ଅପଯାତେ ତ୍ଵଯି ତଦା ସମୁଦ୍ଭ୍ରାନ୍ତମୃଗଦ୍ଵିଜମ୍। ପରିଦ୍ଯୂନମିଵାତ୍ଯର୍ଥଂ ତଦ୍ ଵନଂ ସମପଦ୍ଯତ
ତୁମେ ଚାଲିଯିବା ପରେ, ମେଘ, ମୃଗ ଓ ପକ୍ଷୀରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସେଇ ବନ ଅତି ନିର୍ଜନ ଓ ଦୁଃଖିତ ହୋଇଗଲା।
ତଦ୍ଧସ୍ତିମୃଦିତଂ ଘୋରଂ ସିଂହଵ୍ଯାଘ୍ରମୃଗାକୁଲମ୍। ପ୍ରଵିଵେଶାଥ ଵିଜନଂ ସ ମହଦ୍ ଦଣ୍ଡକାଵନମ୍
ପରେ, ହାତୀ, ସିଂହ, ବାଘ ଓ ମୃଗରେ ଭରିଥିବା ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ବିଶାଳ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟକୁ ସେ ନିଜେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ତେଷାଂ ପୁରସ୍ତାଦ୍ ବଲଵାନ୍ ଗଚ୍ଛତାଂ ଗହନେ ଵନେ। ଵିନଦନ୍ ସୁମହାନାଦଂ ଵିରାଧଃ ପ୍ରତ୍ଯଦୃଶ୍ଯତ
ସେମାନେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ ଘନବନରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ୁଥିବାବେଳେ, ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନି କରୁଥିବା ବିରାଧ ସେମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଆସିଗଲା।
ତମୁତ୍କ୍ଷିପ୍ଯ ମହାନାଦମୂର୍ଧ୍ଵବାହୁମଧୋମୁଖମ୍। ନିଖାତେ ପ୍ରକ୍ଷିପନ୍ତି ସ୍ମ ନଦନ୍ତମିଵ କୁଞ୍ଜରମ୍
ତାଙ୍କୁ ଉଠାଇ, ବଡ଼ ଚିତ୍କାର କରୁଥିବା, ହାତ ଉପରକୁ ଉଠାଇ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇଥିବା ବିରାଧକୁ ଗଡ଼ିରେ ପକେଇଦେଲେ, ଯେପରି ଏକ ହାତୀ ଗଡ଼ିରେ ପଡ଼ି ଚିତ୍କାର କରେ।
ତତ୍ କୃତ୍ଵା ଦୁଷ୍କରଂ କର୍ମ ଭ୍ରାତରୌ ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣୌ। ସାଯାହ୍ନେ ଶରଭଙ୍ଗସ୍ଯ ରମ୍ଯମାଶ୍ରମମୀଯତୁଃ
ଏହି ଦୁର୍ଲଭ କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ଭାଇ ଦୁଇଜଣ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସଂଧ୍ୟାବେଳେ ଶରଭଙ୍ଗଙ୍କ ମଧୁର ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ।
ଶରଭଙ୍ଗେ ଦିଵଂ ପ୍ରାପ୍ତେ ରାମଃ ସତ୍ଯପରାକ୍ରମଃ। ଅଭିଵାଦ୍ଯ ମୁନୀନ୍ ସର୍ଵାଞ୍ଜନସ୍ଥାନମୁପାଗମତ୍
ଶରଭଙ୍ଗ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବା ପରେ, ସତ୍ୟ ଓ ପ୍ରତାପରେ ଅଟୁଟ ଥିବା ରାମ ସମସ୍ତ ଋଷିଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ଲୋକମାନେ ଥିବା ସ୍ଥାନକୁ ଗଲେ।
ପଶ୍ଚାଚ୍ଛୂର୍ପଣଖା ନାମ ରାମପାର୍ଶ୍ଵମୁପାଗତା। ତତୋ ରାମେଣ ସଂଦିଷ୍ଟୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ସହସୋତ୍ଥିତଃ
ତା'ପରେ ଶୂର୍ପଣଖା ନାମକ ଏକ ମହିଳା ରାମଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ; ତା'ପରେ ରାମଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତୁରନ୍ତ ଉଠିଲେ।
ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ଖଡ୍ଗଂ ଚିଚ୍ଛେଦ କର୍ଣନାସଂ ମହାବଲଃ। ଚତୁର୍ଦଶ ସହସ୍ରାଣି ରକ୍ଷସାଂ ଭୀମକର୍ମଣାମ୍
ତାଙ୍କର ତଳୱାର ଧରି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଶୂର୍ପଣଖାଙ୍କର କାନ ଓ ନାକ କାଟିଦେଲେ; ଚଉଦ ହଜାର ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସ—
ହତାନି ଵସତା ତତ୍ର ରାଘଵେଣ ମହାତ୍ମନା। ଏକେନ ସହ ସଂଗମ୍ଯ ରାମେଣ ରଣମୂର୍ଧନି
ସେଠାରେ ମହାତ୍ମା ରାଘବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା, ରାମଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ ମଧ୍ୟରେ ଥିବାବେଳେ, ସେମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବଧ ହେଲେ।
ଅହ୍ନଶ୍ଚତୁର୍ଥଭାଗେନ ନିଃଶେଷା ରାକ୍ଷସାଃ କୃତାଃ। ମହାବଲା ମହାଵୀର୍ଯାସ୍ତପସୋ ଵିଘ୍ନକାରିଣଃ
ଏକ ଦିନର ଚତୁର୍ଥାଂଶ ସମୟ ମଧ୍ୟରେ, ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ଶୂରବୀର ଯେଉଁ ରାକ୍ଷସମାନେ ତପସ୍ୟାର ବାଧା ସୃଷ୍ଟି କରୁଥିଲେ, ସେମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ନଶ୍ଟ ହେଲେ।
ନିହତା ରାଘଵେଣାଜୌ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ଯଵାସିନଃ। ରାକ୍ଷସାଶ୍ଚ ଵିନିଷ୍ପିଷ୍ଟାଃ ଖରଶ୍ଚ ନିହତୋ ରଣେ
ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟରେ ବସୁଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ରାଘବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଧ ହେଲେ, ଏବଂ ଖରା ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ।
ଦୂଷଣଂ ଚାଗ୍ରତୋ ହତ୍ଵା ତ୍ରିଶିରାସ୍ତଦନନ୍ତରମ୍। ତତସ୍ତେନାର୍ଦିତା ବାଲା ରାଵଣଂ ସମୁପାଗତା
ପ୍ରଥମେ ଦୂଷଣଙ୍କୁ ଏବଂ ତାପରେ ତ୍ରିଶିରାଙ୍କୁ ବଧ କରି, ଅତି ଦୁଃଖିତ ଏବଂ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇପଡ଼ିଥିବା ସେମାନେ ରାବଣଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।
ରାଵଣାନୁଚରୋ ଘୋରୋ ମାରୀଚୋ ନାମ ରାକ୍ଷସଃ। ଲୋଭଯାମାସ ଵୈଦେହୀଂ ଭୂତ୍ଵା ରତ୍ନମଯୋ ମୃଗଃ
ରାବଣଙ୍କ ଅନୁଚର ଭୟଙ୍କର ଏକ ରାକ୍ଷସ, ଯାହାର ନାମ ମାରୀଚ, ରତ୍ନରେ ଭରିଥିବା ଏକ ମୃଗର ରୂପ ଧାରଣ କରି, ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କଲା।
ସା ରାମମବ୍ରଵୀଦ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵୈଦେହୀ ଗୃହ୍ଯତାମିତି। ଅଯଂ ମନୋହରଃ କାନ୍ତ ଆଶ୍ରମୋ ନୋ ଭଵିଷ୍ଯତି
ସେହି ମୃଗକୁ ଦେଖି ବୈଦେହୀ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଏହି ଆକର୍ଷକ ଏବଂ ସୁନ୍ଦର ପଶୁଟିକୁ ଧରିଦିଅ; ଏହା ଛାଡ଼ିଲେ ଆମର ଆଶ୍ରମ ଭଲ ଦେଖାଯିବ ନାହିଁ।'
ତତୋ ରାମୋ ଧନୁଷ୍ପାଣିର୍ମୃଗଂ ତମନୁଧାଵତି। ସ ତଂ ଜଘାନ ଧାଵନ୍ତଂ ଶରେଣାନତପର୍ଵଣା
ତାପରେ ଧନୁଷ ହାତରେ ଧରି ରାମ ଏହି ମୃଗଟିକୁ ଧାଡ଼ିଲେ; ଏହା ପଳାଉଥିବା ବେଳେ ତିନି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଏବଂ ଅଚୁକ ବାଣରେ ଏହାକୁ ବଧ କଲେ।
ଅଥ ସୌମ୍ଯ ଦଶଗ୍ରୀଵୋ ମୃଗଂ ଯାତି ତୁ ରାଘଵେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣେ ଚାପି ନିଷ୍କ୍ରାନ୍ତେ ପ୍ରଵିଵେଶାଶ୍ରମଂ ତଦା
ହେ ସୁମନ, ଯେତେବେଳେ ମୃଗଟି ରାଘବଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲା ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ବାହାରିଗଲେ, ସେ ସମୟରେ ଦଶମୁଖୀ ରାବଣ ଆଶ୍ରମକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଜଗ୍ରାହ ତରସା ସୀତାଂ ଗ୍ରହଃ ଖେ ରୋହିଣୀମିଵ। ତ୍ରାତୁକାମଂ ତତୋ ଯୁଦ୍ଧେ ହତ୍ଵା ଗୃଧ୍ରଂ ଜଟାଯୁଷମ୍
ସେ ରାକ୍ଷସ ଜୋରଦାର ଭାବେ ସୀତାଙ୍କୁ ଧରିନେଲେ, ଯେପରି ଗ୍ରହ ଆକାଶରେ ରୋହିଣୀକୁ ଧରେ; ସୀତାଙ୍କୁ ବଞ୍ଚାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିବା ଗୃଧ୍ର ଜଟାୟୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ବଧ ହେଲେ।
ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ସହସା ସୀତାଂ ଜଗାମାଶୁ ସ ରାକ୍ଷସଃ। ତତସ୍ତ୍ଵଦ୍ଭୁତସଂକାଶାଃ ସ୍ଥିତାଃ ପର୍ଵତମୂର୍ଧନି
ସୀତାଙ୍କୁ ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ଧରିନେଇ, ସେ ରାକ୍ଷସ ଚାଲିଗଲେ; ତାପରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ଦେବତାମାନେ ପାହାଡ଼ର ଶିଖରେ ଉଭୟ ହେଲେ।
ସୀତାଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ଗଚ୍ଛନ୍ତଂ ଵାନରାଃ ପର୍ଵତୋପମାଃ। ଦଦୃଶୁର୍ଵିସ୍ମିତାକାରା ରାଵଣଂ ରାକ୍ଷସାଧିପମ୍
ସୀତାଙ୍କୁ ନେଇ ଯାଉଥିବା ବେଳେ, ପାହାଡ଼ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ବାନରମାନେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଖ୍ୟ ରାବଣଙ୍କୁ ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ।
ତତଃ ଶୀଘ୍ରତରଂ ଗତ୍ଵା ତଦ୍ ଵିମାନଂ ମନୋଜଵମ୍। ଆରୁହ୍ଯ ସହ ଵୈଦେହ୍ଯା ପୁଷ୍ପକଂ ସ ମହାବଲଃ
ତାପରେ ସେ ଶୀଘ୍ର ଭାବେ ଯାଇ, ମନର ତାରକା ପରି ତୀବ୍ର ଗତିଥିବା ପୁଷ୍ପକ ରଥକୁ ବୈଦେହୀ ସହ ଚଢ଼ିଲେ।
ପ୍ରଵିଵେଶ ତଦା ଲଙ୍କାଂ ରାଵଣୋ ରାକ୍ଷସେଶ୍ଵରଃ। ତାଂ ସୁଵର୍ଣପରିଷ୍କାରେ ଶୁଭେ ମହତି ଵେଶ୍ମନି
ସେ ସମୟରେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ ରାବଣ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ରତ୍ନ ଦ୍ୱାରା ସଜିଥିବା ଶୁଭ୍ର ଏବଂ ବଡ଼ ରାଜମହଳ ଥିବା ଲଙ୍କାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ପ୍ରଵେଶ୍ଯ ମୈଥିଲୀଂ ଵାକ୍ଯୈଃ ସାନ୍ତ୍ଵଯାମାସ ରାଵଣଃ। ତୃଣଵଦ୍ ଭାଷିତଂ ତସ୍ଯ ତଂ ଚ ନୈର୍ଋତପୁଙ୍ଗଵମ୍
ମୈଥିଳୀଙ୍କୁ ଭିତରକୁ ନେଇ, ରାବଣ ମିଠା କଥା କହି ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ; କିନ୍ତୁ ସୀତା ତାଙ୍କ କଥାକୁ ତୃଣ ସମାନ ଅବହେଳା କଲେ, ଏବଂ ସେ ନିର୍ଋତିମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଥିଲେ।
ଅଚିନ୍ତଯନ୍ତୀ ଵୈଦେହୀ ହ୍ଯଶୋକଵନିକାଂ ଗତା। ନ୍ଯଵର୍ତତ ତଦା ରାମୋ ମୃଗଂ ହତ୍ଵା ତଦା ଵନେ
ବୈଦେହୀ ଏହି କଥାକୁ ଅଗ୍ରାହ୍ୟ କରି, ଅଶୋକବାଟିକାକୁ ଚାଲିଗଲେ; ଏହି ମଧ୍ୟରେ ରାମ ଜଙ୍ଗଲରେ ମୃଗକୁ ବଧ କରି ପଛକୁ ଫେରିଲେ।
ନିଵର୍ତମାନଃ କାକୁତ୍ସ୍ଥୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଗୃଧ୍ରଂ ସ ଵିଵ୍ଯଥେ। ଗୃଧ୍ରଂ ହତଂ ତଦା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାମଃ ପ୍ରିଯତରଂ ପିତୁଃ
ପଛକୁ ଫେରୁଥିବା ବେଳେ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ଗୃଧ୍ରକୁ ଦେଖି ଦୁଃଖିତ ହେଲେ; ପ୍ରିୟ ପିତାଠାରୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରିୟ ଯେଉଁ ଗୃଧ୍ର ମୃତ ଦେଖି ରାମ ଶୋକାକୁଳ ହେଲେ।
ମାର୍ଗମାଣସ୍ତୁ ଵୈଦେହୀଂ ରାଘଵଃ ସହଲକ୍ଷ୍ମଣଃ। ଗୋଦାଵରୀମନୁଚରନ୍ ଵନୋଦ୍ଦେଶାଂଶ୍ଚ ପୁଷ୍ପିତାନ୍
ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହ ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ଖୋଜୁଥିବା ରାଘବ ଗୋଦାବରୀ ନଦୀ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଏବଂ ଫୁଲେଇଥିବା ଜଙ୍ଗଲ ଅଞ୍ଚଳରେ ଘୁରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ଆସେଦତୁର୍ମହାରଣ୍ଯେ କବନ୍ଧଂ ନାମ ରାକ୍ଷସମ୍। ତତଃ କବନ୍ଧଵଚନାଦ୍ ରାମଃ ସତ୍ଯପରାକ୍ରମଃ
ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲରେ ସେମାନେ କବନ୍ଧ ନାମକ ଏକ ରାକ୍ଷସଙ୍କ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଲେ; ତାପରେ କବନ୍ଧଙ୍କ କଥା ଅନୁଯାୟୀ, ସତ୍ୟବୀର ରାମ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ।
ଋଷ୍ଯମୂକଗିରିଂ ଗତ୍ଵା ସୁଗ୍ରୀଵେଣ ସମାଗତଃ। ତଯୋଃ ସମାଗମଃ ପୂର୍ଵଂ ପ୍ରୀତ୍ଯା ହାର୍ଦୋ ଵ୍ଯଜାଯତ
ଋଷ୍ୟମୂକ ପାହାଡ଼କୁ ଯାଇ, ରାମ ଏଠାରେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ସହିତ ମିଶିଲେ। ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରଥମ ମିଳନରେ ଦୁହେଁ ମନରୁ ଗଭୀର ସ୍ନେହ ଜନ୍ମିଲା।
ଭ୍ରାତ୍ରା ନିରସ୍ତଃ କ୍ରୁଦ୍ଧେନ ସୁଗ୍ରୀଵୋ ଵାଲିନା ପୁରା। ଇତରେତରସଂଵାଦାତ୍ ପ୍ରଗାଢଃ ପ୍ରଣଯସ୍ତଯୋଃ
ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ପୂର୍ବରୁ ତାଙ୍କ ଭାଇ ବାଲି କ୍ରୋଧରେ ଘରରୁ ବାହାର କରିଥିଲେ। ପରେ ରାମ ସହିତ ଆଲୋଚନା କରି ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗଭୀର ମିତ୍ରତା ହେଲା।
ରାମଃ ସ୍ଵବାହୁଵୀର୍ଯେଣ ସ୍ଵରାଜ୍ଯଂ ପ୍ରତ୍ଯପାଦଯତ୍। ଵାଲିନଂ ସମରେ ହତ୍ଵା ମହାକାଯଂ ମହାବଲମ୍
ରାମ ନିଜ ବାହୁବଳରେ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାଲିଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ହତ୍ୟା କରି, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ପୁନର୍ବାସ କରାଇଦେଲେ।
ସୁଗ୍ରୀଵଃ ସ୍ଥାପିତୋ ରାଜ୍ଯେ ସହିତଃ ସର୍ଵଵାନରୈଃ। ରାମାଯ ପ୍ରତିଜାନୀତେ ରାଜପୁତ୍ର୍ଯାସ୍ତୁ ମାର୍ଗଣମ୍
ସମସ୍ତ ବାନରଙ୍କ ସହିତ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟରେ ବସାଇଦିଆଗଲା। ସେ ରାମଙ୍କୁ ରାଜକୁମାରୀଙ୍କ ଖୋଜ ନିମିତ୍ତେ ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ କଲେ।