ସଂଗତ୍ଯା ଭରତଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ରାଜ୍ଯେନାର୍ଥୀ ସ୍ଵଯଂ ଭଵେତ୍। ପ୍ରଶାସ୍ତୁ ଵସୁଧାଂ ସର୍ଵାମଖିଲାଂ ରଘୁନନ୍ଦନଃ
ଯଦି ଭରତ, ମହାନ ଓ ମାନ୍ୟ, ନିଜ ପାଇଁ ରାଜ୍ୟ ଚାହାଁନ୍ତି, ତେବେ ରଘୁବଂଶୀ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ଶାସନ କରୁନ୍ତୁ।
ତସ୍ଯ ବୁଦ୍ଧିଂ ଚ ଵିଜ୍ଞାଯ ଵ୍ଯଵସାଯଂ ଚ ଵାନର। ଯାଵନ୍ନ ଦୂରଂ ଯାତାଃ ସ୍ମଃ କ୍ଷିପ୍ରମାଗନ୍ତୁମର୍ହସି
ବାନର, ତାଙ୍କ ମନୋଭାବ ଓ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ ବୁଝି, ଆମେ ଅଧିକ ଦୂରକୁ ଯିବା ପୂର୍ବରୁ ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଫେରିଆସ।
ଇତି ପ୍ରତିସମାଦିଷ୍ଟୋ ହନୂମାନ୍ ମାରୁତାତ୍ମଜଃ। ମାନୁଷଂ ଧାରଯନ୍ ରୂପମଯୋଧ୍ଯାଂ ତ୍ଵରିତୋ ଯଯୌ
ଏଭଳି ଆଦେଶ ପାଇ, ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ୍ ମାନବ ରୂପ ଧାରଣ କରି ତୁରନ୍ତ ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଅଥୋତ୍ପପାତ ଵେଗେନ ହନୂମାନ୍ ମାରୁତାତ୍ମଜଃ। ଗରୁତ୍ମାନିଵ ଵେଗେନ ଜିଘୃକ୍ଷନ୍ନୁରଗୋତ୍ତମମ୍
ତାପରେ ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ୍ ବେଗରେ ଉଡ଼ିଗଲେ, ଯେପରି ଗରୁଡ଼ ଶୀଘ୍ରତାରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ସର୍ପକୁ ଧରିବାକୁ ଯାଏ।
ଲଙ୍ଘଯିତ୍ଵା ପିତୃପଥଂ ଵିହଗେନ୍ଦ୍ରାଲଯଂ ଶୁଭମ୍। ଗଙ୍ଗାଯମୁନଯୋର୍ଭୀମଂ ସମତୀତ୍ଯ ସମାଗମମ୍
ସେ ପିତୃପଥ, ପକ୍ଷୀରାଜଙ୍କ ଶୁଭ ନିବାସ ଓ ଭୟଙ୍କର ଗଙ୍ଗା-ଯମୁନା ସଙ୍ଗମ ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରି ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ।
ଶୃଙ୍ଗଵେରପୁରଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଗୁହମାସାଦ୍ଯ ଵୀର୍ଯଵାନ୍। ସ ଵାଚା ଶୁଭଯା ହୃଷ୍ଟୋ ହନୂମାନିଦମବ୍ରଵୀତ୍
ଶୃଙ୍ଗବେରପୁରକୁ ପହଞ୍ଚି ଗୁହଙ୍କ ସହିତ ମିଶି, ପ୍ରବଳ ହନୁମାନ୍ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ଶୁଭ କଥା କହିଲେ।
ସଖା ତୁ ତଵ କାକୁତ୍ସ୍ଥୋ ରାମଃ ସତ୍ଯପରାକ୍ରମଃ। ସସୀତଃ ସହ ସୌମିତ୍ରିଃ ସ ତ୍ଵାଂ କୁଶଲମବ୍ରଵୀତ୍
ତୁମର ବନ୍ଧୁ କକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶର ରାମ, ସତ୍ୟବୀର, ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ତୁମକୁ କୁଶଳ ସମ୍ବାଦ ପଠାଇଛନ୍ତି।
ପଞ୍ଚମୀମଦ୍ଯ ରଜନୀମୁଷିତ୍ଵା ଵଚନାନ୍ମୁନେଃ। ଭରଦ୍ଵାଜାଭ୍ଯନୁଜ୍ଞାତଂ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯସ୍ଯତ୍ରୈଵ ରାଘଵମ୍
ଏଠାରେ ପଞ୍ଚ ରାତି ଅତିବାହିତ କରି, ଋଷିଙ୍କ ଆଦେଶ ଓ ଭରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ଅନୁମତିରେ, ତୁମେ ଏଠାରେ ରାଘବଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିବ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ମହାତେଜାଃ ସମ୍ପ୍ରହୃଷ୍ଟତନୂରୁହଃ। ଉତ୍ପପାତ ମହାଵେଗାଦ୍ ଵେଗଵାନଵିଚାରଯନ୍
ଏଭଳି କହି, ତେଜସ୍ବୀ ଓ ଆନନ୍ଦରେ ରୋମାଞ୍ଚିତ ହୋଇ, ସେ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଉଡ଼ି ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ।
ସୋଽପଶ୍ଯଦ୍ ରାମତୀର୍ଥଂ ଚ ନଦୀଂ ଵାଲୁକିନୀଂ ତଥା। ଵରୂଥୀଂ ଗୋମତୀଂ ଚୈଵ ଭୀମଂ ଶାଲଵନଂ ତଥା
ସେ ରାମଙ୍କ ସ୍ନାନସ୍ଥଳ, ବାଲୁକାମୟ ନଦୀ, ଗୋମତୀ ଓ ତାହାର ଝୁଣ୍ଡ, ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ଶାଳବନ ଦେଖିଲେ।
ପ୍ରଜାଶ୍ଚ ବହୁସାହସ୍ରୀଃ ସ୍ଫୀତାଞ୍ଜନପଦାନପି। ସ ଗତ୍ଵା ଦୂରମଧ୍ଵାନଂ ତ୍ଵରିତଃ କପିକୁଞ୍ଜରଃ
ସେ ହଜାର ହଜାର ଲୋକ, ସମୃଦ୍ଧ ଜନପଦ ଓ ଗ୍ରାମ ଦେଖି, ଦୂର ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତ୍ୱରିତ ଗତିରେ ଯାଇ, ସେଇ ବାନରମାନ୍ୟ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ।
ଆସସାଦ ଦ୍ରୁମାନ୍ ଫୁଲ୍ଲାନ୍ ନନ୍ଦିଗ୍ରାମସମୀପଗାନ୍। ସୁରାଧିପସ୍ଯୋପଵନେ ଯଥା ଚୈତ୍ରରଥେ ଦ୍ରୁମାନ୍
ସେ ନନ୍ଦିଗ୍ରାମ ନିକଟରେ ଫୁଲିଥିବା ଗଛମାନେ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଯେପରି ଦେବତାମାନ୍ୟଙ୍କ ଉଦ୍ୟାନରେ କିମ୍ବା ଚୈତ୍ରରଥରେ ଗଛମାନେ ରହିଥାଏ।
ସ୍ତ୍ରୀଭିଃ ସପୁତ୍ରୈଃ ପୌତ୍ରୈଶ୍ଚ ରମମାଣୈଃ ସ୍ଵଲଂକୃତୈଃ। କ୍ରୋଶମାତ୍ରେ ତ୍ଵଯୋଧ୍ଯାଯାଶ୍ଚୀରକୃଷ୍ଣାଜିନାମ୍ବରମ୍
ଏଠାରେ, ଅୟୋଧ୍ୟାର ଏକ କ୍ରୋଶ ଦୂରରେ, ସେ ଦେଖିଲେ ନାରୀମାନେ ତାଙ୍କର ପୁଅ ଓ ନତିମାନେ ସହିତ ଉଲ୍ଲାସିତ ଭାବରେ ଭଲଭାବରେ ସଜିଧଜି ରହିଛନ୍ତି।
ଦଦର୍ଶ ଭରତଂ ଦୀନଂ କୃଶମାଶ୍ରମଵାସିନମ୍। ଜଟିଲଂ ମଲଦିଗ୍ଧାଙ୍ଗଂ ଭ୍ରାତୃଵ୍ଯସନକର୍ଶିତମ୍
ସେ ଦେଖିଲେ ଭରତ ଦୁଃଖିତ ଓ ଶରୀରରେ କ୍ଷୀଣ, ତପସ୍ୟାରେ ବ୍ୟସ୍ତ, ଜଟା ହେବା, ଦେହରେ ମାଳି ଲଗାଇଥିବା, ଭାଇଙ୍କର ଦୁଃଖରେ ଅତି କ୍ଷୀଣ।
ଫଲମୂଲାଶିନଂ ଦାନ୍ତଂ ତାପସଂ ଧର୍ମଚାରିଣମ୍। ସମୁନ୍ନତଜଟାଭାରଂ ଵଲ୍କଲାଜିନଵାସସମ୍
ଫଳ ଓ କନ୍ଦ ଖାଇ, ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ଧର୍ମରେ ଲଗିଥିବା ଏକ ତପସ୍ବୀ, ଉଚ୍ଚ ଜଟା ରଖି, ଚିର ଓ କୃଷ୍ଣାଜିନ ପିନ୍ଧିଥିଲେ।
ନିଯତଂ ଭାଵିତାତ୍ମାନଂ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିସମତେଜସମ୍। ପାଦୁକେ ତେ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ପ୍ରଶାସନ୍ତଂ ଵସୁଂଧରାମ୍
ନିୟମିତ ଓ ଶୁଧ୍ଧ ମନ ରଖି, ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି ସମାନ ତେଜସ୍ବୀ, ପାଦୁକାକୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ, ପୃଥିବୀକୁ ଶାସନ କରୁଥିଲେ।
ଚାତୁର୍ଵର୍ଣ୍ଯସ୍ଯ ଲୋକସ୍ଯ ତ୍ରାତାରଂ ସର୍ଵତୋ ଭଯାତ୍। ଉପସ୍ଥିତମମାତ୍ଯୈଶ୍ଚ ଶୁଚିଭିଶ୍ଚ ପୁରୋହିତୈଃ
ଚାରି ଜାତିର ଲୋକମାନେ ଯେଉଁଠାରୁ ଭୟ ଥିଲା, ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ; ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଓ ଶୁଧ୍ଧ ମନ ରଖିଥିବା ପୁରୋହିତମାନେ ସେଠି ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।
ବଲମୁଖ୍ଯୈଶ୍ଚ ଯୁକ୍ତୈଶ୍ଚ କାଷାଯାମ୍ବରଧାରିଭିଃ। ନହି ତେ ରାଜପୁତ୍ରଂ ତଂ ଚୀରକୃଷ୍ଣାଜିନାମ୍ବରମ୍
ସେଠି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସେନାପତିମାନେ ଯୋଗ୍ୟ ଓ କାଷାୟ ଓଡ଼ଣା ପିନ୍ଧିଥିଲେ; ତଥାପି ଧର୍ମ ପ୍ରେମୀ ନାଗରିକମାନେ ଚିର ଓ କୃଷ୍ଣାଜିନ ପିନ୍ଧିଥିବା ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଭୋଗ କରିବାକୁ ଚାହିଲେ ନାହିଁ।
ପରିଭୋକ୍ତୁଂ ଵ୍ଯଵସ୍ଯନ୍ତି ପୌରା ଵୈ ଧର୍ମଵତ୍ସଲାଃ। ତଂ ଧର୍ମମିଵ ଧର୍ମଜ୍ଞଂ ଦେହବନ୍ଧମିଵାପରମ୍
ସେ ଧର୍ମଜ୍ଞ ରାଜପୁତ୍ର, ଚିର ଓ କୃଷ୍ଣାଜିନ ପିନ୍ଧିଥିଲେ; ନାଗରିକମାନେ ତାଙ୍କୁ ଧର୍ମର ଅବତାର ଭାବେ ମନେ କରୁଥିଲେ, ଯେପରି ଦେହକୁ ଆତ୍ମାର ଆଶ୍ରୟ ଭାବେ ମନେ କରାଯାଏ।
ଉଵାଚ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିର୍ଵାକ୍ଯଂ ହନୂମାନ୍ ମାରୁତାତ୍ମଜଃ। ଵସନ୍ତଂ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ଯେ ଯଂ ତ୍ଵଂ ଚୀରଜଟାଧରମ୍
ହନୁମାନ, ପବନପୁତ୍ର, ହାତ ଜୋଡି ଏପରି କହିଲେ: 'ଯେଉଁ ଜଣେ ତୁମେ ଦୁଃଖ କରୁଛ, ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟରେ ଚିର ଓ ଜଟା ପିନ୍ଧି ବସିଛନ୍ତି—'
ଅନୁଶୋଚସି କାକୁତ୍ସ୍ଥଂ ସ ତ୍ଵାଂ କୌଶଲମବ୍ରଵୀତ୍। ପ୍ରିଯମାଖ୍ଯାମି ତେ ଦେଵ ଶୋକଂ ତ୍ଯଜ ସୁଦାରୁଣମ୍
'ତୁମେ କାକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କୁ ଶୋକ କରୁଛ, କିନ୍ତୁ ସେ ତୁମକୁ କୁଶଳ ଜଣାଇଛନ୍ତି। ମୁଁ ତୁମକୁ ଖୁସି ଖବର ଦେଉଛି, ପ୍ରଭୁ, ଏହି ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖକୁ ଛାଡିଦିଅ।'
ଅସ୍ମିନ୍ ମୁହୂର୍ତେ ଭ୍ରାତ୍ରା ତ୍ଵଂ ରାମେଣ ସହ ସଂଗତଃ। ନିହତ୍ଯ ରାଵଣଂ ରାମଃ ପ୍ରତିଲଭ୍ଯ ଚ ମୈଥିଲୀମ୍
'ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ତୁମେ ତୁମ ଭାଇ ରାମଙ୍କ ସହିତ ମିଳିବେ, ଯିଏ ରାବଣଙ୍କୁ ମାରି ମୈଥିଲୀକୁ ପୁନଃ ପାଇଛନ୍ତି—'
ଉପଯାତି ସମୃଦ୍ଧାର୍ଥଃ ସହ ମିତ୍ରୈର୍ମହାବଲୈଃ। ଲକ୍ଷ୍ମଣଶ୍ଚ ମହାତେଜା ଵୈଦେହୀ ଚ ଯଶସ୍ଵିନୀ। ସୀତା ସମଗ୍ରା ରାମେଣ ମହେନ୍ଦ୍ରେଣ ଶଚୀ ଯଥା
'ସେ ଏବେ, ତାଙ୍କର ଲକ୍ଷ୍ୟ ପୂରଣ କରି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମିତ୍ରମାନେ ସହିତ ଆସୁଛନ୍ତି; ମହାତେଜସ୍ବୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ଯଶସ୍ବୀ ବୈଦେହୀ—ସୀତା, ରାମଙ୍କ ସହିତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଯେପରି ଶଚୀ ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହିତ।'
ଏଵମୁକ୍ତୋ ହନୁମତା ଭରତଃ କୈକଯୀସୁତଃ। ପପାତ ସହସା ହୃଷ୍ଟୋ ହର୍ଷାନ୍ମୋହମୁପାଗମତ୍
ହନୁମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, କୈକୟୀପୁତ୍ର ଭରତ ହଠାତ୍ ଭୂମିରେ ପଡିଗଲେ, ଅତି ଖୁସିରେ ଅବାକ ହେଇ ଚେତନା ହରାଇଲେ।
ତତୋ ମୁହୂର୍ତାଦୁତ୍ଥାଯ ପ୍ରତ୍ଯାଶ୍ଵସ୍ଯ ଚ ରାଘଵଃ। ହନୂମନ୍ତମୁଵାଚେଦଂ ଭରତଃ ପ୍ରିଯଵାଦିନମ୍
ତାପରେ କିଛି ସମୟ ପରେ, ରାଘବଙ୍କ ଭାଇ ଉଠି, ନିଜକୁ ଶାନ୍ତ କରି, ହନୁମାନଙ୍କୁ ମୂଲ୍ୟବାନ କଥା କହିଲେ।
ଅଶୋକଜୈଃ ପ୍ରୀତିମଯୈଃ କପିମାଲିଙ୍ଗ୍ଯ ସମ୍ଭ୍ରମାତ୍। ସିଷେଚ ଭରତଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଵିପୁଲୈରଶ୍ରୁବିନ୍ଦୁଭିଃ
ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଭରତ, ଖୁସିରେ ହନୁମାନଙ୍କୁ ଆଲିଂଗନ କରି, ଅଶୋକ ଦୁଃଖ ଦୂର ହେବାର ଆନନ୍ଦ ଅଶ୍ରୁରେ ତାଙ୍କୁ ଭିଜାଇଦେଲେ।
ଦେଵୋ ଵା ମାନୁଷୋ ଵା ତ୍ଵମନୁକ୍ରୋଶାଦିହାଗତଃ। ପ୍ରିଯାଖ୍ଯାନସ୍ଯ ତେ ସୌମ୍ଯ ଦଦାମି ବ୍ରୁଵତଃ ପ୍ରିଯମ୍
'ତୁମେ ଦେବ ହେଉ କି ମାନବ, କିନ୍ତୁ ଦୟାରେ ଏଠାକୁ ଆସିଛ; ମୂଦୁ ମନେ, ଏହି ଖୁସି ଖବର ଦେଇଥିବାରେ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଯୋଗ୍ୟ ପୁରସ୍କାର ଦେଉଛି।'
ଗଵାଂ ଶତସହସ୍ରଂ ଚ ଗ୍ରାମାଣାଂ ଚ ଶତଂ ପରମ୍। ସକୁଣ୍ଡଲାଃ ଶୁଭାଚାରା ଭାର୍ଯାଃ କନ୍ଯାସ୍ତୁ ଷୋଡଶ
ଏକ ଲକ୍ଷ ଗାଈ, ଶତ ଉତ୍ତମ ଗ୍ରାମ ଓ ଶୋଭା ଦେଉଥିବା କୁଣ୍ଡଳ ପିନ୍ଧିଥିବା ଶୁଭ ଚରିତ୍ର ଷୋଳ କନ୍ୟା ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଉଛି।
ହେମଵର୍ଣାଃ ସୁନାସୋରୂଃ ଶଶିସୌମ୍ଯାନନାଃ ସ୍ତ୍ରିଯଃ। ସର୍ଵାଭରଣସମ୍ପନ୍ନାଃ ସମ୍ପନ୍ନାଃ କୁଲଜାତିଭିଃ
ସୁନା ରଙ୍ଗର, ଶୁଭ୍ର ନାସା, ଚନ୍ଦ୍ରପରି ମୂଦୁ ମୁହଁ ଥିବା ମହିଳାମାନେ, ସମସ୍ତ ଆଭୂଷଣରେ ସଜିଥିବା ଓ ଉତ୍ତମ କୁଳର, ସମସ୍ତ ତୁମର।
ନିଶମ୍ଯ ରାମାଗମନଂ ନୃପାତ୍ମଜଃ କପିପ୍ରଵୀରସ୍ଯ ତଦାଦ୍ଭୁତୋପମମ୍। ପ୍ରହର୍ଷିତୋ ରାମଦିଦୃକ୍ଷଯାଭଵତ୍ ପୁନଶ୍ଚ ହର୍ଷାଦିଦମବ୍ରଵୀଦ୍ ଵଚଃ
ରାମଙ୍କ ଆଗମନ ଶୁଣି, ରାଜପୁତ୍ର ମନ୍ଦିରେ ବିଶ୍ମୟ ଓ ଖୁସିରେ ଭରିଗଲେ, ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଆଶାରେ ପୁନି ଆନନ୍ଦରେ ଏପରି କଥା କହିଲେ।