କଚ୍ଚିନ୍ନ ଖଲୁ କାପେଯୀ ସେଵ୍ଯତେ ଚଲଚିତ୍ତତା। ନହି ପଶ୍ଯାମି କାକୁତ୍ସ୍ଥଂ ରାମମାର୍ଯଂ ପରଂତପମ୍
"ହେ କାପିବଂଶୀ, ତୁମେ କି ମନର ଅସ୍ଥିରତାକୁ ଅନୁସରୁଛ? କାରଣ ମୁଁ ଆଦର୍ଶ ରାମ, ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଦମନ କରୁଥିବା କାକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କୁ ଦେଖୁନାହିଁ।"
କଚ୍ଚିନ୍ନ ଚାନୁଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ କପଯଃ କାମରୂପିଣଃ। ଅଥୈଵମୁକ୍ତେ ଵଚନେ ହନୂମାନିଦମବ୍ରଵୀତ୍
"ଏହି ରୂପ ବଦଳାଉଥିବା ବାନରମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଉନାହାନ୍ତି।" ଏପରି କଥା କହିବା ପରେ, ହନୁମାନ ଏହିପରି କହିଲେ:
ଅର୍ଥ୍ଯଂ ଵିଜ୍ଞାପଯନ୍ନେଵ ଭରତଂ ସତ୍ଯଵିକ୍ରମମ୍। ସଦାଫଲାନ୍ କୁସୁମିତାନ୍ ଵୃକ୍ଷାନ୍ ପ୍ରାପ୍ଯ ମଧୁସ୍ରଵାନ୍
ହନୁମାନ ତାଙ୍କର ଅନୁରୋଧ ବରତଙ୍କୁ ଜଣାଇ, କହିଲେ: "ଯେଉଁ ଗଛମାନେ ସବୁବେଳେ ଫଳ ଓ ଫୁଲ ଧରେ, ମଧୁ ଝରେ—"
ଭରଦ୍ଵାଜପ୍ରସାଦେନ ମତ୍ତଭ୍ରମରନାଦିତାନ୍। ତସ୍ଯ ଚୈଵ ଵରୋ ଦତ୍ତୋ ଵାସଵେନ ପରଂତପ
"ଭୃଗୁବଂଶୀ ଭରଦ୍ୱାଜଙ୍କ କୃପାରେ, ମଦମତ ମଧୁମକ୍ଷିକାର ଗୁଞ୍ଜନରେ, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦିଆ ଆଶୀର୍ବାଦରେ, ହେ ଶତ୍ରୁଦଳନ—"
ସସୈନ୍ଯସ୍ଯ ତଦାତିଥ୍ଯଂ କୃତଂ ସର୍ଵଗୁଣାନ୍ଵିତମ୍। ନିଃସ୍ଵନଃ ଶ୍ରୂଯତେ ଭୀମଃ ପ୍ରହୃଷ୍ଟାନାଂ ଵନୌକସାମ୍
"ସେ ସମୟରେ ସେହି ସେନାର ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ଆତିଥ୍ୟ ମିଳିଥିଲା; ଅତି ଭୟଙ୍କର ଓ ଆନନ୍ଦିତ ଅବାସୀମାନେ ଉଲ୍ଲାସର ଶବ୍ଦ କରୁଥିଲେ।"
ମନ୍ଯେ ଵାନରସେନା ସା ନଦୀଂ ତରତି ଗୋମତୀମ୍। ରଜୋଵର୍ଷଂ ସମୁଦ୍ଭୂତଂ ପଶ୍ଯ ସାଲଵନଂ ପ୍ରତି
"ମୁଁ ଭାବୁଛି, ବାନର ସେନା ଗୋମତୀ ନଦୀକୁ ଅତିକ୍ରମ କରୁଛି; ଦେଖ, ଶାଳବନ ଦିଗରେ ଧୂଳିର ମେଘ ଉଠିଛି।"
ମନ୍ଯେ ସାଲଵନଂ ରମ୍ଯଂ ଲୋଲଯନ୍ତି ପ୍ଲଵଂଗମାଃ। ତଦେତଦ୍ ଦୃଶ୍ଯତେ ଦୂରାଦ୍ ଵିମାନଂ ଚନ୍ଦ୍ରସଂନିଭମ୍
"ମୁଁ ଭାବୁଛି, ବାନରମାନେ ଶୋଭାମୟ ଶାଳବନକୁ ହଲାଇ ଦେଉଛନ୍ତି; ଦେଖ, ସେଠାରୁ ଦୂରରେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏକ ବିମାନ ଦେଖାଯାଉଛି।"
ଵିମାନଂ ପୁଷ୍ପକଂ ଦିଵ୍ଯଂ ମନସା ବ୍ରହ୍ମନିର୍ମିତମ୍। ରାଵଣଂ ବାନ୍ଧଵୈଃ ସାର୍ଧଂ ହତ୍ଵା ଲବ୍ଧଂ ମହାତ୍ମନା
"ଏହି ଦିବ୍ୟ ପୁଷ୍ପକ ବିମାନ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମନରେ ତିଆରି, ମହାପୁରୁଷ ରାମ ରାବଣ ଓ ତାଙ୍କର ପରିବାରକୁ ବଧ କରି ପାଇଥିଲେ।"
ତରୁଣାଦିତ୍ଯସଂକାଶଂ ଵିମାନଂ ରାମଵାହନମ୍। ଧନଦସ୍ଯ ପ୍ରସାଦେନ ଦିଵ୍ଯମେତନ୍ମନୋଜଵମ୍
"ଏହି ବିମାନ ତରୁଣ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏବଂ ମନର ଦ୍ରୁତତାରେ ଚଳିଥାଏ, କୁବେରଙ୍କ କୃପାରେ ଏହା ରାମଙ୍କ ଯାନ ହୋଇଛି।"
ଏତସ୍ମିନ୍ ଭ୍ରାତରୌ ଵୀରୌ ଵୈଦେହ୍ଯା ସହ ରାଘଵୌ। ସୁଗ୍ରୀଵଶ୍ଚ ମହାତେଜା ରାକ୍ଷସଶ୍ଚ ଵିଭୀଷଣଃ
"ଏହି ବିମାନରେ ଦୁଇ ଭାଇ ଶୂରବୀର ରାଘବ, ଭିତରେ ଭିତରେ ସୀତା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସୁଗ୍ରୀବ ଏବଂ ରାକ୍ଷସ ବିଭୀଷଣ ଅଛନ୍ତି।"
ତତୋ ହର୍ଷସମୁଦ୍ଭୂତୋ ନିଃସ୍ଵନୋ ଦିଵମସ୍ପୃଶତ୍। ସ୍ତ୍ରୀବାଲଯୁଵଵୃଦ୍ଧାନାଂ ରାମୋଽଯମିତି କୀର୍ତିତେ
ତାପରେ ଆନନ୍ଦରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା ଏକ ଶବ୍ଦ ଆକାଶକୁ ଛୁଇଁଲା, ଯେଉଁଠାରେ ଜଣେ ଜଣେ ଜଣେ ନାରୀ, ଶିଶୁ, ଯୁବକ ଓ ବୃଦ୍ଧମାନେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ କହିଲେ, 'ଏହି ହେଉଛନ୍ତି ରାମ!'
ରଥକୁଞ୍ଜରଵାଜିଭ୍ଯସ୍ତେଽଵତୀର୍ଯ ମହୀଂ ଗତାଃ। ଦଦୃଶୁସ୍ତଂ ଵିମାନସ୍ଥଂ ନରାଃ ସୋମମିଵାମ୍ବରେ
ରଥ, ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ାରୁ ଅବତରି, ଲୋକମାନେ ଭୂମିକୁ ଆସିଲେ ଏବଂ ଆକାଶରେ ରଥରେ ବସିଥିବା ତାଙ୍କୁ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଦେଖିଲେ।
ପ୍ରାଞ୍ଜଲିର୍ଭରତୋ ଭୂତ୍ଵା ପ୍ରହୃଷ୍ଟୋ ରାଘଵୋନ୍ମୁଖଃ। ଯଥାର୍ଥେନାର୍ଘ୍ଯପାଦ୍ଯାଦ୍ଯୈସ୍ତତୋ ରାମମପୂଜଯତ୍
ଭାରତ ହସ୍ତ ଯୋଡ଼ି ଆନନ୍ଦରେ ରାଘବଙ୍କୁ ଦୃଷ୍ଟି କରି, ଯଥାଯଥ ଅର୍ଘ୍ୟ, ପାଦ୍ୟ ଓ ଆଦି ଦେଇ ରାମଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ।
ମନସା ବ୍ରହ୍ମଣା ସୃଷ୍ଟେ ଵିମାନେ ଭରତାଗ୍ରଜଃ। ରରାଜ ପୃଥୁଦୀର୍ଘାକ୍ଷୋ ଵଜ୍ରପାଣିରିଵାମରଃ
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମନରେ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିବା ଆକାଶ ରଥରେ ଭାରତଙ୍କ ଭାଇ, ଚଉଡ଼ା ଓ ଦୀର୍ଘ ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ରାମ, ବଜ୍ରଧାରୀ ଦେବତା ପରି ଅତି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଲାଗୁଥିଲେ।
ତତୋ ଵିମାନାଗ୍ରଗତଂ ଭରତୋ ଭ୍ରାତରଂ ତଦା। ଵଵନ୍ଦେ ପ୍ରଣତୋ ରାମଂ ମେରୁସ୍ଥମିଵ ଭାସ୍କରମ୍
ତାପରେ ଭାରତ, ଆକାଶ ରଥର ଆଗରେ ବସିଥିବା ଭାଇଙ୍କୁ ମେରୁ ପର୍ବତ ଉପରେ ଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଯେପରି ସମ୍ମାନ କରାଯାଏ, ସେପରି ନମସ୍କାର କଲେ।
ତତୋ ରାମାଭ୍ଯନୁଜ୍ଞାତଂ ତଦ୍ ଵିମାନମନୁତ୍ତମମ୍। ହଂସଯୁକ୍ତଂ ମହାଵେଗଂ ନିପପାତ ମହୀତଲମ୍
ତାପରେ ରାମଙ୍କ ଅନୁମତି ମିଳିଲାପରେ, ହଂସ ଯୁକ୍ତ ଏହି ଅତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ତୀବ୍ର ଗତିର ଆକାଶ ରଥ ଭୂମିକୁ ଅବତରିଲା।
ଆରୋପିତୋ ଵିମାନଂ ତଦ୍ ଭରତଃ ସତ୍ଯଵିକ୍ରମଃ। ରାମମାସାଦ୍ଯ ମୁଦିତଃ ପୁନରେଵାଭ୍ଯଵାଦଯତ୍
ସତ୍ୟବୀର ଭାରତ ଏହି ଆକାଶ ରଥକୁ ଚଢ଼ି, ଆନନ୍ଦରେ ରାମଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ ପୁଣିଥରେ ନମସ୍କାର କଲେ।
ତଂ ସମୁତ୍ଥାଯ କାକୁତ୍ସ୍ଥଶ୍ଚିରସ୍ଯାକ୍ଷିପଥଂ ଗତମ୍। ଅଙ୍କେ ଭରତମାରୋପ୍ଯ ମୁଦିତଃ ପରିଷସ୍ଵଜେ
କକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶର ରାମ, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ଭାରତଙ୍କୁ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଆସିଥିବା ଦେଖି, ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କୁ କୋଳରେ ବସାଇ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ।
ତତୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣମାସାଦ୍ଯ ଵୈଦେହୀଂ ଚ ପରଂତପଃ। ଅଥାଭ୍ଯଵାଦଯତ୍ ପ୍ରୀତୋ ଭରତୋ ନାମ ଚାବ୍ରଵୀତ୍
ତାପରେ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଦଳନ କରୁଥିବା ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ବୈଦେହୀଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ପ୍ରମୋଦରେ ସମ୍ମାନ କଲେ ଏବଂ 'ଭାରତ' ବୋଲି ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ।
ସୁଗ୍ରୀଵଂ କେକଯୀପୁତ୍ରୋ ଜାମ୍ବଵନ୍ତମଥାଙ୍ଗଦମ୍। ମୈନ୍ଦଂ ଚ ଦ୍ଵିଵିଦଂ ନୀଲମୃଷଭଂ ଚୈଵ ସସ୍ଵଜେ
କୈକୟୀଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭାରତ, ସୁଗ୍ରୀବ, ଜାମ୍ବବାନ୍, ତାପରେ ଅଙ୍ଗଦ, ମୈନ୍ଦ, ଦ୍ୱିବିଦ, ନୀଳ ଓ ଋଷଭଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ।
ସୁଷେଣଂ ଚ ନଲଂ ଚୈଵ ଗଵାକ୍ଷଂ ଗନ୍ଧମାଦନମ୍। ଶରଭଂ ପନସଂ ଚୈଵ ପରିତଃ ପରିଷସ୍ଵଜେ
ସେ ସୁଷେଣ, ନଳ, ଗଭାକ୍ଷ, ଗନ୍ଧମାଦନ, ଶରଭ ଓ ପନସଙ୍କୁ ଚାରିପାଖରେ ଥିବା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ।
ତେ କୃତ୍ଵା ମାନୁଷଂ ରୂପଂ ଵାନରାଃ କାମରୂପିଣଃ। କୁଶଲଂ ପର୍ଯପୃଚ୍ଛଂସ୍ତେ ପ୍ରହୃଷ୍ଟା ଭରତଂ ତଦା
ଏହି କାମରୂପୀ ବାନରମାନେ ମାନବ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଆନନ୍ଦରେ ଭାରତଙ୍କୁ କୁଶଳ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।
ଅଥାବ୍ରଵୀଦ୍ ରାଜପୁତ୍ରଃ ସୁଗ୍ରୀଵଂ ଵାନରର୍ଷଭମ୍। ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ ମହାତେଜା ଭରତୋ ଧର୍ମିଣାଂ ଵରଃ
ତାପରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜପୁତ୍ର ଭାରତ, ଧର୍ମରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ସୁଗ୍ରୀବ ବାନରମୁଖ୍ୟଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି କଥା କହିଲେ।
ତ୍ଵମସ୍ମାକଂ ଚତୁର୍ଣାଂ ଵୈ ଭ୍ରାତା ସୁଗ୍ରୀଵ ପଞ୍ଚମଃ। ସୌହୃଦାଜ୍ଜାଯତେ ମିତ୍ରମପକାରୋଽରିଲକ୍ଷଣମ୍
ସୁଗ୍ରୀବ, ଆମେ ଚାରିଭାଇ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ଏବେ ପଞ୍ଚମ ଭାଇ ହେଲା। ସ୍ନେହରୁ ମିତ୍ରତା ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ଦ୍ରୋହ କେବଳ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଲକ୍ଷଣ।
ଵିଭୀଷଣଂ ଚ ଭରତଃ ସାନ୍ତ୍ଵଵାକ୍ଯମଥାବ୍ରଵୀତ୍। ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ତ୍ଵଯା ସହାଯେନ କୃତଂ କର୍ମ ସୁଦୁଷ୍କରମ୍
ତାପରେ ଭାରତ ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ଶାନ୍ତିଦାୟକ କଥା କହିଲେ: 'ତୁମର ସାହାଯ୍ୟରେ ଏହି ଅତି କଠିନ କାମ ସଫଳ ହୋଇଛି, ଭାଗ୍ୟରେ।'
ଶତ୍ରୁଘ୍ନଶ୍ଚ ତଦା ରାମମଭିଵାଦ୍ଯ ସଲକ୍ଷ୍ମଣମ୍। ସୀତାଯାଶ୍ଚରଣୌ ଵୀରୋ ଵିନଯାଦଭ୍ଯଵାଦଯତ୍
ସେଇ ସମୟରେ ଶତୃଘ୍ନ, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ନମ୍ରତାରେ ସୀତାଙ୍କ ଚରଣକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ।
ରାମୋ ମାତରମାସାଦ୍ଯ ଵିଵର୍ଣାଂ ଶୋକକର୍ଶିତାମ୍। ଜଗ୍ରାହ ପ୍ରଣତଃ ପାଦୌ ମନୋ ମାତୁଃ ପ୍ରହର୍ଷଯନ୍
ରାମ ଦୁଃଖରେ କ୍ଷୀଣ ଓ ମୁହଁ ମଲିନ ମାଆଙ୍କୁ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ନମ୍ରତାରେ ତାଙ୍କର ପାଦ ଧରି, ମନକୁ ଆନନ୍ଦିତ କଲେ।
ଅଭିଵାଦ୍ଯ ସୁମିତ୍ରାଂ ଚ କୈକେଯୀଂ ଚ ଯଶସ୍ଵିନୀମ୍। ସ ମାତୄଶ୍ଚ ତତଃ ସର୍ଵାଃ ପୁରୋହିତମୁପାଗମତ୍
ସେ ସୁମିତ୍ରା ଓ ପ୍ରଶଂସିତ କୈକୟୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ସମସ୍ତ ମାଆ ଓ ପୁରୋହିତଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।
ସ୍ଵାଗତଂ ତେ ମହାବାହୋ କୌସଲ୍ଯାନନ୍ଦଵର୍ଧନ। ଇତି ପ୍ରାଞ୍ଜଲଯଃ ସର୍ଵେ ନାଗରା ରାମମବ୍ରୁଵନ୍
ସମସ୍ତ ନାଗରିକ ହାତ ଯୋଡି ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମହାବଳଶାଳୀ, କୌଶଳ୍ୟାଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ବଢ଼ାଇଥିବା ପ୍ରଭୁ, ଆପଣଙ୍କୁ ସ୍ୱାଗତ!"
ତାନ୍ଯଞ୍ଜଲିସହସ୍ରାଣି ପ୍ରଗୃହୀତାନି ନାଗରୈଃ। ଵ୍ଯାକୋଶାନୀଵ ପଦ୍ମାନି ଦଦର୍ଶ ଭରତାଗ୍ରଜଃ
ଭରତଙ୍କ ଭାଇ ବଡ଼ ରାମ ଦେଖିଲେ, ନାଗରିକମାନେ ହଜାର ହଜାର ହାତ ଯୋଡି ନମସ୍କାର କରୁଛନ୍ତି, ସେହି ହାତଗୁଡିକ ଫୁଲିଥିବା ପଦ୍ମ ଫୁଲ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।