ଅଚିରେଣୈଵ କାଲେନାସୂତ ଵିଶ୍ରଵସଂ ସୁତମ୍ । ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଵିଖ୍ଯାତଂ ଯଶୋଧର୍ମସମନ୍ଵିତମ୍ ।। ୭.୨.
ଅତି କ୍ଷିପ୍ର ସମୟରେ ସେ ବିଶ୍ରବା ନାମକ ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଯିଏ ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏବଂ ଯଶ ଓ ଧର୍ମରେ ଶୋଭିତ।
ଶ୍ରୁତିମାନ୍ସମଦର୍ଶୀ ଚ ଵ୍ରତାଚାରରତସ୍ତଥା । ପିତେଵ ତପସା ଯୁକ୍ତୋ ହ୍ଯଭଵଦ୍ଵିଶ୍ରଵା ମୁନିଃ ।। ୭.୨.
ସେ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ, ସମଦୃଷ୍ଟି, ବ୍ରତ ଓ ଆଚରଣରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ଥିଲେ; ବିଶ୍ରବା ମୁନି ତାଙ୍କ ପିତା ପରି ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ହେଲେ।
ଅଥ ପୁତ୍ରଃ ପୁଲସ୍ତ୍ଯସ୍ଯ ଵିଶ୍ରଵା ମୁନିପୁଙ୍ଗଵଃ । ଅଚିରେଣୈଵ କାଲେନ ପିତେଵ ତପସି ସ୍ଥିତଃ ।। ୭.୩.
ଏହିପରେ ପୁଲସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ପୁଅ ବିଶ୍ରବା, ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅତି କ୍ଷିପ୍ର ସମୟରେ ତାଙ୍କ ପିତା ପରି ତପସ୍ୟାରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ହେଲେ।
ସତ୍ଯଵାଞ୍ଛୀଲଵାଞ୍ଛାନ୍ତଃ ସ୍ଵାଧ୍ଯାଯନିରତଃ ଶୁଚିଃ । ସର୍ଵଭୋଗେଷ୍ଵସଂସକ୍ତୋ ନିତ୍ଯଂ ଧର୍ମପରାଯଣଃ ।। ୭.୩.
ସେ ସତ୍ୟବାଦୀ, ଶିଳ୍ପଶୀଳ, ଶାନ୍ତ, ଅଧ୍ୟୟନରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ପବିତ୍ର, ସମସ୍ତ ଭୋଗରେ ଅସକ୍ତ ଏବଂ ସଦା ଧର୍ମରେ ଲଗ୍ନ।
ଜ୍ଞାତ୍ଵା ତସ୍ଯ ତୁ ତଦ୍ଵୃତ୍ତଂ ଭରଦ୍ଵାଜୋ ମହାମୁନିଃ । ଦଦୌ ଵିଶ୍ରଵସେ ଭାର୍ଯାଂ ସ୍ଵସୁତାଂ ଦେଵଵର୍ଣିନୀମ୍ ।। ୭.୩.
ବରଦ୍ୱାଜ ମହାମୁନି ତାଙ୍କର କନ୍ୟା, ଦେବୀ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ତାଙ୍କ ଚରିତ୍ର ଜାଣି, ବିଶ୍ରବାସଙ୍କୁ ବିବାହ ପାଇଁ ଦେଇଦେଲେ।
ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯ ତୁ ଧର୍ମେଣ ଭରଦ୍ଵାଜସୁତାଂ ତଦା । ପ୍ରଜାନ୍ଵେକ୍ଷିକଯା ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଶ୍ରେଯୋ ହ୍ଯସ୍ଯ ଵିଚିନ୍ତଯନ୍ ।। ୭.୩.
ବିଶ୍ରବାସ ଧର୍ମରେ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଭାବେ ବରଦ୍ୱାଜଙ୍କ କନ୍ୟାଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ସେ ତାଙ୍କ ସନ୍ତାନଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ବିଚାର କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ମୁଦା ପରମଯା ଯୁକ୍ତୋ ଵିଶ୍ରଵା ମୁନିପୁଙ୍ଗଵଃ । ସ ତସ୍ଯାଂ ଵୀର୍ଯସମ୍ପନ୍ନମପତ୍ଯଂ ପରମାଦ୍ଭୁତମ୍ ।। ୭.୩.
ମହାମୁନି ବିଶ୍ରବାସ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅ ଦେଲେ।
ଜନଯାମାସ ଧର୍ମଜ୍ଞଃ ସର୍ଵୈର୍ବ୍ରହ୍ମଗୁଣୈର୍ଯୁତମ୍ । ତସ୍ମିଞ୍ଜାତେ ତୁ ସଂହୃଷ୍ଟଃ ସମ୍ବଭୂଵ ପିତାମହଃ ।। ୭.୩.
ଧର୍ମଜ୍ଞ ବିଶ୍ରବାସ ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଗୁଣ ଥିବା ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ସେ ଜନ୍ମ ନେଲେ ପରେ ପିତାମହ ବହୁତ ଖୁସି ହେଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶ୍ରେଯସ୍କରୀଂ ବୁଦ୍ଧିଂ ଧନାଧ୍ଯକ୍ଷୋ ଭଵିଷ୍ଯତି । ନାମ ତସ୍ଯାକରୋତ୍ପ୍ରୀତଃ ସାର୍ଧଂ ଦେଵର୍ଷିଭିସ୍ତଦା ।। ୭.୩.
ତାଙ୍କର ଶୁଭ ବୁଦ୍ଧି ଦେଖି, ଧନର ରକ୍ଷକ ଦେବତା ଓ ଦେବଋଷିମାନେ ମିଶି ଖୁସି ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ନାମ ରଖିଲେ।
ଯସ୍ମାଦ୍ଵିଶ୍ରଵସୋ ଽପତ୍ଯଂ ସାଦୃଶ୍ଯାଦ୍ଵିଶ୍ରଵା ଇଵ । ତସ୍ମାଦ୍ଵୈଶ୍ରଵଣୋ ନାମ ଭଵିଷ୍ଯତ୍ଵେଷ ଵିଶ୍ରୁତଃ ।। ୭.୩.
ସେ ବିଶ୍ରବାସଙ୍କ ପୁଅ ଏବଂ ବିଶ୍ରବାସଙ୍କ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବାରୁ, ସେ ବିଶ୍ରବାଣ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ।
ସ ତୁ ଵୈଶ୍ରଵଣସ୍ତତ୍ର ତପୋଵନଗତସ୍ତଦା । ଅଵର୍ଧତାହୁତିହୁତୋ ମହାତେଜା ଯଥାନଲଃ ।। ୭.୩.
ସେ ବିଶ୍ରବାଣ ତପୋବନରେ ରହି, ଅତ୍ୟନ୍ତ ତେଜସ୍ବୀ ହୋଇ, ଅଗ୍ନି ପରି ଆହୁତି ଦେଇ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲେ।
ତସ୍ଯାଶ୍ରମପଦସ୍ଥସ୍ଯ ବୁଦ୍ଧିର୍ଜଜ୍ଞେ ମହାତ୍ମନଃ । ଚରିଷ୍ଯେ ପରମଂ ଧର୍ମଂ ଧର୍ମୋ ହି ପରମା ଗତିଃ ।। ୭.୩.
ସେ ମହାତ୍ମା ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ରହି, ଭାବିଲେ—'ମୁଁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଧର୍ମ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବି, କାରଣ ଧର୍ମ ହେଉଛି ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗତି।'
ସ ତୁ ଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ତପସ୍ତପ୍ତ୍ଵା ମହାଵନେ । ଯନ୍ତ୍ରିତୋ ନିଯମୈରୁଗ୍ରୈଶ୍ଚକାର ସୁମହତ୍ତପଃ ।। ୭.୩.
ସେ ବିଶ୍ରବାଣ ବଡ଼ ଅରଣ୍ୟରେ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି କଠିନ ନିୟମ ରଖି ଭୟାନକ ତପସ୍ୟା କଲେ।
ପୂର୍ଣେ ଵର୍ଷସହସ୍ରାନ୍ତେ ତଂ ତଂ ଵିଧିମକଲ୍ପଯତ୍ । ଜଲାଶୀ ମାରୁତାହାରୋ ନିରାହାରସ୍ତଥୈଵ ଚ ।। ୭.୩.
ହଜାର ବର୍ଷ ଶେଷରେ, ସେ ନିଜେ ନିଜେ ବିଭିନ୍ନ ଉପାୟ ଆରମ୍ଭ କଲେ—କେବଳ ପାଣି ପିଇବା, କେବଳ ବାତାସ ଖାଇବା, କିମ୍ବା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଉପବାସ କରିବା।
ଏଵଂ ଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ଜଗ୍ମୁସ୍ତାନ୍ଯେକଵର୍ଷଵତ୍ । ଅଥ ପ୍ରୀତୋ ମହାତେଜାଃ ସେନ୍ଦ୍ରୈଃ ସୁରଗଣୈଃ ସହ ।। ୭.୩.
ଏଭଳି ହଜାର ବର୍ଷ ଏକ ବର୍ଷ ପରି କଟିଗଲା। ତାପରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ତେଜସ୍ବୀ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଦେବତାମାନେ ସହିତ, ଖୁସି ହେଲେ।
ଗତ୍ଵା ତସ୍ଯାଶ୍ରମପଦଂ ବ୍ରହ୍ମେଦଂ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍ । ପରିତୁଷ୍ଟୋ ଽସ୍ମି ତେ ଵତ୍ସ କର୍ମଣାନେନ ସୁଵ୍ରତ । ଵରଂ ଵୃଣୀଷ୍ଵ ଭଦ୍ରଂ ତେ ଵରାର୍ହସ୍ତ୍ଵଂ ମହାମତେ ।। ୭.୩.
ସେମାନେ ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଯାଇ, ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—'ମୁଁ ତୁମ ଉପରେ ବହୁତ ପ୍ରସନ୍ନ। ଏହି କର୍ମ ପାଇଁ ତୁମେ ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପୀ। ଏବେ ତୁମେ ଇଚ୍ଛା କରିଥିବା ଦୁଇଟି ବର ମାଗ। ତୁମେ ବର ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ।'
ଅଥାବ୍ରଵୀଦ୍ଵୈଶ୍ରଵଣଃ ପିତାମହମୁପସ୍ଥିତମ୍ । ଭଗଵଁଲ୍ଲୋକପାଲତ୍ଵମିଚ୍ଛେଯଂ ଵିତ୍ତରକ୍ଷଣମ୍ ।। ୭.୩.
ତାପରେ ବିଶ୍ରବାଣ ପିତାମହଙ୍କୁ କହିଲେ—'ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ଧନର ରକ୍ଷାକାରୀ ହେବାକୁ ଚାହେଁ, ଏହି ପଦବୀ ଦିଅନ୍ତୁ।'
ଅଥାବ୍ରଵୀଦ୍ଵୈଶ୍ରଵଣଂ ପରିତୁଷ୍ଟେନ ଚେତସା । ବ୍ରହ୍ମା ସୁରଗଣୈଃ ସାର୍ଧଂ ବାଢମିତ୍ଯେଵ ହୃଷ୍ଟଵତ୍ ।। ୭.୩.
ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା ଦେବତାମାନେ ସହିତ ଖୁସି ହୋଇ ବିଶ୍ରବାଣଙ୍କୁ କହିଲେ—'ଏହା ହେଉ, ତୁମ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେଲା।'
ଅହଂ ଵୈ ଲୋକପାଲାନାଂ ଚତୁର୍ଥଂ ସ୍ରଷ୍ଟୁମୁଦ୍ଯତଃ ।। ୭.୩.
ମୁଁ ବିଶ୍ୱର ଚାରିଜଣ ରକ୍ଷକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚତୁର୍ଥ ଜଣ ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛି।
ଯମେନ୍ଦ୍ରଵରୁଣାନାଂ ଚ ପଦଂ ଯତ୍ତଵ ଚେପ୍ସିତମ୍ । ତଦ୍ଗଚ୍ଛ ତ୍ଵଂ ହି ଧର୍ମଜ୍ଞ ନିଧୀଶତ୍ଵମଵାପ୍ନୁହି । ଶକ୍ରାମ୍ବୁପଯମାନାଂ ଚ ଚତୁର୍ଥସ୍ତ୍ଵଂ ଭଵିଷ୍ଯସି ।। ୭.୩.
ଯମ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ବରୁଣଙ୍କ ପଦବୀ ଯାହାକୁ ତୁମେ ଇଚ୍ଛା କରୁଛ, ସେହି ପଦବୀ ତୁମେ ପାଇବ। ଧନର ମାଲିକ ହେବାର ଅଧିକାର ମିଳିବ। ଶକ୍ର, ବରୁଣ, ଯମ ସହିତ ତୁମେ ଚତୁର୍ଥ ହେବ।
ଏତଚ୍ଚ ପୁଷ୍ପକଂ ନାମ ଵିମାନଂ ସୂର୍ଯସନ୍ନିଭମ୍ । ପ୍ରତିଗୃହ୍ଣୀଷ୍ଵ ଯାନାର୍ଥଂ ତ୍ରିଦଶୈଃ ସମତାଂ ଵ୍ରଜ ।। ୭.୩.
ଏହି 'ପୁଷ୍ପକ' ନାମକ ହଳକା ରଥ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଏହାକୁ ଯାତ୍ରା ପାଇଁ ଗ୍ରହଣ କର। ଏହା ସହିତ ଦେବତାମାନେ ସମାନ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ପାଇବ।
ସ୍ଵସ୍ତି ତେ ଽସ୍ତୁ ଗମିଷ୍ଯାମଃ ସର୍ଵ ଏଵ ଯଥାଗତମ୍ । କୃତକୃତ୍ଯା ଵଯଂ ତାତ ଦତ୍ତ୍ଵା ତଵ ଵରଦ୍ଵଯମ୍ ।। ୭.୩.
ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ। ଆମେ ଯେପରି ଆସିଥିଲୁ, ସେପରି ଫେରିଯିବୁ। ଦୁଇଟି ବର ଦେଇ, ଆମର କାମ ସଫଳ ହେଲା, ପୁତ୍ର।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସ ଗତୋ ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ଵସ୍ଥାନଂ ତ୍ରିଦଶୈଃ ସହ ।। ୭.୩.
ଏହିପରି କହି ବ୍ରହ୍ମା ଦେବମାନେ ସହିତ ନିଜ ନିବାସକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଗତେଷୁ ବ୍ରହ୍ମପୂର୍ଵେଷୁ ଦେଵେଷ୍ଵଥ ନଭସ୍ଥଲମ୍ । ଵନେ ସ ପିତରଂ ପ୍ରାହ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିଃ ପ୍ରଯତାତ୍ମଵାନ୍ । ନିଵାସନଂ ନ ମେ ଦେଵୋ ଵିଦଧେ ସ ପ୍ରଜାପତିଃ ।। ୭.୩.
ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଦେବମାନେ ଆକାଶକୁ ଚାଲିଗଲେ ପରେ, ସେ ମନୋଯୋଗ ଓ ହାତ ଜୋଡି ଜଙ୍ଗଲରେ ନିଜ ବାପାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ପ୍ରଜାପତି ମୋ ପାଇଁ ରହିବା ଜାଗା ଦେଇନାହାନ୍ତି।"
ଭଗଵଁଲ୍ଲବ୍ଧଵାନସ୍ମି ଵରମିଷ୍ଟଂ ପିତାମହାତ୍ । ତଂ ପଶ୍ଯ ଭଗଵନ୍କଞ୍ଚିନ୍ନିଵାସଂ ସାଧୁ ମେ ପ୍ରଭୋ ।। ୭.୩.
"ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ପିତାମହଙ୍କଠାରୁ ଇଚ୍ଛିତ ବର ପାଇଛି। ଏବେ, ମୋତେ ଏକ ଉପଯୁକ୍ତ ନିବାସ ସ୍ଥାନ ଦେଖାନ୍ତୁ, ପ୍ରଭୁ।"
ନ ଚ ପୀଡା ଭଵେଦ୍ଯତ୍ର ପ୍ରାଣିନୋ ଯସ୍ଯ କସ୍ଯଚିତ୍ । ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ପୁତ୍ରେଣ ଵିଶ୍ରଵା ମୁନିପୁଙ୍ଗଵଃ ।। ୭.୩.
"ଏହିଠାରେ କୌଣସି ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ କେବେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ନ ହେଉ।" ପୁଅଙ୍କ ଏହି ଅନୁରୋଧ ଶୁଣି, ମହାମୁନି ବିଶ୍ରବାସ୍ କହିଲେ—
ଵଚନଂ ପ୍ରାହ ଧର୍ମଜ୍ଞଃ ଶ୍ରୂଯତାମିତି ସତ୍ତମଃ । ଦକ୍ଷିଣସ୍ଯୋଦଧେସ୍ତୀରେ ତ୍ରିକୂଟୋ ନାମ ପର୍ଵତଃ ।। ୭.୩.
ଧର୍ମକୁ ଜାଣିଥିବା ସେ ମୁନି କହିଲେ, "ଶୁଣ, ସମୁଦ୍ରର ଦକ୍ଷିଣ ପାରେ ଏକ ପାହାଡ଼ ଅଛି, ତାହାର ନାମ ତ୍ରିକୂଟ।"
ତସ୍ଯାଗ୍ରେ ତୁ ଵିଶାଲା ସା ମହେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ପୁରୀ ଯଥା । ଲଙ୍କା ନାମ ପୁରୀ ରମ୍ଯା ନିର୍ମିତା ଵିଶ୍ଵକର୍ମଣା ।। ୭.୩.
"ସେହି ପାହାଡ଼ ଆଗରେ ବଡ଼ ଓ ଶୋଭାମୟ ଏକ ସହର ଅଛି, ଯାହା ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହର ପରି, ତାହାର ନାମ ଲଙ୍କା। ଏହି ସହରକୁ ବିଶ୍ବକର୍ମା ତିଆରି କରିଛନ୍ତି।"
ରାକ୍ଷସାନାଂ ନିଵାସାର୍ଥଂ ଯଥେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯାମରାଵତୀ । ତତ୍ର ତ୍ଵଂ ଵସ ଭଦ୍ରଂ ତେ ଲଙ୍କାଯାଂ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ ।। ୭.୩.
"ଏହା ରାକ୍ଷସମାନେ ରହିବା ପାଇଁ, ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ଅମରାବତୀ। ତୁମେ ଏହି ଲଙ୍କାରେ ରୁହ, ତୁମ ପାଇଁ ମଙ୍ଗଳ ହେଉ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।"
ହେମପ୍ରାକାରପରିଘା ଯନ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ରସମାଵୃତା । ରମଣୀଯା ପୁରୀ ସା ହି ରୁକ୍ମଵୈଡୂର୍ଯତୋରଣା ।। ୭.୩.
"ସେହି ମନୋହର ସହର ସୁନାର ପାହାଡ଼ ଓ ଖାଲିଆ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଛି, ଯନ୍ତ୍ର ଓ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ରହିଛି, ଦ୍ୱାର ହେଉଛି ସୁନା ଓ ବୈଡ଼ୂର୍ୟର।"