ଶିରସ୍ଯଞ୍ଜଲିମାଧାଯ କୈକେଯ୍ଯାନନ୍ଦଵର୍ଧନଃ। ବଭାଷେ ଭରତୋ ଜ୍ଯେଷ୍ଠଂ ରାମଂ ସତ୍ଯପରାକ୍ରମମ୍
କୈକେୟୀଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ବଢ଼ାଇଥିବା ଭରତ ହାତ ଯୋଡି ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ରଖି, ନିଜ ବଡ଼ ଭାଇ ସତ୍ୟବୀର ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ।
ପୂଜିତା ମାମିକା ମାତା ଦତ୍ତଂ ରାଜ୍ଯମିଦଂ ମମ। ତଦ୍ ଦଦାମି ପୁନସ୍ତୁଭ୍ଯଂ ଯଥା ତ୍ଵମଦଦା ମମ
"ମୋ ମାଆଁଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ମିଳିଛି, ଏହି ରାଜ୍ୟ ମୋତେ ଦିଆଯାଇଛି; ଯେପରି ଆପଣ ମୋତେ ଦେଇଥିଲେ, ସେପରି ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ପୁଣି ଫେରାଇ ଦେଉଛି।"
ଧୁରମେକାକିନା ନ୍ଯସ୍ତାଂ ଵୃଷଭେଣ ବଲୀଯସା। କିଶୋରଵଦ୍ ଗୁରୁଂ ଭାରଂ ନ ଵୋଢୁମହମୁତ୍ସହେ
"ଏକାକି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବୃଷ ଉପରେ ଭାରି ଜୁଆ ରଖାଯାଇଥିଲା; ଛୁଆଁ ବଛା ଭଳି ମୁଁ ଏତେ ଭାରି ଦାୟିତ୍ୱ ବୋହିପାରିବି ନାହିଁ।"
ଵାରିଵେଗେନ ମହତା ଭିନ୍ନଃ ସେତୁରିଵ କ୍ଷରନ୍। ଦୁର୍ବନ୍ଧନମିଦଂ ମନ୍ଯେ ରାଜ୍ଯଚ୍ଛିଦ୍ରମସଂଵୃତମ୍
"ବଡ଼ ପାଣିର ଝୋକାରେ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ବନ୍ଧ ଭଳି, ଏହି ରାଜ୍ୟ ମୁଁ ଦୁର୍ବଳ ଓ ଅସୁରକ୍ଷିତ ବୋଲି ଭାବୁଛି।"
ଗତିଂ ଖର ଇଵାଶ୍ଵସ୍ଯ ହଂସସ୍ଯେଵ ଚ ଵାଯସଃ। ନାନ୍ଵେତୁମୁତ୍ସହେ ଵୀର ତଵ ମାର୍ଗମରିଂଦମ
ଯେପରି ଏକ କାଉଁଁ ଘୋଡ଼ା କିମ୍ବା ହଂସର ପଥ ଅନୁସରଣ କରିପାରେନାହିଁ, ଏ ଶୂରବୀର, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ତୁମର ଆଚରଣକୁ ଅନୁସରଣ କରିପାରିବିନାହିଁ।
ଯଥା ଚାରୋପିତୋ ଵୃକ୍ଷୋ ଜାତଶ୍ଚାନ୍ତର୍ନିଵେଶନେ। ମହାନପି ଦୁରାରୋହୋ ମହାସ୍କନ୍ଧଃ ପ୍ରଶାଖଵାନ୍
ଯେପରି ଘର ଭିତରେ ରୋପାଯାଇଥିବା ଗଛ, ବଡ଼ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଚଢ଼ିବାକୁ କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ ଓ ଅନେକ ଡାଳିପାଲି ଥାଏ—
ଶୀର୍ଯେତ ପୁଷ୍ପିତୋ ଭୂତ୍ଵା ନ ଫଲାନି ପ୍ରଦର୍ଶଯନ୍। ତସ୍ଯ ନାନୁଭଵେଦର୍ଥଂ ଯସ୍ଯ ହେତୋଃ ସ ରୋପିତଃ
—ସେଇ ଗଛ ଫୁଲିଲା ପରେ ଫଳ ଦେଉନାହିଁ, ଶୁଖିଯାଏ; ଯିଏ ଏହାକୁ ରୋପିଥିଲେ, ସେ ଲୋକ ତାହାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସାଧନ କରିପାରେନାହିଁ।
ଏଷୋପମା ମହାବାହୋ ତ୍ଵମର୍ଥଂ ଵେତ୍ତୁମର୍ହସି। ଯଦ୍ଯସ୍ମାନ୍ ମନୁଜେନ୍ଦ୍ର ତ୍ଵଂ ଭର୍ତା ଭୃତ୍ଯାନ୍ ନ ଶାଧି ହି
ଏହି ଉପମାଟି ହେଉଛି, ମହାବାହୁ, ତୁମେ ଏହାର ଅର୍ଥ ବୁଝିବା ଉଚିତ। ମନୁଷ୍ୟମଣ୍ଡଳର ରାଜା, ଯଦି ଆମେ ତୁମର ଦାସ, ତେବେ ଆମ ମାଧ୍ୟମରେ ଆମକୁ ଶାସନ କରନ୍ତୁନାହିଁ।
ଜଗଦଦ୍ଯାଭିଷିକ୍ତଂ ତ୍ଵାମନୁପଶ୍ଯତୁ ରାଘଵ। ପ୍ରତପନ୍ତମିଵାଦିତ୍ଯଂ ମଧ୍ଯାହ୍ନେ ଦୀପ୍ତତେଜସମ୍
ଏ ରାଘବ, ଆଜି ସମସ୍ତ ଜଗତ ତୁମକୁ ଅଭିଷିକ୍ତ ଦେଖୁନ୍ତୁ, ମଧ୍ୟାହ୍ନର ତପ୍ତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ତୁମର ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ।
ତୂର୍ଯସଂଘାତନିର୍ଘୋଷୈଃ କାଞ୍ଚୀନୂପୁରନିଃସ୍ଵନୈଃ। ମଧୁରୈର୍ଗୀତଶବ୍ଦୈଶ୍ଚ ପ୍ରତିବୁଧ୍ଯସ୍ଵ ଶେଷ୍ଵ ଚ
ବାଜା, ତାଳ, ସୁରିଳା ଗୀତ ଓ ସୁନା ନୂପୁରର ଝଙ୍କାର ଶବ୍ଦରେ ତୁମେ ଜାଗିଉଥିବା ଓ ବିଶ୍ରାମ କରୁଥିବା ଦୃଶ୍ୟ ହେଉ।
ଯାଵଦାଵର୍ତତେ ଚକ୍ରଂ ଯାଵତୀ ଚ ଵସୁଂଧରା। ତାଵତ୍ ତ୍ଵମିହ ଲୋକସ୍ଯ ସ୍ଵାମିତ୍ଵମନୁଵର୍ତଯ
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚକ୍ର ଘୁରୁଛି, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏ ଭୂମି ଅଛି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏଇ ଜଗତରେ ତୁମର ଶାସନ ଚାଲିଥାଉ।
ଭରତସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାମଃ ପରପୁରଞ୍ଜଯଃ। ତଥେତି ପ୍ରତିଜଗ୍ରାହ ନିଷସାଦାସନେ ଶୁଭେ
ଭରତଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଶତ୍ରୁନଗର ବିଜେତା ରାମ 'ଯେପରି' ବୋଲି ସ୍ୱୀକାର କଲେ ଏବଂ ଶୁଭ ଆସନରେ ବସିଗଲେ।
ତତଃ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଵଚନାନ୍ନିପୁଣାଃ ଶ୍ମଶ୍ରୁଵର୍ଧନାଃ। ସୁଖହସ୍ତାଃ ସୁଶୀଘ୍ରାଶ୍ଚ ରାଘଵଂ ପର୍ଯଵାରଯନ୍
ତାପରେ ଶତୃଘ୍ନଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ଦକ୍ଷ ଏବଂ ଦୟାଳୁ ହସ୍ତର ବାର୍ବରମାନେ ରାଘବଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଲେ।
ପୂର୍ଵଂ ତୁ ଭରତେ ସ୍ନାତେ ଲକ୍ଷ୍ମଣେ ଚ ମହାବଲେ। ସୁଗ୍ରୀଵେ ଵାନରେନ୍ଦ୍ରେ ଚ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରେ ଵିଭୀଷଣେ
ପ୍ରଥମେ, ଭରତ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ବାନରରାଜ ସୁଗ୍ରୀବ ଏବଂ ରାକ୍ଷସରାଜ ବିଭୀଷଣ ସ୍ନାନ କଲେ—
ଵିଶୋଧିତଜଟଃ ସ୍ନାତଶ୍ଚିତ୍ରମାଲ୍ଯାନୁଲେପନଃ। ମହାର୍ହଵସନୋପେତସ୍ତସ୍ଥୌ ତତ୍ର ଶ୍ରିଯା ଜ୍ଵଲନ୍
ତାପରେ ରାମଙ୍କ ଜଟା ଶୁଧ୍ଧ ହେଲା, ସ୍ନାନ କଲେ, ବିଭିନ୍ନ ମାଳା ଓ ଚନ୍ଦନ ଲଗାଇଲେ, ମହାମୂଲ୍ୟବାନ ପୋଶାକ ପିନ୍ଧି, ତିନିଁ ଏଠାରେ ଶ୍ରୀରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଇ ଦଢ଼ିଲେ।
ପ୍ରତିକର୍ମ ଚ ରାମସ୍ଯ କାରଯାମାସ ଵୀର୍ଯଵାନ୍। ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ଯ ଚ ଲକ୍ଷ୍ମୀଵାନିକ୍ଷ୍ଵାକୁକୁଲଵର୍ଧନଃ
ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ମହାନ ବଢ଼ାଇବା ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ପାଇଁ ଶୁଭ ପୂଜା ଆଲଙ୍କାର କରାଇଲେ।
ପ୍ରତିକର୍ମ ଚ ସୀତାଯାଃ ସର୍ଵା ଦଶରଥସ୍ତ୍ରିଯଃ। ଆତ୍ମନୈଵ ତଦା ଚକ୍ରୁର୍ମନସ୍ଵିନ୍ଯୋ ମନୋହରମ୍
ତାପରେ ଦଶରଥଙ୍କ ସମସ୍ତ ଝିଅମାନେ, ମନୋହର ଓ ଉତ୍ସାହୀ, ସୀତାଙ୍କ ପାଇଁ ନିଜେ ହସ୍ତରେ ଆଲଙ୍କାର କରିଦେଲେ।
ତତୋ ଵାନରପତ୍ନୀନାଂ ସର୍ଵାସାମେଵ ଶୋଭନମ୍। ଚକାର ଯତ୍ନାତ୍ କୌସଲ୍ଯା ପ୍ରହୃଷ୍ଟା ପୁତ୍ରଵତ୍ସଲା
ତାପରେ କୌଶଲ୍ୟା, ପୁଅ ପ୍ରେମରେ ଆନନ୍ଦିତ, ସମସ୍ତ ବାନରୀମାନେ ପାଇଁ ଯତ୍ନ କରି ଶୋଭା ଆଲଙ୍କାର କରାଇଦେଲେ।
ତତଃ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଵଚନାତ୍ ସୁମନ୍ତ୍ରୋ ନାମ ସାରଥିଃ। ଯୋଜଯିତ୍ଵାଭିଚକ୍ରାମ ରଥଂ ସର୍ଵାଙ୍ଗଶୋଭନମ୍
ତାପରେ ଶତୃଘ୍ନଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ସୁମନ୍ତ୍ର ନାମକ ସାରଥି, ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗରେ ଶୋଭା ଥିବା ରଥକୁ ଯୋଗାଇ ନେଲେ।
ଅଗ୍ନ୍ଯର୍କାମଲସଂକାଶଂ ଦିଵ୍ଯଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରଥଂ ସ୍ଥିତମ୍। ଆରୁରୋହ ମହାବାହୂ ରାମଃ ପରପୁରଂଜଯଃ
ଅଗ୍ନି ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ଦିବ୍ୟ ରଥକୁ ଦେଖି, ମହାବାହୁ ଓ ଶତ୍ରୁନଗର ବିଜେତା ରାମ ତାହାରେ ଚଢ଼ିଲେ।
ସୁଗ୍ରୀଵୋ ହନୁମାଂଶ୍ଚୈଵ ମହେନ୍ଦ୍ରସଦୃଶଦ୍ଯୁତୀ। ସ୍ନାତୌ ଦିଵ୍ଯନିଭୈର୍ଵସ୍ତ୍ରୈର୍ଜଗ୍ମତୁଃ ଶୁଭକୁଣ୍ଡଲୌ
ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ହନୁମାନ, ଦୁହେଁ ମହେନ୍ଦ୍ର ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ, ସ୍ନାନ କରି ଦିବ୍ୟ ପୋଶାକ ପିନ୍ଧି, ଶୁଭ କୁଣ୍ଡଳ ପିନ୍ଧି ଚାଲିଗଲେ।
ସର୍ଵାଭରଣଜୁଷ୍ଟାଶ୍ଚ ଯଯୁସ୍ତାଃ ଶୁଭକୁଣ୍ଡଲାଃ। ସୁଗ୍ରୀଵପତ୍ନ୍ଯଃ ସୀତା ଚ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ନଗରମୁତ୍ସୁକାଃ
ସମସ୍ତ ଆଭୂଷଣ ଓ ଶୁଭ କୁଣ୍ଡଳ ପିନ୍ଧି, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଝିଅମାନେ ଓ ସୀତା, ନଗର ଦେଖିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ ଚାଲିଗଲେ।
ଅଯୋଧ୍ଯାଯାଂ ଚ ସଚିଵା ରାଜ୍ଞୋ ଦଶରଥସ୍ଯ ଚ। ପୁରୋହିତଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ମନ୍ତ୍ରଯାମାସୁରର୍ଥଵତ୍
ଅୟୋଧ୍ୟାରେ ରାଜା ଦଶରଥଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ, ପୁରୋହିତଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି, ବୁଦ୍ଧିମତା ସହ କଥାବାର୍ତ୍ତା କରିଲେ।
ଅଶୋକୋ ଵିଜଯଶ୍ଚୈଵ ସିଦ୍ଧାର୍ଥଶ୍ଚ ସମାହିତାଃ। ମନ୍ତ୍ରଯନ୍ ରାମଵୃଦ୍ଧ୍ଯର୍ଥମୃଦ୍ଧ୍ଯର୍ଥଂ ନଗରସ୍ଯ ଚ
ଅଶୋକ, ବିଜୟ ଏବଂ ସିଦ୍ଧାର୍ଥ, ମନ ଲଗାଇ ରହି, ରାମଙ୍କ ଭଲ ଓ ନଗରର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଆଲୋଚନା କରିଲେ।
ସର୍ଵମେଵାଭିଷେକାର୍ଥଂ ଜଯାର୍ହସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। କର୍ତୁମର୍ହଥ ରାମସ୍ଯ ଯଦ୍ ଯନ୍ମଙ୍ଗଲପୂର୍ଵକମ୍
ବିଜୟ ଯୋଗ୍ୟ ଏବଂ ମହାତ୍ମା ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଶୁଭ କାମ କରିବା ଉଚିତ, ସେସବୁ ତୁମେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କର।
ଇତି ତେ ମନ୍ତ୍ରିଣଃ ସର୍ଵେ ସଂଦିଶ୍ଯ ଚ ପୁରୋହିତଃ। ନଗରାନ୍ନିର୍ଯଯୁସ୍ତୂର୍ଣଂ ରାମଦର୍ଶନବୁଦ୍ଧଯଃ
ଏଭଳି ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇ, ପୁରୋହିତ ତୁରନ୍ତ ସହରୁ ବାହାରିଗଲେ, ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଇଚ୍ଛାରେ।
ହରିଯୁକ୍ତଂ ସହସ୍ରାକ୍ଷୋ ରଥମିନ୍ଦ୍ର ଇଵାନଘଃ। ପ୍ରଯଯୌ ରଥମାସ୍ଥାଯ ରାମୋ ନଗରମୁତ୍ତମମ୍
ଅପରାଧ ନଥିବା ରାମ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପରି ଘୋଡ଼ା ଯୋଜିଥିବା ରଥରେ ଚଢ଼ି, ସେ ଉତ୍ତମ ନଗରକୁ ଯିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଜଗ୍ରାହ ଭରତୋ ରଶ୍ମୀନ୍ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଶ୍ଛତ୍ରମାଦଦେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ଵ୍ଯଜନଂ ତସ୍ଯ ମୂର୍ଧ୍ନି ସଂଵୀଜଯଂସ୍ତଦା
ଭରତ ରଥର ଲଗାମ ଧରିଲେ, ଶତୃଘ୍ନ ଛତା ଧରିଲେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ବିସ୍ତରା ହଲେ।
ଶ୍ଵେତଂ ଚ ଵାଲଵ୍ଯଜନଂ ଜଗୃହେ ପରିତଃ ସ୍ଥିତଃ। ଅପରଂ ଚନ୍ଦ୍ରସଂକାଶଂ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରୋ ଵିଭୀଷଣଃ
ପାଖରେ ଦଢ଼ି ଥିବା ରାକ୍ଷସାଧିପତି ବିଭୀଷଣ, ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଧଳା ଏକ ଅନ୍ୟ ବିସ୍ତରା ଧରିଲେ।
ଋଷିସଙ୍ଘୈସ୍ତଦାଽଽକାଶେ ଦେଵୈଶ୍ଚ ସମରୁଦ୍ଗଣୈଃ। ସ୍ତୂଯମାନସ୍ଯ ରାମସ୍ଯ ଶୁଶ୍ରୁଵେ ମଧୁରଧ୍ଵନିଃ
ସେ ସମୟରେ ଆକାଶରେ ଋଷିମାନେ, ଦେବତାମାନେ ଏବଂ ମରୁତମାନେ ମିଶି ରାମଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ମଧୁର ଧ୍ୱନି ଶୁଣାଗଲା।