ମାରୀଚଦର୍ଶନଂ ଚୈଵ ସୀତୋନ୍ମଥନମେଵ ଚ। କବନ୍ଧଦର୍ଶନଂ ଚୈଵ ପମ୍ପାଭିଗମନଂ ତଥା
'ମାରୀଚଙ୍କ ସାକ୍ଷାତ୍କାର, ସୀତାଙ୍କ ହରଣ, କବନ୍ଧ ସହ ଭେଟ, ଏବଂ ପମ୍ପାକୁ ଯିବା—ଏହି ସବୁ ଘଟିଲା।'
ସୁଗ୍ରୀଵେଣ ଚ ତେ ସଖ୍ଯଂ ଯତ୍ର ଵାଲୀ ହତସ୍ତ୍ଵଯା। ମାର୍ଗଣଂ ଚୈଵ ଵୈଦେହ୍ଯାଃ କର୍ମ ଵାତାତ୍ମଜସ୍ଯ ଚ
'ସୁଗ୍ରୀବ ସହ ତୁମର ମିତ୍ରତା, ଯେଉଁଠାରେ ବାଲିକୁ ତୁମେ ମାରିଥିଲ; ଭାଇଦେହୀଙ୍କ ଖୋଜ ଓ ବାୟୁପୁତ୍ରଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଘଟିଲା।'
ଵିଦିତାଯାଂ ଚ ଵୈଦେହ୍ଯାଂ ନଲସେତୁର୍ଯଥା କୃତଃ। ଯଥା ଚାଦୀପିତା ଲଙ୍କା ପ୍ରହୃଷ୍ଟୈର୍ହରିଯୂଥପୈଃ
'ଭାଇଦେହୀ ଖୋଜି ପାଇବା ପରେ, ନଳ ଦ୍ୱାରା ସେତୁ ତିଆରି ହେଲା; ଏବଂ ଖୁସି ହନୁମାନ୍ ଓ ଅନ୍ୟ ବାନରମାନେ ଲଙ୍କାକୁ ଜଳାଇଦେଲେ।'
ସପୁତ୍ରବାନ୍ଧଵାମାତ୍ଯଃ ସବଲଃ ସହଵାହନଃ। ଯଥା ଚ ନିହତଃ ସଂଖ୍ଯେ ରାଵଣୋ ବଲଦର୍ପିତଃ
'ପୁଅ, ବନ୍ଧୁ, ମନ୍ତ୍ରୀ, ସେନା ଓ ଯାନ ସହିତ, ଶକ୍ତିର ଗର୍ବରେ ଥିବା ରାବଣ ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମେ ମାରିଦେଲ।'
ଯଥା ଚ ନିହତେ ତସ୍ମିନ୍ ରାଵଣେ ଦେଵକଣ୍ଟକେ। ସମାଗମଶ୍ଚ ତ୍ରିଦଶୈର୍ଯଥା ଦତ୍ତଶ୍ଚ ତେ ଵରଃ
'ଦେବତାଙ୍କର ବିରୋଧୀ ରାବଣ ମରିବା ପରେ, ଦେବତାମାନେ ସହ ତୁମର ମିଳନ ହେଲା, ଏବଂ ତୁମକୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ମିଳିଲା।'
ସର୍ଵଂ ମମୈତଦ୍ ଵିଦିତଂ ତପସା ଧର୍ମଵତ୍ସଲ। ସମ୍ପତନ୍ତି ଚ ମେ ଶିଷ୍ଯାଃ ପ୍ରଵୃତ୍ତ୍ଯାଖ୍ଯାଃ ପୁରୀମିତଃ
'ଧର୍ମକୁ ପ୍ରେମ କରୁଥିବା ରାମ, ଏହି ସବୁ ଘଟଣା ମୋତେ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଜଣାଶି; ମୋ ଶିଷ୍ୟମାନେ ସହରରୁ ଖବର ନେଇ ଆସନ୍ତି।'
ଅହମପ୍ଯତ୍ର ତେ ଦଦ୍ମି ଵରଂ ଶସ୍ତ୍ରଭୃତାଂ ଵର। ଅର୍ଘ୍ଯଂ ପ୍ରତିଗୃହାଣେଦମଯୋଧ୍ଯାଂ ଶ୍ଵୋ ଗମିଷ୍ଯସି
ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ତୁମକୁ ଏକ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଉଛି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯୋଦ୍ଧା; ଏହି ଅତିଥି ସ୍ୱୀକାର କର, କାଲି ତୁମେ ଅଯୋଧ୍ୟାକୁ ଯିବେ।
ତସ୍ଯ ତଚ୍ଛିରସା ଵାକ୍ଯଂ ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯ ନୃପାତ୍ମଜଃ। ବାଢମିତ୍ଯେଵ ସଂହୃଷ୍ଟଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଵରମଯାଚତ
ସେ ରାଜପୁତ୍ର ମଣିଷ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ସେଇ କଥା ଗ୍ରହଣ କରି, ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, 'ଠିକ୍ ଅଛି' ବୋଲି କହିଲେ ଏବଂ ଏକ ଆଶୀର୍ବାଦ ଚାହିଲେ।
ଅକାଲଫଲିନୋ ଵୃକ୍ଷାଃ ସର୍ଵେ ଚାପି ମଧୁସ୍ରଵାଃ। ଫଲାନ୍ଯମୃତଗନ୍ଧୀନି ବହୂନି ଵିଵିଧାନି ଚ
ଅସମୟରେ ଫଳ ଦେଉଥିବା ଓ ମଧୁ ଝରୁଥିବା ସମସ୍ତ ଗଛ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଓ ଅନେକ ମିଶ୍ରିତ ଫଳ ଦେଉ, ଯାହାର ଗନ୍ଧ ଅମୃତ ସମାନ।
ଭଵନ୍ତୁ ମାର୍ଗେ ଭଗଵନ୍ନଯୋଧ୍ଯାଂ ପ୍ରତି ଗଚ୍ଛତଃ। ତଥେତି ଚ ପ୍ରତିଜ୍ଞାତେ ଵଚନାତ୍ ସମନନ୍ତରମ୍
ଏପରି ଗଛମାନେ ମୋ ଅଯୋଧ୍ୟା ଯାତ୍ରାର ରାସ୍ତାରେ ରହୁନ୍ତୁ, ଭଗବାନ; ଏହି ଆଶ୍ୱାସନ ମିଳିବା ସହିତ, ତାଙ୍କ କଥା ହେଉଥିବା ସହିତ ସାଙ୍ଗେସାଙ୍ଗେ—
ଅଭଵନ୍ ପାଦପାସ୍ତତ୍ର ସ୍ଵର୍ଗପାଦପସଂନିଭାଃ। ନିଷ୍ଫଲାଃ ଫଲିନଶ୍ଚାସନ୍ ଵିପୁଷ୍ପାଃ ପୁଷ୍ପଶାଲିନଃ
ସେଠାରେ ସ୍ୱର୍ଗର ଗଛ ଭଳି ଗଛମାନେ ଦେଖାଦେଲେ; କିଛି ଫଳ ନଥିଲେ, କିଛି ଫଳ ଥିଲେ, କିଛି ଫୁଲ ନଥିଲେ, କିଛି ଫୁଲରେ ଭରିଥିଲେ।
ଶୁଷ୍କାଃ ସମଗ୍ରପତ୍ରାସ୍ତେ ନଗାଶ୍ଚୈଵ ମଧୁସ୍ରଵାଃ। ସର୍ଵତୋ ଯୋଜନାସ୍ତିସ୍ରୋ ଗଚ୍ଛତାମଭଵଂସ୍ତଦା
ଶୁଖିଲା ଗଛମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପତ୍ର ସହିତ ଦେଖାଗଲେ, ମଧୁ ଝରୁଥିବା ଗଛମାନେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ; ସେମାନେ ଯାଉଥିବା ସମୟରେ ତିନି ଯୋଜନା ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଥିଲା।
ତତଃ ପ୍ରହୃଷ୍ଟାଃ ପ୍ଲଵଗର୍ଷଭାସ୍ତେ ବହୂନି ଦିଵ୍ଯାନି ଫଲାନି ଚୈଵ। କାମାଦୁପାଶ୍ନନ୍ତି ସହସ୍ରଶସ୍ତେ ମୁଦାନ୍ଵିତାଃ ସ୍ଵର୍ଗଜିତୋ ଯଥୈଵ
ତାପରେ ସେଇ ବନରାଜମାନେ ଅତି ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ହଜାର-ହଜାର ଦିବ୍ୟ ଫଳ ଇଚ୍ଛାମୁତାବକ ଖାଇଲେ, ସ୍ୱର୍ଗ ଜିତିଥିବା ଲୋକମାନେ ଯେପରି।
thumb|ପଞ୍ଚଵିଂଶତ୍ଯଧିକଶତତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ପଞ୍ଚଵିଂଶତ୍ଯଧିକଶତତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଏବେ ଏକ ଶତ ପଞ୍ଚବିଂଶତିତମ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ। ଏହିପରି ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକିୟ ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ଏକ ଶତ ପଞ୍ଚବିଂଶତିତମ ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା।
ଅଯୋଧ୍ଯାଂ ତୁ ସମାଲୋକ୍ଯ ଚିନ୍ତଯାମାସ ରାଘଵଃ। ପ୍ରିଯକାମଃ ପ୍ରିଯଂ ରାମସ୍ତତସ୍ତ୍ଵରିତଵିକ୍ରମଃ
ଅଯୋଧ୍ୟାକୁ ଦେଖି ରାଘବ ନିଜ ପ୍ରିୟଜନଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଆଶାରେ ଚିନ୍ତା କରିଲେ; ତାପରେ ରାମ ଆତୁର ଓ ଦ୍ରୁତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ମନ ଲଗାଇଲେ।
ଚିନ୍ତଯିତ୍ଵା ତତୋ ଦୃଷ୍ଟିଂ ଵାନରେଷୁ ନ୍ଯପାତଯତ୍। ଉଵାଚ ଧୀମାଂସ୍ତେଜସ୍ଵୀ ହନୂମନ୍ତଂ ପ୍ଲଵଂଗମମ୍
ଚିନ୍ତା କରି ସେ ଦୃଷ୍ଟି ବନରାଜମାନଙ୍କ ଉପରେ ପକାଇଲେ ଏବଂ ଧୀର ଓ ତେଜସ୍ୱୀ ହନୁମାନଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଅଯୋଧ୍ଯାଂ ତ୍ଵରିତୋ ଗତ୍ଵା ଶୀଘ୍ରଂ ପ୍ଲଵଗସତ୍ତମ। ଜାନୀହି କଚ୍ଚିତ୍ କୁଶଲୀ ଜନୋ ନୃପତିମନ୍ଦିରେ
ଅଯୋଧ୍ୟାକୁ ତୁରନ୍ତ ଯାଅ, ବନରମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ; ରାଜମହଳରେ ସମସ୍ତେ ଭଲ ଅଛନ୍ତି କି ନାହିଁ, ଶୀଘ୍ର ଜାଣି ଆଣ।
ଶୃଙ୍ଗଵେରପୁରଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଗୁହଂ ଗହନଗୋଚରମ୍। ନିଷାଦାଧିପତିଂ ବ୍ରୂହି କୁଶଲଂ ଵଚନାନ୍ମମ
ଶୃଙ୍ଗବେରପୁରକୁ ପହଞ୍ଚି, ଜଙ୍ଗଲ ଅଞ୍ଚଳରେ ରହୁଥିବା ନିଷାଦ ମୁଖିଆ ଗୁହାଙ୍କୁ ମୋର ଶୁଭ କଥା କହ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ମାଂ କୁଶଲିନମରୋଗଂ ଵିଗତଜ୍ଵରମ୍। ଭଵିଷ୍ଯତି ଗୁହଃ ପ୍ରୀତଃ ସ ମମାତ୍ମସମଃ ସଖା
ମୁଁ ସୁସ୍ଥ ଓ ଦୁଃଖ ମୁକ୍ତ ଅଛି ବୋଲି ଶୁଣି, ମୋ ସମାନ ବନ୍ଧୁ ଗୁହା ଖୁସି ହେବେ।
ଅଯୋଧ୍ଯାଯାଶ୍ଚ ତେ ମାର୍ଗଂ ପ୍ରଵୃତ୍ତିଂ ଭରତସ୍ଯ ଚ। ନିଵେଦଯିଷ୍ଯତି ପ୍ରୀତୋ ନିଷାଦାଧିପତିର୍ଗୁହଃ
ନିଷାଦ ମୁଖିଆ ଗୁହା ଖୁସି ହୋଇ, ତୁମକୁ ଅଯୋଧ୍ୟାକୁ ଯିବା ରାସ୍ତା ଓ ଭରତଙ୍କ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଖବର ଦେବେ।
ଭରତସ୍ତୁ ତ୍ଵଯା ଵାଚ୍ଯଃ କୁଶଲଂ ଵଚନାନ୍ମମ। ସିଦ୍ଧାର୍ଥଂ ଶଂସ ମାଂ ତସ୍ମୈ ସଭାର୍ଯଂ ସହଲକ୍ଷ୍ମଣମ୍
ଭରତଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ମୋର ଶୁଭ କଥା କହିବା; ତାଙ୍କୁ କହିବା ଯେ, ମୁଁ ନିଜ କାମ ସଫଳ କରିଛି, ମୋ ସହ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଅଛନ୍ତି।
ହରଣଂ ଚାପି ଵୈଦେହ୍ଯା ରାଵଣେନ ବଲୀଯସା। ସୁଗ୍ରୀଵେଣ ଚ ସଂଵାଦଂ ଵାଲିନଶ୍ଚ ଵଧଂ ରଣେ
ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାବଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୀତାଙ୍କ ଅପହରଣ, ସୁଗ୍ରୀବ ସହ ମୋର ମିତ୍ରତା, ଓ ଯୁଦ୍ଧରେ ବାଲିଙ୍କ ବଧ ବିଷୟରେ ତାଙ୍କୁ କହ।
ମୈଥିଲ୍ଯନ୍ଵେଷଣଂ ଚୈଵ ଯଥା ଚାଧିଗତା ତ୍ଵଯା। ଲଙ୍ଘଯିତ୍ଵା ମହାତୋଯମାପଗାପତିମଵ୍ଯଯମ୍
ମୈଥିଳୀଙ୍କ ଖୋଜ ଓ କିପରି ତୁମେ ବିଶାଳ ଓ ଅକ୍ଷୟ ସମୁଦ୍ର ଉଲ୍ଲଙ୍ଘି ସେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ସେଥିରେ ତାଙ୍କୁ କହ।
ଉପଯାନଂ ସମୁଦ୍ରସ୍ଯ ସାଗରସ୍ଯ ଚ ଦର୍ଶନମ୍। ଯଥା ଚ କାରିତଃ ସେତୂ ରାଵଣଶ୍ଚ ଯଥା ହତଃ
ସମୁଦ୍ର ପାଖକୁ ଯିବା, ସାଗର ଦେଖିବା, ସେତୁ ତିଆରି କରିବା ଓ କିପରି ରାବଣ ବଧ ହେଲେ, ସେ ସବୁ ତାଙ୍କୁ କହ।
ଵରଦାନଂ ମହେନ୍ଦ୍ରେଣ ବ୍ରହ୍ମଣା ଵରୁଣେନ ଚ। ମହାଦେଵପ୍ରସାଦାଚ୍ଚ ପିତ୍ରା ମମ ସମାଗମମ୍
ଇନ୍ଦ୍ର, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବରୁଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ଆଶୀର୍ବାଦ, ମହାଦେବଙ୍କ ଦୟା ଓ ମୋର ପିତାଙ୍କ ସହିତ ମୋର ପୁନର୍ମିଳନ ବିଷୟରେ କହ।
ଉପଯାତଂ ଚ ମାଂ ସୌମ୍ଯ ଭରତାଯ ନିଵେଦଯ। ସହ ରାକ୍ଷସରାଜେନ ହରୀଣାମୀଶ୍ଵରେଣ ଚ
ସୌମ୍ୟ, ମୁଁ ରାକ୍ଷସ ରାଜା ଓ ବାନରମାନ୍ୟଙ୍କ ନାୟକ ସହିତ ଏଠାକୁ ପହଞ୍ଚିଛି ବୋଲି ଭରତଙ୍କୁ ଖବର ଦେବ।
ଜିତ୍ଵା ଶତ୍ରୁଗଣାନ୍ ରାମଃ ପ୍ରାପ୍ଯ ଚାନୁତ୍ତମଂ ଯଶଃ। ଉପାଯାତି ସମୃଦ୍ଧାର୍ଥଃ ସହ ମିତ୍ରୈର୍ମହାବଲୈଃ
ଶତ୍ରୁମାନେ ଉପରେ ବିଜୟ ଲାଭ କରି ଅପୂର୍ବ କୀର୍ତ୍ତି ଅର୍ଜନ କରି, ମୋ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବନ୍ଧୁମାନେ ସହିତ ରାମ ନିଜ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପୂରଣ କରି ଆସୁଛନ୍ତି।
ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଯମାକାରଂ ଭଜତେ ଭରତସ୍ତତଃ। ସ ଚ ତେ ଵେଦିତଵ୍ଯଃ ସ୍ଯାତ୍ ସର୍ଵଂ ଯଚ୍ଚାପି ମାଂ ପ୍ରତି
ଏହି ସମ୍ବାଦ ଶୁଣି ଭରତ କେଉଁ ଭାବ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସେଥିରେ ତୁମେ ଲକ୍ଷ୍ୟ ରଖି, ତାଙ୍କ ବିଷୟରେ ସବୁ କଥା ମୋତେ ଜଣାଇବ।
ଜ୍ଞେଯାଃ ସର୍ଵେ ଚ ଵୃତ୍ତାନ୍ତା ଭରତସ୍ଯେଙ୍ଗିତାନି ଚ। ତତ୍ତ୍ଵେନ ମୁଖଵର୍ଣେନ ଦୃଷ୍ଟ୍ଯା ଵ୍ଯାଭାଷିତେନ ଚ
ଭରତଙ୍କ ସମସ୍ତ ଘଟଣା ଓ ମନୋଭାବ, ତାଙ୍କ ମୁହଁର ଭାବ, ଦୃଷ୍ଟି ଓ କଥାରୁ ବୁଝିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କର।
ସର୍ଵକାମସମୃଦ୍ଧଂ ହି ହସ୍ତ୍ଯଶ୍ଵରଥସଂକୁଲମ୍। ପିତୃପୈତାମହଂ ରାଜ୍ଯଂ କସ୍ଯ ନାଵର୍ତଯେନ୍ମନଃ
ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେଉଥିବା, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ରଥରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ପିତାପୁରୁଷଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ କିଏ ମନ ଫେରାଇ ନ ଦେବ?