ଭରତସ୍ତୁ ତ୍ଵଯା ଵାଚ୍ଯଃ କୁଶଲଂ ଵଚନାନ୍ମମ। ସିଦ୍ଧାର୍ଥଂ ଶଂସ ମାଂ ତସ୍ମୈ ସଭାର୍ଯଂ ସହଲକ୍ଷ୍ମଣମ୍
ଭରତଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ମୋର ଶୁଭ କଥା କହିବା; ତାଙ୍କୁ କହିବା ଯେ, ମୁଁ ନିଜ କାମ ସଫଳ କରିଛି, ମୋ ସହ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଅଛନ୍ତି।
ହରଣଂ ଚାପି ଵୈଦେହ୍ଯା ରାଵଣେନ ବଲୀଯସା। ସୁଗ୍ରୀଵେଣ ଚ ସଂଵାଦଂ ଵାଲିନଶ୍ଚ ଵଧଂ ରଣେ
ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାବଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୀତାଙ୍କ ଅପହରଣ, ସୁଗ୍ରୀବ ସହ ମୋର ମିତ୍ରତା, ଓ ଯୁଦ୍ଧରେ ବାଲିଙ୍କ ବଧ ବିଷୟରେ ତାଙ୍କୁ କହ।
ମୈଥିଲ୍ଯନ୍ଵେଷଣଂ ଚୈଵ ଯଥା ଚାଧିଗତା ତ୍ଵଯା। ଲଙ୍ଘଯିତ୍ଵା ମହାତୋଯମାପଗାପତିମଵ୍ଯଯମ୍
ମୈଥିଳୀଙ୍କ ଖୋଜ ଓ କିପରି ତୁମେ ବିଶାଳ ଓ ଅକ୍ଷୟ ସମୁଦ୍ର ଉଲ୍ଲଙ୍ଘି ସେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ସେଥିରେ ତାଙ୍କୁ କହ।
ଉପଯାନଂ ସମୁଦ୍ରସ୍ଯ ସାଗରସ୍ଯ ଚ ଦର୍ଶନମ୍। ଯଥା ଚ କାରିତଃ ସେତୂ ରାଵଣଶ୍ଚ ଯଥା ହତଃ
ସମୁଦ୍ର ପାଖକୁ ଯିବା, ସାଗର ଦେଖିବା, ସେତୁ ତିଆରି କରିବା ଓ କିପରି ରାବଣ ବଧ ହେଲେ, ସେ ସବୁ ତାଙ୍କୁ କହ।
ଵରଦାନଂ ମହେନ୍ଦ୍ରେଣ ବ୍ରହ୍ମଣା ଵରୁଣେନ ଚ। ମହାଦେଵପ୍ରସାଦାଚ୍ଚ ପିତ୍ରା ମମ ସମାଗମମ୍
ଇନ୍ଦ୍ର, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବରୁଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ଆଶୀର୍ବାଦ, ମହାଦେବଙ୍କ ଦୟା ଓ ମୋର ପିତାଙ୍କ ସହିତ ମୋର ପୁନର୍ମିଳନ ବିଷୟରେ କହ।
ଉପଯାତଂ ଚ ମାଂ ସୌମ୍ଯ ଭରତାଯ ନିଵେଦଯ। ସହ ରାକ୍ଷସରାଜେନ ହରୀଣାମୀଶ୍ଵରେଣ ଚ
ସୌମ୍ୟ, ମୁଁ ରାକ୍ଷସ ରାଜା ଓ ବାନରମାନ୍ୟଙ୍କ ନାୟକ ସହିତ ଏଠାକୁ ପହଞ୍ଚିଛି ବୋଲି ଭରତଙ୍କୁ ଖବର ଦେବ।
ଜିତ୍ଵା ଶତ୍ରୁଗଣାନ୍ ରାମଃ ପ୍ରାପ୍ଯ ଚାନୁତ୍ତମଂ ଯଶଃ। ଉପାଯାତି ସମୃଦ୍ଧାର୍ଥଃ ସହ ମିତ୍ରୈର୍ମହାବଲୈଃ
ଶତ୍ରୁମାନେ ଉପରେ ବିଜୟ ଲାଭ କରି ଅପୂର୍ବ କୀର୍ତ୍ତି ଅର୍ଜନ କରି, ମୋ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବନ୍ଧୁମାନେ ସହିତ ରାମ ନିଜ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପୂରଣ କରି ଆସୁଛନ୍ତି।
ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଯମାକାରଂ ଭଜତେ ଭରତସ୍ତତଃ। ସ ଚ ତେ ଵେଦିତଵ୍ଯଃ ସ୍ଯାତ୍ ସର୍ଵଂ ଯଚ୍ଚାପି ମାଂ ପ୍ରତି
ଏହି ସମ୍ବାଦ ଶୁଣି ଭରତ କେଉଁ ଭାବ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସେଥିରେ ତୁମେ ଲକ୍ଷ୍ୟ ରଖି, ତାଙ୍କ ବିଷୟରେ ସବୁ କଥା ମୋତେ ଜଣାଇବ।
ଜ୍ଞେଯାଃ ସର୍ଵେ ଚ ଵୃତ୍ତାନ୍ତା ଭରତସ୍ଯେଙ୍ଗିତାନି ଚ। ତତ୍ତ୍ଵେନ ମୁଖଵର୍ଣେନ ଦୃଷ୍ଟ୍ଯା ଵ୍ଯାଭାଷିତେନ ଚ
ଭରତଙ୍କ ସମସ୍ତ ଘଟଣା ଓ ମନୋଭାବ, ତାଙ୍କ ମୁହଁର ଭାବ, ଦୃଷ୍ଟି ଓ କଥାରୁ ବୁଝିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କର।
ସର୍ଵକାମସମୃଦ୍ଧଂ ହି ହସ୍ତ୍ଯଶ୍ଵରଥସଂକୁଲମ୍। ପିତୃପୈତାମହଂ ରାଜ୍ଯଂ କସ୍ଯ ନାଵର୍ତଯେନ୍ମନଃ
ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେଉଥିବା, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ରଥରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ପିତାପୁରୁଷଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ କିଏ ମନ ଫେରାଇ ନ ଦେବ?
ସଂଗତ୍ଯା ଭରତଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ରାଜ୍ଯେନାର୍ଥୀ ସ୍ଵଯଂ ଭଵେତ୍। ପ୍ରଶାସ୍ତୁ ଵସୁଧାଂ ସର୍ଵାମଖିଲାଂ ରଘୁନନ୍ଦନଃ
ଯଦି ଭରତ, ମହାନ ଓ ମାନ୍ୟ, ନିଜ ପାଇଁ ରାଜ୍ୟ ଚାହାଁନ୍ତି, ତେବେ ରଘୁବଂଶୀ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ଶାସନ କରୁନ୍ତୁ।
ତସ୍ଯ ବୁଦ୍ଧିଂ ଚ ଵିଜ୍ଞାଯ ଵ୍ଯଵସାଯଂ ଚ ଵାନର। ଯାଵନ୍ନ ଦୂରଂ ଯାତାଃ ସ୍ମଃ କ୍ଷିପ୍ରମାଗନ୍ତୁମର୍ହସି
ବାନର, ତାଙ୍କ ମନୋଭାବ ଓ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ ବୁଝି, ଆମେ ଅଧିକ ଦୂରକୁ ଯିବା ପୂର୍ବରୁ ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଫେରିଆସ।
ଇତି ପ୍ରତିସମାଦିଷ୍ଟୋ ହନୂମାନ୍ ମାରୁତାତ୍ମଜଃ। ମାନୁଷଂ ଧାରଯନ୍ ରୂପମଯୋଧ୍ଯାଂ ତ୍ଵରିତୋ ଯଯୌ
ଏଭଳି ଆଦେଶ ପାଇ, ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ୍ ମାନବ ରୂପ ଧାରଣ କରି ତୁରନ୍ତ ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଅଥୋତ୍ପପାତ ଵେଗେନ ହନୂମାନ୍ ମାରୁତାତ୍ମଜଃ। ଗରୁତ୍ମାନିଵ ଵେଗେନ ଜିଘୃକ୍ଷନ୍ନୁରଗୋତ୍ତମମ୍
ତାପରେ ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ୍ ବେଗରେ ଉଡ଼ିଗଲେ, ଯେପରି ଗରୁଡ଼ ଶୀଘ୍ରତାରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ସର୍ପକୁ ଧରିବାକୁ ଯାଏ।
ଲଙ୍ଘଯିତ୍ଵା ପିତୃପଥଂ ଵିହଗେନ୍ଦ୍ରାଲଯଂ ଶୁଭମ୍। ଗଙ୍ଗାଯମୁନଯୋର୍ଭୀମଂ ସମତୀତ୍ଯ ସମାଗମମ୍
ସେ ପିତୃପଥ, ପକ୍ଷୀରାଜଙ୍କ ଶୁଭ ନିବାସ ଓ ଭୟଙ୍କର ଗଙ୍ଗା-ଯମୁନା ସଙ୍ଗମ ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରି ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ।
ଶୃଙ୍ଗଵେରପୁରଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଗୁହମାସାଦ୍ଯ ଵୀର୍ଯଵାନ୍। ସ ଵାଚା ଶୁଭଯା ହୃଷ୍ଟୋ ହନୂମାନିଦମବ୍ରଵୀତ୍
ଶୃଙ୍ଗବେରପୁରକୁ ପହଞ୍ଚି ଗୁହଙ୍କ ସହିତ ମିଶି, ପ୍ରବଳ ହନୁମାନ୍ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ଶୁଭ କଥା କହିଲେ।
ସଖା ତୁ ତଵ କାକୁତ୍ସ୍ଥୋ ରାମଃ ସତ୍ଯପରାକ୍ରମଃ। ସସୀତଃ ସହ ସୌମିତ୍ରିଃ ସ ତ୍ଵାଂ କୁଶଲମବ୍ରଵୀତ୍
ତୁମର ବନ୍ଧୁ କକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶର ରାମ, ସତ୍ୟବୀର, ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ତୁମକୁ କୁଶଳ ସମ୍ବାଦ ପଠାଇଛନ୍ତି।
ପଞ୍ଚମୀମଦ୍ଯ ରଜନୀମୁଷିତ୍ଵା ଵଚନାନ୍ମୁନେଃ। ଭରଦ୍ଵାଜାଭ୍ଯନୁଜ୍ଞାତଂ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯସ୍ଯତ୍ରୈଵ ରାଘଵମ୍
ଏଠାରେ ପଞ୍ଚ ରାତି ଅତିବାହିତ କରି, ଋଷିଙ୍କ ଆଦେଶ ଓ ଭରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ଅନୁମତିରେ, ତୁମେ ଏଠାରେ ରାଘବଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିବ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ମହାତେଜାଃ ସମ୍ପ୍ରହୃଷ୍ଟତନୂରୁହଃ। ଉତ୍ପପାତ ମହାଵେଗାଦ୍ ଵେଗଵାନଵିଚାରଯନ୍
ଏଭଳି କହି, ତେଜସ୍ବୀ ଓ ଆନନ୍ଦରେ ରୋମାଞ୍ଚିତ ହୋଇ, ସେ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଉଡ଼ି ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ।
ସୋଽପଶ୍ଯଦ୍ ରାମତୀର୍ଥଂ ଚ ନଦୀଂ ଵାଲୁକିନୀଂ ତଥା। ଵରୂଥୀଂ ଗୋମତୀଂ ଚୈଵ ଭୀମଂ ଶାଲଵନଂ ତଥା
ସେ ରାମଙ୍କ ସ୍ନାନସ୍ଥଳ, ବାଲୁକାମୟ ନଦୀ, ଗୋମତୀ ଓ ତାହାର ଝୁଣ୍ଡ, ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ଶାଳବନ ଦେଖିଲେ।
ପ୍ରଜାଶ୍ଚ ବହୁସାହସ୍ରୀଃ ସ୍ଫୀତାଞ୍ଜନପଦାନପି। ସ ଗତ୍ଵା ଦୂରମଧ୍ଵାନଂ ତ୍ଵରିତଃ କପିକୁଞ୍ଜରଃ
ସେ ହଜାର ହଜାର ଲୋକ, ସମୃଦ୍ଧ ଜନପଦ ଓ ଗ୍ରାମ ଦେଖି, ଦୂର ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତ୍ୱରିତ ଗତିରେ ଯାଇ, ସେଇ ବାନରମାନ୍ୟ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ।
ଆସସାଦ ଦ୍ରୁମାନ୍ ଫୁଲ୍ଲାନ୍ ନନ୍ଦିଗ୍ରାମସମୀପଗାନ୍। ସୁରାଧିପସ୍ଯୋପଵନେ ଯଥା ଚୈତ୍ରରଥେ ଦ୍ରୁମାନ୍
ସେ ନନ୍ଦିଗ୍ରାମ ନିକଟରେ ଫୁଲିଥିବା ଗଛମାନେ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଯେପରି ଦେବତାମାନ୍ୟଙ୍କ ଉଦ୍ୟାନରେ କିମ୍ବା ଚୈତ୍ରରଥରେ ଗଛମାନେ ରହିଥାଏ।
ସ୍ତ୍ରୀଭିଃ ସପୁତ୍ରୈଃ ପୌତ୍ରୈଶ୍ଚ ରମମାଣୈଃ ସ୍ଵଲଂକୃତୈଃ। କ୍ରୋଶମାତ୍ରେ ତ୍ଵଯୋଧ୍ଯାଯାଶ୍ଚୀରକୃଷ୍ଣାଜିନାମ୍ବରମ୍
ଏଠାରେ, ଅୟୋଧ୍ୟାର ଏକ କ୍ରୋଶ ଦୂରରେ, ସେ ଦେଖିଲେ ନାରୀମାନେ ତାଙ୍କର ପୁଅ ଓ ନତିମାନେ ସହିତ ଉଲ୍ଲାସିତ ଭାବରେ ଭଲଭାବରେ ସଜିଧଜି ରହିଛନ୍ତି।
ଦଦର୍ଶ ଭରତଂ ଦୀନଂ କୃଶମାଶ୍ରମଵାସିନମ୍। ଜଟିଲଂ ମଲଦିଗ୍ଧାଙ୍ଗଂ ଭ୍ରାତୃଵ୍ଯସନକର୍ଶିତମ୍
ସେ ଦେଖିଲେ ଭରତ ଦୁଃଖିତ ଓ ଶରୀରରେ କ୍ଷୀଣ, ତପସ୍ୟାରେ ବ୍ୟସ୍ତ, ଜଟା ହେବା, ଦେହରେ ମାଳି ଲଗାଇଥିବା, ଭାଇଙ୍କର ଦୁଃଖରେ ଅତି କ୍ଷୀଣ।
ଫଲମୂଲାଶିନଂ ଦାନ୍ତଂ ତାପସଂ ଧର୍ମଚାରିଣମ୍। ସମୁନ୍ନତଜଟାଭାରଂ ଵଲ୍କଲାଜିନଵାସସମ୍
ଫଳ ଓ କନ୍ଦ ଖାଇ, ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ଧର୍ମରେ ଲଗିଥିବା ଏକ ତପସ୍ବୀ, ଉଚ୍ଚ ଜଟା ରଖି, ଚିର ଓ କୃଷ୍ଣାଜିନ ପିନ୍ଧିଥିଲେ।
ନିଯତଂ ଭାଵିତାତ୍ମାନଂ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିସମତେଜସମ୍। ପାଦୁକେ ତେ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ପ୍ରଶାସନ୍ତଂ ଵସୁଂଧରାମ୍
ନିୟମିତ ଓ ଶୁଧ୍ଧ ମନ ରଖି, ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି ସମାନ ତେଜସ୍ବୀ, ପାଦୁକାକୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ, ପୃଥିବୀକୁ ଶାସନ କରୁଥିଲେ।
ଚାତୁର୍ଵର୍ଣ୍ଯସ୍ଯ ଲୋକସ୍ଯ ତ୍ରାତାରଂ ସର୍ଵତୋ ଭଯାତ୍। ଉପସ୍ଥିତମମାତ୍ଯୈଶ୍ଚ ଶୁଚିଭିଶ୍ଚ ପୁରୋହିତୈଃ
ଚାରି ଜାତିର ଲୋକମାନେ ଯେଉଁଠାରୁ ଭୟ ଥିଲା, ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ; ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଓ ଶୁଧ୍ଧ ମନ ରଖିଥିବା ପୁରୋହିତମାନେ ସେଠି ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।
ବଲମୁଖ୍ଯୈଶ୍ଚ ଯୁକ୍ତୈଶ୍ଚ କାଷାଯାମ୍ବରଧାରିଭିଃ। ନହି ତେ ରାଜପୁତ୍ରଂ ତଂ ଚୀରକୃଷ୍ଣାଜିନାମ୍ବରମ୍
ସେଠି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସେନାପତିମାନେ ଯୋଗ୍ୟ ଓ କାଷାୟ ଓଡ଼ଣା ପିନ୍ଧିଥିଲେ; ତଥାପି ଧର୍ମ ପ୍ରେମୀ ନାଗରିକମାନେ ଚିର ଓ କୃଷ୍ଣାଜିନ ପିନ୍ଧିଥିବା ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଭୋଗ କରିବାକୁ ଚାହିଲେ ନାହିଁ।
ପରିଭୋକ୍ତୁଂ ଵ୍ଯଵସ୍ଯନ୍ତି ପୌରା ଵୈ ଧର୍ମଵତ୍ସଲାଃ। ତଂ ଧର୍ମମିଵ ଧର୍ମଜ୍ଞଂ ଦେହବନ୍ଧମିଵାପରମ୍
ସେ ଧର୍ମଜ୍ଞ ରାଜପୁତ୍ର, ଚିର ଓ କୃଷ୍ଣାଜିନ ପିନ୍ଧିଥିଲେ; ନାଗରିକମାନେ ତାଙ୍କୁ ଧର୍ମର ଅବତାର ଭାବେ ମନେ କରୁଥିଲେ, ଯେପରି ଦେହକୁ ଆତ୍ମାର ଆଶ୍ରୟ ଭାବେ ମନେ କରାଯାଏ।
ଉଵାଚ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିର୍ଵାକ୍ଯଂ ହନୂମାନ୍ ମାରୁତାତ୍ମଜଃ। ଵସନ୍ତଂ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ଯେ ଯଂ ତ୍ଵଂ ଚୀରଜଟାଧରମ୍
ହନୁମାନ, ପବନପୁତ୍ର, ହାତ ଜୋଡି ଏପରି କହିଲେ: 'ଯେଉଁ ଜଣେ ତୁମେ ଦୁଃଖ କରୁଛ, ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟରେ ଚିର ଓ ଜଟା ପିନ୍ଧି ବସିଛନ୍ତି—'