ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରା ଗିରିନିଭାଃ ଶରୈଃ ଶକ୍ତ୍ଯୃଷ୍ଟିତୋମରୈଃ । ନିରୁଛ୍ଵାସଂ ହରିଂ ଚକ୍ରୁଃ ପ୍ରାଣାଯାମା ଇଵ ଦ୍ଵିଜମ୍ ।। ୭.୭.
ପର୍ବତ ସଦୃଶ ରାକ୍ଷସ ମହାରାଜମାନେ ତୀର, ଶକ୍ତି, ଋଷ୍ଟି ଓ ତୋମର ଦ୍ୱାରା ହରିଙ୍କୁ ଏମିତି ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ଯେପରି ପ୍ରାଣାୟାମ କରୁଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶ୍ୱାସ ଅବରୋଧ କରେ।
ନିଶାଚରୈସ୍ତାଡ୍ଯମାନୋ ମୀନୈରିଵ ମହୋଦଧିଃ । ଶାର୍ଙ୍ଗମାଯମ୍ଯ ଦୁର୍ଧର୍ଷୋ ରାକ୍ଷସେଭ୍ଯୋ ଽସୃଜଚ୍ଛରାନ୍ ।। ୭.୭.
ରାତିରେ ଘୁରୁଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ ଯେପରି ମହାସମୁଦ୍ରକୁ ମାଛ ଆକ୍ରମଣ କରେ, ସେପରି ଦୁର୍ଜୟ ହରି ତାଙ୍କର ଶାର୍ଙ୍ଗ ଧନୁ ବାଣ୍ଧି, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଉପରେ ତୀର ଛାଡ଼ିଲେ।
ଶରୈଃ ପୂର୍ଣାଯତୋତ୍ସୃଷ୍ଟୈର୍ଵଜ୍ରଵକ୍ତ୍ରୈର୍ମନୋଜଵୈଃ । ଚିଚ୍ଛେଦ ଵିଷ୍ଣୁର୍ନିଶିତୈଃ ଶତଶୋ ଽଥ ସହସ୍ରଶଃ ।। ୭.୭.
ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଧନୁରୁ ଛାଡ଼ିଥିବା, ବଜ୍ର ପରି କଠିନ ଓ ମନ ପରି ତୀବ୍ର ତୀରମାନେ ଦ୍ୱାରା ଶତେ ଶତେ, ହଜାରେ ହଜାରେ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ କାଟିଦେଲେ।
ଵିଦ୍ରାଵ୍ଯ ଶରଵର୍ଷେଣ ଵର୍ଷା ଵାଯୁରିଵୋତ୍ଥିତମ୍ । ପାଞ୍ଚଜନ୍ଯଂ ମହାଶଙ୍ଖଂ ପ୍ରଦଧ୍ମୌ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଃ ।। ୭.୭.
ତୀରର ବର୍ଷାକୁ ବାୟୁ ଯେପରି ବର୍ଷାକୁ ଉଡ଼ାଇ ଦିଏ, ସେପରି ଦୂର କରି, ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ତାଙ୍କର ବଡ଼ ଶଂଖ ପାଞ୍ଚଜନ୍ୟ ଫୁଙ୍ଗିଲେ।
ସୋ ଽମ୍ବୁଜୋ ହରିଣା ଧ୍ମାତଃ ସର୍ଵପ୍ରାଣେନ ଶଙ୍ଖରାଟ୍ । ରରାସ ଭୀମନିର୍ହାଦସ୍ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ଵ୍ଯଥଯନ୍ନିଵ ।। ୭.୭.
ହରି ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ଦେଇ ଫୁଙ୍ଗିଥିବା ସେ ଶଂଖ ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନି କଲା, ଯେପରି ତିନି ଲୋକକୁ ଉଲ୍ଲଖଳିତ କରୁଥିବା ପରି।
ଶଙ୍ଖରାଜରଵଃ ସୋ ଽଥ ତ୍ରାସଯାମାସ ରାକ୍ଷସାନ୍ । ମୃଗରାଜ ଇଵାରଣ୍ଯେ ସମଦାନିଵ କୁଞ୍ଜରାନ୍ ।। ୭.୭.
ତାପରେ ଶଂଖର ତୀବ୍ର ଶବ୍ଦ ରାକ୍ଷସମାନେକୁ ଭୟଭୀତ କଲା, ଯେପରି ଅଟବାରେ ସିଂହ ଗର୍ଜନ କରି ମଦମସ୍ତ ହାତୀମାନେକୁ ଡରାଏ।
ନ ଶେକୁରଶ୍ଵାଃ ସଂସ୍ଥାତୁଂ ଵିମଦାଃ କୁଞ୍ଜରାଭଵନ୍ । ସ୍ଯନ୍ଦନେଭ୍ଯଶ୍ଚ୍ଯୁତା ଵୀରାଃ ଶଙ୍ଖରାଵିତଦୁର୍ବଲାଃ ।। ୭.୭.
ଘୋଡ଼ାମାନେ ଆତ୍ମବଳ ହରାଇ ଦଢ଼ି ରହିପାରିଲେନି, ସେମାନେ ହାତୀ ପରି ହେଇଗଲେ; ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଶଂଖର ଶବ୍ଦରେ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇ, ରଥରୁ ଖସିପଡ଼ିଲେ।
ଶାର୍ଙ୍ଗଚାପଵିନିର୍ମୁକ୍ତା ଵଜ୍ରତୁଲ୍ଯାନନାଃ ଶରାଃ । ଵିଦାର୍ଯ ତାନି ରକ୍ଷାଂସି ସୁପୁଙ୍ଖା ଵିଵିଶୁଃ କ୍ଷିତିମ୍ ।। ୭.୭.
ଶାର୍ଙ୍ଗ ଧନୁରୁ ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା, ବଜ୍ର ପରି ତୀରମୁଣ୍ଡ ଥିବା ତୀରମାନେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କୁ ଭେଦି, ସୁନିୟମିତ ପଙ୍ଖ ଥିବା ତୀରମାନେ ଭୂମିକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଭିଦ୍ଯମାନାଃ ଶରୈଃ ସଙ୍ଖ୍ଯେ ନାରାଯଣକରଚ୍ଯୁତୈଃ । ନିପେତୂ ରାକ୍ଷସା ଭୂମୌ ଶୈଲା ଵଜ୍ରହତା ଇଵ ।। ୭.୭.
ନାରାୟଣଙ୍କ ହାତରୁ ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ତୀରରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଆଘାତ ପାଇ, ରାକ୍ଷସମାନେ ପର୍ବତ ଉପରେ ବଜ୍ର ପଡ଼ିଥିବା ପରି ଭୂମିରେ ଢେରିଗଲେ।
ଵ୍ରଣାନି ପରଗାତ୍ରେଭ୍ଯୋ ଵିଷ୍ଣୁଚକ୍ରକୃତାନି ଵୈ । ଅସୃକ୍କ୍ଷରନ୍ତି ଧାରାଭିଃ ସ୍ଵର୍ଣଧାରା ଇଵାଚଲାଃ ।। ୭.୭.
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଚକ୍ରରେ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ଦେହରେ ହୋଇଥିବା ଘାଉରୁ ରକ୍ତ ଧାରା ବହୁଥିଲା, ଯେପରି ପର୍ବତ ଉପରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଧାରା ବହେ।
ଶଙ୍ଖରାଜରଵଶ୍ଚାପି ଶାର୍ଙ୍ଗଚାପରସ୍ଵସ୍ତଥା । ରାକ୍ଷସାନାଂ ରଵାଂଶ୍ଚାପି ଗ୍ରସତେ ଵୈଷ୍ଣଵୋ ରଵଃ ।। ୭.୭.
ଶଂଖର ଶବ୍ଦ, ଶାର୍ଙ୍ଗ ଧନୁ ଓ ଅନ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ରମାନଙ୍କ ଶବ୍ଦ, ଏବଂ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଚିତ୍କାର—ସବୁକୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ତୀବ୍ର ଗର୍ଜନ ଆଚ୍ଛାଦିତ କଲା।
ତେଷାଂ ଶିରୋଧରାନ୍ଧୂତାଞ୍ଛରଧ୍ଵଜଧନୂଂଷି ଚ । ରଥାନ୍ପତାକାସ୍ତୂଣୀରାଂଶ୍ଚିଚ୍ଛେଦ ସ ହରିଃ ଶରୈଃ ।। ୭.୭.
ହରି ତାଙ୍କର ତୀରରେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ, ଧ୍ୱଜ, ଧନୁ, ରଥ, ପତାକା ଓ ତୁଣୀ ସବୁ କାଟିଦେଲେ।
ସୂର୍ଯାଦିଵ କରା ଘୋରା ଊର୍ମଯଃ ସାଗରାଦିଵ । ପର୍ଵତାଦିଵ ନାଗେନ୍ଦ୍ରା ଧାରୌଘା ଇଵ ଚାମ୍ବୁଦାତ୍ ।। ୭.୭.
ସୂର୍ଯ୍ୟର ତୀବ୍ର କିରଣ, ସାଗରର ତରଙ୍ଗ, ପାହାଡ଼କୁ ନାଗରାଜ ହଲାଇବା, ବା ମେଘରୁ ଝରିଥିବା ପ୍ରବଳ ଝରଣା—
ତଥା ଶାର୍ଙ୍ଗଵିନିର୍ମୁକ୍ତାଃ ଶରା ନାରାଯଣେରିତାଃ । ନିର୍ଧାଵନ୍ତୀଷଵସ୍ତୂର୍ଣଂ ଶତଶୋଥ ସହସ୍ରଶଃ ।। ୭.୭.
ଏଭଳି, ନାରାୟଣଙ୍କ ଶାର୍ଙ୍ଗ ଧନୁରୁ ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ଅସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଶତ-ଶହସ୍ର ଗଣନାରେ ବେଗରେ ଦୌଡ଼ିଗଲା ।
ଶରଭେଣ ଯଥା ସିଂହାଃ ସିଂହେନ ଦ୍ଵିରଦା ଯଥା । ଦ୍ଵିରଦେନ ଯଥା ଵ୍ଯାଘ୍ରା ଵ୍ଯାଘ୍ରେଣ ଦ୍ଵୀପିନୋ ଯଥା ।। ୭.୭.
ଯେପରି ଶରଭ ଦ୍ୱାରା ସିଂହ, ସିଂହ ଦ୍ୱାରା ହାତୀ, ହାତୀ ଦ୍ୱାରା ବାଘ, ଓ ବାଘ ଦ୍ୱାରା ତିଆଳ ହତ ହୁଏ—
ଦ୍ଵୀପିନେଵ ଯଥା ଶ୍ଵାନଃ ଶୁନା ମାର୍ଜାରକା ଯଥା । ମାର୍ଜାରେଣ ଯଥା ସର୍ପାଃ ସର୍ପେଣ ଚ ଯଥା ଽ ଽଖଵଃ ।। ୭.୭.
ତିଆଳ ଦ୍ୱାରା କୁକୁର, କୁକୁର ଦ୍ୱାରା ବିଲେଇ, ବିଲେଇ ଦ୍ୱାରା ସାପ, ଓ ସାପ ଦ୍ୱାରା ଉନ୍ଦୁର ହତ ହୁଏ—
ତଥା ତେ ରାକ୍ଷସାଃ ସର୍ଵେ ଵିଷ୍ଣୁନା ପ୍ରଭଵିଷ୍ଣୁନା । ଦ୍ରଵନ୍ତି ଦ୍ରାଵିତାଶ୍ଚନ୍ଯେ ଶାଯିତାଶ୍ଚ ମହୀତଲେ ।। ୭.୭.
ଏଭଳି, ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସମାନେ ପ୍ରଭୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରାଜିତ ହେଲେ; କିଛି ଭୟରେ ଦୌଡ଼ିପାଲେ, ଅନ୍ୟମାନେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ି ରହିଗଲେ ।
ରାକ୍ଷସାନାଂ ସହସ୍ରାଣି ନିହତ୍ଯ ମଧୁସୂଦନଃ । ଵାରିଜଂ ପୂରଯାମାସ ତୋଯଦଂ ସୁରରାଡିଵ ।। ୭.୭.
ମଧୁସୂଦନ ହଜାର-ହଜାର ରାକ୍ଷସକୁ ହତ କରି, ମେଘକୁ ଜଳରେ ପୂରଣ କରୁଥିବା ଦେବତାର ରାଜା ପରି ଯୁଦ୍ଧଭୂମିକୁ ପୂରଣ କଲେ ।
ନାରାଯଣଶରତ୍ରସ୍ତଂ ଶଙ୍ଖନାଦସୁଵିହ୍ଵଲମ୍ । ଯଯୌ ଲଙ୍କାମଭିମୁଖଂ ପ୍ରଭଗ୍ନଂ ରାକ୍ଷସଂ ବଲମ୍ ।। ୭.୭.
ନାରାୟଣଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ର ଓ ଶଂଖର ନାଦରେ ଭୟଭୀତ ଓ ଭଙ୍ଗ ହୋଇଥିବା ରାକ୍ଷସ ସେନା ଲଙ୍କାର ଦିଗକୁ ଦୌଡ଼ିଗଲା ।
ପ୍ରଭଗ୍ନେ ରାକ୍ଷସବଲେ ନାରାଯଣଶରାହତେ । ସୁମାଲୀ ଶରଵର୍ଷେଣ ନିଵଵାର ରଣେ ହରିମ୍ ।। ୭.୭.
ନାରାୟଣଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଭଙ୍ଗ ଓ ହତ ହୋଇଥିବା ରାକ୍ଷସ ସେନା ଦେଖି, ସୁମାଳୀ ଯୁଦ୍ଧରେ ହରିଙ୍କୁ ଅସ୍ତ୍ରବର୍ଷା କରି ପ୍ରତିରୋଧ କଲେ ।
ସ ତୁ ତଂ ଛାଦଯାମାସ ନୀହାର ଇଵ ଭାସ୍କରମ୍ । ରାକ୍ଷସାଃ ସତ୍ତ୍ଵସମ୍ପନ୍ନାଃ ପୁନର୍ଧୈର୍ଯଂ ସମାଦଧୁଃ ।। ୭.୭.
ସେ ହରିଙ୍କୁ ମେଘ ଭାସ୍କରକୁ ଢାକିଦେଇଥିବା ପରି ଢାକିଦେଲେ; ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସମାନେ ପୁଣି ଆତ୍ମବଳ ଫେରାଇଲେ ।
ଅଥ ସୋ ଽଭ୍ଯପତଦ୍ରୋଷାଦ୍ରାକ୍ଷସୋ ବଲଦର୍ପିତଃ । ମହାନାଦଂ ପ୍ରକୁର୍ଵାଣୋ ରାକ୍ଷସାଞ୍ଜୀଵଯନ୍ନିଵ ।। ୭.୭.
ତାପରେ, ଶକ୍ତି ଓ କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏହି ରାକ୍ଷସ ବଡ଼ ଗର୍ଜନ କରି ଆଗକୁ ଆସିଲେ, ଯେପରି ରାକ୍ଷସମାନେ ପୁଣି ଜୀବନ ପାଇଲେ ।
ଉତ୍କ୍ଷିପ୍ଯ ଲମ୍ବାଭରଣଂ ଧୁନ୍ଵନ୍କରମିଵ ଦ୍ଵିପଃ । ରରାସ ରାକ୍ଷସୋ ହର୍ଷାତ୍ସତଡିତ୍ତୋଯଦୋ ଯଥା ।। ୭.୭.
ଭାରୀ ଗହଣା ପିନ୍ଧିଥିବା ହାତ ଉଠାଇ, ହାତୀ ପରି ହଲାଇ, ରାକ୍ଷସ ଆନନ୍ଦରେ ଗର୍ଜନ କଲେ, ତଡିତ୍ସହିତ ବର୍ଷାମେଘ ପରି ।
ସୁମାଲେର୍ନର୍ଦତସ୍ତସ୍ଯ ଶିରୋ ଜ୍ଵଲିତକୁଣ୍ଡଲମ୍ । ଚିଚ୍ଛେଦ ଯନ୍ତୁରଶ୍ଵାଶ୍ଚ ଭ୍ରାନ୍ତାସ୍ତସ୍ଯ ତୁ ରକ୍ଷସଃ ।। ୭.୭.
ସୁମାଳୀ ଗର୍ଜନ କରୁଥିବାବେଳେ, ତାଙ୍କ ଜ୍ୱଳନ୍ତ କୁଣ୍ଡଳରେ ସଜିତ ମୁଣ୍ଡ ରଥଚାଳକ ଦ୍ୱାରା କାଟାଯାଇଲା; ତାଙ୍କ ଘୋଡ଼ାମାନେ ଅସ୍ତିର ହୋଇଗଲେ ।
ତୈରଶ୍ଵୈର୍ଭ୍ରାମ୍ଯତେ ଭ୍ରାନ୍ତୈଃ ସୁମାଲୀ ରାକ୍ଷସେଶ୍ଵରଃ । ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଶ୍ଵୈଃ ପରିଭ୍ରାନ୍ତୈର୍ଧୃତିହୀନୋ ଯଥା ନରଃ ।। ୭.୭.
ଅସ୍ତିର ଘୋଡ଼ାମାନେ ଦ୍ୱାରା, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନାୟକ ସୁମାଳୀ ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ହେଲେ; ଯେପରି ଦୃଢ଼ତା ନଥିବା ମଣିଷ ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା ଭୂଲିଯାଏ ।
ତତୋ ଵିଷ୍ଣୁଂ ମହାବାହୁଂ ପ୍ରପତନ୍ତଂ ରଣାଜିରେ । ହୃତେ ସୁମାଲେରଶ୍ଵୈଶ୍ଚ ରଥେ ଵିଷ୍ଣୁରଥଂ ପ୍ରତି ।। ୭.୭.
ତାପରେ, ବିଷ୍ଣୁ ମହାବାହୁ, ଯୁଦ୍ଧଭୂମିରେ ଅବତରି, ଘୋଡ଼ା ହରାଇଥିବା ସୁମାଳୀଙ୍କ ରଥକୁ ନିକଟରେ ଆସିଲେ ।
ମାଲୀ ଚାଭ୍ଯଦ୍ରଵଦ୍ଯୁକ୍ତଃ ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ସଶରଂ ଧନୁଃ । ମାଲେର୍ଧନୁଶ୍ଚ୍ଯୁତା ବାଣାଃ କାର୍ତସ୍ଵରଵିଭୂଷିତାଃ । ଵିଵିଶୁର୍ହରିମାସାଦ୍ଯ କ୍ରୌଞ୍ଚଂ ପତ୍ରରଥା ଇଵ ।। ୭.୭.
ମାଳୀ ଧନୁ ଓ ଅସ୍ତ୍ର ଧରି, ସଜି ଆଗକୁ ଦୌଡ଼ିଲେ; ମାଳୀଙ୍କ ଧନୁରୁ ଛୁଟିଥିବା ସୁନାରେ ସଜିତ ଅସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ହରିଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି, ପାଖରେ ଯାଇ କ୍ରଉଞ୍ଚ ପକ୍ଷୀର ଗା ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିବା ରଥପରି ।
ଅର୍ଦ୍ଯମାନଃ ଶରୈଃ ସୋ ଽଥ ମାଲିମୁକ୍ତୈଃ ସହସ୍ରଶଃ । ଚୁକ୍ଷୁଭେ ନ ରଣେ ଵିଷ୍ଣୁର୍ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯ ଇଵାଧିଭିଃ ।। ୭.୭.
ମାଳୀଙ୍କ ଧନୁରୁ ଛୁଟିଥିବା ହଜାର-ହଜାର ଅସ୍ତ୍ରରେ ଆକ୍ରମଣ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ବିଷ୍ଣୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅସ୍ଥିର ହେଲେ ନାହିଁ; ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜିତ ଲୋକ ଦୁଃଖରେ ଅଚଳ ରହିଥାଏ ।
ଅଥ ମୌର୍ଵୀସ୍ଵନଂ କୃତ୍ଵା ଭଗଵାନ୍ଭୂତଭାଵନଃ । ମାଲିନଂ ପ୍ରତି ବାଣୌଘାନ୍ସସର୍ଜାରିନିଷୂଦନଃ ।। ୭.୭.
ତାପରେ, ଧନୁର ତାର ରବ କରି, ପ୍ରଭୁ ଭୂତମାନଙ୍କ ନିର୍ମାତା ଓ ଶତ୍ରୁନାଶକ ମାଳୀଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ଅସ୍ତ୍ରର ବର୍ଷା କଲେ ।
ତେ ମାଲିଦେହମାସାଦ୍ଯ ଵଜ୍ରଵିଦ୍ଯୁତ୍ପ୍ରଭାଃ ଶରାଃ । ପିବନ୍ତି ରୁଧିରଂ ତସ୍ଯ ନାଗା ଇଵ ସୁଧାରସମ୍ ।। ୭.୭.
ଏହି ଅସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ବଜ୍ର ଓ ତଡିତ୍ପରି ଚମକୁଥିବା, ମାଳୀଙ୍କ ଦେହକୁ ଆଘାତ କରି, ତାଙ୍କ ରକ୍ତ ପିଲେ; ଯେପରି ନାଗମାନେ ଅମୃତ ପିଉଥାନ୍ତି ।