ନିହତା ରାଘଵେଣାଜୌ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ଯଵାସିନଃ। ରାକ୍ଷସାଶ୍ଚ ଵିନିଷ୍ପିଷ୍ଟାଃ ଖରଶ୍ଚ ନିହତୋ ରଣେ
ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟରେ ବସୁଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ରାଘବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଧ ହେଲେ, ଏବଂ ଖରା ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ।
ଦୂଷଣଂ ଚାଗ୍ରତୋ ହତ୍ଵା ତ୍ରିଶିରାସ୍ତଦନନ୍ତରମ୍। ତତସ୍ତେନାର୍ଦିତା ବାଲା ରାଵଣଂ ସମୁପାଗତା
ପ୍ରଥମେ ଦୂଷଣଙ୍କୁ ଏବଂ ତାପରେ ତ୍ରିଶିରାଙ୍କୁ ବଧ କରି, ଅତି ଦୁଃଖିତ ଏବଂ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇପଡ଼ିଥିବା ସେମାନେ ରାବଣଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।
ରାଵଣାନୁଚରୋ ଘୋରୋ ମାରୀଚୋ ନାମ ରାକ୍ଷସଃ। ଲୋଭଯାମାସ ଵୈଦେହୀଂ ଭୂତ୍ଵା ରତ୍ନମଯୋ ମୃଗଃ
ରାବଣଙ୍କ ଅନୁଚର ଭୟଙ୍କର ଏକ ରାକ୍ଷସ, ଯାହାର ନାମ ମାରୀଚ, ରତ୍ନରେ ଭରିଥିବା ଏକ ମୃଗର ରୂପ ଧାରଣ କରି, ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କଲା।
ସା ରାମମବ୍ରଵୀଦ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵୈଦେହୀ ଗୃହ୍ଯତାମିତି। ଅଯଂ ମନୋହରଃ କାନ୍ତ ଆଶ୍ରମୋ ନୋ ଭଵିଷ୍ଯତି
ସେହି ମୃଗକୁ ଦେଖି ବୈଦେହୀ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଏହି ଆକର୍ଷକ ଏବଂ ସୁନ୍ଦର ପଶୁଟିକୁ ଧରିଦିଅ; ଏହା ଛାଡ଼ିଲେ ଆମର ଆଶ୍ରମ ଭଲ ଦେଖାଯିବ ନାହିଁ।'
ତତୋ ରାମୋ ଧନୁଷ୍ପାଣିର୍ମୃଗଂ ତମନୁଧାଵତି। ସ ତଂ ଜଘାନ ଧାଵନ୍ତଂ ଶରେଣାନତପର୍ଵଣା
ତାପରେ ଧନୁଷ ହାତରେ ଧରି ରାମ ଏହି ମୃଗଟିକୁ ଧାଡ଼ିଲେ; ଏହା ପଳାଉଥିବା ବେଳେ ତିନି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଏବଂ ଅଚୁକ ବାଣରେ ଏହାକୁ ବଧ କଲେ।
ଅଥ ସୌମ୍ଯ ଦଶଗ୍ରୀଵୋ ମୃଗଂ ଯାତି ତୁ ରାଘଵେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣେ ଚାପି ନିଷ୍କ୍ରାନ୍ତେ ପ୍ରଵିଵେଶାଶ୍ରମଂ ତଦା
ହେ ସୁମନ, ଯେତେବେଳେ ମୃଗଟି ରାଘବଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲା ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ବାହାରିଗଲେ, ସେ ସମୟରେ ଦଶମୁଖୀ ରାବଣ ଆଶ୍ରମକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଜଗ୍ରାହ ତରସା ସୀତାଂ ଗ୍ରହଃ ଖେ ରୋହିଣୀମିଵ। ତ୍ରାତୁକାମଂ ତତୋ ଯୁଦ୍ଧେ ହତ୍ଵା ଗୃଧ୍ରଂ ଜଟାଯୁଷମ୍
ସେ ରାକ୍ଷସ ଜୋରଦାର ଭାବେ ସୀତାଙ୍କୁ ଧରିନେଲେ, ଯେପରି ଗ୍ରହ ଆକାଶରେ ରୋହିଣୀକୁ ଧରେ; ସୀତାଙ୍କୁ ବଞ୍ଚାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିବା ଗୃଧ୍ର ଜଟାୟୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ବଧ ହେଲେ।
ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ସହସା ସୀତାଂ ଜଗାମାଶୁ ସ ରାକ୍ଷସଃ। ତତସ୍ତ୍ଵଦ୍ଭୁତସଂକାଶାଃ ସ୍ଥିତାଃ ପର୍ଵତମୂର୍ଧନି
ସୀତାଙ୍କୁ ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ଧରିନେଇ, ସେ ରାକ୍ଷସ ଚାଲିଗଲେ; ତାପରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ଦେବତାମାନେ ପାହାଡ଼ର ଶିଖରେ ଉଭୟ ହେଲେ।
ସୀତାଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ଗଚ୍ଛନ୍ତଂ ଵାନରାଃ ପର୍ଵତୋପମାଃ। ଦଦୃଶୁର୍ଵିସ୍ମିତାକାରା ରାଵଣଂ ରାକ୍ଷସାଧିପମ୍
ସୀତାଙ୍କୁ ନେଇ ଯାଉଥିବା ବେଳେ, ପାହାଡ଼ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ବାନରମାନେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଖ୍ୟ ରାବଣଙ୍କୁ ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ।
ତତଃ ଶୀଘ୍ରତରଂ ଗତ୍ଵା ତଦ୍ ଵିମାନଂ ମନୋଜଵମ୍। ଆରୁହ୍ଯ ସହ ଵୈଦେହ୍ଯା ପୁଷ୍ପକଂ ସ ମହାବଲଃ
ତାପରେ ସେ ଶୀଘ୍ର ଭାବେ ଯାଇ, ମନର ତାରକା ପରି ତୀବ୍ର ଗତିଥିବା ପୁଷ୍ପକ ରଥକୁ ବୈଦେହୀ ସହ ଚଢ଼ିଲେ।
ପ୍ରଵିଵେଶ ତଦା ଲଙ୍କାଂ ରାଵଣୋ ରାକ୍ଷସେଶ୍ଵରଃ। ତାଂ ସୁଵର୍ଣପରିଷ୍କାରେ ଶୁଭେ ମହତି ଵେଶ୍ମନି
ସେ ସମୟରେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ ରାବଣ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ରତ୍ନ ଦ୍ୱାରା ସଜିଥିବା ଶୁଭ୍ର ଏବଂ ବଡ଼ ରାଜମହଳ ଥିବା ଲଙ୍କାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ପ୍ରଵେଶ୍ଯ ମୈଥିଲୀଂ ଵାକ୍ଯୈଃ ସାନ୍ତ୍ଵଯାମାସ ରାଵଣଃ। ତୃଣଵଦ୍ ଭାଷିତଂ ତସ୍ଯ ତଂ ଚ ନୈର୍ଋତପୁଙ୍ଗଵମ୍
ମୈଥିଳୀଙ୍କୁ ଭିତରକୁ ନେଇ, ରାବଣ ମିଠା କଥା କହି ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ; କିନ୍ତୁ ସୀତା ତାଙ୍କ କଥାକୁ ତୃଣ ସମାନ ଅବହେଳା କଲେ, ଏବଂ ସେ ନିର୍ଋତିମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଥିଲେ।
ଅଚିନ୍ତଯନ୍ତୀ ଵୈଦେହୀ ହ୍ଯଶୋକଵନିକାଂ ଗତା। ନ୍ଯଵର୍ତତ ତଦା ରାମୋ ମୃଗଂ ହତ୍ଵା ତଦା ଵନେ
ବୈଦେହୀ ଏହି କଥାକୁ ଅଗ୍ରାହ୍ୟ କରି, ଅଶୋକବାଟିକାକୁ ଚାଲିଗଲେ; ଏହି ମଧ୍ୟରେ ରାମ ଜଙ୍ଗଲରେ ମୃଗକୁ ବଧ କରି ପଛକୁ ଫେରିଲେ।
ନିଵର୍ତମାନଃ କାକୁତ୍ସ୍ଥୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଗୃଧ୍ରଂ ସ ଵିଵ୍ଯଥେ। ଗୃଧ୍ରଂ ହତଂ ତଦା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାମଃ ପ୍ରିଯତରଂ ପିତୁଃ
ପଛକୁ ଫେରୁଥିବା ବେଳେ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ଗୃଧ୍ରକୁ ଦେଖି ଦୁଃଖିତ ହେଲେ; ପ୍ରିୟ ପିତାଠାରୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରିୟ ଯେଉଁ ଗୃଧ୍ର ମୃତ ଦେଖି ରାମ ଶୋକାକୁଳ ହେଲେ।
ମାର୍ଗମାଣସ୍ତୁ ଵୈଦେହୀଂ ରାଘଵଃ ସହଲକ୍ଷ୍ମଣଃ। ଗୋଦାଵରୀମନୁଚରନ୍ ଵନୋଦ୍ଦେଶାଂଶ୍ଚ ପୁଷ୍ପିତାନ୍
ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହ ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ଖୋଜୁଥିବା ରାଘବ ଗୋଦାବରୀ ନଦୀ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଏବଂ ଫୁଲେଇଥିବା ଜଙ୍ଗଲ ଅଞ୍ଚଳରେ ଘୁରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ଆସେଦତୁର୍ମହାରଣ୍ଯେ କବନ୍ଧଂ ନାମ ରାକ୍ଷସମ୍। ତତଃ କବନ୍ଧଵଚନାଦ୍ ରାମଃ ସତ୍ଯପରାକ୍ରମଃ
ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲରେ ସେମାନେ କବନ୍ଧ ନାମକ ଏକ ରାକ୍ଷସଙ୍କ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଲେ; ତାପରେ କବନ୍ଧଙ୍କ କଥା ଅନୁଯାୟୀ, ସତ୍ୟବୀର ରାମ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ।
ଋଷ୍ଯମୂକଗିରିଂ ଗତ୍ଵା ସୁଗ୍ରୀଵେଣ ସମାଗତଃ। ତଯୋଃ ସମାଗମଃ ପୂର୍ଵଂ ପ୍ରୀତ୍ଯା ହାର୍ଦୋ ଵ୍ଯଜାଯତ
ଋଷ୍ୟମୂକ ପାହାଡ଼କୁ ଯାଇ, ରାମ ଏଠାରେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ସହିତ ମିଶିଲେ। ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରଥମ ମିଳନରେ ଦୁହେଁ ମନରୁ ଗଭୀର ସ୍ନେହ ଜନ୍ମିଲା।
ଭ୍ରାତ୍ରା ନିରସ୍ତଃ କ୍ରୁଦ୍ଧେନ ସୁଗ୍ରୀଵୋ ଵାଲିନା ପୁରା। ଇତରେତରସଂଵାଦାତ୍ ପ୍ରଗାଢଃ ପ୍ରଣଯସ୍ତଯୋଃ
ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ପୂର୍ବରୁ ତାଙ୍କ ଭାଇ ବାଲି କ୍ରୋଧରେ ଘରରୁ ବାହାର କରିଥିଲେ। ପରେ ରାମ ସହିତ ଆଲୋଚନା କରି ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗଭୀର ମିତ୍ରତା ହେଲା।
ରାମଃ ସ୍ଵବାହୁଵୀର୍ଯେଣ ସ୍ଵରାଜ୍ଯଂ ପ୍ରତ୍ଯପାଦଯତ୍। ଵାଲିନଂ ସମରେ ହତ୍ଵା ମହାକାଯଂ ମହାବଲମ୍
ରାମ ନିଜ ବାହୁବଳରେ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାଲିଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ହତ୍ୟା କରି, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ପୁନର୍ବାସ କରାଇଦେଲେ।
ସୁଗ୍ରୀଵଃ ସ୍ଥାପିତୋ ରାଜ୍ଯେ ସହିତଃ ସର୍ଵଵାନରୈଃ। ରାମାଯ ପ୍ରତିଜାନୀତେ ରାଜପୁତ୍ର୍ଯାସ୍ତୁ ମାର୍ଗଣମ୍
ସମସ୍ତ ବାନରଙ୍କ ସହିତ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟରେ ବସାଇଦିଆଗଲା। ସେ ରାମଙ୍କୁ ରାଜକୁମାରୀଙ୍କ ଖୋଜ ନିମିତ୍ତେ ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ କଲେ।
ଆଦିଷ୍ଟା ଵାନରେନ୍ଦ୍ରେଣ ସୁଗ୍ରୀଵେଣ ମହାତ୍ମନା। ଦଶ କୋଟ୍ଯଃ ପ୍ଲଵଙ୍ଗାନାଂ ସର୍ଵାଃ ପ୍ରସ୍ଥାପିତା ଦିଶଃ
ବାନରମହାରାଜ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଆଦେଶରେ, ଦଶ କୋଟି ବାନର ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ପଠାଯିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ତେଷାଂ ନୋ ଵିପ୍ରକୃଷ୍ଟାନାଂ ଵିନ୍ଧ୍ଯେ ପର୍ଵତସତ୍ତମେ। ଭୃଶଂ ଶୋକାଭିତପ୍ତାନାଂ ମହାନ୍ କାଲୋଽତ୍ଯଵର୍ତତ
ସେମାନେ ଅତି ଦୂର ନଥିବା ବେଳେ, ଉତ୍ତମ ପର୍ବତ ଭିନ୍ଧ୍ୟରେ ରହି, ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ଦଗ୍ଧ ହେଉଥିଲେ ଏବଂ ବହୁ ସମୟ କଟିଗଲା।
ଭ୍ରାତା ତୁ ଗୃଧ୍ରରାଜସ୍ଯ ସମ୍ପାତିର୍ନାମ ଵୀର୍ଯଵାନ୍। ସମାଖ୍ଯାତି ସ୍ମ ଵସତୀଂ ସୀତାଂ ରାଵଣମନ୍ଦିରେ
ଗୃଧ୍ରରାଜଙ୍କ ଭାଇ, ସମ୍ପାତି ନାମକ ପ୍ରବଳ ବୀର, ସୀତାଙ୍କ ରାବଣଙ୍କ ମହଳରେ ରହୁଥିବା ସ୍ଥାନ ଖୋଲାସା କଲେ।
ସୋଽହଂ ଦୁଃଖପରୀତାନାଂ ଦୁଃଖଂ ତଜ୍ଜ୍ଞାତିନାଂ ନୁଦନ୍। ଆତ୍ମଵୀର୍ଯଂ ସମାସ୍ଥାଯ ଯୋଜନାନାଂ ଶତଂ ପ୍ଲୁତଃ। ତତ୍ରାହମେକାମଦ୍ରାକ୍ଷମଶୋକଵନିକାଂ ଗତାମ୍
ମୁଁ, ଦୁଃଖରେ ପୀଡିତ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦୂର କରି, ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଭରସା କରି, ଶତ ଯୋଜନା ଲାଘିଲି। ସେଠାରେ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଅଶୋକବନିକାରେ ଦେଖିଲି।
କୌଶେଯଵସ୍ତ୍ରାଂ ମଲିନାଂ ନିରାନନ୍ଦାଂ ଦୃଢଵ୍ରତାମ୍। ତଯା ସମେତ୍ଯ ଵିଧିଵତ୍ ପୃଷ୍ଟ୍ଵା ସର୍ଵମନିନ୍ଦିତାମ୍
କୌଶେୟ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା, ମେଳା, ଦୁଃଖିତ ଏବଂ ଦୃଢ଼ ନିୟମରେ ଅଟୁଟ ଥିବା ସୀତାଙ୍କୁ ଠିକ୍ ଭାବରେ ଭେଟି, ସମସ୍ତ କଥା ପଚାରିଲି। ସେ ସମସ୍ତ ଦୃଷ୍ଟିରେ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଥିଲେ।
ଅଭିଜ୍ଞାନଂ ମଯା ଦତ୍ତଂ ରାମନାମାଙ୍ଗୁଲୀଯକମ୍। ଅଭିଜ୍ଞାନଂ ମଣିଂ ଲବ୍ଧ୍ଵା ଚରିତାର୍ଥୋଽହମାଗତଃ
ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଚିହ୍ନ ସ୍ୱରୂପ ରାମଙ୍କ ଅଙ୍ଗୁଠି ଦେଲି। ସେଠାରେ ଚିହ୍ନ ମଣି ପାଇ ମୋ କାମ ସଫଳ ହେଲା ଏବଂ ମୁଁ ପଛକୁ ଫେରିଲି।
ମଯା ଚ ପୁନରାଗମ୍ଯ ରାମସ୍ଯାକ୍ଲିଷ୍ଟକର୍ମଣଃ। ଅଭିଜ୍ଞାନଂ ମଯା ଦତ୍ତମର୍ଚିଷ୍ମାନ୍ ସ ମହାମଣିଃ
ମୁଁ ପୁଣି ଫେରି ଆସି, ଅପରିଷ୍କୃତ କର୍ମ ଥିବା ରାମଙ୍କୁ ଚିହ୍ନ ସ୍ୱରୂପ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ମହାମଣି ଦେଲି।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତାଂ ମୈଥିଲୀଂ ରାମସ୍ତ୍ଵାଶଶଂସେ ଚ ଜୀଵିତମ୍। ଜୀଵିତାନ୍ତମନୁପ୍ରାପ୍ତଃ ପୀତ୍ଵାମୃତମିଵାତୁରଃ
ମୈଥିଳୀଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ରାମଙ୍କ ଜୀବନରେ ଆଶା ଫେରିଲା, ଯେପରି ଏକ ରୋଗୀ ଅମୃତ ପିଇ ମୃତ୍ୟୁରୁ ଫେରିଯାଏ।
ଉଦ୍ଯୋଜଯିଷ୍ଯନ୍ନୁଦ୍ଯୋଗଂ ଦଧ୍ରେ ଲଙ୍କାଵଧେ ମନଃ। ଜିଘାଂସୁରିଵ ଲୋକାନ୍ତେ ସର୍ଵାଁଲ୍ଲୋକାନ୍ ଵିଭାଵସୁଃ
ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ କରିବାକୁ ଶପଥ କରି, ରାମ ମନରେ ଲଙ୍କା ବିନାଶର ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ ନେଲେ। ସେ ଏମିତି ହେଲେ, ଯେପରି ସମସ୍ତ ଜଗତ ଶେଷରେ ଅଗ୍ନି ସବୁକିଛି ଧ୍ୱଂସ କରିଦିଏ।
ତତଃ ସମୁଦ୍ରମାସାଦ୍ଯ ନଲଂ ସେତୁମକାରଯତ୍। ଅତରତ୍ କପିଵୀରାଣାଂ ଵାହିନୀ ତେନ ସେତୁନା
ତାପରେ ସମୁଦ୍ର ପହଞ୍ଚି, ନଳ ଏକ ସେତୁ ତିଆରି କଲେ। ସେ ସେତୁ ଦ୍ୱାରା ବାନର ବୀରମାନେ ସମୁଦ୍ର ଅଟକିଲେ।