ଵୈ ମହୋଲ୍କାଶ୍ଚାପତନ୍ଭୁଵି ।। ୭.୯.
ସେତେବେଳେ ଦେବତାମାନେ ରକ୍ତ ବର୍ଷା କଲେ, ମେଘମାନେ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କଲେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆଲୋକ ଦେଲେନି ଏବଂ ବଡ଼ ବଡ଼ ଉଲ୍କା ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଲା।
ଚକମ୍ପେ ଜଗତୀ ଚୈଵ ଵଵୁର୍ଵାତାଃ ସୁଦାରୁଣାଃ । ଅକ୍ଷୋଭ୍ଯଃ କ୍ଷୁଭିତଶ୍ଚୈଵ ସମୁଦ୍ରଃ ସରିତାଂ ପତିଃ ।। ୭.୯.
ପୃଥିବୀ କମ୍ପିଲା, ଭୟଙ୍କର ପବନ ବହିଲା, ନଦୀମାନଙ୍କ ପ୍ରଭୁ ସମୁଦ୍ର ଉତ୍ତେଜିତ ହେଲା ଏବଂ ଅଚଳ ରହିଲା।
ଅଥ ନାମାକରୋତ୍ତସ୍ଯ ପିତାମହସମଃ ପିତା । ଦଶଗ୍ରୀଵଃ ପ୍ରସୂତୋ ଽଯଂ ଦଶଗ୍ରୀଵୋ ଭଵିଷ୍ଯତି ।। ୭.୯.
ତାପରେ, ତାଙ୍କର ପିତା, ପିତାମହ ସମାନ, ତାଙ୍କୁ ନାମ ଦେଲେ: 'ଏହି ଦଶଟି ମୁଣ୍ଡ ଥିବା ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ଏହାଙ୍କୁ ଦଶମୁଖ କୁହାଯିବ।'
ତସ୍ଯ ତ୍ଵନନ୍ତରଂ ଜାତଃ କୁମ୍ଭକର୍ଣୋ ମହାବଲଃ । ପ୍ରମାଣାଦ୍ଯସ୍ଯ ଵିପୁଲଂ ପ୍ରମାଣଂ ନେହ ଵିଦ୍ଯତେ ।। ୭.୯.
ତାଙ୍କ ପରେ ସିଘ୍ର ଏକ ଅତିଶୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ତାଙ୍କର ଦେହ ଏତେ ବଡ଼ ଥିଲା ଯେ ଏଠାରେ କେହି ମାପିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ତତଃ ଶୂର୍ପଣଖା ନାମ ସଞ୍ଜଜ୍ଞେ ଵିକୃତାନନା । ଵିଭୀଷଣଶ୍ଚ ଧର୍ମାତ୍ମା କୈକସ୍ଯାଃ ପଶ୍ଚିମଃ ସୁତଃ ।। ୭.୯.
ତାପରେ ଏକ ବିକୃତ ମୁହଁ ଥିବା ଶୂର୍ପଣଖା ଜନ୍ମ ନେଲେ; ଏବଂ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବିଭୀଷଣ କୈକସୀଙ୍କ ଶେଷ ପୁଅ ଥିଲେ।
ତସ୍ମିଞ୍ଜାତେ ମହାସତ୍ତ୍ଵେ ପୁଷ୍ପଵର୍ଷଂ ପପାତ ହ ।। ୭.୯.
ସେ ମହାପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଜନ୍ମ ନେବା ସମୟରେ ଫୁଲର ବର୍ଷା ହେଲା।
ନଭଃସ୍ଥାନେ ଦୁନ୍ଦୁଭଯୋ ଦେଵାନାଂ ପ୍ରାଣଦଂସ୍ତଦା । ଵାକ୍ଯଂ ଚୈଵାନ୍ତରିକ୍ଷେ ଚ ସାଧୁ ସାଧ୍ଵିତି ତତ୍ତଦା ।। ୭.୯.
ସେତେବେଳେ ଆକାଶରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଢୋଲ ବଜିଲା, ଦେବତାମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ, ଏବଂ ଆକାଶରେ କେହି 'ଭଲ କଲେ! ଭଲ କଲେ!' ବୋଲି କହିଲେ।
ତୌ ତୁ ତତ୍ର ମହାରଣ୍ଯେ ଵଵୃଧାତେ ମହୌଜସୌ । କୁମ୍ଭକର୍ଣଦଶଗ୍ରୀଵୌ ଲୋକୋଦ୍ଵେଗକରୌ ତଦା ।। ୭.୯.
ସେ ଦୁଇଜଣ, କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ଦଶମୁଖ, ସେଇ ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲରେ ବଡ଼ ଶକ୍ତି ନେଇ ବଢ଼ିଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କଲେ।
କୁମ୍ଭକର୍ଣଃ ପ୍ରମତ୍ତସ୍ତୁ ମହର୍ଷୀନ୍ଧର୍ମଵତ୍ସଲାନ୍ । ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ଭକ୍ଷଯନ୍ନିତ୍ଯାସନ୍ତୁଷ୍ଟୋ ଵିଚଚାର ହ ।। ୭.୯.
କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ସଦା ମଦମସ୍ତ ଏବଂ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଥିଲେ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ମହାର୍ଷିମାନଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରି, ସେ ତିନି ଲୋକକୁ ଖାଇ ଘୁରୁଥିଲେ।
ଵିଭୀଷଣସ୍ତୁ ଧର୍ମାତ୍ମା ନିତ୍ଯଂ ଧର୍ମେ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ । ସ୍ଵାଧ୍ଯାଯନିଯତାହାର ଉଵାସ ଵିଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ ।। ୭.୯.
କିନ୍ତୁ ବିଭୀଷଣ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଏବଂ ସଦା ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ଥିଲେ, ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟରେ ନିଷ୍ଠା ଏବଂ ଖାଦ୍ୟରେ ସଂଯମ ରଖି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜୟ କରି ରହୁଥିଲେ।
ଅଥ ଵୈଶ୍ରଵଣୋ ଦେଵସ୍ତତ୍ର କାଲେନ କେନଚିତ୍ । ଆଗତଃ ପିତରଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ପୁଷ୍ପକେଣ ଧନେଶ୍ଵରଃ ।। ୭.୯.
ତାପରେ କିଛି ସମୟ ପରେ, ଧନର ଦେବତା ବୈଶ୍ରବଣ ପୁଷ୍ପକ ରଥରେ ବସି ତାଙ୍କର ପିତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଲେ।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କୈକସୀ ତତ୍ର ଜ୍ଵଲନ୍ତମିଵ ତେଜସା । ଆଗମ୍ଯ ରାକ୍ଷସୀ ତତ୍ର ଦଶଗ୍ରୀଵମୁଵାଚ ହ ।। ୭.୯.
ସେଠାରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ତେଜରେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଥିବା ବୈଶ୍ରବଣଙ୍କୁ ଦେଖି, ରାକ୍ଷସୀ କୈକସୀ ଦଶମୁଖଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ କହିଲେ।
ପୁତ୍ର ଵୈଶ୍ରଵଣଂ ପଶ୍ଯ ଭ୍ରାତରଂ ତେଜସା ଵୃତମ୍ । ଭ୍ରାତୃଭାଵେ ସମେ ଚାପି ପଶ୍ଯାତ୍ମାନଂ ତ୍ଵମୀଦୃଶମ୍ ।। ୭.୯.
ପୁଅ, ଦେଖ ତୋ ଭାଇ ବୈଶ୍ରବଣ କେତେ ତେଜସ୍ୱୀ ଓ ମହିମାରେ ଘିରିଛନ୍ତି; ଏବଂ ଏହି ଭାଇପାଇଁ ସମାନ ଭାବରେ ତୁମେ ମଧ୍ୟ ନିଜକୁ ଦେଖ।
ଦଶଗ୍ରୀଵ ତଥା ଯତ୍ନଂ କୁରୁଷ୍ଵାମିତଵିକ୍ରମ । ଯଥା ତ୍ଵମସି ମେ ପୁତ୍ର ଭଵ ର୍ଵୈଶ୍ରଵଣୋପମଃ ।। ୭.୯.
ଦଶମୁଖ, ତୁମ ଶକ୍ତି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚେଷ୍ଟା କର, ଯେପରି ତୁମେ, ମୋ ପୁଅ, ବୈଶ୍ରବଣଙ୍କ ପରି ହେବାକୁ ପାରିବ।
ମାତୁସ୍ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦଶଗ୍ରୀଵଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍ । ଅମର୍ଷମତୁଲଂ ଲେଭେ ପ୍ରତିଜ୍ଞାଂ ଚାକରୋତ୍ତଦା ।। ୭.୯.
ମାଆଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ପ୍ରତାପୀ ଦଶମୁଖ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ଏବଂ ସେଠାରେ ଏକ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କଲେ।
ସତ୍ଯଂ ତେ ପ୍ରତିଜାନାମି ଭ୍ରାତୃତୁଲ୍ଯୋ ଽଧିକୋ ଽପି ଵା । ଭଵିଷ୍ଯାମ୍ଯୋଜସା ଚୈଵ ସନ୍ତାପଂ ତ୍ଯଜ ହୃଦ୍ଗତମ୍ ।। ୭.୯.
ମୁଁ ସତ୍ୟ କହୁଛି, ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମୋ ଭାଇ ପରି କିମ୍ବା ତାଠାରୁ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେବି; ତୁମ ହୃଦୟର ଦୁଃଖ ଛାଡ଼ିଦିଅ।
ତତସ୍ତେନୈଵ କୋପେନ ଦଶଗ୍ରୀଵଃ ସହାନୁଜଃ । ଚିକୀର୍ଷୁର୍ଦୁଷ୍କରଂ କର୍ମ ତପସେ ଧୃତମାନସଃ ।। ୭.୯.
ତାପରେ, ସେଇ କ୍ରୋଧରେ ଦଶମୁଖ ତାଙ୍କ ଭାଇ ସହିତ ଏକ ଦୁର୍ଲଭ କାମ କରିବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ ଏବଂ ତପସ୍ୟାରେ ମନ ଲଗାଇଲେ।
ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯାମି ତପସା କାମମିତି କୃତ୍ଵା ଽଧ୍ଯଵସ୍ଯ ଚ । ଆଗଚ୍ଛଦାତ୍ମସିଦ୍ଧ୍ଯର୍ଥଂ ଗୋକର୍ଣସ୍ଯାଶ୍ରମଂ ଶୁଭମ୍ ।। ୭.୯.
‘ମୁଁ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ମୋ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବି’ ବୋଲି ନିଶ୍ଚୟ କରି, ନିଜକୁ ସାଧନାରେ ଲାଗିବା ପାଇଁ ସେ ଶୁଭ ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ।
ସ ରାକ୍ଷସସ୍ତତ୍ର ସହାନୁଜସ୍ତଦା ତପଶ୍ଚକାରାତୁଲମୁଗ୍ରଵିକ୍ରମଃ । ଅତୋଷଯଚ୍ଚାପି ପିତାମହଂ ଵିଭୁଂ ଦଦୌ ସ ତୁଷ୍ଟଶ୍ଚ ଵରାଞ୍ଜଯାଵହାନ୍ ।। ୭.୯.
ସେଠାରେ, ଉଗ୍ର ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ସେ ରାକ୍ଷସ ତାଙ୍କ ଭାଇ ସହିତ ଅତୁଳନୀୟ ତପସ୍ୟା କଲେ; ଏହିପରି ତପସ୍ୟାରେ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କଲେ, ଯିଏ ଖୁସି ହୋଇ ଚାହିଦା ଅନୁଯାୟୀ ଦେବତା ଦେଲେ।
ଅଥାବ୍ରଵୀନ୍ମୁନିଂ ରାମଃ କଥଂ ତେ ଭ୍ରାତରୋ ଵନେ । କୀଦୃଶଂ ତୁ ତଦା ବ୍ରହ୍ମଂସ୍ତପସ୍ତେପୁର୍ମହାବଲାଃ ।। ୭.୧୦.
ତାପରେ ରାମ ମୁନିଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, “ତୁମ ଭାଇମାନେ କିପରି ଅରଣ୍ୟରେ ରହିଥିଲେ? ସେ ସମୟରେ ସେଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀମାନେ କିପରି ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ?”
ଅଗସ୍ତ୍ଯସ୍ତ୍ଵବ୍ରଵୀତ୍ତତ୍ର ରାମଂ ସୁପ୍ରୀତମାନସମ୍ । ତାଂସ୍ତାନ୍ଧର୍ମଵିଧୀଂସ୍ତତ୍ର ଭ୍ରାତରସ୍ତେ ସମାଵିଶନ୍ ।। ୭.୧୦.
ତାପରେ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଖୁସି ମନେ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, “ସେଠାରେ ତୁମ ଭାଇମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଧର୍ମମୟ ଆଚରଣ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିଥିଲେ।”
କୁମ୍ଭକର୍ଣସ୍ତତୋ ଯତ୍ତୋ ନିତ୍ଯଂ ଧର୍ମପଥେ ସ୍ଥିତଃ । ତତାପ ଗ୍ରୀଷ୍ମକାଲେ ତୁ ପଞ୍ଚାଗ୍ନୀନ୍ପରିତଃ ସ୍ଥିତଃ ।। ୭.୧୦.
ତାପରେ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ସଦା ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ରହି, ଗ୍ରୀଷ୍ମକାଳରେ ପାଞ୍ଚଟି ଅଗ୍ନି ଚାରିପାଖରେ ରଖି ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ।