ଭଗଵନ୍ପୂର୍ଵମପ୍ଯେଷା ଲଙ୍କାସୀତ୍ପିଶିତାଶିନାମ୍ । ଶ୍ରୁତ୍ଵେଦଂ ଭଗଵଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ଜାତୋ ମେ ଵିସ୍ମଯଃ ପରଃ ।। ୭.୪.
ଭଗବନ୍, ଆଗରୁ ମୁଁ ଶୁଣିଥିଲି ଯେ ଲଙ୍କା ମାଂସ ଖାଇବା ଜୀବମାନଙ୍କର ଥିଲା; ତୁମର କଥା ଶୁଣି ଏବେ ମୋତେ ବହୁତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଲାଗିଛି।
ପୁଲସ୍ତ୍ଯଵଂଶାଦୁଦ୍ଭୂତା ରାକ୍ଷସା ଇତି ନଃ ଶ୍ରୁତମ୍ । ଇଦାନୀମନ୍ଯତଶ୍ଚାପି ସମ୍ଭଵଃ କୀର୍ତିତସ୍ତ୍ଵଯା ।। ୭.୪.
ପୁଲସ୍ତ୍ୟଙ୍କର ବଂଶରୁ ରାକ୍ଷସମାନେ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି ବୋଲି ଆମେ ଶୁଣିଛୁ; ଏବେ ତୁମେ ଆଉ ଏକ ଉତ୍ପତ୍ତି ବିବରଣା କହିଛ।
ରାଵଣାତ୍କୁମ୍ଭକର୍ଣାଚ୍ଚ ପ୍ରହସ୍ତାଦ୍ଵିକଟାଦପି । ରାଵଣସ୍ଯ ଚ ପୁତ୍ରେଭ୍ଯଃ କିଂ ନୁ ତେ ବଲଵତ୍ତରାଃ ।। ୭.୪.
ରାବଣ, କୁମ୍ଭକର୍ଣ, ପ୍ରହସ୍ତ, ବିକଟ ଏବଂ ରାବଣଙ୍କର ପୁଅମାନେ—ଏମାନେ ଠାରୁ କି ସେମାନେ ଅଧିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ?
କ ଏଷାଂ ପୂର୍ଵକୋ ବ୍ରହ୍ମନ୍କିନ୍ନାମା ଚ ବଲୋତ୍କଟଃ । ଅପରାଧଂ ଚ କଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୁନା ଦ୍ରାଵିତାଃ କଥମ୍ ।। ୭.୪.
ଏମାନଙ୍କର ପୂର୍ବଜ କିଏ, ବ୍ରାହ୍ମଣ? ତାଙ୍କର ନାମ କଣ, ଏବଂ ଏମାନେ ମଧ୍ୟରୁ କିଏ ସବୁଠୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ? କେଉଁ ଅପରାଧରେ ବିଷ୍ଣୁ ଏମାନେକୁ ଦୂର କରିଦେଲେ?
ଏତଦ୍ଵିସ୍ତରତଃ ସର୍ଵଂ କଥଯସ୍ଵ ମମାନଘ । କୁତୂହଲମିଦଂ ମହ୍ଯଂ ନୁଦ ଭାନୁର୍ଯଥା ତମଃ ।। ୭.୪.
ଏ ସବୁ କଥା ଏକେକ୍ ଭଳି ମୋତେ କହ, ନିର୍ମଳ। ମୋର ଜିଜ୍ଞାସାକୁ ସୁର୍ଯ୍ୟ ଅନ୍ଧାରକୁ ଦୂର କରିଦେଇଥିବା ପରି ଦୂର କର।
ରାଘଵସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସଂସ୍କାରାଲଙ୍କୃତଂ ଶୁଭମ୍ । ଈଷଦ୍ଵିସ୍ମଯମାନସ୍ତମଗସ୍ତ୍ଯଃ ପ୍ରାହ ରାଘଵମ୍ ।। ୭.୪.
ରାଘବଙ୍କର ଶୁଭ୍ର ଏବଂ ସଂସ୍କାରିତ କଥା ଶୁଣି, ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଅଳ୍ପ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଭାବରେ ରାଘବଙ୍କୁ କହିଲେ।
ପ୍ରଜାପତିଃ ପୁରା ସୃଷ୍ଟ୍ଵା ହ୍ଯପଃ ସଲିଲସମ୍ଭଵଃ । ତାସାଂ ଗୋପାଯନେ ସତ୍ତ୍ଵାନସୃଜତ୍ପଦ୍ମସମ୍ଭଵଃ ।। ୭.୪.
ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ପ୍ରଜାପତି ଆଦି ଜଳକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ଏହି ଜଳର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଲୋକମାନେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ପଦ୍ମରୁ ଜନ୍ମିତ।
ତେ ସତ୍ତ୍ଵାଃ ସତ୍ତ୍ଵକର୍ତାରଂ ଵିନୀତଵଦୁପସ୍ଥିତାଃ । କିଂ କୁର୍ମ ଇତି ଭାଷନ୍ତଃ କ୍ଷୁତ୍ପିପାସାଭଯାର୍ଦିତାଃ ।। ୭.୪.
ସେ ଜୀବମାନେ ଭୟ, ଖାଦ୍ୟ ଏବଂ ପାଣି ପାଇଁ ଅତି କ୍ଷୁଦା ଭାବରେ, ନମ୍ରତା ସହିତ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ ଏବଂ ପଚାରିଲେ—'ଆମେ କଣ କରିବା?'
ପ୍ରଜାପତିସ୍ତୁ ତାନ୍ଯାହ ସତ୍ଵାନି ପ୍ରହସନ୍ନିଵ । ଆଭାଷ୍ଯ ଵାଚା ଯତ୍ନେନ ରକ୍ଷଧ୍ଵମିତି ମାନଦଃ ।। ୭.୪.
ପ୍ରଜାପତି ହସି ହସି ଏମାନେକୁ କହିଲେ, 'ସାବଧାନ ଭାବରେ ଏହି ଜଳକୁ ରକ୍ଷା କର।'
ରକ୍ଷାମେତି ଚ ତତ୍ରାନ୍ଯେ ଜକ୍ଷାମ ଇତି ଚାପରେ । ଭୁକ୍ଷିତାଭୁକ୍ଷିତୈରୁକ୍ତସ୍ତତସ୍ତାନାହ ଭୂତକୃତ୍ ।। ୭.୪.
କିଛି ଲୋକ କହିଲେ, 'ଆମେ ରକ୍ଷା କରିବା'; ଆଉ କିଛି କହିଲେ, 'ଆମେ ଖାଇବା।' କିଛି ଖାଇଥିଲେ, କିଛି ଖାଇନଥିଲେ; ତେଣୁ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଏମାନେକୁ କହିଲେ।
ରକ୍ଷାମେତି ଚ ଯୈରୁକ୍ତଂ ରାକ୍ଷସାସ୍ତେ ଭଵନ୍ତୁ ଵଃ । ଜକ୍ଷାମ ଇତି ଯୈରୁକ୍ତଂ ଯକ୍ଷା ଏଵ ଭଵନ୍ତୁ ଵଃ ।। ୭.୪.
'ଯେମାନେ କହିଲେ, "ଆମେ ରକ୍ଷା କରିବା," ସେମାନେ ରାକ୍ଷସ ହେବେ; ଯେମାନେ କହିଲେ, "ଆମେ ଖାଇବା," ସେମାନେ ଯକ୍ଷ ହେବେ।'
ତତ୍ର ହେତିଃ ପ୍ରହେତିଶ୍ଚ ଭ୍ରାତରୌ ରାକ୍ଷସାଧିପୌ । ମଧୁକୈଟଭସଙ୍କାଶୌ ବଭୂଵତୁରରିନ୍ଦମୌ ।। ୭.୪.
ସେଠାରେ ହେତି ଏବଂ ପ୍ରହେତି, ଦୁଇ ଭାଇ ଏବଂ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ଅଧିପତି, ମଧୁ କୈଟଭଙ୍କ ପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ ଏବଂ ଦେବମାନେର ଶତ୍ରୁ ହେଇଗଲେ।
ପ୍ରହେତିର୍ଧାର୍ମିକସ୍ତତ୍ର ତପୋଵନଗତସ୍ତଦା । ହେତିର୍ଦାରକ୍ରିଯାର୍ଥେ ତୁ ପରଂ ଯତ୍ନମଥାକରୋତ୍ ।। ୭.୪.
ପ୍ରହେତି ଧର୍ମିକ ଥିଲେ ଏବଂ ସେ ସମୟରେ ତପୋବନରେ ବସିଥିଲେ; ହେତି ତାଙ୍କର ପୁଅ ପାଇଁ ବହୁତ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
ସ କାଲଭଗିନୀଂ କନ୍ଯାଂ ଭଯାଂ ନାମ ଭଯାଵହାମ୍ । ଉଦାଵହଦମେଯାତ୍ମା ସ୍ଵଯମେଵ ମହାମତିଃ ।। ୭.୪.
ସେ ନିଜ ମନକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥିବା ଏବଂ ବୁଦ୍ଧିମାନ ହେତି, କାଳଭାଗିନୀଙ୍କର କନ୍ୟା ଭୟା ନାମକ ଭୟ ଦେଇଥିବା ଜନେ ଝିଅକୁ ବିବାହ କଲେ।
ସ ତସ୍ଯାଂ ଜନଯାମାସ ହେତୀ ରାକ୍ଷସପୁଙ୍ଗଵଃ । ପୁତ୍ରଂ ପୁତ୍ରଵତାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଵିଦ୍ଯୁତ୍କେଶ ଇତି ଶ୍ରୁତମ୍ ।। ୭.୪.
ହେତି, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ, ଭୟାଙ୍କୁ ଦେଖି ପୁଅ ଜନ୍ମ କଲେ—ସେ ପୁଅ ସବୁଠୁ ଉତ୍ତମ, ଯାହାକୁ ଭିଦ୍ୟୁତ୍କେଶ ବୋଲି ଶୁଣାଯାଏ।
ଵିଦ୍ଯୁତ୍କେଶୋ ହେତିପୁତ୍ରଃ ସ ଦୀପ୍ତାର୍କସମପ୍ରଭଃ । ଵ୍ଯଵର୍ଧତ ମହାତେଜାସ୍ତୋଯମଧ୍ଯ ଇଵାମ୍ବୁଦଃ ।। ୭.୪.
ଭିଦ୍ୟୁତ୍କେଶ, ହେତିଙ୍କର ପୁଅ, ତୀବ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକୁଥିଲେ; ସେ ଜଳ ମଧ୍ୟରେ ମେଘ ଯେପରି ବଢ଼ିଯାଏ, ଏପରି ଶକ୍ତି ଏବଂ ତେଜରେ ବଢ଼ିଗଲେ।
ସ ଯଦା ଯୌଵନଂ ଭଦ୍ରମନୁପ୍ରାପ୍ତୋ ନିଶାଚରଃ । ତତୋ ଦାରକ୍ରିଯାଂ ତସ୍ଯ କର୍ତୁଂ ଵ୍ଯଵସିତଃ ପିତା ।। ୭.୪.
ଯେତେବେଳେ ସେ ନିଶାଚର ଯୁବା ହେଲେ, ତାଙ୍କର ପିତା ତାଙ୍କର ବିବାହ କରିବାକୁ ଠାନିଲେ।
ସନ୍ଧ୍ଯାଯାସ୍ତନଯାଂ ସୋ ଽଥ ସନ୍ଧ୍ଯାତୁଲ୍ଯାଂ ପ୍ରଭାଵତଃ । ଵରଯାମାସ ପୁତ୍ରାର୍ଥଂ ହେତୀ ରାକ୍ଷସପୁଙ୍ଗଵଃ ।। ୭.୪.
ତେଣୁ ହେତି, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ, ତାଙ୍କର ପୁଅ ପାଇଁ ସନ୍ଧ୍ୟାଙ୍କର କନ୍ୟା, ଶକ୍ତିରେ ସନ୍ଧ୍ୟା ପରି, ବିବାହ ପାଇଁ ଚୟନ କଲେ।
ଅଵଶ୍ଯମେଵ ଦାତଵ୍ଯା ପରସ୍ମୈ ସେତି ସନ୍ଧ୍ଯଯା । ଚିନ୍ତଯିତ୍ଵା ସୁତା ଦତ୍ତା ଵିଦ୍ଯୁତ୍କେଶାଯ ରାଘଵ ।। ୭.୪.
ସନ୍ଧ୍ୟା ଭାବିଲେ, 'ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ଏହି ଝିଅକୁ ଅନ୍ୟଜଣଙ୍କୁ ଦେବାକୁ ପଡିବ।' ଏହିପରି ଚିନ୍ତା କରି ସନ୍ଧ୍ୟା ତାଙ୍କର ଝିଅକୁ ବିଦ୍ୟୁତ୍କେଶଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ, ହେ ରାଘବ।
ସନ୍ଧ୍ଯାଯାସ୍ତନଯାଂ ଲବ୍ଧ୍ଵା ଵିଦ୍ଯୁତ୍କେଶୋ ନିଶାଚରଃ । ରମତେ ସ୍ମ ତଯା ସାର୍ଧଂ ପୌଲୋମ୍ଯା ମଘଵାନିଵ ।। ୭.୪.
ସନ୍ଧ୍ୟାଙ୍କ ଝିଅକୁ ପାଇ ବିଦ୍ୟୁତ୍କେଶ ନିଶାଚର ତାଙ୍କ ସହ ଖୁସିରେ ରହିଲେ, ଯେପରି ମଘବାନ୍ ପୌଳୋମୀ ସହ ସୁଖ ପାଆନ୍ତି।
କେନଚିତ୍ତ୍ଵଥ କାଲେନ ରାମ ସାଲକଟଙ୍କଟା । ଵିଦ୍ଯୁତ୍କେଶାଦ୍ଗର୍ଭମାପ ଘନରାଜିରିଵାର୍ଣଵାତ୍ ।। ୭.୪.
କିଛି ସମୟ ପରେ, ହେ ରାମ, ସାଳକଟଙ୍କଟା ବିଦ୍ୟୁତ୍କେଶଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗର୍ଭବତୀ ହେଲେ, ଯେପରି ବାତାସରେ ମେଘରେ ଧାରା ଆସେ।
ତତଃ ସା ରାକ୍ଷସୀ ଗର୍ଭଂ ଘନଗର୍ଭସମପ୍ରଭମ୍ । ପ୍ରସୂତା ମନ୍ଦରଂ ଗତ୍ଵା ଗଙ୍ଗା ଗର୍ଭମିଵାଗ୍ନିଜମ୍ ।। ୭.୪.
ସେ ରାକ୍ଷସୀ ମେଘରେ ଧାରା ଭରିଥିବା ପରି ଉଜ୍ୱଳ ଗର୍ଭକୁ ନେଇ ମନ୍ଦର ପାହାଡ଼କୁ ଗଲେ ଏବଂ ଗଙ୍ଗା ଯେପରି ଅଗ୍ନିର ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ, ସେଠାରେ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।
ସମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ତୁ ସା ଗର୍ଭଂ ଵିଦ୍ଯୁତ୍କେଶରତାର୍ଥିନୀ । ରେମେ ତୁ ସାର୍ଧଂ ପତିନା ଵିସ୍ମୃତ୍ଯ ସୁତମାତ୍ମଜମ୍ ।। ୭.୪.
ବିଦ୍ୟୁତ୍କେଶ ସହ ମିଳନ ଆଶାରେ ସେ ଗର୍ଭକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ ଏବଂ ନିଜ ପୁଅକୁ ଭୁଲି, ପତି ସହ ଆନନ୍ଦରେ ରହିଲେ।
ଉତ୍ସୃଷ୍ଟସ୍ତୁ ତଦା ଗର୍ଭୋ ଘନଶବ୍ଦସମସ୍ଵନଃ । ତଯୋତ୍ସୃଷ୍ଟଃ ସ ତୁ ଶିଶୁଃ ଶରଦର୍କସମଦ୍ଯୁତିଃ । ନିଧାଯାସ୍ଯେ ସ୍ଵଯଂ ମୁଷ୍ଟିଂ ରୁରୋଦ ଶନକୈସ୍ତଦା ।। ୭.୪.
ସେତେବେଳେ ଛାଡ଼ିଦିଆଯାଇଥିବା ଶିଶୁଟିଏ ମେଘର ଗର୍ଜନ ପରି ଜୋରରେ କାନ୍ଦୁଥିଲା, ଶରଦ୍ ରବି ପରି ଉଜ୍ୱଳ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଏବଂ ନିଜ ମୁଠି ମୁଁହରେ ରଖି ଆଲସିଆ ଭାବେ କାନ୍ଦିବାକୁ ଲାଗିଲା।
ତତୋ ଵୃଷଭମାସ୍ଥାଯ ପାର୍ଵତ୍ଯା ସହିତଃ ଶିଵଃ । ଵାଯୁମାର୍ଗେଣ ଗଚ୍ଛନ୍ଵୈ ଶୁଶ୍ରାଵ ରୁଦିତସ୍ଵନମ୍ ।। ୭.୪.
ତାପରେ ଶିବ ଉମାଙ୍କ ସହ ବୃଷଭ ଉପରେ ଚଢ଼ି, ବାୟୁ ପଥରେ ଯାଉଥିବାବେଳେ, ସେ ଶିଶୁର କାନ୍ଦିବା ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଲେ।
ଅପଶ୍ଯଦୁମଯା ସାର୍ଧଂ ରୁଦନ୍ତଂ ରାକ୍ଷସାତ୍ମଜମ୍ । କାରୁଣ୍ଯଭାଵାତ୍ପାର୍ଵତ୍ଯା ଭଵସ୍ତ୍ରିପୁରସୂଦନଃ ।। ୭.୪.
ଉମାଙ୍କ ସହ ଭବ, ତିନିପୁର ନାଶକ, ଦୟାରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ପାର୍ବତୀଙ୍କ ଆଗ୍ରହରେ, ରାକ୍ଷସ ପୁଅଟିଏ କାନ୍ଦୁଥିବାକୁ ଦେଖିଲେ।
ତଂ ରାକ୍ଷସାତ୍ମଜଂ ଚକ୍ରେ ମାତୁରେଵ ଵଯଃସମମ୍ । ଅମରଂ ଚୈଵ ତଂ କୃତ୍ଵା ମହାଦେଵୋ ଽକ୍ଷରୋ ଽଵ୍ଯଯଃ ।। ୭.୪.
ମହାଦେବ, ଅକ୍ଷୟ ଓ ଅବିନାଶୀ, ସେ ରାକ୍ଷସ ପୁଅଟିଏକୁ ତାଙ୍କ ମାଆଙ୍କ ସମାନ ବୟସ୍ କରିଦେଲେ ଏବଂ ଅମରତ୍ୱ ଦେଇଦେଲେ।
ପୁରମାକାଶଗଂ ପ୍ରାଦାତ୍ପାର୍ଵତ୍ଯାଃ ପ୍ରିଯକାମ୍ଯଯା । ଉମଯାପି ଵରୋ ଦତ୍ତୋ ରାକ୍ଷସାନାଂ ନୃପାତ୍ମଜ ।। ୭.୪.
ପାର୍ବତୀଙ୍କ ପ୍ରେମରେ, ଶିବ ସେ ଶିଶୁଟିଏକୁ ଆକାଶରେ ଏକ ସହର ଦେଇଦେଲେ; ଉମା ମଧ୍ୟ ରାକ୍ଷସମାନେ ପାଇଁ ଏକ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ, ହେ ରାଜପୁତ୍ର।
ସଦ୍ଯୋପଲବ୍ଧିର୍ଗର୍ଭସ୍ଯ ପ୍ରସୂତିଃ ସଦ୍ଯ ଏଵ ଚ । ସଦ୍ଯ ଏଵ ଵଯଃପ୍ରାପ୍ତିର୍ମାତୁରେଵ ଵଯସ୍ସମମ୍ ।। ୭.୪.
ସେ ଶିଶୁଟିଏ ସହଜରେ ଜନ୍ମ ନେଲା, ତୁରନ୍ତ ବଡ଼ ହେଲା ଏବଂ ତାଙ୍କ ମାଆଙ୍କ ସମାନ ବୟସ୍ ପ୍ରାପ୍ତ କଲା।
ତତଃ ସୁକେଶୋ ଵରଦାନଗର୍ଵିତଃ ଶ୍ରିଯଂ ପ୍ରଭୋଃ ପ୍ରାପ୍ଯ ହରସ୍ଯ ପାର୍ଶ୍ଵତଃ । ଚଚାର ସର୍ଵତ୍ର ମହାନ୍ମହାମତିଃ ଖଗଂ ପୁରଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ପୁରନ୍ଦରୋ ଯଥା ।। ୭.୪.
ତାପରେ ଆଶୀର୍ବାଦର ଗର୍ବରେ ଅଭିମାନୀ ସୁକେଶ, ହରଙ୍କ ପାଖରେ ଶ୍ରୀ ଲାଭ କରି, ସେଠାରେ ବସିଲେ; ସେ ବଡ଼ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ମନୁଷ୍ୟ ସମସ୍ତଠାରେ ଚାଲିବାକୁ ଲାଗିଲେ, ଯେପରି ପୁରନ୍ଦର ଅମରାବତୀ ଲାଭ କରିଥିଲେ।