କୁମ୍ଭଶ୍ଚୈଵ ନିକୁମ୍ଭଶ୍ଚ ରାକ୍ଷସୌ ଭୀମଦର୍ଶନୌ । ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ତୌ ନିହତୌ ରାମ କୁମ୍ଭକର୍ଣସୁତୌ ମୃଧେ ।। ୭.୧.
କୁମ୍ଭ ଏବଂ ନିକୁମ୍ଭ, ଦୁଇଜଣ ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସ— ଭାଗ୍ୟବଶତଃ, ରାମ, ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧରେ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କର ପୁଅମାନେଠାରୁ ଏହି ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ବଧ କରିଛ।
ଯୁଦ୍ଧୋନ୍ମତ୍ତଶ୍ଚ ମତ୍ତଶ୍ଚ କାଲାନ୍ତକଯମୋପମୌ । ଯଜ୍ଞକୋପଶ୍ଚ ବଲଵାନ୍ଧୂମ୍ରାକ୍ଷୋ ନାମ ରାକ୍ଷସଃ ।। ୭.୧.
ଯୁଦ୍ଧରେ ପାଗଳ ଏବଂ ମାତ୍ତ, ଯେଉଁମାନେ ଅନ୍ତକାଳର କାଳ ପରି ଭୟଙ୍କର, ଏବଂ ଯଜ୍ଞକୋପ ନାମକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧୂମ୍ରାକ୍ଷ ରାକ୍ଷସ—
କୁର୍ଵନ୍ତଃ କଦନଂ ଘୋରମେତେ ଶସ୍ତ୍ରାସ୍ତ୍ରପାରଗାଃ । ଅନ୍ତକପ୍ରତିମୈର୍ବାଣୈର୍ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ଵିନିହତାସ୍ତ୍ଵଯା ।। ୭.୧.
ଏହିମାନେ ଶସ୍ତ୍ର ଓ ଅସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଭୟଙ୍କର ହତ୍ୟାଳୀଳା କରୁଥିଲେ, ଭାଗ୍ୟବଶେଷେ, ତୁମର ମୃତ୍ୟୁ ସମାନ ବାଣରେ ବଧ ହୋଇଛନ୍ତି।
ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ତ୍ଵଂ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରେଣ ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵଯୁଦ୍ଧମୁପାଗତଃ । ଦେଵତାନାମଵଧ୍ଯେନ ଵିଜଯଂ ପ୍ରାପ୍ତଵାନସି ।। ୭.୧.
ଭାଗ୍ୟରେ, ତୁମେ ଦେବତାମାନେଠାରୁ ଅଜୟ ଥିବା ରାକ୍ଷସମାନ୍ୟର ରାଜା ସହ ଏକାଏକି ଯୁଦ୍ଧ କରି ଜୟ ଲାଭ କରିଛ।
ସଙ୍ଖ୍ଯେ ତସ୍ଯ ନ କିଞ୍ଚିତ୍ତୁ ରାଵଣସ୍ଯ ପରାଭଵଃ । ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵଯୁଦ୍ଧମନୁପ୍ରାପ୍ତୋ ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ତେ ରାଵଣିର୍ହତଃ ।। ୭.୧.
ଯୁଦ୍ଧରେ ରାବଣଙ୍କୁ କେବେ ହାର ମିଳିନଥିଲା; ତଥାପି, ଭାଗ୍ୟରେ, ତୁମେ ତାଙ୍କ ସହ ଏକାଏକି ଯୁଦ୍ଧ କରି ରାବଣଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ବଧ କରିଛ।
ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ତସ୍ଯ ମହାବାହୋ କାଲସ୍ଯେଵାଭିଧାଵତଃ । ମୁକ୍ତଃ ସୁରରିପୋର୍ଵୀର ପ୍ରାପ୍ତଶ୍ଚ ଵିଜଯସ୍ତ୍ଵଯା ।। ୭.୧.
ଭାଗ୍ୟରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମ, ସେ ଦେବତାମାନେଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ମୃତ୍ୟୁ ପରି ଧାଉଥିବା ବେଳେ ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଟାଳି ପାରିଛ, ଏବଂ ତୁମେ ଜୟ ଲାଭ କରିଛ।
ଅଭିନନ୍ଦାମ ତେ ସର୍ଵେ ସଂଶ୍ରୁତ୍ଯେନ୍ଦ୍ରଜିତୋ ଵଧମ୍ । ସୋ ଽଵଧ୍ଯଃ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ମହାମାଯାଧରୋ ଯୁଧି ।। ୭.୧.
ଇନ୍ଦ୍ରଜିତଙ୍କ ବଧ ସମ୍ବାଦ ଶୁଣି, ଆମେ ସମସ୍ତେ ଖୁସି ହେଲୁ— ସେ ଯେଉଁଠି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଅଜୟ ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧରେ ବଡ଼ ମାୟାବୀ ଥିଲେ।
ଵିସ୍ମଯସ୍ତ୍ଵେଷ ଚାସ୍ମାକଂ ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵେନ୍ଦ୍ରଜିତଂ ହତମ୍ ।। ୭.୧.
ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ ବଧ ହେବା ସମ୍ବାଦ ଶୁଣି, ଆମେ ଅତିଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ିଛୁ।
ଏତେ ଚାନ୍ଯେ ଚ ବହଵୋ ରାକ୍ଷସାଃ କାମରୂପିଣଃ । ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ତ୍ଵଯା ହତା ଵୀରା ରଘୂଣାଂ କୁଲଵର୍ଦ୍ଧନ ।। ୭.୧.
ଏମିତି ଏହିମାନେ ଏବଂ ଅନେକ ଅନ୍ୟ ରାକ୍ଷସ, ଯେଉଁମାନେ ଇଚ୍ଛାମତେ ରୂପ ବଦଳାଇପାରନ୍ତି— ଭାଗ୍ୟରେ, ରଘୁବଂଶର ମହିମା ବଢ଼ାଇଥିବା ତୁମେ ଏହି ସମସ୍ତ ବୀରମାନେଠାରୁ ବଧ କରିଛ।
ଦତ୍ତ୍ଵା ପୁଣ୍ଯାମିମାଂ ଵୀର ସୌମ୍ଯାମଭଯଦକ୍ଷିଣାମ୍ ୭.୧.
ହେ ବୀର, ତୁମେ ଏହି ପବିତ୍ର ଓ ଶାନ୍ତ ନିର୍ଭୟତାର ଦାନ ଦେଇଛ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ତେଷାଂ ଵଚନମୃଷୀଣାଂ ଭାଵିତାତ୍ମନାମ୍ । ଵିସ୍ମଯଂ ପରମଂ ଗତ୍ଵା ରାମଃ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିରବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୭.୧.
ଶୁଦ୍ଧ ମନବଳି ଋଷିମାନେଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ରାମ ଅତ୍ୟଧିକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ି, ହାତ ଯୋଡ଼ି କହିଲେ।
ଭଗଵନ୍ତଃ କୁମ୍ଭକର୍ଣଂ ରାଵଣଂ ଚ ନିଶାଚରମ୍ । ଅତିକ୍ରମ୍ଯ ମହାଵୀର୍ଯୌ କିଂ ପ୍ରଶଂସଥ ରାଵଣିମ୍ ।। ୭.୧.
ହେ ପୂଜ୍ୟମାନେ, ଅତିଶକ୍ତିଶାଳୀ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଓ ରାବଣଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି, ଆପଣମାନେ କାହିଁକି ରାବଣଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରୁଛନ୍ତି?
ମହୋଦରଂ ପ୍ରହସ୍ତଂ ଚ ଵିରୂପାକ୍ଷଂ ଚ ରାକ୍ଷସମ୍ । ମତ୍ତୋନ୍ମତ୍ତୌ ଚ ଦୁର୍ଧର୍ଷୌ ଦେଵାନ୍ତକନରାନ୍ତକୌ ୭.୧.
ମହୋଦର, ପ୍ରହସ୍ତ, ଭୟଙ୍କର ଭିରୂପାକ୍ଷ, ଏବଂ ମଦ ଏବଂ ପ୍ରବଳ ଦେବାନ୍ତକ ଓ ନରାନ୍ତକ—
ଅତିକାଯଂ ତ୍ରିଶିରସଂ ଧୂମ୍ରାକ୍ଷଂ ଚ ନିଶାଚରମ୍ । ଅତିକ୍ରମ୍ଯ ମହାଵୀର୍ଯାନ୍କିଂ ପ୍ରଶଂସଥ ରାଵଣିମ୍ ।। ୭.୧.
ଅତିକାୟ, ତ୍ରିଶିରା ଏବଂ ଧୂମ୍ରାକ୍ଷ ନାମକ ଅତିଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସମାନେ— ଏମାନେଠାରୁ ଅପେକ୍ଷା କରି, କାହିଁକି ଆପଣମାନେ ରାବଣଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରୁଛନ୍ତି?
କୀଦୃଶୋ ଵୈ ପ୍ରଭାଵୋ ଽସ୍ଯ କିଂ ବଲଂ କଃ ପରାକ୍ରମଃ । କେନ ଵା କାରଣେନୈଷ ରାଵଣାଦତିରିଚ୍ଯତେ ।। ୭.୧.
ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି କେମିତି, କେତେ ବଳ, କେତେ ପ୍ରାକ୍ରମ? ଏବଂ କିଏଁ ତିନି ରାବଣଠାରୁ ଅଧିକ?
ଶକ୍ଯଂ ଯଦି ମଯା ଶ୍ରୋତୁଂ ନ ଖଲ୍ଵାଜ୍ଞାପଯାମି ଵଃ । ଯଦି ଗୁହ୍ଯଂ ନ ଚେଦ୍ଵକ୍ତୁଂ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି କଥ୍ଯତାମ୍ ।। ୭.୧.
ମୁଁ ଯଦି ଏହା ଶୁଣିପାରିବି, ମୁଁ ଆପଣମାନେଙ୍କୁ ଆଦେଶ ଦେଉନାହିଁ; ଯଦି ଏହା ଗୁପ୍ତ ନୁହେଁ, ମୁଁ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ— ଦୟାକରି କହନ୍ତୁ।
ଶକ୍ରୋ ଽପି ଵିଜିତସ୍ତେନ କଥଂ ଲବ୍ଧଵରଶ୍ଚ ସଃ । କଥଂ ଚ ବଲଵାନନ୍ପୁତ୍ରୋ ନ ପିତା ତସ୍ଯ ରାଵଣଃ ।। ୭.୧.
ସେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଜିତିଥିଲେ— ସେ କିପରି ଏମିତି ଦାନ ପାଇଲେ? ଏବଂ କିପରି ତାଙ୍କ ପୁଅ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ରାବଣ ନୁହଁନ୍ତି?
କଥଂ ପିତୁଶ୍ଚାଭ୍ଯଧିକୋ ମହାହଵେ ଶକ୍ରସ୍ଯ ଜେତା ହି କଥଂ ସ ରାକ୍ଷସଃ । ଵରାଶ୍ଚ ଲବ୍ଧାଃ କଥଯସ୍ଵ ମେ ଽଦ୍ଯ ତତ୍ପୃଚ୍ଛତଶ୍ଚାସ୍ଯ ମୁନୀନ୍ଦ୍ର ସର୍ଵମ୍ ।। ୭.୧.
ସେ କିପରି ତାଙ୍କ ପିତାଠାରୁ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଧିକ ହେଲେ, ଏବଂ ସେ ରାକ୍ଷସ କିପରି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଜିତିଲେ? ମୁଁ ପଚାରୁଛି, ମୁଁ ସବୁ ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ, ଏହି ଦାନଗୁଡ଼ିକ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଆଜି ମୋତେ କହନ୍ତୁ, ହେ ମହାମୁନି।
ତସ୍ଯ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାଘଵସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ । କୁମ୍ଭଯୋନିର୍ମିହାତେଜା ରାମମେତଦୁଵାଚ ହ ।। ୭.୨.
ମହାନ ଆତ୍ମା ରାଘବଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, କୁମ୍ଭଯୋନି, ଯିଏ ତପସ୍ଵି ଶକ୍ତିରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ରାମଙ୍କୁ ଏପରି କହିଲେ।
ଶୃଣୁ ରାମ କଥାଵୃତ୍ତଂ ତସ୍ଯ ତେଜୋବଲଂ ମହତ୍ । ଜଘାନ ଶତ୍ରୂନ୍ଯେନାସୌ ନ ଚ ଵଧ୍ଯଃ ସ ଶତ୍ରୁଭିଃ ।। ୭.୨.
ରାମ, ତୁମେ ଏହି ଜଣଙ୍କର କଥା, ତାଙ୍କର ମହାନ ତେଜ ଓ ଶକ୍ତି ବିଷୟରେ ଶୁଣ। ସେ ଏହି ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ହରାଇଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଏହି ଶତ୍ରୁମାନେ ତାଙ୍କୁ ମାରିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ତାଵତ୍ତେ ରାଵଣସ୍ଯେଦଂ କୁଲଂ ଜନ୍ମ ଚ ରାଘଵ । ଵରପ୍ରଦାନଂ ଚ ତଥା ତସ୍ମୈ ଦତ୍ତଂ ବ୍ରଵୀମି ତେ ।। ୭.୨.
ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ରାବଣଙ୍କର କୁଳ, ଜନ୍ମ ଓ ତାଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ଆଶୀର୍ବାଦ ବିଷୟରେ କହିବି, ରାଘବ।
ପୁରା କୃତଯୁଗେ ରାମ ପ୍ରଜାପତିସୁତଃ ପ୍ରଭୁଃ । ପୁଲସ୍ତ୍ଯୋ ନାମ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିଃ ସାକ୍ଷାଦିଵ ପିତାମହଃ ।। ୭.୨.
ପୁରୁଣା କୃତଯୁଗରେ, ରାମ, ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ପୁଅ, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ନାମକ ଏକ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି ଥିଲେ, ସେ ପିତାମହଙ୍କ ପରି ମହାନ୍ ଥିଲେ।
ନାନୁକୀର୍ତ୍ଯା ଗୁଣାସ୍ତସ୍ଯ ଧର୍ମତଃ ଶୀଲତସ୍ତଥା । ପ୍ରଜାପତେଃ ପୁତ୍ର ଇତି ଵକ୍ତୁଂ ଶକ୍ଯଂ ହି ନାମତଃ ।। ୭.୨.
ତାଙ୍କର ଧର୍ମ ଓ ଚରିତ୍ର ଗୁଣ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କହିପାରିବା ନୁହେଁ; ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ପୁଅ ବୋଲି କହିଲେ ଯଥେଷ୍ଟ।
ପ୍ରଜାପତିସୁତତ୍ଵେନ ଦେଵାନାଂ ଵଲ୍ଲଭୋ ହି ସଃ । ହୃଷ୍ଟଃ ସର୍ଵସ୍ଯ ଲୋକସ୍ଯ ଗୁଣୈଃ ଶୁଭ୍ରୈର୍ମହାମତିଃ ।। ୭.୨.
ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ପୁଅ ହେବାରୁ ସେ ଦେବତାମାନେଙ୍କର ପ୍ରିୟ ଥିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ଶୁଭ ଗୁଣରେ ସମସ୍ତ ଜଗତ ଖୁସି ହେଉଥିଲା।
ସ ତୁ ଧର୍ମପ୍ରସଙ୍ଗେନ ମେରୋଃ ପାର୍ଶ୍ଵେ ମହାଗିରେଃ । ତୃଣଵିନ୍ଦ୍ଵାଶ୍ରମଂ ଗତ୍ଵା ନ୍ଯଵସନ୍ମୁନିପୁଙ୍ଗଵଃ ।। ୭.୨.
ସେ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ରଖି, ମହାପର୍ବତ ମେରୁର ପାଖରେ ତୃଣବିନ୍ଦ୍ୟ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ ଓ ସେଠାରେ ମହାମୁନି ରହିଲେ।
ତପସ୍ତେପେ ସ ଧର୍ମାତ୍ମା ସ୍ଵାଧ୍ଯାଯନିଯତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ । ଗତ୍ଵାଶ୍ରମପଦଂ ତସ୍ଯ ଵିଘ୍ନଂ କୁର୍ଵନ୍ତି କନ୍ଯକାଃ ।। ୭.୨.
ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଆତ୍ମା ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ, ନିଜେ ଅନୁଶାସନ ଓ ଅଧ୍ୟୟନରେ ଲିନ୍ ଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚିଲାପରେ କିଛି କନ୍ୟା ତାଙ୍କୁ ବାଧା ଦେବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଦେଵପନ୍ନଗକନ୍ଯାଶ୍ଚ ରାଜର୍ଷିତନଯାଶ୍ଚ ଯାଃ । କ୍ରୀଡନ୍ତ୍ଯୋ ଽପ୍ସରସଶ୍ଚୈଵ ତଂ ଦେଶମୁପପେଦିରେ ।। ୭.୨.
ଦେବତା ଓ ନାଗମାନେଙ୍କର କନ୍ୟାମାନେ, ରାଜର୍ଷିଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଏବଂ ଆପ୍ସରାମାନେ ମିଶି, ଖେଳ କରିବାକୁ ସେଠାକୁ ଆସୁଥିଲେ।
ସର୍ଵର୍ତୁଷୃପଭୋଗ୍ଯତ୍ଵାଦ୍ରମ୍ଯତ୍ଵାତ୍କାନନସ୍ଯ ଚ । ନିତ୍ଯଶସ୍ତାସ୍ତୁ ତଂ ଦେଶଂ ଗତ୍ଵା କ୍ରୀଡନ୍ତି କନ୍ଯକାଃ ।। ୭.୨.
ଏହି କାନନ ସମସ୍ତ ଋତୁରେ ଆନନ୍ଦ ଓ ଖେଳାଯୋଗ୍ୟ ଥିଲାବୋଲି, ସେହି କନ୍ୟାମାନେ ସବୁବେଳେ ଏଠାକୁ ଆସି ଖେଳୁଥିଲେ।
ଦେଶସ୍ଯ ରମଣୀଯତ୍ଵାତ୍ପୁଲସ୍ତ୍ଯୋ ଯତ୍ର ସ ଦ୍ଵିଜଃ । ଗାଯନ୍ତ୍ଯୋ ଵାଦଯନ୍ତ୍ଯଶ୍ଚ ଲାସଯନ୍ତ୍ଯସ୍ତଥୈଵ ଚ । ମୁନେସ୍ତପସ୍ଵିନସ୍ତସ୍ଯ ଵିଘ୍ନଂ ଚକ୍ରୁରନିନ୍ଦିତାଃ ।। ୭.୨.
ସେଠାର ସୌନ୍ଦର୍ୟ ଦେଖି, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ନାମକ ଦ୍ୱିଜ ଏଠାରେ ବସିଥିଲେ; ଏଠାରେ କନ୍ୟାମାନେ ଗାଇ, ବାଜା ମାରି, ନାଚି, ତପସ୍ଵି ମୁନିଙ୍କୁ ବାଧା ଦେଉଥିଲେ।
ଅଥ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ମହାତେଜା ଵ୍ଯାଜହାର ମହାମୁନିଃ । ଯା ମେ ଦର୍ଶନମାଗଚ୍ଛେତ୍ସା ଗର୍ଭଂ ଧାରଯିଷ୍ଯତି ।। ୭.୨.
ତାପରେ, ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ମହାମୁନି କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ କହିଲେ: 'ତୁମମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଯିଏ ମୋ ଦୃଷ୍ଟିରେ ପଡ଼ିବ, ସେ ଗର୍ଭଧାରଣ କରିବ।'