ଏତଚ୍ଚ ପୁଷ୍ପକଂ ନାମ ଵିମାନଂ ସୂର୍ଯସନ୍ନିଭମ୍ । ପ୍ରତିଗୃହ୍ଣୀଷ୍ଵ ଯାନାର୍ଥଂ ତ୍ରିଦଶୈଃ ସମତାଂ ଵ୍ରଜ ।। ୭.୩.
ଏହି 'ପୁଷ୍ପକ' ନାମକ ହଳକା ରଥ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଏହାକୁ ଯାତ୍ରା ପାଇଁ ଗ୍ରହଣ କର। ଏହା ସହିତ ଦେବତାମାନେ ସମାନ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ପାଇବ।
ସ୍ଵସ୍ତି ତେ ଽସ୍ତୁ ଗମିଷ୍ଯାମଃ ସର୍ଵ ଏଵ ଯଥାଗତମ୍ । କୃତକୃତ୍ଯା ଵଯଂ ତାତ ଦତ୍ତ୍ଵା ତଵ ଵରଦ୍ଵଯମ୍ ।। ୭.୩.
ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ। ଆମେ ଯେପରି ଆସିଥିଲୁ, ସେପରି ଫେରିଯିବୁ। ଦୁଇଟି ବର ଦେଇ, ଆମର କାମ ସଫଳ ହେଲା, ପୁତ୍ର।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସ ଗତୋ ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ଵସ୍ଥାନଂ ତ୍ରିଦଶୈଃ ସହ ।। ୭.୩.
ଏହିପରି କହି ବ୍ରହ୍ମା ଦେବମାନେ ସହିତ ନିଜ ନିବାସକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଗତେଷୁ ବ୍ରହ୍ମପୂର୍ଵେଷୁ ଦେଵେଷ୍ଵଥ ନଭସ୍ଥଲମ୍ । ଵନେ ସ ପିତରଂ ପ୍ରାହ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିଃ ପ୍ରଯତାତ୍ମଵାନ୍ । ନିଵାସନଂ ନ ମେ ଦେଵୋ ଵିଦଧେ ସ ପ୍ରଜାପତିଃ ।। ୭.୩.
ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଦେବମାନେ ଆକାଶକୁ ଚାଲିଗଲେ ପରେ, ସେ ମନୋଯୋଗ ଓ ହାତ ଜୋଡି ଜଙ୍ଗଲରେ ନିଜ ବାପାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ପ୍ରଜାପତି ମୋ ପାଇଁ ରହିବା ଜାଗା ଦେଇନାହାନ୍ତି।"
ଭଗଵଁଲ୍ଲବ୍ଧଵାନସ୍ମି ଵରମିଷ୍ଟଂ ପିତାମହାତ୍ । ତଂ ପଶ୍ଯ ଭଗଵନ୍କଞ୍ଚିନ୍ନିଵାସଂ ସାଧୁ ମେ ପ୍ରଭୋ ।। ୭.୩.
"ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ପିତାମହଙ୍କଠାରୁ ଇଚ୍ଛିତ ବର ପାଇଛି। ଏବେ, ମୋତେ ଏକ ଉପଯୁକ୍ତ ନିବାସ ସ୍ଥାନ ଦେଖାନ୍ତୁ, ପ୍ରଭୁ।"
ନ ଚ ପୀଡା ଭଵେଦ୍ଯତ୍ର ପ୍ରାଣିନୋ ଯସ୍ଯ କସ୍ଯଚିତ୍ । ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ପୁତ୍ରେଣ ଵିଶ୍ରଵା ମୁନିପୁଙ୍ଗଵଃ ।। ୭.୩.
"ଏହିଠାରେ କୌଣସି ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ କେବେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ନ ହେଉ।" ପୁଅଙ୍କ ଏହି ଅନୁରୋଧ ଶୁଣି, ମହାମୁନି ବିଶ୍ରବାସ୍ କହିଲେ—
ଵଚନଂ ପ୍ରାହ ଧର୍ମଜ୍ଞଃ ଶ୍ରୂଯତାମିତି ସତ୍ତମଃ । ଦକ୍ଷିଣସ୍ଯୋଦଧେସ୍ତୀରେ ତ୍ରିକୂଟୋ ନାମ ପର୍ଵତଃ ।। ୭.୩.
ଧର୍ମକୁ ଜାଣିଥିବା ସେ ମୁନି କହିଲେ, "ଶୁଣ, ସମୁଦ୍ରର ଦକ୍ଷିଣ ପାରେ ଏକ ପାହାଡ଼ ଅଛି, ତାହାର ନାମ ତ୍ରିକୂଟ।"
ତସ୍ଯାଗ୍ରେ ତୁ ଵିଶାଲା ସା ମହେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ପୁରୀ ଯଥା । ଲଙ୍କା ନାମ ପୁରୀ ରମ୍ଯା ନିର୍ମିତା ଵିଶ୍ଵକର୍ମଣା ।। ୭.୩.
"ସେହି ପାହାଡ଼ ଆଗରେ ବଡ଼ ଓ ଶୋଭାମୟ ଏକ ସହର ଅଛି, ଯାହା ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହର ପରି, ତାହାର ନାମ ଲଙ୍କା। ଏହି ସହରକୁ ବିଶ୍ବକର୍ମା ତିଆରି କରିଛନ୍ତି।"
ରାକ୍ଷସାନାଂ ନିଵାସାର୍ଥଂ ଯଥେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯାମରାଵତୀ । ତତ୍ର ତ୍ଵଂ ଵସ ଭଦ୍ରଂ ତେ ଲଙ୍କାଯାଂ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ ।। ୭.୩.
"ଏହା ରାକ୍ଷସମାନେ ରହିବା ପାଇଁ, ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ଅମରାବତୀ। ତୁମେ ଏହି ଲଙ୍କାରେ ରୁହ, ତୁମ ପାଇଁ ମଙ୍ଗଳ ହେଉ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।"
ହେମପ୍ରାକାରପରିଘା ଯନ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ରସମାଵୃତା । ରମଣୀଯା ପୁରୀ ସା ହି ରୁକ୍ମଵୈଡୂର୍ଯତୋରଣା ।। ୭.୩.
"ସେହି ମନୋହର ସହର ସୁନାର ପାହାଡ଼ ଓ ଖାଲିଆ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଛି, ଯନ୍ତ୍ର ଓ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ରହିଛି, ଦ୍ୱାର ହେଉଛି ସୁନା ଓ ବୈଡ଼ୂର୍ୟର।"
ରାକ୍ଷସୈଃ ସା ପରିତ୍ଯକ୍ତା ପୁରା ଵିଷ୍ଣୁଭଯାର୍ଦିତୈଃ । ଶୂନ୍ଯା ରକ୍ଷୋଗଣୈଃ ସର୍ଵୈ ରସାତଲତଲଂ ଗତୈଃ ।। ୭.୩.
"ପୁରୁଣା ଦିନରେ ରାକ୍ଷସମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଭୟରେ ଏହି ସହର ଛାଡ଼ିଦେଇଥିଲେ; ସମସ୍ତେ ତଳସ୍ଥଳକୁ ଚାଲିଗଲେ, ଏହି ସହର ଶୂନ୍ୟ ହୋଇଗଲା।"
ଶୂନ୍ଯା ସମ୍ପ୍ରତି ଲଙ୍କା ସା ପ୍ରଭୁସ୍ତସ୍ଯା ନ ଵିଦ୍ଯତେ । ସ ତ୍ଵଂ ତତ୍ର ନିଵାସାଯ ଗଚ୍ଛ ପୁତ୍ର ଯଥାସୁଖମ୍ ।। ୭.୩.
"ଏବେ ଏହି ଲଙ୍କା ଶୂନ୍ୟ, ଏଠିରେ କେହି ମାଲିକ ନାହାନ୍ତି। ତେଣୁ, ପୁଅ, ତୁମେ ଚାହିଁଥିବାପରି ଏଠାରେ ରୁହ।"
ନିର୍ଦୋଷସ୍ତତ୍ର ତେ ଵାସୋ ନ ବାଧାସ୍ତତ୍ର କସ୍ଯଚିତ୍ । ଏତଚ୍ଛୁତ୍ଵା ସ ଧର୍ମାତ୍ମା ଧର୍ମିଷ୍ଠଂ ଵଚନଂ ପିତୁଃ ।। ୭.୩.
"ତୁମେ ଏଠିରେ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଭାବେ ରୁହିପାରିବ; କାହାକୁ କୌଣସି ବିଘ୍ନ ହେବ ନାହିଁ।" ବାପାଙ୍କ ଏହି ଧର୍ମମୟ ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଛୁଆ—
ନିଵାସଯାମାସ ତଦା ଲଙ୍କାଂ ପର୍ଵତମୂର୍ଧନି । ନୈର୍ଋତାନାଂ ସହସ୍ରୈସ୍ତୁ ହୃଷ୍ଟୈଃ ପ୍ରମୁଦୁତୈଃ ସହ ।। ୭.୩.
ସେତେବେଳେ ସେ ଲଙ୍କାକୁ ପାହାଡ଼ ଶିଖରରେ ବସାଇଲେ, ହଜାର-ହଜାର ଖୁସି ଓ ଆନନ୍ଦରେ ଥିବା ନୈରୃତମାନେ ସହ।
ଅଚିରେଣୈଵ କାଲେନ ସମ୍ପୂର୍ଣା ତସ୍ଯ ଶାସନାତ୍ ।। ୭.୩.
ତାଙ୍କର ଆଜ୍ଞାରେ ଅତି ଶୀଘ୍ର ଏହି ସହର ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଗଲା।
ସ ତୁ ତତ୍ରାଵସତ୍ପ୍ରୀତୋ ଧର୍ମାତ୍ମା ନୈର୍ଋତର୍ଷଭଃ । ସମୁଦ୍ରପରିଘାଯାଂ ତୁ ଲଙ୍କାଯାଂ ଵିଶ୍ରଵାତ୍ମଜଃ ।। ୭.୩.
ସେ ଧର୍ମାତ୍ମା, ନୈରୃତମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ବିଶ୍ରବାଙ୍କ ପୁଅ, ସମୁଦ୍ର ଘେରା ଲଙ୍କାରେ ଆନନ୍ଦରେ ବସିଲେ।
କାଲେ କାଲେ ତୁ ଧର୍ମାତ୍ମା ପୁଷ୍ପକେଣ ଧନେଶ୍ଵରଃ । ଅଭ୍ଯାଗଚ୍ଛଦ୍ଵିନୀତାତ୍ମା ପିତରଂ ମାତରଂ ଚ ହି ।। ୭.୩.
ସମୟ ସମୟରେ ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଧନର ମାଲିକ, ନିୟମିତ ମନରେ, ପୁଷ୍ପକ ରଥରେ ବସି ବାପା ଓ ମାଆଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସୁଥିଲେ।
ସ ଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵଗଣୈରଭିଷ୍ଟୁତସ୍ତଥାପ୍ସରୋନୃତ୍ଯଵିଭୂଷିତାଲଯଃ । ଗଭସ୍ତିଭିଃ ସୂର୍ଯ ଇଵାଵଭାସଯନ୍ପିତୁଃ ସମୀପଂ ପ୍ରଯଯୌ ସ ଵିତ୍ତପଃ ।। ୭.୩.
ଦେବ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଯାହାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିଲେ, ଯାହାଙ୍କ ଗୃହ ଅପ୍ସରାମାନେ ନୃତ୍ୟ କରି ଶୋଭା ପାଇଥିଲା, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ କିରଣ ପରି ଅତି ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ସେ ଧନର ମାଲିକ ବାପାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵାଗସ୍ତ୍ଯେରିତଂ ଵାକ୍ଯଂ ରାମୋ ଵିସ୍ମଯମାଗତଃ । କଥମାସୀତ୍ତୁ ଲଙ୍କାଯାଂ ସମ୍ଭଵୋ ରକ୍ଷସାଂ ପୁରା ।। ୭.୪.
ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ରାମ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ, "କେମିତି ପ୍ରଥମେ ଲଙ୍କାରେ ରାକ୍ଷସମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ?"
ତତଃ ଶିରଃ କମ୍ପଯିତ୍ଵା ତ୍ରେତାଗ୍ନିସମଵିଗ୍ରହମ୍ । ତମଗସ୍ତ୍ଯଂ ମୁହୁର୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସ୍ମଯମାନୋ ଽଭ୍ଯଭାଷତ ।। ୭.୪.
ତାପରେ, ତୃତୀୟାଗ୍ନି ସମ ରୂପ ଥିବା ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କୁ ପୁନିପୁନି ଦେଖି, ମୁଣ୍ଡ ହଲାଇ ହସି ରାମ କହିଲେ।
ଭଗଵନ୍ପୂର୍ଵମପ୍ଯେଷା ଲଙ୍କାସୀତ୍ପିଶିତାଶିନାମ୍ । ଶ୍ରୁତ୍ଵେଦଂ ଭଗଵଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ଜାତୋ ମେ ଵିସ୍ମଯଃ ପରଃ ।। ୭.୪.
ଭଗବନ୍, ଆଗରୁ ମୁଁ ଶୁଣିଥିଲି ଯେ ଲଙ୍କା ମାଂସ ଖାଇବା ଜୀବମାନଙ୍କର ଥିଲା; ତୁମର କଥା ଶୁଣି ଏବେ ମୋତେ ବହୁତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଲାଗିଛି।
ପୁଲସ୍ତ୍ଯଵଂଶାଦୁଦ୍ଭୂତା ରାକ୍ଷସା ଇତି ନଃ ଶ୍ରୁତମ୍ । ଇଦାନୀମନ୍ଯତଶ୍ଚାପି ସମ୍ଭଵଃ କୀର୍ତିତସ୍ତ୍ଵଯା ।। ୭.୪.
ପୁଲସ୍ତ୍ୟଙ୍କର ବଂଶରୁ ରାକ୍ଷସମାନେ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି ବୋଲି ଆମେ ଶୁଣିଛୁ; ଏବେ ତୁମେ ଆଉ ଏକ ଉତ୍ପତ୍ତି ବିବରଣା କହିଛ।
ରାଵଣାତ୍କୁମ୍ଭକର୍ଣାଚ୍ଚ ପ୍ରହସ୍ତାଦ୍ଵିକଟାଦପି । ରାଵଣସ୍ଯ ଚ ପୁତ୍ରେଭ୍ଯଃ କିଂ ନୁ ତେ ବଲଵତ୍ତରାଃ ।। ୭.୪.
ରାବଣ, କୁମ୍ଭକର୍ଣ, ପ୍ରହସ୍ତ, ବିକଟ ଏବଂ ରାବଣଙ୍କର ପୁଅମାନେ—ଏମାନେ ଠାରୁ କି ସେମାନେ ଅଧିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ?
କ ଏଷାଂ ପୂର୍ଵକୋ ବ୍ରହ୍ମନ୍କିନ୍ନାମା ଚ ବଲୋତ୍କଟଃ । ଅପରାଧଂ ଚ କଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୁନା ଦ୍ରାଵିତାଃ କଥମ୍ ।। ୭.୪.
ଏମାନଙ୍କର ପୂର୍ବଜ କିଏ, ବ୍ରାହ୍ମଣ? ତାଙ୍କର ନାମ କଣ, ଏବଂ ଏମାନେ ମଧ୍ୟରୁ କିଏ ସବୁଠୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ? କେଉଁ ଅପରାଧରେ ବିଷ୍ଣୁ ଏମାନେକୁ ଦୂର କରିଦେଲେ?
ଏତଦ୍ଵିସ୍ତରତଃ ସର୍ଵଂ କଥଯସ୍ଵ ମମାନଘ । କୁତୂହଲମିଦଂ ମହ୍ଯଂ ନୁଦ ଭାନୁର୍ଯଥା ତମଃ ।। ୭.୪.
ଏ ସବୁ କଥା ଏକେକ୍ ଭଳି ମୋତେ କହ, ନିର୍ମଳ। ମୋର ଜିଜ୍ଞାସାକୁ ସୁର୍ଯ୍ୟ ଅନ୍ଧାରକୁ ଦୂର କରିଦେଇଥିବା ପରି ଦୂର କର।
ରାଘଵସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସଂସ୍କାରାଲଙ୍କୃତଂ ଶୁଭମ୍ । ଈଷଦ୍ଵିସ୍ମଯମାନସ୍ତମଗସ୍ତ୍ଯଃ ପ୍ରାହ ରାଘଵମ୍ ।। ୭.୪.
ରାଘବଙ୍କର ଶୁଭ୍ର ଏବଂ ସଂସ୍କାରିତ କଥା ଶୁଣି, ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଅଳ୍ପ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଭାବରେ ରାଘବଙ୍କୁ କହିଲେ।
ପ୍ରଜାପତିଃ ପୁରା ସୃଷ୍ଟ୍ଵା ହ୍ଯପଃ ସଲିଲସମ୍ଭଵଃ । ତାସାଂ ଗୋପାଯନେ ସତ୍ତ୍ଵାନସୃଜତ୍ପଦ୍ମସମ୍ଭଵଃ ।। ୭.୪.
ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ପ୍ରଜାପତି ଆଦି ଜଳକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ଏହି ଜଳର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଲୋକମାନେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ପଦ୍ମରୁ ଜନ୍ମିତ।
ତେ ସତ୍ତ୍ଵାଃ ସତ୍ତ୍ଵକର୍ତାରଂ ଵିନୀତଵଦୁପସ୍ଥିତାଃ । କିଂ କୁର୍ମ ଇତି ଭାଷନ୍ତଃ କ୍ଷୁତ୍ପିପାସାଭଯାର୍ଦିତାଃ ।। ୭.୪.
ସେ ଜୀବମାନେ ଭୟ, ଖାଦ୍ୟ ଏବଂ ପାଣି ପାଇଁ ଅତି କ୍ଷୁଦା ଭାବରେ, ନମ୍ରତା ସହିତ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ ଏବଂ ପଚାରିଲେ—'ଆମେ କଣ କରିବା?'
ପ୍ରଜାପତିସ୍ତୁ ତାନ୍ଯାହ ସତ୍ଵାନି ପ୍ରହସନ୍ନିଵ । ଆଭାଷ୍ଯ ଵାଚା ଯତ୍ନେନ ରକ୍ଷଧ୍ଵମିତି ମାନଦଃ ।। ୭.୪.
ପ୍ରଜାପତି ହସି ହସି ଏମାନେକୁ କହିଲେ, 'ସାବଧାନ ଭାବରେ ଏହି ଜଳକୁ ରକ୍ଷା କର।'
ରକ୍ଷାମେତି ଚ ତତ୍ରାନ୍ଯେ ଜକ୍ଷାମ ଇତି ଚାପରେ । ଭୁକ୍ଷିତାଭୁକ୍ଷିତୈରୁକ୍ତସ୍ତତସ୍ତାନାହ ଭୂତକୃତ୍ ।। ୭.୪.
କିଛି ଲୋକ କହିଲେ, 'ଆମେ ରକ୍ଷା କରିବା'; ଆଉ କିଛି କହିଲେ, 'ଆମେ ଖାଇବା।' କିଛି ଖାଇଥିଲେ, କିଛି ଖାଇନଥିଲେ; ତେଣୁ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଏମାନେକୁ କହିଲେ।