ଏଵଂ ତେ ରାକ୍ଷସା ତେନ ହରିଣା କମଲେକ୍ଷଣ । ବହୁଶଃ ସଂଯୁଗେ ଭଗ୍ନା ହତପ୍ରଵରନାଯକାଃ ।। ୭.୮.
ଏଭଳି, କମଳନୟନ, ସେଇ ହରିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରାକ୍ଷସମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ପୁନିପୁନି ହାରିଗଲେ, ତାଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାୟକମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ।
ଅଶକ୍ନୁଵନ୍ତସ୍ତେ ଵିଷ୍ଣୁଂ ପ୍ରତିଯୋଦ୍ଧୁଂ ଭଯାର୍ଦିତାଃ । ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଲଙ୍କାଂ ଗତା ଵସ୍ତୁଂ ପାତାଲଂ ସହପତ୍ନଯଃ ।। ୭.୮.
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସାମ୍ନା କରିପାରିଲେନି, ଭୟରେ ଅତିବ୍ୟାକୁଳ ହୋଇ, ସେମାନେ ଲଙ୍କାକୁ ଛାଡ଼ି, ତାଙ୍କର ଜନାନୀମାନେ ସହିତ ପାତାଳରେ ବସିବାକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ସୁମାଲିନଂ ସମାସାଦ୍ଯ ରାକ୍ଷସଂ ରଘୁସତ୍ତମ । ସ୍ଥିତାଃ ପ୍ରଖ୍ଯାତଵୀର୍ଯାସ୍ତେ ଵଂଶେ ସାଲକଟଙ୍କଟେ ।। ୭.୮.
ରଘୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେମାନେ ସୁମାଳୀ ନାମକ ରାକ୍ଷସଙ୍କ ସହିତ ମିଶି, ସାଲକଟଙ୍କଟ ନାମକ ବଂଶରେ ନାମୀ ବୀର ଭାବେ ରହିଲେ।
ଯେ ତ୍ଵଯା ନିହତାସ୍ତେ ତୁ ପୌଲସ୍ତ୍ଯା ନାମ ରାକ୍ଷସାଃ । ସୁମାଲୀ ମାଲ୍ଯଵାନ୍ମାଲୀ ଯେ ଚ ତେଷାଂ ପୁରଃସରାଃ ୭.୮.
ତୁମେ ଯେଉଁମାନେକୁ ମାରିଥିଲ, ସେମାନେ ପୌଲସ୍ତ୍ୟ ନାମକ ରାକ୍ଷସ—ସୁମାଳୀ, ମାଲ୍ୟବାନ୍, ମାଳୀ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଅଗ୍ରଣୀମାନେ।
ନ ଚାନ୍ଯୋ ରାକ୍ଷସାନ୍ହନ୍ତା ସୁରାରୀନ୍ଦେଵକଣ୍ଟକାନ୍ । ଋତେ ନାରାଯଣଂ ଦେଵଂ ଶଙ୍ଖଚକ୍ରଗଦାଧରମ୍ ।। ୭.୮.
ଦେବତାମାନଙ୍କର ଶତ୍ରୁ ଏହି ରାକ୍ଷସମାନେକୁ, ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଗଦାଧାରୀ ନାରାୟଣ ଛାଡ଼ି, ଅନ୍ୟ କେହି ମାରିପାରିବେ ନାହିଁ।
ଭଵାନ୍ନାରାଯଣୋ ଦେଵଶ୍ଚତୁର୍ବାହୁଃ ସନାତନଃ । ରାକ୍ଷସାନ୍ହନ୍ତୁମୁତ୍ପନ୍ନୋ ହ୍ଯଜେଯଃ ପ୍ରଭୁରଵ୍ଯଯଃ ।। ୭.୮.
ତୁମେ ସେଇ ଚତୁର୍ଭୁଜ, ସନାତନ ନାରାୟଣ, ରାକ୍ଷସମାନେକୁ ନଶ୍ଟ କରିବା ପାଇଁ ଜନ୍ମ ନେଇଛ, ଅଜୟ, ସର୍ବଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ଅବିନାଶୀ।
ନଷ୍ଟଧର୍ମଵ୍ଯଵସ୍ଥାତା କାଲେ କାଲେ ପ୍ରଜାକରଃ । ଉତ୍ପଦ୍ଯତେ ଦସ୍ଯୁଵଧେ ଶରଣାଗତଵତ୍ସଲଃ ।। ୭.୮.
ଯିଏ ହରାଇଯାଇଥିବା ଧର୍ମକୁ ପୁନଃ ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ ପ୍ରଜାମାନେକୁ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି, ଦୁଷ୍ଟମାନେକୁ ନଶ୍ଟ କରିବା ପାଇଁ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି, ଶରଣାଗତଙ୍କୁ ବଡ଼ ଭଲପାଆନ୍ତି।
ଏଷା ମଯା ତଵ ନରାଧିପ ରାକ୍ଷସାନାମୁତ୍ପତ୍ତିରଦ୍ଯ କଥିତା ସକଲା ଯଥାଵତ୍ । ଭୂଯୋ ନିବୋଧ ରଘୁସତ୍ତମ ରାଵଣସ୍ଯ ଜନ୍ମପ୍ରଭାଵମତୁଲଂ ସସୁତସ୍ଯ ସର୍ଵମ୍ ।। ୭.୮.
ହେ ନରେଶ, ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କହିଦେଲି। ଏବେ ରଘୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ରାବଣ ଏବଂ ତାଙ୍କର ପୁଅମାନଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ ଜନ୍ମ ଓ ପ୍ରଭାବ ବିଷୟରେ ଶୁଣ।
ଚିରାତ୍ସୁମାଲୀ ଵ୍ଯଚରଦ୍ରସାତଲଂ ସ ରାକ୍ଷସୋ ଵିଷ୍ଣୁଭଯାର୍ଦିତସ୍ତଦା । ପୁତ୍ରୈଶ୍ଚ ପୌତ୍ରୈଶ୍ଚ ସମନ୍ଵିତୋ ବଲୀ ତତସ୍ତୁ ଲଙ୍କାମଵସଦ୍ଧନେଶ୍ଵରଃ ।। ୭.୮.
ବହୁଦିନ ଧରି, ସୁମାଳୀ ନାମକ ରାକ୍ଷସ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଭୟରେ ପାତାଳରେ ଘୁରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ପୁଅ ଓ ନାତିମାନେ ସହିତ, ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ, ସେ ପରେ ଧନର ମାଲିକ ଭାବେ ଲଙ୍କାରେ ବସିଲେ।
କସ୍ଯଚିତ୍ତ୍ଵଥ କାଲସ୍ଯ ସୁମାଲୀ ନାମ ରାକ୍ଷସଃ । ରସାତଲାନ୍ମର୍ତ୍ଯଲୋକଂ ସର୍ଵଂ ଵୈ ଵିଚଚାର ହ ।। ୭.୯.
କିଛି ସମୟ ପରେ, ସୁମାଳୀ ନାମକ ରାକ୍ଷସ ପାତାଳରୁ ମାନବ ଲୋକରେ ସମସ୍ତଠାରେ ଘୁରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ନୀଲଜୀମୂତସଙ୍କାଶସ୍ତପ୍ତକାଞ୍ଚନକୁଣ୍ଡଲଃ । କନ୍ଯାଂ ଦୁହିତରଂ ଗୃହ୍ଯ ଵିନା ପଦ୍ମମିଵ ଶ୍ରିଯମ୍ ।। ୭.୯.
ନୀଳ ମେଘ ପରି ଦେହ, ତପ୍ତ ସୁନାର କୁଣ୍ଡଳ ପିନ୍ଧିଥିବା, ସେ ତାଙ୍କର ଝିଅକୁ ନେଇ, ଯେଉଁଠି ଶ୍ରୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ରହନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ପଦ୍ମ ନାହିଁ, ସେପରି ଅତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରଃ ସ ତୁ ତଦା ଵିଚରନ୍ଵୈ ମହୀତଲମ୍ । ତଦାପଶ୍ଯତ୍ସ ଗଚ୍ଛନ୍ତଂ ପୁଷ୍ପକେଣ ଧନେଶ୍ଵରମ୍ ।। ୭.୯.
ସେଇ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ରାଜା ପୃଥିବୀରେ ଘୁରୁଥିବା ବେଳେ, ଧନର ମାଲିକଙ୍କୁ ପୁଷ୍ପକ ରଥରେ ଯାଉଥିବା ଦେଖିଲେ।
ଗଚ୍ଛନ୍ତଂ ପିତରଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ପୁଲସ୍ତ୍ଯତନଯଂ ଵିଭୁମ୍ । ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଽମରସଙ୍କାଶଂ ସ୍ଵଚ୍ଛନ୍ଦଂ ତପନୋପମମ୍ ।। ୭.୯.
ସେ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଯାଉଥିବା, ପୁଲସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ପୁଅ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏବଂ ଦେବତା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା, ସ୍ୱେଚ୍ଛାରେ ଚଳିଥିବା, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ରସାତଲଂ ପ୍ରଵିଷ୍ଟଃ ସନ୍ମର୍ତ୍ଯଲୋକାତ୍ସଵିସ୍ମଯଃ । ଇତ୍ଯେଵଂ ଚିନ୍ତଯାମାସ ରାକ୍ଷସାନାଂ ମହାମତିଃ ।। ୭.୯.
ମାନବ ଲୋକରୁ ପାତାଳକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଭରିଯାଇ, ସେଇ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ ନେତା ଭାବିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
କିଂ କୃତଂ ଶ୍ରେଯ ଇତ୍ଯେଵଂ ଵର୍ଧେମହି କଥଂ ଵଯମ୍ । ଅଥାବ୍ରଵୀତ୍ସୁତାଂ ରକ୍ଷଃ କୈକସୀଂ ନାମ ନାମତଃ ।। ୭.୯.
ଆମ ପରିକଳ୍ପିତ ଭଲ ହେବା ପାଇଁ କଣ କରିବା ଉଚିତ? କିପରି ଆମେ ଉନ୍ନତି କରିପାରିବୁ? ଏହିପରି ଚିନ୍ତା କରି, ସେ ରାକ୍ଷସ ତାଙ୍କର କନ୍ୟା କୈକେସୀଙ୍କୁ କହିଲେ।
ପୁତ୍ରି ପ୍ରଦାନକାଲୋ ଽଯଂ ଯୌଵନଂ ଵ୍ଯତିଵର୍ତତେ । ପ୍ରତ୍ଯାଖ୍ଯାନାଚ୍ଚ ଭୀତୈସ୍ତ୍ଵଂ ନ ଵରୈଃ ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯସେ ।। ୭.୯.
ଜିଅ, ଏହି ସମୟ ତୋର ବିବାହ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ। ତୋର ଯୌବନ ଦେଖିଦେଖି ଯାଉଛି। ଭୟରେ ତୁମେ ଯେଉଁଠି ବରଙ୍କୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରିଛ, ତେଣୁ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କେହି ବର ମାନିନାହାଁ।
ତ୍ଵତ୍କୃତେ ଚ ଵଯଂ ସର୍ଵେ ଯନ୍ତ୍ରିତା ଧର୍ମବୁଦ୍ଧଯଃ । ତ୍ଵଂ ହି ସର୍ଵଗୁଣୋପେତା ଶ୍ରୀଃ ସାକ୍ଷାଦିଵ ପୁତ୍ରିକେ । କନ୍ଯାପିତୃତ୍ଵଂ ଦୁଃଖଂ ହି ସର୍ଵେଷାଂ ମାନକାଙ୍କ୍ଷିଣାମ୍ ।। ୭.୯.
ତୋର ନିମିତ୍ତରେ ଆମେ ସମସ୍ତେ ଧର୍ମ ମନେ କରି ଆପଣାକୁ ଦମନ କରିଛୁ। ଜିଅ, ତୁମେ ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ, ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ପରି ଦେଖାଯାଉଛ। ଅବିବାହିତ କନ୍ୟା ଥିଲେ ସମସ୍ତ ଆତ୍ମସମ୍ମାନ ଚାହୁଁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ଦୁଃଖର କଥା।
ନ ଜ୍ଞାଯତେ ଚ କଃ କନ୍ଯାଂ ଵରଯେଦିତି କନ୍ଯକେ ।। ୭.୯.
ମୁଁ ଜାଣିନି, କିଏ ତୁମକୁ ବର୍ତ୍ତମାନ ବର ଭାବେ ଚୟନ କରିବ।
ତ୍ଵଂ ହି ସର୍ଵଗୁଣୋପେତା ଶ୍ରୀଃ ସାକ୍ଷାଦିଵ ପୁତ୍ରିକେ । ମାତୁଃ କୁଲଂ ପିତୃକୁଲଂ ଯତ୍ର ଚୈଵ ପ୍ରଦୀଯତେ । କୁଲତ୍ରଯଂ ସଦା କନ୍ଯା ସଂଶଯେ ସ୍ଥାପ୍ଯ ତିଷ୍ଠତି ।। ୭.୯.
ଜିଅ, ତୁମେ ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ, ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ପରି ଅଛ। ଯେଉଁଠି କନ୍ୟା ଦିଆଯାଏ, ସେଠି ମାଆ, ବାପା ଓ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ପରିବାର ସମସ୍ତଙ୍କ ଜଡିତ ଥାଏ। ଏଭଳି କନ୍ୟା ସଦା ତିନିଟି ପରିବାରକୁ ଅନିଶ୍ଚିତତାରେ ରଖିଥାଏ।
ସା ତ୍ଵଂ ମୁନିଵରଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ପ୍ରଜାପତିକୁଲୋଦ୍ଭଵମ୍ । ଭଜ ଵିଶ୍ରଵସଂ ପୁତ୍ରି ପୌଲସ୍ତ୍ଯଂ ଵରଯ ସ୍ଵଯମ୍ ।। ୭.୯.
ତେଣୁ, ଜିଅ, ତୁମେ ନିଜେ ବିଚାର କରି ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ବଂଶର ମହାନ ମୁନି ବିଶ୍ରବାସଙ୍କୁ ବର ଭାବେ ଚୟନ କର।
ଈଦୃଶାସ୍ତେ ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ପୁତ୍ରାଃ ପୁତ୍ରି ନ ସଂଶଯଃ । ତେଜସା ଭାସ୍କରସମୋ ଯାଦୃଶୋ ଽଯଂ ଧନେଶ୍ଵରଃ ।। ୭.୯.
ଏଭଳି ସନ୍ତାନ ତୋର ଜନ୍ମ ନେବେ, ଏହାର କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ—ଏମିତି ତେଜସ୍ୱୀ ଯେପରି ତୁମେ ଏହି ଧନର ଦେବତାଙ୍କୁ ଦେଖୁଛ।
ସା ତୁ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା କନ୍ଯକା ପିତୃଗୌରଵାତ୍ । ତତ୍ରୋପାଗମ୍ଯ ସା ତସ୍ଥୌ ଵିଶ୍ରଵା ଯତ୍ର ତପ୍ଯତେ ।। ୭.୯.
ପିତାଙ୍କ ଆଦରରୁ ସେ କନ୍ୟା ଏହି କଥା ଶୁଣି, ବିଶ୍ରବାସ ଯେଉଁଠି ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ, ସେଠି ଗଲା ଏବଂ ଥିଲା।
ଏତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ ରାମ ପୁଲସ୍ତ୍ଯତନଯୋ ଦ୍ଵିଜଃ । ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରମୁପାତିଷ୍ଠଚ୍ଚତୁର୍ଥ ଇଵ ପାଵକଃ ।। ୭.୯.
ଏହି ସମୟରେ, ହେ ରାମ, ପୁଲସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ପୁଅ, ସେ ଦ୍ୱିଜ ମୁନି, ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର କରୁଥିଲେ, ଚାରିଥର ଅଗ୍ନିଶିଖା ପରି ତେଜମୟ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ଅଵିଚିନ୍ତ୍ଯ ତୁ ତାଂ ଵେଲାଂ ଦାରୁଣାଂ ପିତୃଗୌରଵାତ୍ । ଉପସୃତ୍ଯାଗ୍ରତସ୍ତସ୍ଯ ଚରଣାଧୋମୁଖୀ ସ୍ଥିତା । ଵିଲିଖନ୍ତୀ ମୁହୁର୍ଭୂମିମଙ୍ଗୁଷ୍ଠାଗ୍ରେଣ ଭାମିନୀ ।। ୭.୯.
ସେ ଦୁର୍ଲଭ ସମୟ ବିଷୟରେ ଭାବିଲା ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ପିତାଙ୍କ ଆଦରରୁ ସେ ସିଧାସଳଖ ଯାଇ, ମୁଣ୍ଡ ତଳେ କରି, ପାଦ ନିକଟରେ ଦଢ଼ି ଦଢ଼ି ମାଟିକୁ ଆଙ୍ଗୁଠିରେ ଚିହ୍ନ କରୁଥିଲା।
ସ ତୁ ତାଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ସୁଶ୍ରୋଣୀଂ ପୂର୍ଣଚନ୍ଦ୍ରନିଭାନନାମ୍ । ଅବ୍ରଵୀତ୍ପରମୋଦାରୋ ଦୀପ୍ଯମାନାଂ ସ୍ଵତେଜସା ।। ୭.୯.
ସେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ—ସୁନ୍ଦର କଟି, ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପରି ମୁହଁ। ସ୍ୱତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଏହି ମହାନ ମୁନି ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଭଦ୍ରେ କସ୍ଯାସି ଦୁହିତା କୁତୋ ଵା ତ୍ଵମିହାଗତା । କିଂ କାର୍ଯଂ କସ୍ଯ ଵା ହେତୋସ୍ତତ୍ତ୍ଵତୋ ବ୍ରୂହି ଶୋଭନେ ।। ୭.୯.
ଭଦ୍ରେ, ତୁମେ କାହାର ଝିଅ? କେଉଁଠୁ ଏଠାକୁ ଆସିଛ? କଣ କାମରେ ଆସିଛ, କାହିଁକି? ସତ୍ୟ କଥା କହ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ।
ଏଵମୁକ୍ତା ତୁ ସା କନ୍ଯା କୃତାଞ୍ଜଲିରଥାବ୍ରଵୀତ୍ । ଆତ୍ମପ୍ରଭାଵେଣ ମୁନେ ଜ୍ଞାତୁମର୍ହସି ମେ ମତମ୍ ।। ୭.୯.
ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ସେ କନ୍ୟା ହାତ ଜୋଡି କହିଲା—ମୁନି, ମୋର ଶକ୍ତିରେ ଆପଣ ମୋ ମନର ଭାବ ଜାଣିପାରିବେ।
କିଂ ତୁ ମାଂ ଵିଦ୍ଧି ବ୍ରହ୍ମର୍ଷେ ଶାସନାତ୍ପିତୁରାଗତାମ୍ । କୈକସୀ ନାମ ନାମ୍ନାହଂ ଶେଷଂ ତ୍ଵଂ ଜ୍ଞାତୁମର୍ହସି ।। ୭.୯.
ତଥାପି, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଋଷି, ମୁଁ ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଏଠାକୁ ଆସିଛି ବୋଲି ଜାଣନ୍ତୁ। ମୋ ନାମ କୈକେସୀ। ଅନ୍ୟ କଥା ଆପଣ ଜାଣିପାରିବେ।
ସ ତୁ ଗତ୍ଵା ମୁନିର୍ଧ୍ଯାନଂ ଵାକ୍ଯମେତଦୁଵାଚ ହ । ଵିଜ୍ଞାତଂ ତେ ମଯା ଭଦ୍ରେ କାରଣଂ ଯନ୍ମନୋଗତମ୍ ।। ୭.୯.
ତାପରେ ମୁନି ଧ୍ୟାନରେ ବସି, ଏହି କଥା କହିଲେ—ଭଦ୍ରେ, ତୁମର ମନର କାରଣ ମୁଁ ବୁଝିପାରିଛି।
ସୁତାଭିଲାଷୋ ମତ୍ତସ୍ତେ ମତ୍ତମାତଙ୍ଗଗାମିନି । ଦାରୁଣାଯାଂ ତୁ ଵେଲାଯାଂ ଯସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଂ ମାମୁପସ୍ଥିତା ।। ୭.୯.
ତୁମେ ସନ୍ତାନ ଆଶା କରୁଛ, ହେ ମଦମସ୍ତ ହାତୀର ଚାଳି ଥିବା ସୁନ୍ଦରୀ। ଏବଂ ଏପରି କଠିନ ସମୟରେ ତୁମେ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଛ।