ତାସ୍ତୁ ସର୍ଵାଃ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତ୍ଯ ତସ୍ଯ ଵାକ୍ଯଂ ମହାତ୍ମନଃ । ବ୍ରହ୍ମଶାପଭଯାଦ୍ଭୀତାସ୍ତଂ ଦେଶଂ ନୋପଚକ୍ରମୁଃ ।। ୭.୨.
ସମସ୍ତେ ମହାନ ଆତ୍ମାଙ୍କ କଥା ମାନିବାକୁ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଇ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଶାପର ଭୟରେ, ସେଠାକୁ ଯିବା ବନ୍ଦ କଲେ।
ତୃଣବିନ୍ଦୋସ୍ତୁ ରାଜର୍ଷେସ୍ତନଯା ନ ଶୃଣୋତି ତତ୍ ।। ୭.୨.
କିନ୍ତୁ ତୃଣବିନ୍ଦୁ ନାମକ ରାଜର୍ଷିଙ୍କ କନ୍ୟା ଏହି କଥା ଶୁଣିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ଗତ୍ଵାଶ୍ରମପଦଂ ତତ୍ର ଵିଚଚାର ସୁନିର୍ଭଯା । ନ ସାପଶ୍ଯତ୍ସ୍ଥିତା ତତ୍ର କାଞ୍ଚିଦଭ୍ଯାଗତାଂ ସଖୀମ୍ ।। ୭.୨.
ସେ ନିର୍ଭୟ ଭାବେ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ ଓ ଘୁରିଘୁରି ଚାଲିଲେ; କିନ୍ତୁ ସେଠା ଦଢ଼ି ଦେଖିଲେ ନାହିଁ କୌଣସି ସଖୀ ଆସିଛନ୍ତି।
ତସ୍ମିନ୍କାଲେ ମହାତେଜାଃ ପ୍ରାଜାପତ୍ଯୋ ମହାନୃଷିଃ । ସ୍ଵାଧ୍ଯାଯମକରୋତ୍ତତ୍ର ତପସା ଭାଵିତଃ ସ୍ଵଯମ୍ ।। ୭.୨.
ସେଇ ସମୟରେ, ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ବଂଶର ମହାନ ତପସ୍ଵି ସେଠାରେ ବସି ବେଦ ପାଠ କରୁଥିଲେ, ତପସ୍ଵାରେ ଲିନ୍ ଥିଲେ।
ସା ତୁ ଵେଦଶ୍ରୁତିଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵୈ ତପସୋ ନିଧିମ୍ । ଅଭଵତ୍ପାଣ୍ଡୁଦେହା ସା ସୁଵ୍ଯଞ୍ଜିତଶରୀରଜା ।। ୭.୨.
ସେ ବେଦ ଶ୍ରବଣ କରି ଓ ତପସ୍ଵିଙ୍କ ଦେହ ଦେଖି, ତାଙ୍କର ଦେହ ପାଣ୍ଡୁ ହୋଇଗଲା, ତାଙ୍କର ଶରୀରର ପରିବର୍ତ୍ତନ ସ୍ପଷ୍ଟ ହେଇପଡ଼ିଲା।
ଵଭୂଵ ଚ ସମୁଦ୍ଵିଗ୍ନା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଦ୍ଦୋଷମାତ୍ମନଃ । ଇଦଂ ମେ କିନ୍ତ୍ଵିତି ଜ୍ଞାତ୍ଵା ପିତୁର୍ଗତ୍ଵା ଽ ଽଶ୍ରମେ ସ୍ଥିତା ।। ୭.୨.
ସେ ନିଜ ଦୋଷ ଦେଖି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅସ୍ଥିର ହେଲେ; 'ମୋ ସହ କଣ ହେଲା?' ବୁଝି, ସେ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ ଓ ସେଠାରେ ରହିଲେ।
ତାଂ ତୁ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଥାଭୂତାଂ ତୃଣଵିନ୍ଦୁରଥାବ୍ରଵୀତ୍ । କିଂ ତ୍ଵମେତତ୍ତ୍ଵସଦୃଶଂ ଧାରଯସ୍ଯାତ୍ମନୋ ଵପୁଃ ।। ୭.୨.
ତାକୁ ଏଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖି, ତୃଣବିନ୍ଦୁ କହିଲେ, "ତୁମେ କାହିଁକି ଏମିତି ଅନୁଚିତ ରୂପ ଧାରଣ କରିଛ?"
ସା ତୁ କୃତ୍ଵାଞ୍ଜଲିଂ ଦୀନା କନ୍ଯୋଵାଚ ତପୋଧନମ୍ । ନ ଜାନେ କାରଣଂ ତାତ ଯେନ ମେ ରୂପମୀଦୃଶମ୍ ।। ୭.୨.
ସେ ଦୁଃଖିତ ମୁହଁରେ ହାତ ଜୋଡି ତପସ୍ୱୀଙ୍କୁ କହିଲେ, "ପିତା, ମୋର ଏହି ଦେଖାଯାଉଥିବା ରୂପ କାହିଁକି ହେଲା, ମୁଁ କିଛି ଜାଣେନି।"
କିଂ ତୁ ପୂର୍ଵଂ ଗତାସ୍ମ୍ଯେକା ମହର୍ଷେର୍ଭାଵିତାତ୍ମନଃ । ପୁଲସ୍ତ୍ଯସ୍ଯାଶ୍ରମଂ ଦିଵ୍ଯମନ୍ଵେଷ୍ଟୁଂ ସ୍ଵସଖୀଜନମ୍ ।। ୭.୨.
"କିନ୍ତୁ, ପୂର୍ବରୁ ମୁଁ ଏକା ମହାର୍ଷି ପୁଲସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ଆଶ୍ରମକୁ ମୋ ସଖୀମାନେ କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି ବୋଲି ଖୋଜିବାକୁ ଗଲିଥିଲି।"
ନ ଚ ପଶ୍ଯାମ୍ଯହଂ ତତ୍ର କାଞ୍ଚିଦଭ୍ଯାଗତାଂ ସଖୀମ୍ । ରୂପସ୍ଯ ତୁ ଵିପର୍ଯାସଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତ୍ରାସାଦିହାଗତା ।। ୭.୨.
"ସେଠାରେ ମୁଁ କୌଣସି ସଖୀକୁ ଦେଖିପାରିଲିନି; କିନ୍ତୁ ମୋର ରୂପ ବଦଳିଯିବା ଦେଖି, ଭୟରୁ ଏଠାକୁ ଆସିଛି।"
ତୃଣବିନ୍ଦୁସ୍ତୁ ରାଜର୍ଷିସ୍ତପସା ଦ୍ଯୋତିତପ୍ରଭଃ । ଧ୍ଯାନଂ ଵିଵେଶ ତଚ୍ଚାପି ହ୍ଯପଶ୍ଯଦୃଷିକର୍ମଜମ୍ ।। ୭.୨.
ତପସ୍ୟାର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ଦୀପ୍ତ ରାଜାର୍ଷି ତୃଣବିନ୍ଦୁ ଧ୍ୟାନରେ ବସିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଯୋଗଦୃଷ୍ଟିରେ ଏହି ଅବସ୍ଥାର କାରଣ ଦେଖିଲେ।
ସ ତୁ ଵିଜ୍ଞାଯ ତଂ ଶାପଂ ମହର୍ଷେର୍ଭାଵିତାତ୍ମନଃ । ଗୃହୀତ୍ଵା ତନଯାଂ ଗତ୍ଵା ପୁଲସ୍ତ୍ଯମିଦମବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୭.୨.
ସେ ମହାର୍ଷିଙ୍କ ଶାପ ବୁଝି, ଝିଅକୁ ନେଇ ପୁଲସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ ଏବଂ କହିଲେ—
ଭଗଵଂସ୍ତନଯାଂ ମେ ତ୍ଵଂ ଗୁଣୈଃ ସ୍ଵୈରେଵ ଭୂଷିତାମ୍ । ଭିକ୍ଷାଂ ପ୍ରତିଗୃହାଣେମାଂ ମହର୍ଷେ ସ୍ଵଯମୁଦ୍ଯତାମ୍ ।। ୭.୨.
"ଭଗବନ୍, ମୋ ଝିଅ ସ୍ୱଭାବର ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ, ଦୟାକରି ଏହାକୁ ଭିକ୍ଷାରୂପେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ; ମହାର୍ଷି, ସେ ନିଜେ ମନରୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ।"
ତପଶ୍ଚରଣଯୁକ୍ତସ୍ଯ ଶ୍ରମ୍ଯମାଣେନ୍ଦ୍ରିଯସ୍ଯ ତେ । ଶୁଶ୍ରୂଷଣପରା ନିତ୍ଯଂ ଭଵିଷ୍ଯତି ନ ସଂଶଯଃ ।। ୭.୨.
"ତୁମେ ଯେଉଁଠି ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଛ, ସେ ସଦା ତୁମ ସେବାରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ରହିବ; ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।"
ତଂ ବ୍ରୁଵାଣଂ ତୁ ତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ରାଜର୍ଷିଂ ଧାର୍ମିକଂ ତଦା । ଜିଘୃକ୍ଷୁରବ୍ରଵୀତ୍କନ୍ଯାଂ ବାଢମିତ୍ଯେଵ ସ ଦ୍ଵିଜଃ ।। ୭.୨.
ଧାର୍ମିକ ରାଜାର୍ଷିଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଦ୍ୱିଜ ମହାପୁରୁଷ ଝିଅକୁ ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ଚାହିଁ, "ଠିକ୍ ଅଛି," ବୋଲି କହିଲେ।
ଦତ୍ତ୍ଵା ସ ତୁ ଯଥାନ୍ଯାଯଂ ସ୍ଵମାଶ୍ରମପଦଂ ଗତଃ । ସାପି ତତ୍ରାଵସତ୍କନ୍ଯା ତୋଷଯନ୍ତୀ ପତିଂ ଗୁଣୈଃ ।। ୭.୨.
ଯଥାଯଥ ଭାବେ ଝିଅକୁ ଦେଇ, ସେ ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରିଗଲେ; ଏଉଁଠି ଝିଅ ସେଠାରେ ରହି, ତାଙ୍କର ଗୁଣରେ ପତିଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରୁଥିଲେ।
ତସ୍ଯାସ୍ତୁ ଶୀଲଵୃତ୍ତାଭ୍ଯାଂ ତୁତୋଷ ମୁନିପୁଙ୍ଗଵଃ । ପ୍ରୀତଃ ସ ତୁ ମହାତେଜା ଵାକ୍ଯମେତଦୁଵାଚ ହ ।। ୭.୨.
ତାଙ୍କର ଚରିତ୍ର ଓ ବ୍ୟବହାରରେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ; ସେ ମହାତ୍ମା ଖୁସି ହୋଇ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ପରିତୁଷ୍ଟୋ ଽସ୍ମି ସୁଶ୍ରୋଣି ଗୁଣାନାଂ ସମ୍ପଦା ଭୃଶମ୍ । ତସ୍ମାଦ୍ଦେଵି ଦଦାମ୍ଯଦ୍ଯ ପୁତ୍ରମାତ୍ମସମଂ ତଵ ।। ୭.୨.
"ସୁନ୍ଦର କଟିଯୁକ୍ତେ, ତୁମ ଅନେକ ଗୁଣ ଦେଖି ମୁଁ ବହୁତ ପ୍ରସନ୍ନ; ତେଣୁ ଦେବୀ, ଆଜି ମୁଁ ତୁମକୁ ମୋ ପରି ଏକ ପୁଅ ଦେଉଛି।"
ଉଭଯୋର୍ଵଂଶକର୍ତାରଂ ପୌଲସ୍ତ୍ଯ ଇତି ଵିଶ୍ରୁତମ୍ । ଯସ୍ମାତ୍ତୁ ଵିଶ୍ରୁତୋ ଵେଦସ୍ତ୍ଵଯୈଷୋ ଽଧ୍ଯଯତୋ ମମ ।। ୭.୨.
"ସେ ଉଭୟ ବଂଶର ସ୍ଥାପକ ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବେ, ପୌଲସ୍ତ୍ୟ ନାମରେ ଚିରପରିଚିତ ହେବେ; ଏବଂ ଏହି ବେଦ ତୁମେ ପଢ଼ିଥିବାରୁ, ଏହା ଏବେ ମୋ ପକ୍ଷରୁ ତୁମର।"
ତସ୍ମାତ୍ସ ଵିଶ୍ରଵା ନାମ ଭଵିଷ୍ଯତି ନ ସଂଶଯଃ । ଏଵମୁକ୍ତା ତୁ ସା ଦେଵୀ ପ୍ରହୃଷ୍ଟେନାନ୍ତରାତ୍ମନା ।। ୭.୨.
"ତେଣୁ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ବିଶ୍ରବା ନାମରେ ପରିଚିତ ହେବେ; ଏପରି କଥା ଶୁଣି ସେ ଦେବୀ ମନରୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ।"
ଅଚିରେଣୈଵ କାଲେନାସୂତ ଵିଶ୍ରଵସଂ ସୁତମ୍ । ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଵିଖ୍ଯାତଂ ଯଶୋଧର୍ମସମନ୍ଵିତମ୍ ।। ୭.୨.
ଅତି କ୍ଷିପ୍ର ସମୟରେ ସେ ବିଶ୍ରବା ନାମକ ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଯିଏ ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏବଂ ଯଶ ଓ ଧର୍ମରେ ଶୋଭିତ।
ଶ୍ରୁତିମାନ୍ସମଦର୍ଶୀ ଚ ଵ୍ରତାଚାରରତସ୍ତଥା । ପିତେଵ ତପସା ଯୁକ୍ତୋ ହ୍ଯଭଵଦ୍ଵିଶ୍ରଵା ମୁନିଃ ।। ୭.୨.
ସେ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ, ସମଦୃଷ୍ଟି, ବ୍ରତ ଓ ଆଚରଣରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ଥିଲେ; ବିଶ୍ରବା ମୁନି ତାଙ୍କ ପିତା ପରି ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ହେଲେ।
ଅଥ ପୁତ୍ରଃ ପୁଲସ୍ତ୍ଯସ୍ଯ ଵିଶ୍ରଵା ମୁନିପୁଙ୍ଗଵଃ । ଅଚିରେଣୈଵ କାଲେନ ପିତେଵ ତପସି ସ୍ଥିତଃ ।। ୭.୩.
ଏହିପରେ ପୁଲସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ପୁଅ ବିଶ୍ରବା, ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅତି କ୍ଷିପ୍ର ସମୟରେ ତାଙ୍କ ପିତା ପରି ତପସ୍ୟାରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ହେଲେ।
ସତ୍ଯଵାଞ୍ଛୀଲଵାଞ୍ଛାନ୍ତଃ ସ୍ଵାଧ୍ଯାଯନିରତଃ ଶୁଚିଃ । ସର୍ଵଭୋଗେଷ୍ଵସଂସକ୍ତୋ ନିତ୍ଯଂ ଧର୍ମପରାଯଣଃ ।। ୭.୩.
ସେ ସତ୍ୟବାଦୀ, ଶିଳ୍ପଶୀଳ, ଶାନ୍ତ, ଅଧ୍ୟୟନରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ପବିତ୍ର, ସମସ୍ତ ଭୋଗରେ ଅସକ୍ତ ଏବଂ ସଦା ଧର୍ମରେ ଲଗ୍ନ।
ଜ୍ଞାତ୍ଵା ତସ୍ଯ ତୁ ତଦ୍ଵୃତ୍ତଂ ଭରଦ୍ଵାଜୋ ମହାମୁନିଃ । ଦଦୌ ଵିଶ୍ରଵସେ ଭାର୍ଯାଂ ସ୍ଵସୁତାଂ ଦେଵଵର୍ଣିନୀମ୍ ।। ୭.୩.
ବରଦ୍ୱାଜ ମହାମୁନି ତାଙ୍କର କନ୍ୟା, ଦେବୀ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ତାଙ୍କ ଚରିତ୍ର ଜାଣି, ବିଶ୍ରବାସଙ୍କୁ ବିବାହ ପାଇଁ ଦେଇଦେଲେ।
ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯ ତୁ ଧର୍ମେଣ ଭରଦ୍ଵାଜସୁତାଂ ତଦା । ପ୍ରଜାନ୍ଵେକ୍ଷିକଯା ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଶ୍ରେଯୋ ହ୍ଯସ୍ଯ ଵିଚିନ୍ତଯନ୍ ।। ୭.୩.
ବିଶ୍ରବାସ ଧର୍ମରେ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଭାବେ ବରଦ୍ୱାଜଙ୍କ କନ୍ୟାଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ସେ ତାଙ୍କ ସନ୍ତାନଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ବିଚାର କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ମୁଦା ପରମଯା ଯୁକ୍ତୋ ଵିଶ୍ରଵା ମୁନିପୁଙ୍ଗଵଃ । ସ ତସ୍ଯାଂ ଵୀର୍ଯସମ୍ପନ୍ନମପତ୍ଯଂ ପରମାଦ୍ଭୁତମ୍ ।। ୭.୩.
ମହାମୁନି ବିଶ୍ରବାସ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅ ଦେଲେ।
ଜନଯାମାସ ଧର୍ମଜ୍ଞଃ ସର୍ଵୈର୍ବ୍ରହ୍ମଗୁଣୈର୍ଯୁତମ୍ । ତସ୍ମିଞ୍ଜାତେ ତୁ ସଂହୃଷ୍ଟଃ ସମ୍ବଭୂଵ ପିତାମହଃ ।। ୭.୩.
ଧର୍ମଜ୍ଞ ବିଶ୍ରବାସ ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଗୁଣ ଥିବା ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ସେ ଜନ୍ମ ନେଲେ ପରେ ପିତାମହ ବହୁତ ଖୁସି ହେଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶ୍ରେଯସ୍କରୀଂ ବୁଦ୍ଧିଂ ଧନାଧ୍ଯକ୍ଷୋ ଭଵିଷ୍ଯତି । ନାମ ତସ୍ଯାକରୋତ୍ପ୍ରୀତଃ ସାର୍ଧଂ ଦେଵର୍ଷିଭିସ୍ତଦା ।। ୭.୩.
ତାଙ୍କର ଶୁଭ ବୁଦ୍ଧି ଦେଖି, ଧନର ରକ୍ଷକ ଦେବତା ଓ ଦେବଋଷିମାନେ ମିଶି ଖୁସି ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ନାମ ରଖିଲେ।
ଯସ୍ମାଦ୍ଵିଶ୍ରଵସୋ ଽପତ୍ଯଂ ସାଦୃଶ୍ଯାଦ୍ଵିଶ୍ରଵା ଇଵ । ତସ୍ମାଦ୍ଵୈଶ୍ରଵଣୋ ନାମ ଭଵିଷ୍ଯତ୍ଵେଷ ଵିଶ୍ରୁତଃ ।। ୭.୩.
ସେ ବିଶ୍ରବାସଙ୍କ ପୁଅ ଏବଂ ବିଶ୍ରବାସଙ୍କ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବାରୁ, ସେ ବିଶ୍ରବାଣ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ।