ସୁଷେଣଂ ଚ ନଲଂ ଚୈଵ ଗଵାକ୍ଷଂ ଗନ୍ଧମାଦନମ୍। ଶରଭଂ ପନସଂ ଚୈଵ ପରିତଃ ପରିଷସ୍ଵଜେ
ସେ ସୁଷେଣ, ନଳ, ଗଭାକ୍ଷ, ଗନ୍ଧମାଦନ, ଶରଭ ଓ ପନସଙ୍କୁ ଚାରିପାଖରେ ଥିବା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ।
ତେ କୃତ୍ଵା ମାନୁଷଂ ରୂପଂ ଵାନରାଃ କାମରୂପିଣଃ। କୁଶଲଂ ପର୍ଯପୃଚ୍ଛଂସ୍ତେ ପ୍ରହୃଷ୍ଟା ଭରତଂ ତଦା
ଏହି କାମରୂପୀ ବାନରମାନେ ମାନବ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଆନନ୍ଦରେ ଭାରତଙ୍କୁ କୁଶଳ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।
ଅଥାବ୍ରଵୀଦ୍ ରାଜପୁତ୍ରଃ ସୁଗ୍ରୀଵଂ ଵାନରର୍ଷଭମ୍। ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ ମହାତେଜା ଭରତୋ ଧର୍ମିଣାଂ ଵରଃ
ତାପରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜପୁତ୍ର ଭାରତ, ଧର୍ମରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ସୁଗ୍ରୀବ ବାନରମୁଖ୍ୟଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି କଥା କହିଲେ।
ତ୍ଵମସ୍ମାକଂ ଚତୁର୍ଣାଂ ଵୈ ଭ୍ରାତା ସୁଗ୍ରୀଵ ପଞ୍ଚମଃ। ସୌହୃଦାଜ୍ଜାଯତେ ମିତ୍ରମପକାରୋଽରିଲକ୍ଷଣମ୍
ସୁଗ୍ରୀବ, ଆମେ ଚାରିଭାଇ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ଏବେ ପଞ୍ଚମ ଭାଇ ହେଲା। ସ୍ନେହରୁ ମିତ୍ରତା ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ଦ୍ରୋହ କେବଳ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଲକ୍ଷଣ।
ଵିଭୀଷଣଂ ଚ ଭରତଃ ସାନ୍ତ୍ଵଵାକ୍ଯମଥାବ୍ରଵୀତ୍। ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ତ୍ଵଯା ସହାଯେନ କୃତଂ କର୍ମ ସୁଦୁଷ୍କରମ୍
ତାପରେ ଭାରତ ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ଶାନ୍ତିଦାୟକ କଥା କହିଲେ: 'ତୁମର ସାହାଯ୍ୟରେ ଏହି ଅତି କଠିନ କାମ ସଫଳ ହୋଇଛି, ଭାଗ୍ୟରେ।'
ଶତ୍ରୁଘ୍ନଶ୍ଚ ତଦା ରାମମଭିଵାଦ୍ଯ ସଲକ୍ଷ୍ମଣମ୍। ସୀତାଯାଶ୍ଚରଣୌ ଵୀରୋ ଵିନଯାଦଭ୍ଯଵାଦଯତ୍
ସେଇ ସମୟରେ ଶତୃଘ୍ନ, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ନମ୍ରତାରେ ସୀତାଙ୍କ ଚରଣକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ।
ରାମୋ ମାତରମାସାଦ୍ଯ ଵିଵର୍ଣାଂ ଶୋକକର୍ଶିତାମ୍। ଜଗ୍ରାହ ପ୍ରଣତଃ ପାଦୌ ମନୋ ମାତୁଃ ପ୍ରହର୍ଷଯନ୍
ରାମ ଦୁଃଖରେ କ୍ଷୀଣ ଓ ମୁହଁ ମଲିନ ମାଆଙ୍କୁ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ନମ୍ରତାରେ ତାଙ୍କର ପାଦ ଧରି, ମନକୁ ଆନନ୍ଦିତ କଲେ।
ଅଭିଵାଦ୍ଯ ସୁମିତ୍ରାଂ ଚ କୈକେଯୀଂ ଚ ଯଶସ୍ଵିନୀମ୍। ସ ମାତୄଶ୍ଚ ତତଃ ସର୍ଵାଃ ପୁରୋହିତମୁପାଗମତ୍
ସେ ସୁମିତ୍ରା ଓ ପ୍ରଶଂସିତ କୈକୟୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ସମସ୍ତ ମାଆ ଓ ପୁରୋହିତଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।
ସ୍ଵାଗତଂ ତେ ମହାବାହୋ କୌସଲ୍ଯାନନ୍ଦଵର୍ଧନ। ଇତି ପ୍ରାଞ୍ଜଲଯଃ ସର୍ଵେ ନାଗରା ରାମମବ୍ରୁଵନ୍
ସମସ୍ତ ନାଗରିକ ହାତ ଯୋଡି ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମହାବଳଶାଳୀ, କୌଶଳ୍ୟାଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ବଢ଼ାଇଥିବା ପ୍ରଭୁ, ଆପଣଙ୍କୁ ସ୍ୱାଗତ!"
ତାନ୍ଯଞ୍ଜଲିସହସ୍ରାଣି ପ୍ରଗୃହୀତାନି ନାଗରୈଃ। ଵ୍ଯାକୋଶାନୀଵ ପଦ୍ମାନି ଦଦର୍ଶ ଭରତାଗ୍ରଜଃ
ଭରତଙ୍କ ଭାଇ ବଡ଼ ରାମ ଦେଖିଲେ, ନାଗରିକମାନେ ହଜାର ହଜାର ହାତ ଯୋଡି ନମସ୍କାର କରୁଛନ୍ତି, ସେହି ହାତଗୁଡିକ ଫୁଲିଥିବା ପଦ୍ମ ଫୁଲ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ପାଦୁକେ ତେ ତୁ ରାମସ୍ଯ ଗୃହୀତ୍ଵା ଭରତଃ ସ୍ଵଯମ୍। ଚରଣାଭ୍ଯାଂ ନରେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଯୋଜଯାମାସ ଧର୍ମଵିତ୍
ତାପରେ ଧର୍ମରେ ପାରଙ୍ଗତ ଭରତ ନିଜେ ରାମଙ୍କ ପାଦୁକା ନେଇ ରାଜାଙ୍କ ପାଦ ତଳେ ରଖିଦେଲେ।
ଅବ୍ରଵୀଚ୍ଚ ତଦା ରାମଂ ଭରତଃ ସ କୃତାଞ୍ଜଲିଃ। ଏତତ୍ ତେ ସକଲଂ ରାଜ୍ଯଂ ନ୍ଯାସଂ ନିର୍ଯାତିତଂ ମଯା
ସେଇ ସମୟରେ ଭରତ ହାତ ଯୋଡି ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମୋତେ ଯେଉଁ ରାଜ୍ୟ ଦାୟିତ୍ୱ ଦିଆଯାଇଥିଲା, ସେ ସମସ୍ତ ରାଜ୍ୟ ଆଜି ଆପଣଙ୍କୁ ଫେରାଇ ଦେଉଛି।"
ଅଦ୍ଯ ଜନ୍ମ କୃତାର୍ଥଂ ମେ ସଂଵୃତ୍ତଶ୍ଚ ମନୋରଥଃ। ଯତ୍ ତ୍ଵାଂ ପଶ୍ଯାମି ରାଜାନମଯୋଧ୍ଯାଂ ପୁନରାଗତମ୍
"ଆଜି ମୋ ଜନ୍ମ ସାର୍ଥକ ହେଲା, ମୋର ମନୋକାମନା ପୂରଣ ହେଲା, କାରଣ ଆପଣଙ୍କୁ ଆୟୋଧ୍ୟାକୁ ରାଜା ଭାବେ ଫେରିଆସିଥିବା ଦେଖିପାରୁଛି।"
ଅଵେକ୍ଷତାଂ ଭଵାନ୍ କୋଶଂ କୋଷ୍ଠାଗାରଂ ଗୃହଂ ବଲମ୍। ଭଵତସ୍ତେଜସା ସର୍ଵଂ କୃତଂ ଦଶଗୁଣଂ ମଯା
"ଆପଣ ଦୟାକରି ଧନଭଣ୍ଡାର, ଗଦାଗାର, ରାଜପାଳି, ଏବଂ ସେନା ଦେଖନ୍ତୁ; ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରଭାବରେ ମୁଁ ସବୁକିଛି ଦଶଗୁଣ ବଢ଼ାଇଛି।"
ତଥା ବ୍ରୁଵାଣଂ ଭରତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଂ ଭ୍ରାତୃଵତ୍ସଲମ୍। ମୁମୁଚୁର୍ଵାନରା ବାଷ୍ପଂ ରାକ୍ଷସଶ୍ଚ ଵିଭୀଷଣଃ
ଭରତଙ୍କର ଏଭଳି ଭାଇପ୍ରେମ ଭରା କଥା ଦେଖି, ବନରାଜିମାନେ ଏବଂ ରାକ୍ଷସ ବିଭୀଷଣ ଅଶ୍ରୁ ଝରାଇଲେ।
ତତଃ ପ୍ରହର୍ଷାଦ୍ ଭରତମଙ୍କମାରୋପ୍ଯ ରାଘଵଃ। ଯଯୌ ତେନ ଵିମାନେନ ସସୈନ୍ଯୋ ଭରତାଶ୍ରମମ୍
ତାପରେ ବଡ଼ ଆନନ୍ଦରେ ରାଘବ ଭରତଙ୍କୁ ଆଂକ ଉପରେ ବସାଇ ନେଲେ ଏବଂ ସେନା ସହିତ ସେହି ବିମାନରେ ଭରତଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଯାଇଲେ।
ଭରତାଶ୍ରମମାସାଦ୍ଯ ସସୈନ୍ଯୋ ରାଘଵସ୍ତଦା। ଅଵତୀର୍ଯ ଵିମାନାଗ୍ରାଦଵତସ୍ଥେ ମହୀତଲେ
ଭରତଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ସେନା ସହିତ ପହଞ୍ଚି, ରାଘବ ସେ ବିମାନରୁ ଅବତରି ଭୂମି ଉପରେ ଦଢ଼ି ହେଲେ।
ଅବ୍ରଵୀତ୍ ତୁ ତଦା ରାମସ୍ତଦ୍ ଵିମାନମନୁତ୍ତମମ୍। ଵହ ଵୈଶ୍ରଵଣଂ ଦେଵମନୁଜାନାମି ଗମ୍ଯତାମ୍
ସେ ସମୟରେ ରାମ ସେହି ଅଦ୍ଭୁତ ବିମାନକୁ କହିଲେ, "ତୁମେ ବୈଶ୍ରବଣ ଦେବଙ୍କୁ ବୋଝିବା; ମୁଁ ତୁମକୁ ଯିବାକୁ ଅନୁମତି ଦେଉଛି।"
ତତୋ ରାମାଭ୍ଯନୁଜ୍ଞାତଂ ତଦ୍ ଵିମାନମନୁତ୍ତମମ୍। ଉତ୍ତରାଂ ଦିଶମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ଜଗାମ ଧନଦାଲଯମ୍
ତେଣୁ ରାମଙ୍କ ଅନୁମତି ପାଇ ଏହି ଅପୂର୍ବ ବିମାନ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଚାଲିଗଲା, ଧନର ଦେବତାଙ୍କ ଗୃହକୁ ଯିବା ପାଇଁ।
ଵିମାନଂ ପୁଷ୍ପକଂ ଦିଵ୍ଯଂ ସଂଗୃହୀତଂ ତୁ ରକ୍ଷସା। ଅଗମଦ୍ ଧନଦଂ ଵେଗାଦ୍ ରାମଵାକ୍ଯପ୍ରଚୋଦିତମ୍
ଯେହି ଦିବ୍ୟ ପୁଷ୍ପକ ବିମାନଟି ରାକ୍ଷସ ଦ୍ୱାରା ଦଳିତ ହୋଇଥିଲା, ସେହି ବିମାନ ରାମଙ୍କ ଆଦେଶରେ ତୁରନ୍ତ କୁବେରଙ୍କ ପାଖକୁ ଚାଲିଗଲା।
ପୁରୋହିତସ୍ଯାତ୍ମସଖସ୍ଯ ରାଘଵୋ ବୃହସ୍ପତେଃ ଶକ୍ର ଇଵାମରାଧିପଃ। ନିପୀଡ୍ଯ ପାଦୌ ପୃଥଗାସନେ ଶୁଭେ ସହୈଵ ତେନୋପଵିଵେଶ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ରାଘବ ତାଙ୍କ ପୁରୋହିତ ଓ ମିତ୍ରଙ୍କ ପାଦ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭରେ ଛୁଇଁଲେ, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ର ଯେପରି ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ସହ ଅଲଗା ଶୁଭାସନରେ ବସନ୍ତି, ସେପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଘବ ମଧୁର ଆସନରେ ସେଙ୍କ ସହ ବସିଲେ।
thumb|ଅଷ୍ଟାଵିଂଶତ୍ଯଧିକଶତତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center thumb|ମଙ୍ଗଲଶାସନଂ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ଅଷ୍ଟାଵିଂଶତ୍ଯଧିକଶତତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଏବେ ଶୁଣନ୍ତୁ, ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ଏକ ଶତ ଅଷ୍ଟାବିଂଶତିତମ ସର୍ଗ, ମଙ୍ଗଳମୟ ଆଶୀର୍ବାଦ।
ଶିରସ୍ଯଞ୍ଜଲିମାଧାଯ କୈକେଯ୍ଯାନନ୍ଦଵର୍ଧନଃ। ବଭାଷେ ଭରତୋ ଜ୍ଯେଷ୍ଠଂ ରାମଂ ସତ୍ଯପରାକ୍ରମମ୍
କୈକେୟୀଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ବଢ଼ାଇଥିବା ଭରତ ହାତ ଯୋଡି ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ରଖି, ନିଜ ବଡ଼ ଭାଇ ସତ୍ୟବୀର ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ।
ପୂଜିତା ମାମିକା ମାତା ଦତ୍ତଂ ରାଜ୍ଯମିଦଂ ମମ। ତଦ୍ ଦଦାମି ପୁନସ୍ତୁଭ୍ଯଂ ଯଥା ତ୍ଵମଦଦା ମମ
"ମୋ ମାଆଁଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ମିଳିଛି, ଏହି ରାଜ୍ୟ ମୋତେ ଦିଆଯାଇଛି; ଯେପରି ଆପଣ ମୋତେ ଦେଇଥିଲେ, ସେପରି ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ପୁଣି ଫେରାଇ ଦେଉଛି।"
ଧୁରମେକାକିନା ନ୍ଯସ୍ତାଂ ଵୃଷଭେଣ ବଲୀଯସା। କିଶୋରଵଦ୍ ଗୁରୁଂ ଭାରଂ ନ ଵୋଢୁମହମୁତ୍ସହେ
"ଏକାକି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବୃଷ ଉପରେ ଭାରି ଜୁଆ ରଖାଯାଇଥିଲା; ଛୁଆଁ ବଛା ଭଳି ମୁଁ ଏତେ ଭାରି ଦାୟିତ୍ୱ ବୋହିପାରିବି ନାହିଁ।"
ଵାରିଵେଗେନ ମହତା ଭିନ୍ନଃ ସେତୁରିଵ କ୍ଷରନ୍। ଦୁର୍ବନ୍ଧନମିଦଂ ମନ୍ଯେ ରାଜ୍ଯଚ୍ଛିଦ୍ରମସଂଵୃତମ୍
"ବଡ଼ ପାଣିର ଝୋକାରେ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ବନ୍ଧ ଭଳି, ଏହି ରାଜ୍ୟ ମୁଁ ଦୁର୍ବଳ ଓ ଅସୁରକ୍ଷିତ ବୋଲି ଭାବୁଛି।"
ଗତିଂ ଖର ଇଵାଶ୍ଵସ୍ଯ ହଂସସ୍ଯେଵ ଚ ଵାଯସଃ। ନାନ୍ଵେତୁମୁତ୍ସହେ ଵୀର ତଵ ମାର୍ଗମରିଂଦମ
ଯେପରି ଏକ କାଉଁଁ ଘୋଡ଼ା କିମ୍ବା ହଂସର ପଥ ଅନୁସରଣ କରିପାରେନାହିଁ, ଏ ଶୂରବୀର, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ତୁମର ଆଚରଣକୁ ଅନୁସରଣ କରିପାରିବିନାହିଁ।
ଯଥା ଚାରୋପିତୋ ଵୃକ୍ଷୋ ଜାତଶ୍ଚାନ୍ତର୍ନିଵେଶନେ। ମହାନପି ଦୁରାରୋହୋ ମହାସ୍କନ୍ଧଃ ପ୍ରଶାଖଵାନ୍
ଯେପରି ଘର ଭିତରେ ରୋପାଯାଇଥିବା ଗଛ, ବଡ଼ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଚଢ଼ିବାକୁ କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ ଓ ଅନେକ ଡାଳିପାଲି ଥାଏ—
ଶୀର୍ଯେତ ପୁଷ୍ପିତୋ ଭୂତ୍ଵା ନ ଫଲାନି ପ୍ରଦର୍ଶଯନ୍। ତସ୍ଯ ନାନୁଭଵେଦର୍ଥଂ ଯସ୍ଯ ହେତୋଃ ସ ରୋପିତଃ
—ସେଇ ଗଛ ଫୁଲିଲା ପରେ ଫଳ ଦେଉନାହିଁ, ଶୁଖିଯାଏ; ଯିଏ ଏହାକୁ ରୋପିଥିଲେ, ସେ ଲୋକ ତାହାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସାଧନ କରିପାରେନାହିଁ।
ଏଷୋପମା ମହାବାହୋ ତ୍ଵମର୍ଥଂ ଵେତ୍ତୁମର୍ହସି। ଯଦ୍ଯସ୍ମାନ୍ ମନୁଜେନ୍ଦ୍ର ତ୍ଵଂ ଭର୍ତା ଭୃତ୍ଯାନ୍ ନ ଶାଧି ହି
ଏହି ଉପମାଟି ହେଉଛି, ମହାବାହୁ, ତୁମେ ଏହାର ଅର୍ଥ ବୁଝିବା ଉଚିତ। ମନୁଷ୍ୟମଣ୍ଡଳର ରାଜା, ଯଦି ଆମେ ତୁମର ଦାସ, ତେବେ ଆମ ମାଧ୍ୟମରେ ଆମକୁ ଶାସନ କରନ୍ତୁନାହିଁ।