ତାଵତ୍ତେ ରାଵଣସ୍ଯେଦଂ କୁଲଂ ଜନ୍ମ ଚ ରାଘଵ । ଵରପ୍ରଦାନଂ ଚ ତଥା ତସ୍ମୈ ଦତ୍ତଂ ବ୍ରଵୀମି ତେ ।। ୭.୨.
ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ରାବଣଙ୍କର କୁଳ, ଜନ୍ମ ଓ ତାଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ଆଶୀର୍ବାଦ ବିଷୟରେ କହିବି, ରାଘବ।
ପୁରା କୃତଯୁଗେ ରାମ ପ୍ରଜାପତିସୁତଃ ପ୍ରଭୁଃ । ପୁଲସ୍ତ୍ଯୋ ନାମ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିଃ ସାକ୍ଷାଦିଵ ପିତାମହଃ ।। ୭.୨.
ପୁରୁଣା କୃତଯୁଗରେ, ରାମ, ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ପୁଅ, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ନାମକ ଏକ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି ଥିଲେ, ସେ ପିତାମହଙ୍କ ପରି ମହାନ୍ ଥିଲେ।
ନାନୁକୀର୍ତ୍ଯା ଗୁଣାସ୍ତସ୍ଯ ଧର୍ମତଃ ଶୀଲତସ୍ତଥା । ପ୍ରଜାପତେଃ ପୁତ୍ର ଇତି ଵକ୍ତୁଂ ଶକ୍ଯଂ ହି ନାମତଃ ।। ୭.୨.
ତାଙ୍କର ଧର୍ମ ଓ ଚରିତ୍ର ଗୁଣ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କହିପାରିବା ନୁହେଁ; ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ପୁଅ ବୋଲି କହିଲେ ଯଥେଷ୍ଟ।
ପ୍ରଜାପତିସୁତତ୍ଵେନ ଦେଵାନାଂ ଵଲ୍ଲଭୋ ହି ସଃ । ହୃଷ୍ଟଃ ସର୍ଵସ୍ଯ ଲୋକସ୍ଯ ଗୁଣୈଃ ଶୁଭ୍ରୈର୍ମହାମତିଃ ।। ୭.୨.
ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ପୁଅ ହେବାରୁ ସେ ଦେବତାମାନେଙ୍କର ପ୍ରିୟ ଥିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ଶୁଭ ଗୁଣରେ ସମସ୍ତ ଜଗତ ଖୁସି ହେଉଥିଲା।
ସ ତୁ ଧର୍ମପ୍ରସଙ୍ଗେନ ମେରୋଃ ପାର୍ଶ୍ଵେ ମହାଗିରେଃ । ତୃଣଵିନ୍ଦ୍ଵାଶ୍ରମଂ ଗତ୍ଵା ନ୍ଯଵସନ୍ମୁନିପୁଙ୍ଗଵଃ ।। ୭.୨.
ସେ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ରଖି, ମହାପର୍ବତ ମେରୁର ପାଖରେ ତୃଣବିନ୍ଦ୍ୟ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ ଓ ସେଠାରେ ମହାମୁନି ରହିଲେ।
ତପସ୍ତେପେ ସ ଧର୍ମାତ୍ମା ସ୍ଵାଧ୍ଯାଯନିଯତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ । ଗତ୍ଵାଶ୍ରମପଦଂ ତସ୍ଯ ଵିଘ୍ନଂ କୁର୍ଵନ୍ତି କନ୍ଯକାଃ ।। ୭.୨.
ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଆତ୍ମା ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ, ନିଜେ ଅନୁଶାସନ ଓ ଅଧ୍ୟୟନରେ ଲିନ୍ ଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚିଲାପରେ କିଛି କନ୍ୟା ତାଙ୍କୁ ବାଧା ଦେବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଦେଵପନ୍ନଗକନ୍ଯାଶ୍ଚ ରାଜର୍ଷିତନଯାଶ୍ଚ ଯାଃ । କ୍ରୀଡନ୍ତ୍ଯୋ ଽପ୍ସରସଶ୍ଚୈଵ ତଂ ଦେଶମୁପପେଦିରେ ।। ୭.୨.
ଦେବତା ଓ ନାଗମାନେଙ୍କର କନ୍ୟାମାନେ, ରାଜର୍ଷିଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଏବଂ ଆପ୍ସରାମାନେ ମିଶି, ଖେଳ କରିବାକୁ ସେଠାକୁ ଆସୁଥିଲେ।
ସର୍ଵର୍ତୁଷୃପଭୋଗ୍ଯତ୍ଵାଦ୍ରମ୍ଯତ୍ଵାତ୍କାନନସ୍ଯ ଚ । ନିତ୍ଯଶସ୍ତାସ୍ତୁ ତଂ ଦେଶଂ ଗତ୍ଵା କ୍ରୀଡନ୍ତି କନ୍ଯକାଃ ।। ୭.୨.
ଏହି କାନନ ସମସ୍ତ ଋତୁରେ ଆନନ୍ଦ ଓ ଖେଳାଯୋଗ୍ୟ ଥିଲାବୋଲି, ସେହି କନ୍ୟାମାନେ ସବୁବେଳେ ଏଠାକୁ ଆସି ଖେଳୁଥିଲେ।
ଦେଶସ୍ଯ ରମଣୀଯତ୍ଵାତ୍ପୁଲସ୍ତ୍ଯୋ ଯତ୍ର ସ ଦ୍ଵିଜଃ । ଗାଯନ୍ତ୍ଯୋ ଵାଦଯନ୍ତ୍ଯଶ୍ଚ ଲାସଯନ୍ତ୍ଯସ୍ତଥୈଵ ଚ । ମୁନେସ୍ତପସ୍ଵିନସ୍ତସ୍ଯ ଵିଘ୍ନଂ ଚକ୍ରୁରନିନ୍ଦିତାଃ ।। ୭.୨.
ସେଠାର ସୌନ୍ଦର୍ୟ ଦେଖି, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ନାମକ ଦ୍ୱିଜ ଏଠାରେ ବସିଥିଲେ; ଏଠାରେ କନ୍ୟାମାନେ ଗାଇ, ବାଜା ମାରି, ନାଚି, ତପସ୍ଵି ମୁନିଙ୍କୁ ବାଧା ଦେଉଥିଲେ।
ଅଥ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ମହାତେଜା ଵ୍ଯାଜହାର ମହାମୁନିଃ । ଯା ମେ ଦର୍ଶନମାଗଚ୍ଛେତ୍ସା ଗର୍ଭଂ ଧାରଯିଷ୍ଯତି ।। ୭.୨.
ତାପରେ, ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ମହାମୁନି କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ କହିଲେ: 'ତୁମମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଯିଏ ମୋ ଦୃଷ୍ଟିରେ ପଡ଼ିବ, ସେ ଗର୍ଭଧାରଣ କରିବ।'
ତାସ୍ତୁ ସର୍ଵାଃ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତ୍ଯ ତସ୍ଯ ଵାକ୍ଯଂ ମହାତ୍ମନଃ । ବ୍ରହ୍ମଶାପଭଯାଦ୍ଭୀତାସ୍ତଂ ଦେଶଂ ନୋପଚକ୍ରମୁଃ ।। ୭.୨.
ସମସ୍ତେ ମହାନ ଆତ୍ମାଙ୍କ କଥା ମାନିବାକୁ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଇ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଶାପର ଭୟରେ, ସେଠାକୁ ଯିବା ବନ୍ଦ କଲେ।
ତୃଣବିନ୍ଦୋସ୍ତୁ ରାଜର୍ଷେସ୍ତନଯା ନ ଶୃଣୋତି ତତ୍ ।। ୭.୨.
କିନ୍ତୁ ତୃଣବିନ୍ଦୁ ନାମକ ରାଜର୍ଷିଙ୍କ କନ୍ୟା ଏହି କଥା ଶୁଣିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ଗତ୍ଵାଶ୍ରମପଦଂ ତତ୍ର ଵିଚଚାର ସୁନିର୍ଭଯା । ନ ସାପଶ୍ଯତ୍ସ୍ଥିତା ତତ୍ର କାଞ୍ଚିଦଭ୍ଯାଗତାଂ ସଖୀମ୍ ।। ୭.୨.
ସେ ନିର୍ଭୟ ଭାବେ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ ଓ ଘୁରିଘୁରି ଚାଲିଲେ; କିନ୍ତୁ ସେଠା ଦଢ଼ି ଦେଖିଲେ ନାହିଁ କୌଣସି ସଖୀ ଆସିଛନ୍ତି।
ତସ୍ମିନ୍କାଲେ ମହାତେଜାଃ ପ୍ରାଜାପତ୍ଯୋ ମହାନୃଷିଃ । ସ୍ଵାଧ୍ଯାଯମକରୋତ୍ତତ୍ର ତପସା ଭାଵିତଃ ସ୍ଵଯମ୍ ।। ୭.୨.
ସେଇ ସମୟରେ, ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ବଂଶର ମହାନ ତପସ୍ଵି ସେଠାରେ ବସି ବେଦ ପାଠ କରୁଥିଲେ, ତପସ୍ଵାରେ ଲିନ୍ ଥିଲେ।
ସା ତୁ ଵେଦଶ୍ରୁତିଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵୈ ତପସୋ ନିଧିମ୍ । ଅଭଵତ୍ପାଣ୍ଡୁଦେହା ସା ସୁଵ୍ଯଞ୍ଜିତଶରୀରଜା ।। ୭.୨.
ସେ ବେଦ ଶ୍ରବଣ କରି ଓ ତପସ୍ଵିଙ୍କ ଦେହ ଦେଖି, ତାଙ୍କର ଦେହ ପାଣ୍ଡୁ ହୋଇଗଲା, ତାଙ୍କର ଶରୀରର ପରିବର୍ତ୍ତନ ସ୍ପଷ୍ଟ ହେଇପଡ଼ିଲା।
ଵଭୂଵ ଚ ସମୁଦ୍ଵିଗ୍ନା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଦ୍ଦୋଷମାତ୍ମନଃ । ଇଦଂ ମେ କିନ୍ତ୍ଵିତି ଜ୍ଞାତ୍ଵା ପିତୁର୍ଗତ୍ଵା ଽ ଽଶ୍ରମେ ସ୍ଥିତା ।। ୭.୨.
ସେ ନିଜ ଦୋଷ ଦେଖି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅସ୍ଥିର ହେଲେ; 'ମୋ ସହ କଣ ହେଲା?' ବୁଝି, ସେ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ ଓ ସେଠାରେ ରହିଲେ।
ତାଂ ତୁ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଥାଭୂତାଂ ତୃଣଵିନ୍ଦୁରଥାବ୍ରଵୀତ୍ । କିଂ ତ୍ଵମେତତ୍ତ୍ଵସଦୃଶଂ ଧାରଯସ୍ଯାତ୍ମନୋ ଵପୁଃ ।। ୭.୨.
ତାକୁ ଏଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖି, ତୃଣବିନ୍ଦୁ କହିଲେ, "ତୁମେ କାହିଁକି ଏମିତି ଅନୁଚିତ ରୂପ ଧାରଣ କରିଛ?"
ସା ତୁ କୃତ୍ଵାଞ୍ଜଲିଂ ଦୀନା କନ୍ଯୋଵାଚ ତପୋଧନମ୍ । ନ ଜାନେ କାରଣଂ ତାତ ଯେନ ମେ ରୂପମୀଦୃଶମ୍ ।। ୭.୨.
ସେ ଦୁଃଖିତ ମୁହଁରେ ହାତ ଜୋଡି ତପସ୍ୱୀଙ୍କୁ କହିଲେ, "ପିତା, ମୋର ଏହି ଦେଖାଯାଉଥିବା ରୂପ କାହିଁକି ହେଲା, ମୁଁ କିଛି ଜାଣେନି।"
କିଂ ତୁ ପୂର୍ଵଂ ଗତାସ୍ମ୍ଯେକା ମହର୍ଷେର୍ଭାଵିତାତ୍ମନଃ । ପୁଲସ୍ତ୍ଯସ୍ଯାଶ୍ରମଂ ଦିଵ୍ଯମନ୍ଵେଷ୍ଟୁଂ ସ୍ଵସଖୀଜନମ୍ ।। ୭.୨.
"କିନ୍ତୁ, ପୂର୍ବରୁ ମୁଁ ଏକା ମହାର୍ଷି ପୁଲସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ଆଶ୍ରମକୁ ମୋ ସଖୀମାନେ କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି ବୋଲି ଖୋଜିବାକୁ ଗଲିଥିଲି।"
ନ ଚ ପଶ୍ଯାମ୍ଯହଂ ତତ୍ର କାଞ୍ଚିଦଭ୍ଯାଗତାଂ ସଖୀମ୍ । ରୂପସ୍ଯ ତୁ ଵିପର୍ଯାସଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତ୍ରାସାଦିହାଗତା ।। ୭.୨.
"ସେଠାରେ ମୁଁ କୌଣସି ସଖୀକୁ ଦେଖିପାରିଲିନି; କିନ୍ତୁ ମୋର ରୂପ ବଦଳିଯିବା ଦେଖି, ଭୟରୁ ଏଠାକୁ ଆସିଛି।"
ତୃଣବିନ୍ଦୁସ୍ତୁ ରାଜର୍ଷିସ୍ତପସା ଦ୍ଯୋତିତପ୍ରଭଃ । ଧ୍ଯାନଂ ଵିଵେଶ ତଚ୍ଚାପି ହ୍ଯପଶ୍ଯଦୃଷିକର୍ମଜମ୍ ।। ୭.୨.
ତପସ୍ୟାର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ଦୀପ୍ତ ରାଜାର୍ଷି ତୃଣବିନ୍ଦୁ ଧ୍ୟାନରେ ବସିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଯୋଗଦୃଷ୍ଟିରେ ଏହି ଅବସ୍ଥାର କାରଣ ଦେଖିଲେ।
ସ ତୁ ଵିଜ୍ଞାଯ ତଂ ଶାପଂ ମହର୍ଷେର୍ଭାଵିତାତ୍ମନଃ । ଗୃହୀତ୍ଵା ତନଯାଂ ଗତ୍ଵା ପୁଲସ୍ତ୍ଯମିଦମବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୭.୨.
ସେ ମହାର୍ଷିଙ୍କ ଶାପ ବୁଝି, ଝିଅକୁ ନେଇ ପୁଲସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ ଏବଂ କହିଲେ—
ଭଗଵଂସ୍ତନଯାଂ ମେ ତ୍ଵଂ ଗୁଣୈଃ ସ୍ଵୈରେଵ ଭୂଷିତାମ୍ । ଭିକ୍ଷାଂ ପ୍ରତିଗୃହାଣେମାଂ ମହର୍ଷେ ସ୍ଵଯମୁଦ୍ଯତାମ୍ ।। ୭.୨.
"ଭଗବନ୍, ମୋ ଝିଅ ସ୍ୱଭାବର ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ, ଦୟାକରି ଏହାକୁ ଭିକ୍ଷାରୂପେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ; ମହାର୍ଷି, ସେ ନିଜେ ମନରୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ।"
ତପଶ୍ଚରଣଯୁକ୍ତସ୍ଯ ଶ୍ରମ୍ଯମାଣେନ୍ଦ୍ରିଯସ୍ଯ ତେ । ଶୁଶ୍ରୂଷଣପରା ନିତ୍ଯଂ ଭଵିଷ୍ଯତି ନ ସଂଶଯଃ ।। ୭.୨.
"ତୁମେ ଯେଉଁଠି ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଛ, ସେ ସଦା ତୁମ ସେବାରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ରହିବ; ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।"
ତଂ ବ୍ରୁଵାଣଂ ତୁ ତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ରାଜର୍ଷିଂ ଧାର୍ମିକଂ ତଦା । ଜିଘୃକ୍ଷୁରବ୍ରଵୀତ୍କନ୍ଯାଂ ବାଢମିତ୍ଯେଵ ସ ଦ୍ଵିଜଃ ।। ୭.୨.
ଧାର୍ମିକ ରାଜାର୍ଷିଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଦ୍ୱିଜ ମହାପୁରୁଷ ଝିଅକୁ ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ଚାହିଁ, "ଠିକ୍ ଅଛି," ବୋଲି କହିଲେ।
ଦତ୍ତ୍ଵା ସ ତୁ ଯଥାନ୍ଯାଯଂ ସ୍ଵମାଶ୍ରମପଦଂ ଗତଃ । ସାପି ତତ୍ରାଵସତ୍କନ୍ଯା ତୋଷଯନ୍ତୀ ପତିଂ ଗୁଣୈଃ ।। ୭.୨.
ଯଥାଯଥ ଭାବେ ଝିଅକୁ ଦେଇ, ସେ ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରିଗଲେ; ଏଉଁଠି ଝିଅ ସେଠାରେ ରହି, ତାଙ୍କର ଗୁଣରେ ପତିଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରୁଥିଲେ।
ତସ୍ଯାସ୍ତୁ ଶୀଲଵୃତ୍ତାଭ୍ଯାଂ ତୁତୋଷ ମୁନିପୁଙ୍ଗଵଃ । ପ୍ରୀତଃ ସ ତୁ ମହାତେଜା ଵାକ୍ଯମେତଦୁଵାଚ ହ ।। ୭.୨.
ତାଙ୍କର ଚରିତ୍ର ଓ ବ୍ୟବହାରରେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ; ସେ ମହାତ୍ମା ଖୁସି ହୋଇ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ପରିତୁଷ୍ଟୋ ଽସ୍ମି ସୁଶ୍ରୋଣି ଗୁଣାନାଂ ସମ୍ପଦା ଭୃଶମ୍ । ତସ୍ମାଦ୍ଦେଵି ଦଦାମ୍ଯଦ୍ଯ ପୁତ୍ରମାତ୍ମସମଂ ତଵ ।। ୭.୨.
"ସୁନ୍ଦର କଟିଯୁକ୍ତେ, ତୁମ ଅନେକ ଗୁଣ ଦେଖି ମୁଁ ବହୁତ ପ୍ରସନ୍ନ; ତେଣୁ ଦେବୀ, ଆଜି ମୁଁ ତୁମକୁ ମୋ ପରି ଏକ ପୁଅ ଦେଉଛି।"
ଉଭଯୋର୍ଵଂଶକର୍ତାରଂ ପୌଲସ୍ତ୍ଯ ଇତି ଵିଶ୍ରୁତମ୍ । ଯସ୍ମାତ୍ତୁ ଵିଶ୍ରୁତୋ ଵେଦସ୍ତ୍ଵଯୈଷୋ ଽଧ୍ଯଯତୋ ମମ ।। ୭.୨.
"ସେ ଉଭୟ ବଂଶର ସ୍ଥାପକ ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବେ, ପୌଲସ୍ତ୍ୟ ନାମରେ ଚିରପରିଚିତ ହେବେ; ଏବଂ ଏହି ବେଦ ତୁମେ ପଢ଼ିଥିବାରୁ, ଏହା ଏବେ ମୋ ପକ୍ଷରୁ ତୁମର।"
ତସ୍ମାତ୍ସ ଵିଶ୍ରଵା ନାମ ଭଵିଷ୍ଯତି ନ ସଂଶଯଃ । ଏଵମୁକ୍ତା ତୁ ସା ଦେଵୀ ପ୍ରହୃଷ୍ଟେନାନ୍ତରାତ୍ମନା ।। ୭.୨.
"ତେଣୁ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ବିଶ୍ରବା ନାମରେ ପରିଚିତ ହେବେ; ଏପରି କଥା ଶୁଣି ସେ ଦେବୀ ମନରୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ।"