ରାଜଦାରାସ୍ତଥାମାତ୍ଯାଃ ସୈନ୍ଯାଃ ସେନାଙ୍ଗନାଗଣାଃ। ବ୍ରାହ୍ମଣାଶ୍ଚ ସରାଜନ୍ଯାଃ ଶ୍ରେଣୀମୁଖ୍ଯାସ୍ତଥା ଗଣାଃ
ରାଜାଙ୍କର ସମସ୍ତ ରାନୀ, ମନ୍ତ୍ରୀ, ସେନା, ସେନାର ମହିଳାମାନେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ସମସ୍ତ ଶ୍ରେଣୀ ଓ ଦଳମାନେ ବାହାରିବେ।
ଅଭିନିର୍ଯାନ୍ତୁ ରାମସ୍ଯ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ଶଶିନିଭଂ ମୁଖମ୍। ଭରତସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଶତ୍ରୁଘ୍ନଃ ପରଵୀରହା
ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରାମଙ୍କ ମୁହଁ ଦେଖିବାକୁ ବାହାରିବେ। ଭରତଙ୍କ ଆଦେଶ ଶୁଣି, ଶତୃଘ୍ନ ତୁରନ୍ତ କାମ କଲେ।
ଵିଷ୍ଟୀରନେକସାହସ୍ରୀଶ୍ଚୋଦଯାମାସ ଭାଗଶଃ। ସମୀକୁରୁତ ନିମ୍ନାନି ଵିଷମାଣି ସମାନି ଚ
ସେ ହଜାର-ହଜାର କାରିଗରଙ୍କୁ ଦଳ ଦଳରେ ପଠାଇଲେ, ତାଙ୍କୁ କହିଲେ— ନିମ୍ନ ଓ ଉଚ୍ଚ ସମସ୍ତ ଜାଗା ସମାନ କର।
ସ୍ଥାନାନି ଚ ନିରସ୍ଯନ୍ତାଂ ନନ୍ଦିଗ୍ରାମାଦିତଃ ପରମ୍। ସିଞ୍ଚନ୍ତୁ ପୃଥିଵୀଂ କୃତ୍ସ୍ନାଂ ହିମଶୀତେନ ଵାରିଣା
ନନ୍ଦିଗ୍ରାମରୁ ଆଗକୁ ସମସ୍ତ ବାଧା ହଟାଯାଉ। ସମସ୍ତ ମାଟିକୁ ଢଣ୍ଡା ପାଣିରେ ଛିଟିଯାଉ।
ତତୋଽଭ୍ଯଵକିରନ୍ତ୍ଵନ୍ଯେ ଲାଜୈଃ ପୁଷ୍ପୈଶ୍ଚ ସର୍ଵତଃ। ସମୁଚ୍ଛ୍ରିତପତାକାସ୍ତୁ ରଥ୍ଯାଃ ପୁରଵରୋତ୍ତମେ
ଅନ୍ୟମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଲାଜା ଓ ଫୁଲ ଛିଟିଦିଅନ୍ତୁ। ସହରର ମୁଖ୍ୟ ରାସ୍ତା ଉଚ୍ଚ ପତାକାରେ ସଜାଯାଉ।
ଶୋଭଯନ୍ତୁ ଚ ଵେଶ୍ମାନି ସୂର୍ଯସ୍ଯୋଦଯନଂ ପ୍ରତି। ସ୍ରଗ୍ଦାମମୁକ୍ତପୁଷ୍ପୈଶ୍ଚ ସୁଵର୍ଣୈଃ ପଞ୍ଚଵର୍ଣକୈଃ
ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଠୁଥିବା ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି, ଘରମାନେ ମାଳା, ମୁକ୍ତା ଫୁଲ ଓ ପାଞ୍ଚ ରଙ୍ଗର ସୁନା ଗହଣାରେ ସଜାଯାଉ।
ରାଜମାର୍ଗମସମ୍ବାଧଂ କିରନ୍ତୁ ଶତଶୋ ନରାଃ। ତତସ୍ତଚ୍ଛାସନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଶତ୍ରୁଘ୍ନସ୍ଯ ମୁଦାନ୍ଵିତାଃ
ସେଠାରେ ଶତ-ଶତ ଲୋକେ ରାଜପଥକୁ ବିସ୍ତୃତ କରି, ଚାରିପାଖରେ ଛିଟିଦିଅନ୍ତୁ। ଶତୃଘ୍ନଙ୍କ ଏହି ଆଦେଶ ଶୁଣି ସମସ୍ତେ ଖୁସି ହେଲେ।
ଧୃଷ୍ଟିର୍ଜଯନ୍ତୋ ଵିଜଯଃ ସିଦ୍ଧାର୍ଥଶ୍ଚାର୍ଥସାଧକଃ। ଅଶୋକୋ ମନ୍ତ୍ରପାଲଶ୍ଚ ସୁମନ୍ତ୍ରଶ୍ଚାପି ନିର୍ଯଯୁଃ
ଧୃଷ୍ଟି, ଜୟନ୍ତ, ବିଜୟ, ସିଦ୍ଧାର୍ଥ, ଅର୍ଥସାଧକ, ଅଶୋକ, ମନ୍ତ୍ରପାଳ ଓ ସୁମନ୍ତ୍ର ବାହାରିଲେ।
ମତ୍ତୈର୍ନାଗସହସ୍ରୈଶ୍ଚ ସଧ୍ଵଜୈଃ ସୁଵିଭୂଷିତୈଃ। ଅପରେ ହେମକକ୍ଷାଭିଃ ସଗଜାଭିଃ କରେଣୁଭିଃ
ହଜାର-ହଜାର ମଦମସ୍ତ ହାତୀ, ପତାକା ଓ ଭଲ ଗହଣାରେ ଶୋଭିତ, କିଛି ସୁନା ମେଖଳା ପିନ୍ଧି, ମହିଳା ହାତୀ ଓ ଦନ୍ତି ସହିତ ଯାତ୍ରା କଲେ।
ନିର୍ଯଯୁସ୍ତୁରଗାକ୍ରାନ୍ତା ରଥୈଶ୍ଚ ସୁମହାରଥାଃ। ଶକ୍ତ୍ଯୃଷ୍ଟିପାଶହସ୍ତାନାଂ ସଧ୍ଵଜାନାଂ ପତାକିନାମ୍
ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥୀମାନେ ଘୋଡ଼ା ଓ ରଥ ଚଢ଼ି, ଶକ୍ତି, ଅଂଶୁ, ପାଶ ଓ ପତାକା ଧରି, ଉଚ୍ଚ ପତାକା ତଳେ ବାହାରିଲେ।
ତୁରଗାଣାଂ ସହସ୍ରୈଶ୍ଚ ମୁଖ୍ଯୈର୍ମୁଖ୍ଯତରାନ୍ଵିତୈଃ। ପଦାତୀନାଂ ସହସ୍ରୈଶ୍ଚ ଵୀରାଃ ପରିଵୃତା ଯଯୁଃ
ହଜାର-ହଜାର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘୋଡ଼ା, ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ଉତ୍ତମ ଘୋଡ଼ା, ଏବଂ ହଜାର-ହଜାର ପଦାତି ସହିତ ବୀରମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଯାତ୍ରା କଲେ।
ତତୋ ଯାନାନ୍ଯୁପାରୂଢାଃ ସର୍ଵା ଦଶରଥସ୍ତ୍ରିଯଃ। କୌସଲ୍ଯାଂ ପ୍ରମୁଖେ କୃତ୍ଵା ସୁମିତ୍ରାଂ ଚାପି ନିର୍ଯଯୁଃ
ତାପରେ ଦଶରଥଙ୍କ ସମସ୍ତ ରାନୀମାନେ ଯାନ ଚଢ଼ି, କୌଶଲ୍ୟାଙ୍କୁ ସାମ୍ନାରେ ରଖି, ସୁମିତ୍ରା ସହିତ ବାହାରିଲେ।
କୈକେଯ୍ଯା ସହିତାଃ ସର୍ଵା ନନ୍ଦିଗ୍ରାମମୁପାଗମନ୍
ସମସ୍ତେ କୈକେୟୀଙ୍କ ସହିତ ନନ୍ଦିଗ୍ରାମକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ଦ୍ଵିଜାତିମୁଖ୍ଯୈର୍ଧର୍ମାତ୍ମା ଶ୍ରେଣୀମୁଖ୍ଯୈଃ ସନୈଗମୈଃ। ମାଲ୍ଯମୋଦକହସ୍ତୈଶ୍ଚ ମନ୍ତ୍ରିଭିର୍ଭରତୋ ଵୃତଃ
ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବରତଙ୍କୁ ପ୍ରମୁଖ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବ୍ୟବସାୟୀ ମଣ୍ଡଳୀର ମୁଖ୍ୟମାନେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଅନୁଗାମୀମାନେ, ମାଳା ଓ ମିଠା ହାତରେ ଧରିଥିବା ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଘେରି ରହିଥିଲେ।
ଶଙ୍ଖଭେରୀନିନାଦୈଶ୍ଚ ବନ୍ଦିଭିଶ୍ଚାଭିନନ୍ଦିତଃ। ଆର୍ଯପାଦୌ ଗୃହୀତ୍ଵା ତୁ ଶିରସା ଧର୍ମକୋଵିଦଃ
ଶଂଖ ଓ ଢୋଲର ଶବ୍ଦରେ ଶୁଭେଚ୍ଛା ଦେଉଥିବା ବାର୍ଦ୍ଧମାନେ ଗାନ କରୁଥିଲେ। ଧର୍ମରେ ପାରଙ୍ଗତ ବରତ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଆଦରରେ ଆର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପାଦ ଧରିଥିଲେ।
ପାଣ୍ଡୁରଂ ଛତ୍ରମାଦାଯ ଶୁକ୍ଲମାଲ୍ଯୋପଶୋଭିତମ୍। ଶୁକ୍ଲେ ଚ ଵାଲଵ୍ଯଜନେ ରାଜାର୍ହେ ହେମଭୂଷିତେ
ସେ ଧଳା ମାଳାରେ ଶୋଭିତ ଧଳା ଛତା ଏବଂ ସୁନାରେ ତିଆରି ରାଜାଙ୍କ ଯୋଗ୍ୟ ଧଳା ଚାମର ନେଇଥିଲେ।
ଉପଵାସକୃଶୋ ଦୀନଶ୍ଚୀରକୃଷ୍ଣାଜିନାମ୍ବରଃ। ଭ୍ରାତୁରାଗମନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତତ୍ପୂର୍ଵଂ ହର୍ଷମାଗତଃ
ଉପବାସରେ ଶରୀର କ୍ଷୀଣ ଓ ଦୁଃଖିତ, ଚୀର ବସ୍ତ୍ର ଓ କଳା କୃଷ୍ଣା ଚର୍ମ ପିନ୍ଧିଥିବା ବରତ, ଭାଇଙ୍କ ଆଗମନ ଶୁଣି ପୂର୍ବରୁ ହିଁ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଗଲେ।
ପ୍ରତ୍ଯୁଦ୍ଯଯୌ ଯଦା ରାମଂ ମହାତ୍ମା ସଚିଵୈଃ ସହ। ଅଶ୍ଵାନାଂ ଖୁରଶବ୍ଦୈଶ୍ଚ ରଥନେମିସ୍ଵନେନ ଚ
ବଡ଼ ଆତ୍ମା ବରତ ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ରାମଙ୍କୁ ସ୍ୱାଗତ କରିବାକୁ ବାହାରିଲେ, ଘୋଡ଼ାର ଖୁର ଓ ରଥର ଚକାର ଶବ୍ଦରେ ଭୂମି କମ୍ପିଥିଲା।
ଶଙ୍ଖଦୁନ୍ଦୁଭିନାଦେନ ସଂଚଚାଲେଵ ମେଦିନୀ। ଗଜାନାଂ ବୃଂହିତୈଶ୍ଚାପି ଶଙ୍ଖଦୁନ୍ଦୁଭିନିଃସ୍ଵନୈଃ
ଶଂଖ ଓ ଢୋଲର ଗଞ୍ଜନରେ ଭୂମି କମ୍ପିଉଥିବା ପରି ଲାଗୁଥିଲା; ହାତୀମାନଙ୍କ ଗଜରାବ ଓ ଶଂଖ ଢୋଲର ଗଞ୍ଜନ ଶୁଣାଯାଉଥିଲା।
କୃତ୍ସ୍ନଂ ତୁ ନଗରଂ ତତ୍ ତୁ ନନ୍ଦିଗ୍ରାମମୁପାଗମତ୍। ସମୀକ୍ଷ୍ଯ ଭରତୋ ଵାକ୍ଯମୁଵାଚ ପଵନାତ୍ମଜମ୍
ସେ ସମୟରେ ସମସ୍ତ ନଗରବାସୀ ନନ୍ଦିଗ୍ରାମକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ଏହା ଦେଖି ବରତ ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନଙ୍କୁ କହିଲେ।
କଚ୍ଚିନ୍ନ ଖଲୁ କାପେଯୀ ସେଵ୍ଯତେ ଚଲଚିତ୍ତତା। ନହି ପଶ୍ଯାମି କାକୁତ୍ସ୍ଥଂ ରାମମାର୍ଯଂ ପରଂତପମ୍
"ହେ କାପିବଂଶୀ, ତୁମେ କି ମନର ଅସ୍ଥିରତାକୁ ଅନୁସରୁଛ? କାରଣ ମୁଁ ଆଦର୍ଶ ରାମ, ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଦମନ କରୁଥିବା କାକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କୁ ଦେଖୁନାହିଁ।"
କଚ୍ଚିନ୍ନ ଚାନୁଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ କପଯଃ କାମରୂପିଣଃ। ଅଥୈଵମୁକ୍ତେ ଵଚନେ ହନୂମାନିଦମବ୍ରଵୀତ୍
"ଏହି ରୂପ ବଦଳାଉଥିବା ବାନରମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଉନାହାନ୍ତି।" ଏପରି କଥା କହିବା ପରେ, ହନୁମାନ ଏହିପରି କହିଲେ:
ଅର୍ଥ୍ଯଂ ଵିଜ୍ଞାପଯନ୍ନେଵ ଭରତଂ ସତ୍ଯଵିକ୍ରମମ୍। ସଦାଫଲାନ୍ କୁସୁମିତାନ୍ ଵୃକ୍ଷାନ୍ ପ୍ରାପ୍ଯ ମଧୁସ୍ରଵାନ୍
ହନୁମାନ ତାଙ୍କର ଅନୁରୋଧ ବରତଙ୍କୁ ଜଣାଇ, କହିଲେ: "ଯେଉଁ ଗଛମାନେ ସବୁବେଳେ ଫଳ ଓ ଫୁଲ ଧରେ, ମଧୁ ଝରେ—"
ଭରଦ୍ଵାଜପ୍ରସାଦେନ ମତ୍ତଭ୍ରମରନାଦିତାନ୍। ତସ୍ଯ ଚୈଵ ଵରୋ ଦତ୍ତୋ ଵାସଵେନ ପରଂତପ
"ଭୃଗୁବଂଶୀ ଭରଦ୍ୱାଜଙ୍କ କୃପାରେ, ମଦମତ ମଧୁମକ୍ଷିକାର ଗୁଞ୍ଜନରେ, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦିଆ ଆଶୀର୍ବାଦରେ, ହେ ଶତ୍ରୁଦଳନ—"
ସସୈନ୍ଯସ୍ଯ ତଦାତିଥ୍ଯଂ କୃତଂ ସର୍ଵଗୁଣାନ୍ଵିତମ୍। ନିଃସ୍ଵନଃ ଶ୍ରୂଯତେ ଭୀମଃ ପ୍ରହୃଷ୍ଟାନାଂ ଵନୌକସାମ୍
"ସେ ସମୟରେ ସେହି ସେନାର ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ଆତିଥ୍ୟ ମିଳିଥିଲା; ଅତି ଭୟଙ୍କର ଓ ଆନନ୍ଦିତ ଅବାସୀମାନେ ଉଲ୍ଲାସର ଶବ୍ଦ କରୁଥିଲେ।"
ମନ୍ଯେ ଵାନରସେନା ସା ନଦୀଂ ତରତି ଗୋମତୀମ୍। ରଜୋଵର୍ଷଂ ସମୁଦ୍ଭୂତଂ ପଶ୍ଯ ସାଲଵନଂ ପ୍ରତି
"ମୁଁ ଭାବୁଛି, ବାନର ସେନା ଗୋମତୀ ନଦୀକୁ ଅତିକ୍ରମ କରୁଛି; ଦେଖ, ଶାଳବନ ଦିଗରେ ଧୂଳିର ମେଘ ଉଠିଛି।"
ମନ୍ଯେ ସାଲଵନଂ ରମ୍ଯଂ ଲୋଲଯନ୍ତି ପ୍ଲଵଂଗମାଃ। ତଦେତଦ୍ ଦୃଶ୍ଯତେ ଦୂରାଦ୍ ଵିମାନଂ ଚନ୍ଦ୍ରସଂନିଭମ୍
"ମୁଁ ଭାବୁଛି, ବାନରମାନେ ଶୋଭାମୟ ଶାଳବନକୁ ହଲାଇ ଦେଉଛନ୍ତି; ଦେଖ, ସେଠାରୁ ଦୂରରେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏକ ବିମାନ ଦେଖାଯାଉଛି।"
ଵିମାନଂ ପୁଷ୍ପକଂ ଦିଵ୍ଯଂ ମନସା ବ୍ରହ୍ମନିର୍ମିତମ୍। ରାଵଣଂ ବାନ୍ଧଵୈଃ ସାର୍ଧଂ ହତ୍ଵା ଲବ୍ଧଂ ମହାତ୍ମନା
"ଏହି ଦିବ୍ୟ ପୁଷ୍ପକ ବିମାନ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମନରେ ତିଆରି, ମହାପୁରୁଷ ରାମ ରାବଣ ଓ ତାଙ୍କର ପରିବାରକୁ ବଧ କରି ପାଇଥିଲେ।"
ତରୁଣାଦିତ୍ଯସଂକାଶଂ ଵିମାନଂ ରାମଵାହନମ୍। ଧନଦସ୍ଯ ପ୍ରସାଦେନ ଦିଵ୍ଯମେତନ୍ମନୋଜଵମ୍
"ଏହି ବିମାନ ତରୁଣ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏବଂ ମନର ଦ୍ରୁତତାରେ ଚଳିଥାଏ, କୁବେରଙ୍କ କୃପାରେ ଏହା ରାମଙ୍କ ଯାନ ହୋଇଛି।"
ଏତସ୍ମିନ୍ ଭ୍ରାତରୌ ଵୀରୌ ଵୈଦେହ୍ଯା ସହ ରାଘଵୌ। ସୁଗ୍ରୀଵଶ୍ଚ ମହାତେଜା ରାକ୍ଷସଶ୍ଚ ଵିଭୀଷଣଃ
"ଏହି ବିମାନରେ ଦୁଇ ଭାଇ ଶୂରବୀର ରାଘବ, ଭିତରେ ଭିତରେ ସୀତା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସୁଗ୍ରୀବ ଏବଂ ରାକ୍ଷସ ବିଭୀଷଣ ଅଛନ୍ତି।"