ପାଦୁକେ ତେ ତୁ ରାମସ୍ଯ ଗୃହୀତ୍ଵା ଭରତଃ ସ୍ଵଯମ୍। ଚରଣାଭ୍ଯାଂ ନରେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଯୋଜଯାମାସ ଧର୍ମଵିତ୍
ତାପରେ ଧର୍ମରେ ପାରଙ୍ଗତ ଭରତ ନିଜେ ରାମଙ୍କ ପାଦୁକା ନେଇ ରାଜାଙ୍କ ପାଦ ତଳେ ରଖିଦେଲେ।
ଅବ୍ରଵୀଚ୍ଚ ତଦା ରାମଂ ଭରତଃ ସ କୃତାଞ୍ଜଲିଃ। ଏତତ୍ ତେ ସକଲଂ ରାଜ୍ଯଂ ନ୍ଯାସଂ ନିର୍ଯାତିତଂ ମଯା
ସେଇ ସମୟରେ ଭରତ ହାତ ଯୋଡି ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମୋତେ ଯେଉଁ ରାଜ୍ୟ ଦାୟିତ୍ୱ ଦିଆଯାଇଥିଲା, ସେ ସମସ୍ତ ରାଜ୍ୟ ଆଜି ଆପଣଙ୍କୁ ଫେରାଇ ଦେଉଛି।"
ଅଦ୍ଯ ଜନ୍ମ କୃତାର୍ଥଂ ମେ ସଂଵୃତ୍ତଶ୍ଚ ମନୋରଥଃ। ଯତ୍ ତ୍ଵାଂ ପଶ୍ଯାମି ରାଜାନମଯୋଧ୍ଯାଂ ପୁନରାଗତମ୍
"ଆଜି ମୋ ଜନ୍ମ ସାର୍ଥକ ହେଲା, ମୋର ମନୋକାମନା ପୂରଣ ହେଲା, କାରଣ ଆପଣଙ୍କୁ ଆୟୋଧ୍ୟାକୁ ରାଜା ଭାବେ ଫେରିଆସିଥିବା ଦେଖିପାରୁଛି।"
ଅଵେକ୍ଷତାଂ ଭଵାନ୍ କୋଶଂ କୋଷ୍ଠାଗାରଂ ଗୃହଂ ବଲମ୍। ଭଵତସ୍ତେଜସା ସର୍ଵଂ କୃତଂ ଦଶଗୁଣଂ ମଯା
"ଆପଣ ଦୟାକରି ଧନଭଣ୍ଡାର, ଗଦାଗାର, ରାଜପାଳି, ଏବଂ ସେନା ଦେଖନ୍ତୁ; ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରଭାବରେ ମୁଁ ସବୁକିଛି ଦଶଗୁଣ ବଢ଼ାଇଛି।"
ତଥା ବ୍ରୁଵାଣଂ ଭରତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଂ ଭ୍ରାତୃଵତ୍ସଲମ୍। ମୁମୁଚୁର୍ଵାନରା ବାଷ୍ପଂ ରାକ୍ଷସଶ୍ଚ ଵିଭୀଷଣଃ
ଭରତଙ୍କର ଏଭଳି ଭାଇପ୍ରେମ ଭରା କଥା ଦେଖି, ବନରାଜିମାନେ ଏବଂ ରାକ୍ଷସ ବିଭୀଷଣ ଅଶ୍ରୁ ଝରାଇଲେ।
ତତଃ ପ୍ରହର୍ଷାଦ୍ ଭରତମଙ୍କମାରୋପ୍ଯ ରାଘଵଃ। ଯଯୌ ତେନ ଵିମାନେନ ସସୈନ୍ଯୋ ଭରତାଶ୍ରମମ୍
ତାପରେ ବଡ଼ ଆନନ୍ଦରେ ରାଘବ ଭରତଙ୍କୁ ଆଂକ ଉପରେ ବସାଇ ନେଲେ ଏବଂ ସେନା ସହିତ ସେହି ବିମାନରେ ଭରତଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଯାଇଲେ।
ଭରତାଶ୍ରମମାସାଦ୍ଯ ସସୈନ୍ଯୋ ରାଘଵସ୍ତଦା। ଅଵତୀର୍ଯ ଵିମାନାଗ୍ରାଦଵତସ୍ଥେ ମହୀତଲେ
ଭରତଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ସେନା ସହିତ ପହଞ୍ଚି, ରାଘବ ସେ ବିମାନରୁ ଅବତରି ଭୂମି ଉପରେ ଦଢ଼ି ହେଲେ।
ଅବ୍ରଵୀତ୍ ତୁ ତଦା ରାମସ୍ତଦ୍ ଵିମାନମନୁତ୍ତମମ୍। ଵହ ଵୈଶ୍ରଵଣଂ ଦେଵମନୁଜାନାମି ଗମ୍ଯତାମ୍
ସେ ସମୟରେ ରାମ ସେହି ଅଦ୍ଭୁତ ବିମାନକୁ କହିଲେ, "ତୁମେ ବୈଶ୍ରବଣ ଦେବଙ୍କୁ ବୋଝିବା; ମୁଁ ତୁମକୁ ଯିବାକୁ ଅନୁମତି ଦେଉଛି।"
ତତୋ ରାମାଭ୍ଯନୁଜ୍ଞାତଂ ତଦ୍ ଵିମାନମନୁତ୍ତମମ୍। ଉତ୍ତରାଂ ଦିଶମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ଜଗାମ ଧନଦାଲଯମ୍
ତେଣୁ ରାମଙ୍କ ଅନୁମତି ପାଇ ଏହି ଅପୂର୍ବ ବିମାନ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଚାଲିଗଲା, ଧନର ଦେବତାଙ୍କ ଗୃହକୁ ଯିବା ପାଇଁ।
ଵିମାନଂ ପୁଷ୍ପକଂ ଦିଵ୍ଯଂ ସଂଗୃହୀତଂ ତୁ ରକ୍ଷସା। ଅଗମଦ୍ ଧନଦଂ ଵେଗାଦ୍ ରାମଵାକ୍ଯପ୍ରଚୋଦିତମ୍
ଯେହି ଦିବ୍ୟ ପୁଷ୍ପକ ବିମାନଟି ରାକ୍ଷସ ଦ୍ୱାରା ଦଳିତ ହୋଇଥିଲା, ସେହି ବିମାନ ରାମଙ୍କ ଆଦେଶରେ ତୁରନ୍ତ କୁବେରଙ୍କ ପାଖକୁ ଚାଲିଗଲା।
ପୁରୋହିତସ୍ଯାତ୍ମସଖସ୍ଯ ରାଘଵୋ ବୃହସ୍ପତେଃ ଶକ୍ର ଇଵାମରାଧିପଃ। ନିପୀଡ୍ଯ ପାଦୌ ପୃଥଗାସନେ ଶୁଭେ ସହୈଵ ତେନୋପଵିଵେଶ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ରାଘବ ତାଙ୍କ ପୁରୋହିତ ଓ ମିତ୍ରଙ୍କ ପାଦ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭରେ ଛୁଇଁଲେ, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ର ଯେପରି ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ସହ ଅଲଗା ଶୁଭାସନରେ ବସନ୍ତି, ସେପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଘବ ମଧୁର ଆସନରେ ସେଙ୍କ ସହ ବସିଲେ।
thumb|ଅଷ୍ଟାଵିଂଶତ୍ଯଧିକଶତତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center thumb|ମଙ୍ଗଲଶାସନଂ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ଅଷ୍ଟାଵିଂଶତ୍ଯଧିକଶତତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଏବେ ଶୁଣନ୍ତୁ, ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ଏକ ଶତ ଅଷ୍ଟାବିଂଶତିତମ ସର୍ଗ, ମଙ୍ଗଳମୟ ଆଶୀର୍ବାଦ।
ଶିରସ୍ଯଞ୍ଜଲିମାଧାଯ କୈକେଯ୍ଯାନନ୍ଦଵର୍ଧନଃ। ବଭାଷେ ଭରତୋ ଜ୍ଯେଷ୍ଠଂ ରାମଂ ସତ୍ଯପରାକ୍ରମମ୍
କୈକେୟୀଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ବଢ଼ାଇଥିବା ଭରତ ହାତ ଯୋଡି ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ରଖି, ନିଜ ବଡ଼ ଭାଇ ସତ୍ୟବୀର ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ।
ପୂଜିତା ମାମିକା ମାତା ଦତ୍ତଂ ରାଜ୍ଯମିଦଂ ମମ। ତଦ୍ ଦଦାମି ପୁନସ୍ତୁଭ୍ଯଂ ଯଥା ତ୍ଵମଦଦା ମମ
"ମୋ ମାଆଁଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ମିଳିଛି, ଏହି ରାଜ୍ୟ ମୋତେ ଦିଆଯାଇଛି; ଯେପରି ଆପଣ ମୋତେ ଦେଇଥିଲେ, ସେପରି ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ପୁଣି ଫେରାଇ ଦେଉଛି।"
ଧୁରମେକାକିନା ନ୍ଯସ୍ତାଂ ଵୃଷଭେଣ ବଲୀଯସା। କିଶୋରଵଦ୍ ଗୁରୁଂ ଭାରଂ ନ ଵୋଢୁମହମୁତ୍ସହେ
"ଏକାକି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବୃଷ ଉପରେ ଭାରି ଜୁଆ ରଖାଯାଇଥିଲା; ଛୁଆଁ ବଛା ଭଳି ମୁଁ ଏତେ ଭାରି ଦାୟିତ୍ୱ ବୋହିପାରିବି ନାହିଁ।"
ଵାରିଵେଗେନ ମହତା ଭିନ୍ନଃ ସେତୁରିଵ କ୍ଷରନ୍। ଦୁର୍ବନ୍ଧନମିଦଂ ମନ୍ଯେ ରାଜ୍ଯଚ୍ଛିଦ୍ରମସଂଵୃତମ୍
"ବଡ଼ ପାଣିର ଝୋକାରେ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ବନ୍ଧ ଭଳି, ଏହି ରାଜ୍ୟ ମୁଁ ଦୁର୍ବଳ ଓ ଅସୁରକ୍ଷିତ ବୋଲି ଭାବୁଛି।"
ଗତିଂ ଖର ଇଵାଶ୍ଵସ୍ଯ ହଂସସ୍ଯେଵ ଚ ଵାଯସଃ। ନାନ୍ଵେତୁମୁତ୍ସହେ ଵୀର ତଵ ମାର୍ଗମରିଂଦମ
ଯେପରି ଏକ କାଉଁଁ ଘୋଡ଼ା କିମ୍ବା ହଂସର ପଥ ଅନୁସରଣ କରିପାରେନାହିଁ, ଏ ଶୂରବୀର, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ତୁମର ଆଚରଣକୁ ଅନୁସରଣ କରିପାରିବିନାହିଁ।
ଯଥା ଚାରୋପିତୋ ଵୃକ୍ଷୋ ଜାତଶ୍ଚାନ୍ତର୍ନିଵେଶନେ। ମହାନପି ଦୁରାରୋହୋ ମହାସ୍କନ୍ଧଃ ପ୍ରଶାଖଵାନ୍
ଯେପରି ଘର ଭିତରେ ରୋପାଯାଇଥିବା ଗଛ, ବଡ଼ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଚଢ଼ିବାକୁ କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ ଓ ଅନେକ ଡାଳିପାଲି ଥାଏ—
ଶୀର୍ଯେତ ପୁଷ୍ପିତୋ ଭୂତ୍ଵା ନ ଫଲାନି ପ୍ରଦର୍ଶଯନ୍। ତସ୍ଯ ନାନୁଭଵେଦର୍ଥଂ ଯସ୍ଯ ହେତୋଃ ସ ରୋପିତଃ
—ସେଇ ଗଛ ଫୁଲିଲା ପରେ ଫଳ ଦେଉନାହିଁ, ଶୁଖିଯାଏ; ଯିଏ ଏହାକୁ ରୋପିଥିଲେ, ସେ ଲୋକ ତାହାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସାଧନ କରିପାରେନାହିଁ।
ଏଷୋପମା ମହାବାହୋ ତ୍ଵମର୍ଥଂ ଵେତ୍ତୁମର୍ହସି। ଯଦ୍ଯସ୍ମାନ୍ ମନୁଜେନ୍ଦ୍ର ତ୍ଵଂ ଭର୍ତା ଭୃତ୍ଯାନ୍ ନ ଶାଧି ହି
ଏହି ଉପମାଟି ହେଉଛି, ମହାବାହୁ, ତୁମେ ଏହାର ଅର୍ଥ ବୁଝିବା ଉଚିତ। ମନୁଷ୍ୟମଣ୍ଡଳର ରାଜା, ଯଦି ଆମେ ତୁମର ଦାସ, ତେବେ ଆମ ମାଧ୍ୟମରେ ଆମକୁ ଶାସନ କରନ୍ତୁନାହିଁ।
ଜଗଦଦ୍ଯାଭିଷିକ୍ତଂ ତ୍ଵାମନୁପଶ୍ଯତୁ ରାଘଵ। ପ୍ରତପନ୍ତମିଵାଦିତ୍ଯଂ ମଧ୍ଯାହ୍ନେ ଦୀପ୍ତତେଜସମ୍
ଏ ରାଘବ, ଆଜି ସମସ୍ତ ଜଗତ ତୁମକୁ ଅଭିଷିକ୍ତ ଦେଖୁନ୍ତୁ, ମଧ୍ୟାହ୍ନର ତପ୍ତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ତୁମର ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ।
ତୂର୍ଯସଂଘାତନିର୍ଘୋଷୈଃ କାଞ୍ଚୀନୂପୁରନିଃସ୍ଵନୈଃ। ମଧୁରୈର୍ଗୀତଶବ୍ଦୈଶ୍ଚ ପ୍ରତିବୁଧ୍ଯସ୍ଵ ଶେଷ୍ଵ ଚ
ବାଜା, ତାଳ, ସୁରିଳା ଗୀତ ଓ ସୁନା ନୂପୁରର ଝଙ୍କାର ଶବ୍ଦରେ ତୁମେ ଜାଗିଉଥିବା ଓ ବିଶ୍ରାମ କରୁଥିବା ଦୃଶ୍ୟ ହେଉ।
ଯାଵଦାଵର୍ତତେ ଚକ୍ରଂ ଯାଵତୀ ଚ ଵସୁଂଧରା। ତାଵତ୍ ତ୍ଵମିହ ଲୋକସ୍ଯ ସ୍ଵାମିତ୍ଵମନୁଵର୍ତଯ
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚକ୍ର ଘୁରୁଛି, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏ ଭୂମି ଅଛି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏଇ ଜଗତରେ ତୁମର ଶାସନ ଚାଲିଥାଉ।
ଭରତସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାମଃ ପରପୁରଞ୍ଜଯଃ। ତଥେତି ପ୍ରତିଜଗ୍ରାହ ନିଷସାଦାସନେ ଶୁଭେ
ଭରତଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଶତ୍ରୁନଗର ବିଜେତା ରାମ 'ଯେପରି' ବୋଲି ସ୍ୱୀକାର କଲେ ଏବଂ ଶୁଭ ଆସନରେ ବସିଗଲେ।
ତତଃ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଵଚନାନ୍ନିପୁଣାଃ ଶ୍ମଶ୍ରୁଵର୍ଧନାଃ। ସୁଖହସ୍ତାଃ ସୁଶୀଘ୍ରାଶ୍ଚ ରାଘଵଂ ପର୍ଯଵାରଯନ୍
ତାପରେ ଶତୃଘ୍ନଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ଦକ୍ଷ ଏବଂ ଦୟାଳୁ ହସ୍ତର ବାର୍ବରମାନେ ରାଘବଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଲେ।
ପୂର୍ଵଂ ତୁ ଭରତେ ସ୍ନାତେ ଲକ୍ଷ୍ମଣେ ଚ ମହାବଲେ। ସୁଗ୍ରୀଵେ ଵାନରେନ୍ଦ୍ରେ ଚ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରେ ଵିଭୀଷଣେ
ପ୍ରଥମେ, ଭରତ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ବାନରରାଜ ସୁଗ୍ରୀବ ଏବଂ ରାକ୍ଷସରାଜ ବିଭୀଷଣ ସ୍ନାନ କଲେ—
ଵିଶୋଧିତଜଟଃ ସ୍ନାତଶ୍ଚିତ୍ରମାଲ୍ଯାନୁଲେପନଃ। ମହାର୍ହଵସନୋପେତସ୍ତସ୍ଥୌ ତତ୍ର ଶ୍ରିଯା ଜ୍ଵଲନ୍
ତାପରେ ରାମଙ୍କ ଜଟା ଶୁଧ୍ଧ ହେଲା, ସ୍ନାନ କଲେ, ବିଭିନ୍ନ ମାଳା ଓ ଚନ୍ଦନ ଲଗାଇଲେ, ମହାମୂଲ୍ୟବାନ ପୋଶାକ ପିନ୍ଧି, ତିନିଁ ଏଠାରେ ଶ୍ରୀରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଇ ଦଢ଼ିଲେ।
ପ୍ରତିକର୍ମ ଚ ରାମସ୍ଯ କାରଯାମାସ ଵୀର୍ଯଵାନ୍। ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ଯ ଚ ଲକ୍ଷ୍ମୀଵାନିକ୍ଷ୍ଵାକୁକୁଲଵର୍ଧନଃ
ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ମହାନ ବଢ଼ାଇବା ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ପାଇଁ ଶୁଭ ପୂଜା ଆଲଙ୍କାର କରାଇଲେ।
ପ୍ରତିକର୍ମ ଚ ସୀତାଯାଃ ସର୍ଵା ଦଶରଥସ୍ତ୍ରିଯଃ। ଆତ୍ମନୈଵ ତଦା ଚକ୍ରୁର୍ମନସ୍ଵିନ୍ଯୋ ମନୋହରମ୍
ତାପରେ ଦଶରଥଙ୍କ ସମସ୍ତ ଝିଅମାନେ, ମନୋହର ଓ ଉତ୍ସାହୀ, ସୀତାଙ୍କ ପାଇଁ ନିଜେ ହସ୍ତରେ ଆଲଙ୍କାର କରିଦେଲେ।
ତତୋ ଵାନରପତ୍ନୀନାଂ ସର୍ଵାସାମେଵ ଶୋଭନମ୍। ଚକାର ଯତ୍ନାତ୍ କୌସଲ୍ଯା ପ୍ରହୃଷ୍ଟା ପୁତ୍ରଵତ୍ସଲା
ତାପରେ କୌଶଲ୍ୟା, ପୁଅ ପ୍ରେମରେ ଆନନ୍ଦିତ, ସମସ୍ତ ବାନରୀମାନେ ପାଇଁ ଯତ୍ନ କରି ଶୋଭା ଆଲଙ୍କାର କରାଇଦେଲେ।