ପ୍ରଵିଵେଶ ତଦା ଲଙ୍କାଂ ରାଵଣୋ ରାକ୍ଷସେଶ୍ଵରଃ। ତାଂ ସୁଵର୍ଣପରିଷ୍କାରେ ଶୁଭେ ମହତି ଵେଶ୍ମନି
ସେ ସମୟରେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ ରାବଣ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ରତ୍ନ ଦ୍ୱାରା ସଜିଥିବା ଶୁଭ୍ର ଏବଂ ବଡ଼ ରାଜମହଳ ଥିବା ଲଙ୍କାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ପ୍ରଵେଶ୍ଯ ମୈଥିଲୀଂ ଵାକ୍ଯୈଃ ସାନ୍ତ୍ଵଯାମାସ ରାଵଣଃ। ତୃଣଵଦ୍ ଭାଷିତଂ ତସ୍ଯ ତଂ ଚ ନୈର୍ଋତପୁଙ୍ଗଵମ୍
ମୈଥିଳୀଙ୍କୁ ଭିତରକୁ ନେଇ, ରାବଣ ମିଠା କଥା କହି ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ; କିନ୍ତୁ ସୀତା ତାଙ୍କ କଥାକୁ ତୃଣ ସମାନ ଅବହେଳା କଲେ, ଏବଂ ସେ ନିର୍ଋତିମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଥିଲେ।
ଅଚିନ୍ତଯନ୍ତୀ ଵୈଦେହୀ ହ୍ଯଶୋକଵନିକାଂ ଗତା। ନ୍ଯଵର୍ତତ ତଦା ରାମୋ ମୃଗଂ ହତ୍ଵା ତଦା ଵନେ
ବୈଦେହୀ ଏହି କଥାକୁ ଅଗ୍ରାହ୍ୟ କରି, ଅଶୋକବାଟିକାକୁ ଚାଲିଗଲେ; ଏହି ମଧ୍ୟରେ ରାମ ଜଙ୍ଗଲରେ ମୃଗକୁ ବଧ କରି ପଛକୁ ଫେରିଲେ।
ନିଵର୍ତମାନଃ କାକୁତ୍ସ୍ଥୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଗୃଧ୍ରଂ ସ ଵିଵ୍ଯଥେ। ଗୃଧ୍ରଂ ହତଂ ତଦା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାମଃ ପ୍ରିଯତରଂ ପିତୁଃ
ପଛକୁ ଫେରୁଥିବା ବେଳେ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ଗୃଧ୍ରକୁ ଦେଖି ଦୁଃଖିତ ହେଲେ; ପ୍ରିୟ ପିତାଠାରୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରିୟ ଯେଉଁ ଗୃଧ୍ର ମୃତ ଦେଖି ରାମ ଶୋକାକୁଳ ହେଲେ।
ମାର୍ଗମାଣସ୍ତୁ ଵୈଦେହୀଂ ରାଘଵଃ ସହଲକ୍ଷ୍ମଣଃ। ଗୋଦାଵରୀମନୁଚରନ୍ ଵନୋଦ୍ଦେଶାଂଶ୍ଚ ପୁଷ୍ପିତାନ୍
ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହ ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ଖୋଜୁଥିବା ରାଘବ ଗୋଦାବରୀ ନଦୀ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଏବଂ ଫୁଲେଇଥିବା ଜଙ୍ଗଲ ଅଞ୍ଚଳରେ ଘୁରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ଆସେଦତୁର୍ମହାରଣ୍ଯେ କବନ୍ଧଂ ନାମ ରାକ୍ଷସମ୍। ତତଃ କବନ୍ଧଵଚନାଦ୍ ରାମଃ ସତ୍ଯପରାକ୍ରମଃ
ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲରେ ସେମାନେ କବନ୍ଧ ନାମକ ଏକ ରାକ୍ଷସଙ୍କ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଲେ; ତାପରେ କବନ୍ଧଙ୍କ କଥା ଅନୁଯାୟୀ, ସତ୍ୟବୀର ରାମ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ।
ଋଷ୍ଯମୂକଗିରିଂ ଗତ୍ଵା ସୁଗ୍ରୀଵେଣ ସମାଗତଃ। ତଯୋଃ ସମାଗମଃ ପୂର୍ଵଂ ପ୍ରୀତ୍ଯା ହାର୍ଦୋ ଵ୍ଯଜାଯତ
ଋଷ୍ୟମୂକ ପାହାଡ଼କୁ ଯାଇ, ରାମ ଏଠାରେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ସହିତ ମିଶିଲେ। ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରଥମ ମିଳନରେ ଦୁହେଁ ମନରୁ ଗଭୀର ସ୍ନେହ ଜନ୍ମିଲା।
ଭ୍ରାତ୍ରା ନିରସ୍ତଃ କ୍ରୁଦ୍ଧେନ ସୁଗ୍ରୀଵୋ ଵାଲିନା ପୁରା। ଇତରେତରସଂଵାଦାତ୍ ପ୍ରଗାଢଃ ପ୍ରଣଯସ୍ତଯୋଃ
ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ପୂର୍ବରୁ ତାଙ୍କ ଭାଇ ବାଲି କ୍ରୋଧରେ ଘରରୁ ବାହାର କରିଥିଲେ। ପରେ ରାମ ସହିତ ଆଲୋଚନା କରି ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗଭୀର ମିତ୍ରତା ହେଲା।
ରାମଃ ସ୍ଵବାହୁଵୀର୍ଯେଣ ସ୍ଵରାଜ୍ଯଂ ପ୍ରତ୍ଯପାଦଯତ୍। ଵାଲିନଂ ସମରେ ହତ୍ଵା ମହାକାଯଂ ମହାବଲମ୍
ରାମ ନିଜ ବାହୁବଳରେ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାଲିଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ହତ୍ୟା କରି, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ପୁନର୍ବାସ କରାଇଦେଲେ।
ସୁଗ୍ରୀଵଃ ସ୍ଥାପିତୋ ରାଜ୍ଯେ ସହିତଃ ସର୍ଵଵାନରୈଃ। ରାମାଯ ପ୍ରତିଜାନୀତେ ରାଜପୁତ୍ର୍ଯାସ୍ତୁ ମାର୍ଗଣମ୍
ସମସ୍ତ ବାନରଙ୍କ ସହିତ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟରେ ବସାଇଦିଆଗଲା। ସେ ରାମଙ୍କୁ ରାଜକୁମାରୀଙ୍କ ଖୋଜ ନିମିତ୍ତେ ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ କଲେ।
ଆଦିଷ୍ଟା ଵାନରେନ୍ଦ୍ରେଣ ସୁଗ୍ରୀଵେଣ ମହାତ୍ମନା। ଦଶ କୋଟ୍ଯଃ ପ୍ଲଵଙ୍ଗାନାଂ ସର୍ଵାଃ ପ୍ରସ୍ଥାପିତା ଦିଶଃ
ବାନରମହାରାଜ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଆଦେଶରେ, ଦଶ କୋଟି ବାନର ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ପଠାଯିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ତେଷାଂ ନୋ ଵିପ୍ରକୃଷ୍ଟାନାଂ ଵିନ୍ଧ୍ଯେ ପର୍ଵତସତ୍ତମେ। ଭୃଶଂ ଶୋକାଭିତପ୍ତାନାଂ ମହାନ୍ କାଲୋଽତ୍ଯଵର୍ତତ
ସେମାନେ ଅତି ଦୂର ନଥିବା ବେଳେ, ଉତ୍ତମ ପର୍ବତ ଭିନ୍ଧ୍ୟରେ ରହି, ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ଦଗ୍ଧ ହେଉଥିଲେ ଏବଂ ବହୁ ସମୟ କଟିଗଲା।
ଭ୍ରାତା ତୁ ଗୃଧ୍ରରାଜସ୍ଯ ସମ୍ପାତିର୍ନାମ ଵୀର୍ଯଵାନ୍। ସମାଖ୍ଯାତି ସ୍ମ ଵସତୀଂ ସୀତାଂ ରାଵଣମନ୍ଦିରେ
ଗୃଧ୍ରରାଜଙ୍କ ଭାଇ, ସମ୍ପାତି ନାମକ ପ୍ରବଳ ବୀର, ସୀତାଙ୍କ ରାବଣଙ୍କ ମହଳରେ ରହୁଥିବା ସ୍ଥାନ ଖୋଲାସା କଲେ।
ସୋଽହଂ ଦୁଃଖପରୀତାନାଂ ଦୁଃଖଂ ତଜ୍ଜ୍ଞାତିନାଂ ନୁଦନ୍। ଆତ୍ମଵୀର୍ଯଂ ସମାସ୍ଥାଯ ଯୋଜନାନାଂ ଶତଂ ପ୍ଲୁତଃ। ତତ୍ରାହମେକାମଦ୍ରାକ୍ଷମଶୋକଵନିକାଂ ଗତାମ୍
ମୁଁ, ଦୁଃଖରେ ପୀଡିତ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦୂର କରି, ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଭରସା କରି, ଶତ ଯୋଜନା ଲାଘିଲି। ସେଠାରେ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଅଶୋକବନିକାରେ ଦେଖିଲି।
କୌଶେଯଵସ୍ତ୍ରାଂ ମଲିନାଂ ନିରାନନ୍ଦାଂ ଦୃଢଵ୍ରତାମ୍। ତଯା ସମେତ୍ଯ ଵିଧିଵତ୍ ପୃଷ୍ଟ୍ଵା ସର୍ଵମନିନ୍ଦିତାମ୍
କୌଶେୟ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା, ମେଳା, ଦୁଃଖିତ ଏବଂ ଦୃଢ଼ ନିୟମରେ ଅଟୁଟ ଥିବା ସୀତାଙ୍କୁ ଠିକ୍ ଭାବରେ ଭେଟି, ସମସ୍ତ କଥା ପଚାରିଲି। ସେ ସମସ୍ତ ଦୃଷ୍ଟିରେ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଥିଲେ।
ଅଭିଜ୍ଞାନଂ ମଯା ଦତ୍ତଂ ରାମନାମାଙ୍ଗୁଲୀଯକମ୍। ଅଭିଜ୍ଞାନଂ ମଣିଂ ଲବ୍ଧ୍ଵା ଚରିତାର୍ଥୋଽହମାଗତଃ
ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଚିହ୍ନ ସ୍ୱରୂପ ରାମଙ୍କ ଅଙ୍ଗୁଠି ଦେଲି। ସେଠାରେ ଚିହ୍ନ ମଣି ପାଇ ମୋ କାମ ସଫଳ ହେଲା ଏବଂ ମୁଁ ପଛକୁ ଫେରିଲି।
ମଯା ଚ ପୁନରାଗମ୍ଯ ରାମସ୍ଯାକ୍ଲିଷ୍ଟକର୍ମଣଃ। ଅଭିଜ୍ଞାନଂ ମଯା ଦତ୍ତମର୍ଚିଷ୍ମାନ୍ ସ ମହାମଣିଃ
ମୁଁ ପୁଣି ଫେରି ଆସି, ଅପରିଷ୍କୃତ କର୍ମ ଥିବା ରାମଙ୍କୁ ଚିହ୍ନ ସ୍ୱରୂପ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ମହାମଣି ଦେଲି।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତାଂ ମୈଥିଲୀଂ ରାମସ୍ତ୍ଵାଶଶଂସେ ଚ ଜୀଵିତମ୍। ଜୀଵିତାନ୍ତମନୁପ୍ରାପ୍ତଃ ପୀତ୍ଵାମୃତମିଵାତୁରଃ
ମୈଥିଳୀଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ରାମଙ୍କ ଜୀବନରେ ଆଶା ଫେରିଲା, ଯେପରି ଏକ ରୋଗୀ ଅମୃତ ପିଇ ମୃତ୍ୟୁରୁ ଫେରିଯାଏ।
ଉଦ୍ଯୋଜଯିଷ୍ଯନ୍ନୁଦ୍ଯୋଗଂ ଦଧ୍ରେ ଲଙ୍କାଵଧେ ମନଃ। ଜିଘାଂସୁରିଵ ଲୋକାନ୍ତେ ସର୍ଵାଁଲ୍ଲୋକାନ୍ ଵିଭାଵସୁଃ
ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ କରିବାକୁ ଶପଥ କରି, ରାମ ମନରେ ଲଙ୍କା ବିନାଶର ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ ନେଲେ। ସେ ଏମିତି ହେଲେ, ଯେପରି ସମସ୍ତ ଜଗତ ଶେଷରେ ଅଗ୍ନି ସବୁକିଛି ଧ୍ୱଂସ କରିଦିଏ।
ତତଃ ସମୁଦ୍ରମାସାଦ୍ଯ ନଲଂ ସେତୁମକାରଯତ୍। ଅତରତ୍ କପିଵୀରାଣାଂ ଵାହିନୀ ତେନ ସେତୁନା
ତାପରେ ସମୁଦ୍ର ପହଞ୍ଚି, ନଳ ଏକ ସେତୁ ତିଆରି କଲେ। ସେ ସେତୁ ଦ୍ୱାରା ବାନର ବୀରମାନେ ସମୁଦ୍ର ଅଟକିଲେ।
ପ୍ରହସ୍ତମଵଧୀନ୍ନୀଲଃ କୁମ୍ଭକର୍ଣଂ ତୁ ରାଘଵଃ। ଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ରାଵଣସୁତଂ ସ୍ଵଯଂ ରାମସ୍ତୁ ରାଵଣମ୍
ନୀଳ ପ୍ରହସ୍ତକୁ ମାରିଲେ, ରାଘବ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣକୁ ହତ୍ୟା କଲେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ରାବଣଙ୍କ ପୁଅକୁ ମାରିଲେ ଏବଂ ରାମ ନିଜେ ରାବଣକୁ ହତ୍ୟା କଲେ।
ସ ଶକ୍ରେଣ ସମାଗମ୍ଯ ଯମେନ ଵରୁଣେନ ଚ। ମହେଶ୍ଵରସ୍ଵଯଂଭୂଭ୍ଯାଂ ତଥା ଦଶରଥେନ ଚ
ସେ ଇନ୍ଦ୍ର, ଯମ, ବରୁଣ, ମହାଦେବ, ବ୍ରହ୍ମା ଏବଂ ଦଶରଥଙ୍କ ସହିତ ମିଶିଲେ।
ତୈଶ୍ଚ ଦତ୍ତଵରଃ ଶ୍ରୀମାନୃଷିଭିଶ୍ଚ ସମାଗତୈଃ। ସୁରର୍ଷିଭିଶ୍ଚ କାକୁତ୍ସ୍ଥୋ ଵରାଁଲ୍ଲେଭେ ପରଂତପଃ
ସେମାନଙ୍କ ଓ ଆସିଥିବା ଋଷିମାନେ ଏବଂ ଦେବମୁନିମାନଙ୍କ ଠାରୁ ବର ପାଇ, ଶ୍ରୀମାନ କକୁତ୍ସ୍ଥ ଶତ୍ରୁମାନେ ଭୟ କରୁଥିବା ବୀର ବର ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।
ସ ତୁ ଦତ୍ତଵରଃ ପ୍ରୀତ୍ଯା ଵାନରୈଶ୍ଚ ସମାଗତୈଃ। ପୁଷ୍ପକେଣ ଵିମାନେନ କିଷ୍କିନ୍ଧାମଭ୍ଯୁପାଗମତ୍
ଏଭଳି ଦିବ୍ୟ ବର ପାଇ, ଆନନ୍ଦିତ ବାନରମାନେ ସହିତ, ପୁଷ୍ପକ ବିମାନରେ ଚଢ଼ି ସେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକୁ ଫେରିଲେ।
ତାଂ ଗଙ୍ଗାଂ ପୁନରାସାଦ୍ଯ ଵସନ୍ତଂ ମୁନିସଂନିଧୌ। ଅଵିଘ୍ନଂ ପୁଷ୍ଯଯୋଗେନ ଶ୍ଵୋ ରାମଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମର୍ହସି
ପୁଣି ଗଙ୍ଗା ନଦୀ ପାଖକୁ ପହଞ୍ଚି, ମୁନିମାନଙ୍କ ସହିତ ବସିଥିବା ତୁମେ, ଶୁଭ ପୁଷ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ରରେ କୌଣସି ବାଧା ଛଡ଼ା, କାଲି ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ହେବୁ।
ତତଃ ସ ଵାକ୍ଯୈର୍ମଧୁରୈର୍ହନୂମତୋ ନିଶମ୍ଯ ହୃଷ୍ଟୋ ଭରତଃ କୃତାଞ୍ଜଲିଃ। ଉଵାଚ ଵାଣୀଂ ମନସଃ ପ୍ରହର୍ଷିଣୀଂ ଚିରସ୍ଯ ପୂର୍ଣଃ ଖଲୁ ମେ ମନୋରଥଃ
ତାପରେ ହନୁମାନଙ୍କର ମଧୁର କଥା ଶୁଣି, ଖୁସିରେ ଭରତ ହାତ ଜୋଡି, ଅତି ଆନନ୍ଦରେ କହିଲେ— 'ଏତେ ଦିନ ପରେ ମୋର ମନର ଇଚ୍ଛା ସଫଳ ହେଲା।'
thumb|ସପ୍ତଵିଂଶତ୍ଯଧିକଶତତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ସପ୍ତଵିଂଶତ୍ଯଧିକଶତତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଏବେ ଏକଶତ ସପ୍ତବିଂଶତିତମ ସର୍ଗ ଶୁଣ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ପରମାନନ୍ଦଂ ଭରତଃ ସତ୍ଯଵିକ୍ରମଃ। ହୃଷ୍ଟମାଜ୍ଞାପଯାମାସ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଂ ପରଵୀରହା
ଏହି ଅତି ଆନନ୍ଦର ଖବର ଶୁଣି, ସତ୍ୟବାନ ଓ ପରାକ୍ରମୀ ଭରତ ଖୁସିରେ ଶତୃଘ୍ନଙ୍କୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ।
ଦୈଵତାନି ଚ ସର୍ଵାଣି ଚୈତ୍ଯାନି ନଗରସ୍ଯ ଚ। ସୁଗନ୍ଧମାଲ୍ଯୈର୍ଵାଦିତ୍ରୈରର୍ଚନ୍ତୁ ଶୁଚଯୋ ନରାଃ
ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ସହରର ସମସ୍ତ ଦେଉଳକୁ ଶୁଭ୍ର ଲୋକେ ଶୁଭ ଗନ୍ଧ ମାଳା ଓ ବାଜାର ସଙ୍ଗେ ପୂଜା କରନ୍ତୁ।
ସୂତାଃ ସ୍ତୁତିପୁରାଣଜ୍ଞାଃ ସର୍ଵେ ଵୈତାଲିକାସ୍ତଥା। ସର୍ଵେ ଵାଦିତ୍ରକୁଶଲା ଗଣିକାଶ୍ଚୈଵ ସର୍ଵଶଃ
ସମସ୍ତ ପୌରାଣିକ ଗାନ ଓ ପ୍ରଶଂସା ଜାଣିଥିବା ବାର୍ଦ୍ଧମାନେ, ସମସ୍ତ ବାଜା ବଜାଇବା ଜଣେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଗଣିକାମାନେ ଏକାଠି ହେଉନ୍ତୁ।