ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ତେଷାଂ ଵଚନମୃଷୀଣାଂ ଭାଵିତାତ୍ମନାମ୍ । ଵିସ୍ମଯଂ ପରମଂ ଗତ୍ଵା ରାମଃ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିରବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୭.୧.
ଶୁଦ୍ଧ ମନବଳି ଋଷିମାନେଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ରାମ ଅତ୍ୟଧିକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ି, ହାତ ଯୋଡ଼ି କହିଲେ।
ଭଗଵନ୍ତଃ କୁମ୍ଭକର୍ଣଂ ରାଵଣଂ ଚ ନିଶାଚରମ୍ । ଅତିକ୍ରମ୍ଯ ମହାଵୀର୍ଯୌ କିଂ ପ୍ରଶଂସଥ ରାଵଣିମ୍ ।। ୭.୧.
ହେ ପୂଜ୍ୟମାନେ, ଅତିଶକ୍ତିଶାଳୀ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଓ ରାବଣଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି, ଆପଣମାନେ କାହିଁକି ରାବଣଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରୁଛନ୍ତି?
ମହୋଦରଂ ପ୍ରହସ୍ତଂ ଚ ଵିରୂପାକ୍ଷଂ ଚ ରାକ୍ଷସମ୍ । ମତ୍ତୋନ୍ମତ୍ତୌ ଚ ଦୁର୍ଧର୍ଷୌ ଦେଵାନ୍ତକନରାନ୍ତକୌ ୭.୧.
ମହୋଦର, ପ୍ରହସ୍ତ, ଭୟଙ୍କର ଭିରୂପାକ୍ଷ, ଏବଂ ମଦ ଏବଂ ପ୍ରବଳ ଦେବାନ୍ତକ ଓ ନରାନ୍ତକ—
ଅତିକାଯଂ ତ୍ରିଶିରସଂ ଧୂମ୍ରାକ୍ଷଂ ଚ ନିଶାଚରମ୍ । ଅତିକ୍ରମ୍ଯ ମହାଵୀର୍ଯାନ୍କିଂ ପ୍ରଶଂସଥ ରାଵଣିମ୍ ।। ୭.୧.
ଅତିକାୟ, ତ୍ରିଶିରା ଏବଂ ଧୂମ୍ରାକ୍ଷ ନାମକ ଅତିଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସମାନେ— ଏମାନେଠାରୁ ଅପେକ୍ଷା କରି, କାହିଁକି ଆପଣମାନେ ରାବଣଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରୁଛନ୍ତି?
କୀଦୃଶୋ ଵୈ ପ୍ରଭାଵୋ ଽସ୍ଯ କିଂ ବଲଂ କଃ ପରାକ୍ରମଃ । କେନ ଵା କାରଣେନୈଷ ରାଵଣାଦତିରିଚ୍ଯତେ ।। ୭.୧.
ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି କେମିତି, କେତେ ବଳ, କେତେ ପ୍ରାକ୍ରମ? ଏବଂ କିଏଁ ତିନି ରାବଣଠାରୁ ଅଧିକ?
ଶକ୍ଯଂ ଯଦି ମଯା ଶ୍ରୋତୁଂ ନ ଖଲ୍ଵାଜ୍ଞାପଯାମି ଵଃ । ଯଦି ଗୁହ୍ଯଂ ନ ଚେଦ୍ଵକ୍ତୁଂ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି କଥ୍ଯତାମ୍ ।। ୭.୧.
ମୁଁ ଯଦି ଏହା ଶୁଣିପାରିବି, ମୁଁ ଆପଣମାନେଙ୍କୁ ଆଦେଶ ଦେଉନାହିଁ; ଯଦି ଏହା ଗୁପ୍ତ ନୁହେଁ, ମୁଁ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ— ଦୟାକରି କହନ୍ତୁ।
ଶକ୍ରୋ ଽପି ଵିଜିତସ୍ତେନ କଥଂ ଲବ୍ଧଵରଶ୍ଚ ସଃ । କଥଂ ଚ ବଲଵାନନ୍ପୁତ୍ରୋ ନ ପିତା ତସ୍ଯ ରାଵଣଃ ।। ୭.୧.
ସେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଜିତିଥିଲେ— ସେ କିପରି ଏମିତି ଦାନ ପାଇଲେ? ଏବଂ କିପରି ତାଙ୍କ ପୁଅ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ରାବଣ ନୁହଁନ୍ତି?
କଥଂ ପିତୁଶ୍ଚାଭ୍ଯଧିକୋ ମହାହଵେ ଶକ୍ରସ୍ଯ ଜେତା ହି କଥଂ ସ ରାକ୍ଷସଃ । ଵରାଶ୍ଚ ଲବ୍ଧାଃ କଥଯସ୍ଵ ମେ ଽଦ୍ଯ ତତ୍ପୃଚ୍ଛତଶ୍ଚାସ୍ଯ ମୁନୀନ୍ଦ୍ର ସର୍ଵମ୍ ।। ୭.୧.
ସେ କିପରି ତାଙ୍କ ପିତାଠାରୁ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଧିକ ହେଲେ, ଏବଂ ସେ ରାକ୍ଷସ କିପରି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଜିତିଲେ? ମୁଁ ପଚାରୁଛି, ମୁଁ ସବୁ ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ, ଏହି ଦାନଗୁଡ଼ିକ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଆଜି ମୋତେ କହନ୍ତୁ, ହେ ମହାମୁନି।
ତସ୍ଯ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାଘଵସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ । କୁମ୍ଭଯୋନିର୍ମିହାତେଜା ରାମମେତଦୁଵାଚ ହ ।। ୭.୨.
ମହାନ ଆତ୍ମା ରାଘବଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, କୁମ୍ଭଯୋନି, ଯିଏ ତପସ୍ଵି ଶକ୍ତିରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ରାମଙ୍କୁ ଏପରି କହିଲେ।
ଶୃଣୁ ରାମ କଥାଵୃତ୍ତଂ ତସ୍ଯ ତେଜୋବଲଂ ମହତ୍ । ଜଘାନ ଶତ୍ରୂନ୍ଯେନାସୌ ନ ଚ ଵଧ୍ଯଃ ସ ଶତ୍ରୁଭିଃ ।। ୭.୨.
ରାମ, ତୁମେ ଏହି ଜଣଙ୍କର କଥା, ତାଙ୍କର ମହାନ ତେଜ ଓ ଶକ୍ତି ବିଷୟରେ ଶୁଣ। ସେ ଏହି ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ହରାଇଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଏହି ଶତ୍ରୁମାନେ ତାଙ୍କୁ ମାରିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ତାଵତ୍ତେ ରାଵଣସ୍ଯେଦଂ କୁଲଂ ଜନ୍ମ ଚ ରାଘଵ । ଵରପ୍ରଦାନଂ ଚ ତଥା ତସ୍ମୈ ଦତ୍ତଂ ବ୍ରଵୀମି ତେ ।। ୭.୨.
ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ରାବଣଙ୍କର କୁଳ, ଜନ୍ମ ଓ ତାଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ଆଶୀର୍ବାଦ ବିଷୟରେ କହିବି, ରାଘବ।
ପୁରା କୃତଯୁଗେ ରାମ ପ୍ରଜାପତିସୁତଃ ପ୍ରଭୁଃ । ପୁଲସ୍ତ୍ଯୋ ନାମ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିଃ ସାକ୍ଷାଦିଵ ପିତାମହଃ ।। ୭.୨.
ପୁରୁଣା କୃତଯୁଗରେ, ରାମ, ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ପୁଅ, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ନାମକ ଏକ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି ଥିଲେ, ସେ ପିତାମହଙ୍କ ପରି ମହାନ୍ ଥିଲେ।
ନାନୁକୀର୍ତ୍ଯା ଗୁଣାସ୍ତସ୍ଯ ଧର୍ମତଃ ଶୀଲତସ୍ତଥା । ପ୍ରଜାପତେଃ ପୁତ୍ର ଇତି ଵକ୍ତୁଂ ଶକ୍ଯଂ ହି ନାମତଃ ।। ୭.୨.
ତାଙ୍କର ଧର୍ମ ଓ ଚରିତ୍ର ଗୁଣ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କହିପାରିବା ନୁହେଁ; ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ପୁଅ ବୋଲି କହିଲେ ଯଥେଷ୍ଟ।
ପ୍ରଜାପତିସୁତତ୍ଵେନ ଦେଵାନାଂ ଵଲ୍ଲଭୋ ହି ସଃ । ହୃଷ୍ଟଃ ସର୍ଵସ୍ଯ ଲୋକସ୍ଯ ଗୁଣୈଃ ଶୁଭ୍ରୈର୍ମହାମତିଃ ।। ୭.୨.
ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ପୁଅ ହେବାରୁ ସେ ଦେବତାମାନେଙ୍କର ପ୍ରିୟ ଥିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ଶୁଭ ଗୁଣରେ ସମସ୍ତ ଜଗତ ଖୁସି ହେଉଥିଲା।
ସ ତୁ ଧର୍ମପ୍ରସଙ୍ଗେନ ମେରୋଃ ପାର୍ଶ୍ଵେ ମହାଗିରେଃ । ତୃଣଵିନ୍ଦ୍ଵାଶ୍ରମଂ ଗତ୍ଵା ନ୍ଯଵସନ୍ମୁନିପୁଙ୍ଗଵଃ ।। ୭.୨.
ସେ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ରଖି, ମହାପର୍ବତ ମେରୁର ପାଖରେ ତୃଣବିନ୍ଦ୍ୟ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ ଓ ସେଠାରେ ମହାମୁନି ରହିଲେ।
ତପସ୍ତେପେ ସ ଧର୍ମାତ୍ମା ସ୍ଵାଧ୍ଯାଯନିଯତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ । ଗତ୍ଵାଶ୍ରମପଦଂ ତସ୍ଯ ଵିଘ୍ନଂ କୁର୍ଵନ୍ତି କନ୍ଯକାଃ ।। ୭.୨.
ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଆତ୍ମା ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ, ନିଜେ ଅନୁଶାସନ ଓ ଅଧ୍ୟୟନରେ ଲିନ୍ ଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚିଲାପରେ କିଛି କନ୍ୟା ତାଙ୍କୁ ବାଧା ଦେବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଦେଵପନ୍ନଗକନ୍ଯାଶ୍ଚ ରାଜର୍ଷିତନଯାଶ୍ଚ ଯାଃ । କ୍ରୀଡନ୍ତ୍ଯୋ ଽପ୍ସରସଶ୍ଚୈଵ ତଂ ଦେଶମୁପପେଦିରେ ।। ୭.୨.
ଦେବତା ଓ ନାଗମାନେଙ୍କର କନ୍ୟାମାନେ, ରାଜର୍ଷିଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଏବଂ ଆପ୍ସରାମାନେ ମିଶି, ଖେଳ କରିବାକୁ ସେଠାକୁ ଆସୁଥିଲେ।
ସର୍ଵର୍ତୁଷୃପଭୋଗ୍ଯତ୍ଵାଦ୍ରମ୍ଯତ୍ଵାତ୍କାନନସ୍ଯ ଚ । ନିତ୍ଯଶସ୍ତାସ୍ତୁ ତଂ ଦେଶଂ ଗତ୍ଵା କ୍ରୀଡନ୍ତି କନ୍ଯକାଃ ।। ୭.୨.
ଏହି କାନନ ସମସ୍ତ ଋତୁରେ ଆନନ୍ଦ ଓ ଖେଳାଯୋଗ୍ୟ ଥିଲାବୋଲି, ସେହି କନ୍ୟାମାନେ ସବୁବେଳେ ଏଠାକୁ ଆସି ଖେଳୁଥିଲେ।
ଦେଶସ୍ଯ ରମଣୀଯତ୍ଵାତ୍ପୁଲସ୍ତ୍ଯୋ ଯତ୍ର ସ ଦ୍ଵିଜଃ । ଗାଯନ୍ତ୍ଯୋ ଵାଦଯନ୍ତ୍ଯଶ୍ଚ ଲାସଯନ୍ତ୍ଯସ୍ତଥୈଵ ଚ । ମୁନେସ୍ତପସ୍ଵିନସ୍ତସ୍ଯ ଵିଘ୍ନଂ ଚକ୍ରୁରନିନ୍ଦିତାଃ ।। ୭.୨.
ସେଠାର ସୌନ୍ଦର୍ୟ ଦେଖି, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ନାମକ ଦ୍ୱିଜ ଏଠାରେ ବସିଥିଲେ; ଏଠାରେ କନ୍ୟାମାନେ ଗାଇ, ବାଜା ମାରି, ନାଚି, ତପସ୍ଵି ମୁନିଙ୍କୁ ବାଧା ଦେଉଥିଲେ।
ଅଥ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ମହାତେଜା ଵ୍ଯାଜହାର ମହାମୁନିଃ । ଯା ମେ ଦର୍ଶନମାଗଚ୍ଛେତ୍ସା ଗର୍ଭଂ ଧାରଯିଷ୍ଯତି ।। ୭.୨.
ତାପରେ, ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ମହାମୁନି କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ କହିଲେ: 'ତୁମମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଯିଏ ମୋ ଦୃଷ୍ଟିରେ ପଡ଼ିବ, ସେ ଗର୍ଭଧାରଣ କରିବ।'
ତାସ୍ତୁ ସର୍ଵାଃ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତ୍ଯ ତସ୍ଯ ଵାକ୍ଯଂ ମହାତ୍ମନଃ । ବ୍ରହ୍ମଶାପଭଯାଦ୍ଭୀତାସ୍ତଂ ଦେଶଂ ନୋପଚକ୍ରମୁଃ ।। ୭.୨.
ସମସ୍ତେ ମହାନ ଆତ୍ମାଙ୍କ କଥା ମାନିବାକୁ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଇ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଶାପର ଭୟରେ, ସେଠାକୁ ଯିବା ବନ୍ଦ କଲେ।
ତୃଣବିନ୍ଦୋସ୍ତୁ ରାଜର୍ଷେସ୍ତନଯା ନ ଶୃଣୋତି ତତ୍ ।। ୭.୨.
କିନ୍ତୁ ତୃଣବିନ୍ଦୁ ନାମକ ରାଜର୍ଷିଙ୍କ କନ୍ୟା ଏହି କଥା ଶୁଣିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ଗତ୍ଵାଶ୍ରମପଦଂ ତତ୍ର ଵିଚଚାର ସୁନିର୍ଭଯା । ନ ସାପଶ୍ଯତ୍ସ୍ଥିତା ତତ୍ର କାଞ୍ଚିଦଭ୍ଯାଗତାଂ ସଖୀମ୍ ।। ୭.୨.
ସେ ନିର୍ଭୟ ଭାବେ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ ଓ ଘୁରିଘୁରି ଚାଲିଲେ; କିନ୍ତୁ ସେଠା ଦଢ଼ି ଦେଖିଲେ ନାହିଁ କୌଣସି ସଖୀ ଆସିଛନ୍ତି।
ତସ୍ମିନ୍କାଲେ ମହାତେଜାଃ ପ୍ରାଜାପତ୍ଯୋ ମହାନୃଷିଃ । ସ୍ଵାଧ୍ଯାଯମକରୋତ୍ତତ୍ର ତପସା ଭାଵିତଃ ସ୍ଵଯମ୍ ।। ୭.୨.
ସେଇ ସମୟରେ, ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ବଂଶର ମହାନ ତପସ୍ଵି ସେଠାରେ ବସି ବେଦ ପାଠ କରୁଥିଲେ, ତପସ୍ଵାରେ ଲିନ୍ ଥିଲେ।
ସା ତୁ ଵେଦଶ୍ରୁତିଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵୈ ତପସୋ ନିଧିମ୍ । ଅଭଵତ୍ପାଣ୍ଡୁଦେହା ସା ସୁଵ୍ଯଞ୍ଜିତଶରୀରଜା ।। ୭.୨.
ସେ ବେଦ ଶ୍ରବଣ କରି ଓ ତପସ୍ଵିଙ୍କ ଦେହ ଦେଖି, ତାଙ୍କର ଦେହ ପାଣ୍ଡୁ ହୋଇଗଲା, ତାଙ୍କର ଶରୀରର ପରିବର୍ତ୍ତନ ସ୍ପଷ୍ଟ ହେଇପଡ଼ିଲା।
ଵଭୂଵ ଚ ସମୁଦ୍ଵିଗ୍ନା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଦ୍ଦୋଷମାତ୍ମନଃ । ଇଦଂ ମେ କିନ୍ତ୍ଵିତି ଜ୍ଞାତ୍ଵା ପିତୁର୍ଗତ୍ଵା ଽ ଽଶ୍ରମେ ସ୍ଥିତା ।। ୭.୨.
ସେ ନିଜ ଦୋଷ ଦେଖି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅସ୍ଥିର ହେଲେ; 'ମୋ ସହ କଣ ହେଲା?' ବୁଝି, ସେ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ ଓ ସେଠାରେ ରହିଲେ।
ତାଂ ତୁ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଥାଭୂତାଂ ତୃଣଵିନ୍ଦୁରଥାବ୍ରଵୀତ୍ । କିଂ ତ୍ଵମେତତ୍ତ୍ଵସଦୃଶଂ ଧାରଯସ୍ଯାତ୍ମନୋ ଵପୁଃ ।। ୭.୨.
ତାକୁ ଏଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖି, ତୃଣବିନ୍ଦୁ କହିଲେ, "ତୁମେ କାହିଁକି ଏମିତି ଅନୁଚିତ ରୂପ ଧାରଣ କରିଛ?"
ସା ତୁ କୃତ୍ଵାଞ୍ଜଲିଂ ଦୀନା କନ୍ଯୋଵାଚ ତପୋଧନମ୍ । ନ ଜାନେ କାରଣଂ ତାତ ଯେନ ମେ ରୂପମୀଦୃଶମ୍ ।। ୭.୨.
ସେ ଦୁଃଖିତ ମୁହଁରେ ହାତ ଜୋଡି ତପସ୍ୱୀଙ୍କୁ କହିଲେ, "ପିତା, ମୋର ଏହି ଦେଖାଯାଉଥିବା ରୂପ କାହିଁକି ହେଲା, ମୁଁ କିଛି ଜାଣେନି।"
କିଂ ତୁ ପୂର୍ଵଂ ଗତାସ୍ମ୍ଯେକା ମହର୍ଷେର୍ଭାଵିତାତ୍ମନଃ । ପୁଲସ୍ତ୍ଯସ୍ଯାଶ୍ରମଂ ଦିଵ୍ଯମନ୍ଵେଷ୍ଟୁଂ ସ୍ଵସଖୀଜନମ୍ ।। ୭.୨.
"କିନ୍ତୁ, ପୂର୍ବରୁ ମୁଁ ଏକା ମହାର୍ଷି ପୁଲସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ଆଶ୍ରମକୁ ମୋ ସଖୀମାନେ କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି ବୋଲି ଖୋଜିବାକୁ ଗଲିଥିଲି।"
ନ ଚ ପଶ୍ଯାମ୍ଯହଂ ତତ୍ର କାଞ୍ଚିଦଭ୍ଯାଗତାଂ ସଖୀମ୍ । ରୂପସ୍ଯ ତୁ ଵିପର୍ଯାସଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତ୍ରାସାଦିହାଗତା ।। ୭.୨.
"ସେଠାରେ ମୁଁ କୌଣସି ସଖୀକୁ ଦେଖିପାରିଲିନି; କିନ୍ତୁ ମୋର ରୂପ ବଦଳିଯିବା ଦେଖି, ଭୟରୁ ଏଠାକୁ ଆସିଛି।"