ନୃଷଦ୍ଗୁଃ କଵଷୋ ଧୌମ୍ଯୋ ରୌଦ୍ରେଯଶ୍ଚ ମହାନୃଷିଃ । ତେ ଽପ୍ଯାଜଗ୍ମୁଃ ସଶିଷ୍ଯା ଵୈ ଯେ ଶ୍ରିତାଃ ପଶ୍ଚିମାଂ ଦିଶମ୍ ।। ୭.୧.
ନୃଷଦ୍ଗୁ, କବଷ, ଧୌମ୍ୟ ଓ ମହାନ ଋଷି ରୌଦ୍ରେୟ, ସେମାନେ ତାଙ୍କର ଶିଷ୍ୟମାନେ ସହିତ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ବସୁଥିବା ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଆସିଲେ।
ଵସିଷ୍ଠଃ କଶ୍ଯପୋ ଽଥାତ୍ରିର୍ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରଃ ସଗୌତମଃ । ଜମଦଗ୍ନିର୍ଭରଦ୍ଵାଜସ୍ତେ ଽପି ସପ୍ତର୍ଷଯସ୍ତଥା ।। ୭.୧.
ବଶିଷ୍ଠ, କଶ୍ୟପ, ଅତ୍ରି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ଗୌତମ, ଜମଦଗ୍ନି ଓ ଭୃଗୁଙ୍କ ପୁଅ ଭୃଗୁ ଏହି ସପ୍ତ ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ଆସିଲେ।
ଉଦୀଚ୍ଯାଂ ଦିଶି ସପ୍ତୈତେ ନିତ୍ଯମେଵ ନିଵାସିନଃ ।। ୭.୧.
ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଏହି ସାତଜଣ ସଦା ବସବାସ କରନ୍ତି।
ସମ୍ପ୍ରାପ୍ଯ ତେ ମହାତ୍ମାନୋ ରାଘଵସ୍ଯ ନିଵେଶନମ୍ । ଵିଷ୍ଟିତାଃ ପ୍ରତିହାରାର୍ଥଂ ହୁତାଶନସମପ୍ରଭାଃ । ଵେଦଵେଦାଙ୍ଗଵିଦୁଷୋ ନାନାଶାସ୍ତ୍ରଵିଶାରଦାଃ ।। ୭.୧.
ସେଇ ମହାନ ଆତ୍ମାମାନେ, ଅଗ୍ନି ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗର ଜ୍ଞାନୀ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ, ରାଘବଙ୍କ ଗୃହକୁ ପହଞ୍ଚି, ଦ୍ୱାରରେ ଦଢ଼ି ହୋଇ ଦଉଁଥିଲେ।
ଦ୍ଵାଃସ୍ଥଂ ପ୍ରୋଵାଚ ଧର୍ମାତ୍ମା ଅଗସ୍ତ୍ଯୋ ମୁନିସତ୍ତମଃ । ନିଵେଦ୍ଯତାଂ ଦାଶରଥେର୍ଋଷୀନସ୍ମାନ୍ସମାଗତାନ୍ ।। ୭.୧.
ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଏବଂ ମହାନ ଋଷି ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଦ୍ୱାରପାଳକୁ କହିଲେ, 'ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ କୁହ, ଆମେ ଋଷିମାନେ ଏଠାରେ ଆସିଛୁ।'
ପ୍ରତୀହାରସ୍ତତସ୍ତୂର୍ଣମଗସ୍ତ୍ଯଵଚନାଦ୍ଦ୍ରୁତମ୍ । ସମୀପଂ ରାଘଵସ୍ଯାଶୁ ପ୍ରଵିଵେଶ ମହାତ୍ମନଃ ।। ୭.୧.
ତାପରେ ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଦ୍ୱାରପାଳ ତୁରନ୍ତ ମହାତ୍ମା ରାଘବଙ୍କ ସମ୍ମୁଖକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ନଯେଙ୍ଗିତଜ୍ଞଃ ସଦ୍ଵୃତ୍ତୋ ଦକ୍ଷୋ ଧୈର୍ଯସମନ୍ଵିତଃ । ସ ରାମଂ ଦୃଶ୍ଯ ସହସା ପୂର୍ଣଚନ୍ଦ୍ରସମପ୍ରଭମ୍ ।। ୭.୧.
ନୀତି ଓ ଚଳନାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଶିଷ୍ଟ ଓ ଦକ୍ଷ, ଧୈର୍ୟଯୁକ୍ତ ସେ ଦ୍ୱାରପାଳ ହଠାତ୍ ଦେଖିଲେ, ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରାମଙ୍କୁ।
ଅଗସ୍ତ୍ଯଂ କଥଯାମାସ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତମୃଷିଭିଃ ସହ ।। ୭.୧.
ସେ ରାମଙ୍କୁ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଋଷିମାନେ ଆସିଛନ୍ତି ବୋଲି ସୂଚନା ଦେଲେ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରାପ୍ତାନ୍ମୁନୀଂସ୍ତାଂସ୍ତୁ ବାଲସୂର୍ଯସମପ୍ରଭାନ୍ । ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ତତୋ ଦ୍ଵାସ୍ସ୍ଥଂ ପ୍ରଵେଶଯ ଯଥାସୁଖମ୍ ।। ୭.୧.
ଉଦୟମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ସେଇ ଋଷିମାନେ ଆସିଛନ୍ତି ବୋଲି ଶୁଣି, ରାମ ତାପରେ ଦ୍ୱାରପାଳକୁ କହିଲେ, 'ସେମାନେ ଯେପରି ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି, ଭିତରକୁ ଆଣ।'
ତାନ୍ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତାନ୍ ମୁନୀନ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ରତ୍ଯୁତ୍ଥାଯ କୃତାଞ୍ଜଲିଃ । ପାଦ୍ଯାର୍ଘ୍ଯାଦିଭିରାନର୍ଚ ଗାଂ ନିଵେଦ୍ଯ ଚ ସାଦରମ୍ ।। ୭.୧.
ସେଇ ଋଷିମାନେ ଆସିଥିବାକୁ ଦେଖି, ରାମ ଉଠି ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କଲେ, ପାଦ୍ୟ ଓ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇ ସମ୍ମାନ କଲେ, ଏବଂ ଆଦର ସହିତ ଗାଈ ଦାନ କଲେ।
ରାମୋ ଽଭିଵାଦ୍ଯ ପ୍ରଯତ ଆସନାନ୍ଯାଦିଦେଶ ହ । ତେଷୁ କାଞ୍ଚନଚିତ୍ରେଷୁ ମହତ୍ସୁ ଚ ଵରେଷୁ ଚ ।। ୭.୧.
ରାମ ଭକ୍ତିସହିତ ପ୍ରଣାମ କରି, ସେମାନେ ପାଇଁ ସୁନ୍ଦର ଏବଂ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଅଳଙ୍କୃତ ବଡ଼ ବଡ଼ ଆସନ ଦେଲେ।
କୁଶାନ୍ତର୍ଧାନଦତ୍ତେଷୁ ମୃଗଚର୍ମଯୁତେଷୁ ଚ । ଯଥାର୍ହମୁପଵିଷ୍ଟାସ୍ତେ ଆସନେଷ୍ଵୃଷିପୁଙ୍ଗଵାଃ ।। ୭.୧.
କୁଶ ଓ ମୃଗଚର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଢାକା ଆସନରେ, ଯଥାଯଥ ଭାବେ ସେଇ ମହାନ ଋଷିମାନେ ବସିଥିଲେ।
ରାମେଣ କୁଶଲଂ ପୃଷ୍ଟାଃ ସଶିଷ୍ଯାଃ ସପୁରୋଗମାଃ । ମହର୍ଷଯୋ ଵେଦଵିଦୋ ରାମଂ ଵଚନମବ୍ରୁଵନ୍ ।। ୭.୧.
ରାମ ମହାର୍ଷିମାନେ, ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ଓ ପ୍ରମୁଖମାନେଙ୍କ ସୁସ୍ଥତା ପ୍ରସ୍ନ କଲେ। ବେଦଜ୍ଞାନୀ ସେମାନେ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ।
କୁଶଲଂ ନୋ ମହାବାହୋ ସର୍ଵତ୍ର ରଘୁନନ୍ଦନ । ତ୍ଵାଂ ତୁ ଦିଷ୍ଟ୍ଯା କୁଶଲିନଂ ପଶ୍ଯାମୋ ହତଶାତ୍ରଵମ୍ ।। ୭.୧.
ହେ ରଘୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ, ତୁମେ ସବୁଠାରେ ଭଲ ଅଛ କି? ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ଆମେ ତୁମକୁ ଶୁଭ ଓ ଶତ୍ରୁହୀନ ଦେଖୁଛୁ।
ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ତ୍ଵଯା ହତୋ ରାଜନ୍ରାଵଣୋ ଲୋକରାଵଣଃ । ନ ହି ଭାରଃ ସ ତେ ରାମ ରାଵଣଃ ପୁତ୍ରପୌତ୍ରଵାନ୍ ।। ୭.୧.
ଭାଗ୍ୟରେ, ହେ ରାଜା, ତୁମେ ସେଇ ଲୋକମାନଙ୍କ ଭୟ ରାବଣଙ୍କୁ ବଧ କରିଛ। ରାମ, ପୁଅ ଓ ନାତି ସହିତ ଥିବା ରାବଣ ତୁମ ପାଇଁ କୌଣସି ଭାର ଥିଲେ ନାହିଁ।
ସଧନୁସ୍ତ୍ଵଂ ହି ଲୋକାଂସ୍ତ୍ରୀନ୍ଵିଜଯେଥା ନ ସଂଶଯଃ । ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ତ୍ଵଯା ହତୋ ରାମ ରାଵଣୋ ରାକ୍ଷସେଶ୍ଵରଃ ।। ୭.୧.
ତୁମେ ଧନୁଷ ଧରି ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଜିତିପାରିବ, ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଭାଗ୍ୟରେ, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ରାଜା ରାବଣକୁ ତୁମେ ବଧ କରିଛ, ହେ ରାମ।
ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ଵିଜଯିନଂ ତ୍ଵାଦ୍ଯ ପଶ୍ଯାମଃ ସହ ସୀତଯା । ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ଚ ଧର୍ମାତ୍ମନ୍ଭ୍ରାତ୍ରା ତ୍ଵଦ୍ଧିତକାରିଣା ।। ୭.୧.
ଭାଗ୍ୟରେ, ଆଜି ଆମେ ତୁମକୁ ବିଜୟୀ ଅବସ୍ଥାରେ, ସୀତା ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ଦେଖୁଛୁ, ଯିଏ ସଦା ତୁମ ଭଲ ଚାହେ।
ମାତୃଭିର୍ଭ୍ରାତୃସହିତଂ ପଶ୍ଯାମୋ ଽଦ୍ଯ ଵଯଂ ନୃପ । ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ପ୍ରହସ୍ତୋ ଵିକଟୋ ଵିରୂପାକ୍ଷୋ ମହୋଦରଃ । ଅକମ୍ପନଶ୍ଚ ଦୁର୍ଧର୍ଷୋ ନିହତାସ୍ତେ ନିଶାଚରାଃ ।। ୭.୧.
ହେ ରାଜା, ଆଜି ଆମେ ତୁମକୁ ମାଆମାନେ ଓ ଭାଇମାନେ ସହିତ ଦେଖୁଛୁ। ଭାଗ୍ୟରେ, ପ୍ରହସ୍ତ, ବିକଟ, ବିରୂପାକ୍ଷ, ମହୋଦର ଓ ଦୁର୍ଦାନ୍ତ ଅକମ୍ପନ ଏହି ରାତିର ଚରା ରାକ୍ଷସମାନେ ବଧ ହୋଇଛନ୍ତି।
ଯସ୍ଯ ପ୍ରମାଣାଦ୍ଵିପୁଲଂ ପ୍ରମାଣଂ ନେହ ଵିଦ୍ଯତେ । ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ତେ ସମରେ ରାମ କୁମ୍ଭକର୍ଣୋ ନିପାତିତଃ ।। ୭.୧.
ଯାହାର ଆକାରକୁ ତୁଳନା କରିବା ପାଇଁ ଏଠି କିଛି ନାହିଁ, ସେଇ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମ ହାତରେ ବଧ ହୋଇଛି, ହେ ରାମ।
ତ୍ରିଶିରାଶ୍ଚାତିକାଯଶ୍ଚ ଦେଵାନ୍ତକନରାନ୍ତକୌ । ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ତେ ନିହତା ରାମ ମହାଵୀର୍ଯା ନିଶାଚରାଃ ।। ୭.୧.
ତ୍ରିଶିରା, ଅତିକାୟ, ଦେବାନ୍ତକ ଓ ନରାନ୍ତକ — ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାତିର ଚରାମାନେ ଭାଗ୍ୟରେ ତୁମ ହାତରେ ବଧ ହୋଇଛନ୍ତି, ହେ ରାମ।
କୁମ୍ଭଶ୍ଚୈଵ ନିକୁମ୍ଭଶ୍ଚ ରାକ୍ଷସୌ ଭୀମଦର୍ଶନୌ । ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ତୌ ନିହତୌ ରାମ କୁମ୍ଭକର୍ଣସୁତୌ ମୃଧେ ।। ୭.୧.
କୁମ୍ଭ ଏବଂ ନିକୁମ୍ଭ, ଦୁଇଜଣ ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସ— ଭାଗ୍ୟବଶତଃ, ରାମ, ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧରେ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କର ପୁଅମାନେଠାରୁ ଏହି ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ବଧ କରିଛ।
ଯୁଦ୍ଧୋନ୍ମତ୍ତଶ୍ଚ ମତ୍ତଶ୍ଚ କାଲାନ୍ତକଯମୋପମୌ । ଯଜ୍ଞକୋପଶ୍ଚ ବଲଵାନ୍ଧୂମ୍ରାକ୍ଷୋ ନାମ ରାକ୍ଷସଃ ।। ୭.୧.
ଯୁଦ୍ଧରେ ପାଗଳ ଏବଂ ମାତ୍ତ, ଯେଉଁମାନେ ଅନ୍ତକାଳର କାଳ ପରି ଭୟଙ୍କର, ଏବଂ ଯଜ୍ଞକୋପ ନାମକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧୂମ୍ରାକ୍ଷ ରାକ୍ଷସ—
କୁର୍ଵନ୍ତଃ କଦନଂ ଘୋରମେତେ ଶସ୍ତ୍ରାସ୍ତ୍ରପାରଗାଃ । ଅନ୍ତକପ୍ରତିମୈର୍ବାଣୈର୍ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ଵିନିହତାସ୍ତ୍ଵଯା ।। ୭.୧.
ଏହିମାନେ ଶସ୍ତ୍ର ଓ ଅସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଭୟଙ୍କର ହତ୍ୟାଳୀଳା କରୁଥିଲେ, ଭାଗ୍ୟବଶେଷେ, ତୁମର ମୃତ୍ୟୁ ସମାନ ବାଣରେ ବଧ ହୋଇଛନ୍ତି।
ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ତ୍ଵଂ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରେଣ ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵଯୁଦ୍ଧମୁପାଗତଃ । ଦେଵତାନାମଵଧ୍ଯେନ ଵିଜଯଂ ପ୍ରାପ୍ତଵାନସି ।। ୭.୧.
ଭାଗ୍ୟରେ, ତୁମେ ଦେବତାମାନେଠାରୁ ଅଜୟ ଥିବା ରାକ୍ଷସମାନ୍ୟର ରାଜା ସହ ଏକାଏକି ଯୁଦ୍ଧ କରି ଜୟ ଲାଭ କରିଛ।
ସଙ୍ଖ୍ଯେ ତସ୍ଯ ନ କିଞ୍ଚିତ୍ତୁ ରାଵଣସ୍ଯ ପରାଭଵଃ । ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵଯୁଦ୍ଧମନୁପ୍ରାପ୍ତୋ ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ତେ ରାଵଣିର୍ହତଃ ।। ୭.୧.
ଯୁଦ୍ଧରେ ରାବଣଙ୍କୁ କେବେ ହାର ମିଳିନଥିଲା; ତଥାପି, ଭାଗ୍ୟରେ, ତୁମେ ତାଙ୍କ ସହ ଏକାଏକି ଯୁଦ୍ଧ କରି ରାବଣଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ବଧ କରିଛ।
ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ତସ୍ଯ ମହାବାହୋ କାଲସ୍ଯେଵାଭିଧାଵତଃ । ମୁକ୍ତଃ ସୁରରିପୋର୍ଵୀର ପ୍ରାପ୍ତଶ୍ଚ ଵିଜଯସ୍ତ୍ଵଯା ।। ୭.୧.
ଭାଗ୍ୟରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମ, ସେ ଦେବତାମାନେଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ମୃତ୍ୟୁ ପରି ଧାଉଥିବା ବେଳେ ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଟାଳି ପାରିଛ, ଏବଂ ତୁମେ ଜୟ ଲାଭ କରିଛ।
ଅଭିନନ୍ଦାମ ତେ ସର୍ଵେ ସଂଶ୍ରୁତ୍ଯେନ୍ଦ୍ରଜିତୋ ଵଧମ୍ । ସୋ ଽଵଧ୍ଯଃ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ମହାମାଯାଧରୋ ଯୁଧି ।। ୭.୧.
ଇନ୍ଦ୍ରଜିତଙ୍କ ବଧ ସମ୍ବାଦ ଶୁଣି, ଆମେ ସମସ୍ତେ ଖୁସି ହେଲୁ— ସେ ଯେଉଁଠି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଅଜୟ ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧରେ ବଡ଼ ମାୟାବୀ ଥିଲେ।
ଵିସ୍ମଯସ୍ତ୍ଵେଷ ଚାସ୍ମାକଂ ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵେନ୍ଦ୍ରଜିତଂ ହତମ୍ ।। ୭.୧.
ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ ବଧ ହେବା ସମ୍ବାଦ ଶୁଣି, ଆମେ ଅତିଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ିଛୁ।
ଏତେ ଚାନ୍ଯେ ଚ ବହଵୋ ରାକ୍ଷସାଃ କାମରୂପିଣଃ । ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ତ୍ଵଯା ହତା ଵୀରା ରଘୂଣାଂ କୁଲଵର୍ଦ୍ଧନ ।। ୭.୧.
ଏମିତି ଏହିମାନେ ଏବଂ ଅନେକ ଅନ୍ୟ ରାକ୍ଷସ, ଯେଉଁମାନେ ଇଚ୍ଛାମତେ ରୂପ ବଦଳାଇପାରନ୍ତି— ଭାଗ୍ୟରେ, ରଘୁବଂଶର ମହିମା ବଢ଼ାଇଥିବା ତୁମେ ଏହି ସମସ୍ତ ବୀରମାନେଠାରୁ ବଧ କରିଛ।
ଦତ୍ତ୍ଵା ପୁଣ୍ଯାମିମାଂ ଵୀର ସୌମ୍ଯାମଭଯଦକ୍ଷିଣାମ୍ ୭.୧.
ହେ ବୀର, ତୁମେ ଏହି ପବିତ୍ର ଓ ଶାନ୍ତ ନିର୍ଭୟତାର ଦାନ ଦେଇଛ।